ສາລານຸກົມດິຈິຕອນພາສາລາວ
ກ່ຽວກັບ ຮ່ວມສ້າງ
Laopedia
ສາດສະໜາ

ສາສະໜາຄຣິດ (Christianity)

ຜູ້ຂຽນ: Laopedia writer ອັບເດດ: October 21, 2026 16 ນາທີໃນການອ່ານ
ແບ່ງປັນ

ສະຫຼຸບ

ສາສະໜາຄຣິດ (Christianity) ເປັນສາສະໜາທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ມີຜູ້ນັບຖືປະມານ 2.4 ພັນລ້ານຄົນ. ຜູ້ທີ່ນັບຖືສາສະໜານີ້ເອີ້ນວ່າ ຊາວຄຣິດ (Christians). ໂດຍທົ່ວໄປ ເຂົາເຈົ້າເຊື່ອວ່າ ພະເຢຊູ (Jesus) ເປັນພະບຸດຂອງພະເຈົ້າ ແລະ ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ພະເຈົ້າສາມບຸກຄົນ (Trinity). ສາສະໜາຄຣິດເປັນສາສະໜາ ເອກະເທວະນິຍົມ (monotheistic) ຄືຊາວຄຣິດເຊື່ອໃນ ພະເຈົ້າ (God) ພຽງອົງດຽວ. ຄວາມເຊື່ອນີ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງຊີວິດ ແລະ ຄຳສອນຂອງ ພະເຢຊູແຫ່ງນາຊາເຣັດ (Jesus of Nazareth). ໃນສະໄໝຂອງພະອົງ ພະເຢຊູເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນຖານະຜູ້ເທດສະໜາ, ຄູສອນ, ຜູ້ປິ່ນປົວ ແລະ ຜູ້ພະຍາກອນຈາກແຂວງ ຢູເດຍ (Judea) ໃນສະໄໝບູຮານ. ແຕ່ຜູ້ຕິດຕາມຂອງພະອົງເຊື່ອວ່າພະອົງຍິ່ງກວ່ານັ້ນ…

ສາສະໜາຄຣິດ (Christianity) ເປັນສາສະໜາທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ ມີຜູ້ນັບຖືປະມານ 2.4 ພັນລ້ານຄົນ. ຜູ້ທີ່ນັບຖືສາສະໜານີ້ເອີ້ນວ່າ ຊາວຄຣິດ (Christians). ໂດຍທົ່ວໄປ ເຂົາເຈົ້າເຊື່ອວ່າ ພະເຢຊູ (Jesus) ເປັນພະບຸດຂອງພະເຈົ້າ ແລະ ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ພະເຈົ້າສາມບຸກຄົນ (Trinity). ສາສະໜາຄຣິດເປັນສາສະໜາ ເອກະເທວະນິຍົມ (monotheistic) ຄືຊາວຄຣິດເຊື່ອໃນ ພະເຈົ້າ (God) ພຽງອົງດຽວ. ຄວາມເຊື່ອນີ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງຊີວິດ ແລະ ຄຳສອນຂອງ ພະເຢຊູແຫ່ງນາຊາເຣັດ (Jesus of Nazareth).

ໃນສະໄໝຂອງພະອົງ ພະເຢຊູເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນຖານະຜູ້ເທດສະໜາ, ຄູສອນ, ຜູ້ປິ່ນປົວ ແລະ ຜູ້ພະຍາກອນຈາກແຂວງ ຢູເດຍ (Judea) ໃນສະໄໝບູຮານ. ແຕ່ຜູ້ຕິດຕາມຂອງພະອົງເຊື່ອວ່າພະອົງຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ຄືພະບຸດອົງດຽວຂອງພະເຈົ້າ ທີ່ຖືກສົ່ງມາເກີດໃນໂລກ ເພື່ອສິ້ນພະຊົນເທິງໄມ້ກາງແຂນເພື່ອໄຖ່ບາບໃຫ້ມະນຸດ. ພະເຢຊູຖືກປະຫານດ້ວຍການຕອກຕະປູໃສ່ໄມ້ກາງແຂນ (ເອີ້ນວ່າ ການຄຶງກາງແຂນ ຫຼື crucifixion) ໃນສະໄໝ ປອນຕິອຸດ ປີລາດ (Pontius Pilate) ຜູ້ວ່າການຊາວໂຣມັນ. ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບຊີວິດຂອງພະອົງ ແລະ ຜູ້ຕິດຕາມ ມີບັນທຶກໄວ້ໃນ ພັນທະສັນຍາໃໝ່ (New Testament) ເຊິ່ງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງ ພຣະຄຳພີ (Bible). ຊາວຄຣິດຖືວ່າພຣະຄຳພີທັງພັນທະສັນຍາເດີມ ແລະ ພັນທະສັນຍາໃໝ່ ເປັນສິ່ງ ສັກສິດ (sacred). ພຣະກິດຕິຄຸນ (Gospels) ທີ່ແປວ່າ “ຂ່າວປະເສີດ” ແມ່ນສີ່ເຫຼັ້ມທຳອິດຂອງພັນທະສັນຍາໃໝ່ ເລົ່າເຖິງຊີວິດ, ການສິ້ນພະຊົນ ແລະ ການຟື້ນຄືນພະຊົນຂອງພະເຢຊູ.

ຊາວຄຣິດເຊື່ອວ່າພະເຈົ້າສ້າງໂລກ ແລະ ພະເຢຊູເປັນ ພະບຸດຂອງພະເຈົ້າ (Son of God). ເຂົາເຈົ້າຍັງເຊື່ອວ່າພະອົງປະສູດເປັນມະນຸດຜ່ານ ນາງມາຣີຜູ້ບໍລິສຸດ (Virgin Mary) ພ້ອມທັງເປັນພະເຈົ້າຢ່າງສົມບູນນຳ. ພະອົງ ທົນທຸກທໍລະມານ (suffered) ແລະ ສິ້ນພະຊົນ (died) ເພື່ອໄຖ່ມະນຸດຈາກ ບາບ (sins) ຈາກນັ້ນກໍ ຟື້ນຄືນພະຊົນ (raised from the dead) ແລ້ວ ສະເດັດຂຶ້ນ (went up) ສູ່ສະຫວັນ (Heaven). ຊາວຄຣິດເຊື່ອວ່າມື້ໜຶ່ງພະເຢຊູຈະ ສະເດັດກັບມາ (return) ຍັງໂລກອີກຄັ້ງ ເພື່ອຕັດສິນທຸກຄົນ ແລະ ປະທານຊີວິດນິລັນດອນ (everlasting life) ໃຫ້ຜູ້ທີ່ເຊື່ອໃນພະອົງ. ພະວິນຍານບໍລິສຸດ (Holy Spirit) ຄືພະວິນຍານຂອງພະເຈົ້າໃນໂລກ ທີ່ເຄີຍກ່າວຜ່ານບັນດາຜູ້ພະຍາກອນ.

ບັນດາຜູ້ພະຍາກອນໃນພັນທະສັນຍາເດີມ (Old Testament) ໄດ້ ທຳນາຍ (foretold) ໄວ້ກ່ອນວ່າ ພະເຢຊູຈະສະເດັດມາໃນຖານະພຣະຜູ້ຊ່ວຍໃຫ້ລອດ (Savior). ຊາວຄຣິດເຫັນພະເຢຊູຄຣິດເປັນ ຄູ (teacher) ເປັນແບບຢ່າງ ແລະ ເປັນຜູ້ ເປີດເຜີຍ (showed) ໃຫ້ເຂົາເຈົ້າຮູ້ຈັກວ່າ ພະເຈົ້າຂອງຊາວຄຣິດ (Christian God) ເປັນຜູ້ໃດ.

ຄືກັບ ສາສະໜາຢິວ (Judaism) ແລະ ສາສະໜາອິສລາມ (Islam) ສາສະໜາຄຣິດຖືເປັນ ສາສະໜາອັບຣາຮາມ (Abrahamic religion). ມັນເລີ່ມຈາກກຸ່ມ ຊາວຢິວ (Jewish) ທາງຕາເວັນອອກຂອງ ເຂດເມດີເຕີເຣເນຍ (Mediterranean) ແລ້ວເຕີບໃຫຍ່ທັງຈຳນວນຜູ້ນັບຖື ແລະ ອຳນາດ (power) ຢ່າງວ່ອງໄວ ພາຍໃນບໍ່ເທົ່າໃດ ທົດສະວັດ (decades). ພໍຮອດສັດຕະວັດທີ 4 ກໍກາຍເປັນສາສະໜາຫຼັກຂອງ ຈັກກະພັດໂຣມັນ (Roman Empire). ອານາຈັກອັກຊູມ (Kingdom of Aksum) ເປັນຈັກກະພັດທຳອິດທີ່ນັບຖືຄຣິດ. ໃນ ຍຸກກາງ (Middle Ages) ເອີຣົບ (Europe) ສ່ວນໃຫຍ່ກາຍເປັນ ເມືອງຄຣິດ (Christian) ໃນຂະນະທີ່ຊາວຄຣິດເປັນກຸ່ມນ້ອຍໃນ ຕາເວັນອອກກາງ (Middle East), ອາຟຣິກາເໜືອ  (North Africa) ແລະ ບາງສ່ວນຂອງ ອິນເດຍ (India). ຫຼັງ ຍຸກແຫ່ງການຄົ້ນພົບ (Age of Discovery) ມິດຊັນນາຣີ ແລະ ການຕັ້ງອານານິຄົມໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ສາສະໜາຄຣິດ ແຜ່ຂະຫຍາຍ ໄປຍັງອາຟຣິກາ, ທະວີບອາເມຣິກາ (Americas) ແລະ ທົ່ວໂລກ (world).

ສາສະໜາຄຣິດມີບົດບາດສຳຄັນໃນການ ສ້າງຮູບຮ່າງ (shaping) ໃຫ້ແກ່ໂລກ. ໃນຕົ້ນສັດຕະວັດທີ 21 ມີຊາວຄຣິດປະມານ 2.2 ພັນລ້ານຄົນ.

ຮູບ: ປ່ອງຢ້ຽມກະຈົກສີ ທີ່ສະແດງພະເຢຊູໃນຖານະຜູ້ລ້ຽງແກະທີ່ດີ (Good Shepherd).

ພະເຢຊູຄຣິດ: ພະບຸດຂອງພະເຈົ້າ ແລະ ພຣະຜູ້ໄຖ່ (Jesus Christ: God’s Son and Savior)

ພະເຢຊູ (Jesus) ແລະ ຄຣິດສະໂຕໂລຢີ (Christology)

ຫົວໃຈຂອງສາສະໜາຄຣິດ ຄືການເຊື່ອວ່າ ພະເຢຊູ (Jesus) ເປັນ ພະບຸດຂອງພະເຈົ້າ (Son of God) ແລະ ພຣະເມຊີອາ (Messiah) (ພຣະຄຣິດ ຫຼື Christ). ຄຳວ່າ “ເມຊີອາ” (Messiah) ມາຈາກພາສາ ເຮັບຣູ (Hebrew) ວ່າ māšiáħ ເຊິ່ງແປວ່າ “ຜູ້ທີ່ຖືກເຈີມ” (anointed) ສ່ວນຄຳວ່າ “Christ” ໃນພາສາອັງກິດ ກໍມາຈາກຄຳກຣີກວ່າ Christos.

ຮູບ: ພາບວາດພະເຢຊູ ແລະ ນາງມາຣີ ຊື່ວ່າ Theotokos of Vladimir (ສັດຕະວັດທີ 12). (Vladimirskaya)

ຊາວຄຣິດເຊື່ອວ່າ ພະເຢຊູໃນຖານະພຣະເມຊີອາ ຖືກພະເຈົ້າເລືອກໃຫ້ເປັນຜູ້ປົກຄອງ ແລະ ເປັນພຣະຜູ້ໄຖ່ຂອງມະນຸດທຸກຄົນ. ເຂົາເຈົ້າຍັງເຊື່ອວ່າ ການສະເດັດມາຂອງພະອົງເປັນໄປຕາມ ຄຳທຳນາຍ (prophecies) ໃນ ພັນທະສັນຍາເດີມ (Old Testament). ຄວາມເຊື່ອຫຼັກຂໍ້ໜຶ່ງຄື ຜ່ານການສິ້ນພະຊົນ ແລະ ການຟື້ນຄືນພະຊົນຂອງພະເຢຊູ ຄົນທີ່ເຄີຍ ເຮັດບາບ (sinned) ກໍກັບມາເປັນມິດກັບພະເຈົ້າໄດ້ອີກ ແລະ ໄດ້ຮັບຄວາມລອດພົ້ນ ພ້ອມ ຊີວິດນິລັນດອນ (eternal life).

ໃນສັດຕະວັດທຳອິດໆ ຂອງສາສະໜາຄຣິດ ມີການຖົກຖຽງກັນຫຼາຍວ່າ ພະເຢຊູແມ່ນໃຜກັນແທ້ (who Jesus was). ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປ ຊາວຄຣິດເຊື່ອວ່າພະເຢຊູຄື ພະເຈົ້າທີ່ມາເກີດເປັນມະນຸດ (God in human form) ເປັນ “ພະເຈົ້າແທ້ ແລະ ມະນຸດແທ້”. ພະອົງເປັນມະນຸດຢ່າງສົມບູນ ຮູ້ຈັກຄວາມເຈັບປວດ ແລະ ຖືກລໍ້ລວງຄືກັບຄົນທົ່ວໄປ ແຕ່ບໍ່ເຄີຍເຮັດບາບ. ໃນຖານະພະເຈົ້າຢ່າງສົມບູນ ພະອົງເອົາຊະນະຄວາມຕາຍ ແລະ ຟື້ນຄືນຊີວິດ. ພຣະຄຳພີ (Bible) ບອກວ່າພະເຈົ້າໄດ້ປຸກພະອົງໃຫ້ຟື້ນຈາກຄວາມຕາຍ ແລ້ວພະອົງ ສະເດັດຂຶ້ນ (went up) ສູ່ ສະຫວັນ (heaven) ແລະ ຈະ ສະເດັດກັບມາ (return) ເພື່ອເຮັດໃຫ້ ຄຳທຳນາຍ (prophecies) ກ່ຽວກັບ ພຣະເມຊີອາ (Messianic) ຂໍ້ອື່ນໆ ສຳເລັດເປັນຈິງ ເຊັ່ນ ການຟື້ນຄືນຊີວິດຂອງຜູ້ຕາຍ (raising of the dead), ການພິພາກສາຄັ້ງສຸດທ້າຍ (Last Judgment) ແລະ ການສ້າງ ອານາຈັກຂອງພະເຈົ້າ (Kingdom of God) ໃຫ້ສົມບູນໃນທີ່ສຸດ.

ພຣະກິດຕິຄຸນ (Gospels) ຕາມ ມັດທາຍ (Matthew) ແລະ ລູກາ (Luke) ບອກວ່າ ພະເຢຊູ ຖືກປະຕິສົນທິ (conceived) ໂດຍ ພະວິນຍານບໍລິສຸດ (Holy Spirit) ແລະ ປະສູດຈາກ ນາງມາຣີຜູ້ບໍລິສຸດ (the Virgin Mary). ພຣະຄຳພີເລົ່າເລື່ອງໄວເດັກຂອງພະເຢຊູໄວ້ໜ້ອຍ ແຕ່ກ່າວເຖິງຊ່ວງ ໄວຜູ້ໃຫຍ່ (adulthood) ຂອງພະອົງຫຼາຍກວ່າ ໂດຍສະເພາະອາທິດສຸດທ້າຍກ່ອນສິ້ນພະຊົນ. ເລື່ອງລາວໃນພຣະຄຳພີກ່ຽວກັບພາລະກິດຂອງພະເຢຊູ ມີທັງ ການຮັບບັບຕິສະມາ (baptism), ການອັດສະຈັນ (miracles), ການເທດສະໜາ (preaching), ການສັ່ງສອນ (teaching) ແລະ ພຣະກິດຈະ (deeds) ຕ່າງໆ.

ການສິ້ນພະຊົນ ແລະ ການຟື້ນຄືນພະຊົນຂອງພະເຢຊູ (Jesus’s Death and Resurrection)

ການຄຶງພະເຢຊູກາງແຂນ (Crucifixion of Jesus) ແລະ ການຟື້ນຄືນພະຊົນຂອງພະເຢຊູ (Resurrection of Jesus)

ຊີໂມນແຫ່ງກີເຣເນ ກຳລັງຊ່ວຍພະເຢຊູແບກໄມ້ກາງແຂນ ໃນພາບວາດຂອງຊາວບຣາຊິນສັດຕະວັດທີ 19. (Jesus helped by Simon of Cyrene, part of a series depicting the stations of the Cross. Chapel Nosso Senhor dos Passos, Santa Casa de Misericórdia of Porto Alegre, Brazil. Oil on canvas, XIXth century, unknown author).

ຊາວຄຣິດເຊື່ອວ່າ ການຟື້ນຄືນພະຊົນຂອງພະເຢຊູ (resurrection of Jesus) ເປັນຫົວໃຈສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງຄວາມເຊື່ອ (ເບິ່ງ 1 ໂກຣິນໂທ ບົດທີ 15). ເຫດການນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າພະເຢຊູມີອຳນາດເໜືອຄວາມຕາຍ ແລະ ສາມາດປະທານຊີວິດນິລັນດອນໃຫ້ມະນຸດໄດ້.

ການສິ້ນພະຊົນ ແລະ ການຟື້ນຄືນພະຊົນຂອງພະເຢຊູ ເປັນສອງເຫດການຫຼັກໃນຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວຄຣິດ. ພັນທະສັນຍາໃໝ່ (New Testament) ບອກວ່າ ພະເຢຊູຖືກ ຄຶງກາງແຂນ (crucified) ແລະສິ້ນພະຊົນຢ່າງ ມະນຸດທາງກາຍ (physical) ຖືກຝັງໄວ້ໃນ ອຸບມົງ (tomb) ແລ້ວຟື້ນຄືນພະຊົນໃນມື້ທີສາມ. ຊາວຄຣິດສ່ວນໃຫຍ່ລະນຶກເຖິງການສິ້ນພະຊົນໃນວັນສຸກ (ວັນສຸກປະເສີດ ຫຼື Good Friday) ແລະ ການຟື້ນຄືນພະຊົນໃນວັນອາທິດ (ວັນອີດເຕີ ຫຼື Easter Sunday).

ພັນທະສັນຍາໃໝ່ບອກວ່າ ພະເຢຊູປາກົດພະອົງຫຼາຍຄັ້ງຕໍ່ ອັກຄະສາວົກສິບສອງ (Twelve Apostles) ແລະ ສາວົກ (disciples) ແລະ ຄັ້ງໜຶ່ງປາກົດຕໍ່ “ພີ່ນ້ອງຫຼາຍກວ່າຫ້າຮ້ອຍຄົນພ້ອມກັນ” ກ່ອນທີ່ພະອົງຈະ ສະເດັດຂຶ້ນ (went up) ສູ່ສະຫວັນ. ຊາວຄຣິດລະນຶກເຖິງການສິ້ນພະຊົນ ແລະ ການຟື້ນຄືນພະຊົນໃນພິທີນະມັດສະການ ໂດຍສະເພາະໃນສັບປະດາສັກສິດ (Holy Week) ເຊິ່ງລວມເຖິງ ວັນສຸກປະເສີດ (Good Friday) ແລະ ວັນອາທິດ ອີດເຕີ (Easter).

ຄວາມລອດພົ້ນໃນສາສະໜາຄຣິດ (Salvation in Christianity)

ຄວາມລອດພົ້ນ (ສາສະໜາຄຣິດ) (Salvation (Christianity))

ນິກາຍໂປຣເຕສແຕນທ໌ (Protestantism) ສອນວ່າ ຄວາມລອດພົ້ນນິລັນດອນ (eternal salvation) ເປັນຂອງປະທານຈາກ ພະຄຸນຂອງພະເຈົ້າ (God’s grace). ໝາຍຄວາມວ່າ ພະເຈົ້າຊົງນຳມະນຸດເຂົ້າມາມີ ສາຍສຳພັນ (relationship) ທີ່ດີກັບພະອົງ ຜ່ານຄວາມເຊື່ອໃນພະເຢຊູຄຣິດ. ນັ້ນຄືຄວາມເຊື່ອທີ່ວ່າ ມະນຸດສາມາດພົ້ນຈາກ ບາບ (sin) ແລະ ຄວາມຕາຍ (death) ຕະຫຼອດໄປ. ຊາວໂປຣເຕສແຕນທ໌ຫຼາຍຄົນເຊື່ອໃນ “ຄວາມໝັ້ນໃຈໃນຄວາມລອດພົ້ນ” (assurance of salvation) ຄືພະເຈົ້າສາມາດປະທານຄວາມໝັ້ນໃຈໃຫ້ຜູ້ເຊື່ອ ວ່າຕົນໄດ້ຮັບຄວາມລອດພົ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ.

ນິກາຍຄາໂທລິກ (Catholicism) ສອນວ່າ ໂດຍປົກກະຕິ ຜູ້ທີ່ຈະລອດພົ້ນຕ້ອງຮັບບັບຕິສະມາເປັນຄາໂທລິກ. ແຕ່ບາງຄັ້ງ ຄົນທີ່ບໍ່ໄດ້ເປັນສະມາຊິກຂອງຄຣິສຕະຈັກຄາໂທລິກຢ່າງເຕັມຕົວ ກໍອາດໄດ້ຮັບຄວາມລອດພົ້ນເຊັ່ນກັນ. ຊາວຄາໂທລິກເຊື່ອໃນຄວາມສຳຄັນຂອງ “ຄວາມເຊື່ອທີ່ສະແດງອອກຜ່ານຄວາມຮັກ” ແລະ ສິນລະປະສິດ (sacraments) ເພື່ອຮັບຄວາມລອດພົ້ນ. ຄຣິສຕະຈັກຄາໂທລິກສອນວ່າ ການເຮັດດີ ແລະ ຄວາມບໍລິສຸດ (holiness) ເຊັ່ນ ການເຊື່ອຟັງພຣະບັນຍັດ, ຮັບສິນລະປະສິດ, ໄປໂບດ, ເຮັດ ການຊົດໃຊ້ບາບ (penance), ໃຫ້ ທານ (charity) ແລະ ອະທິຖານ ລ້ວນເປັນສິ່ງສຳຄັນຕໍ່ການເປັນຄົນບໍລິສຸດ. ແຕ່ກໍຍັງເນັ້ນຢ່າງໜັກແໜ້ນວ່າ ຄວາມລອດພົ້ນມາຈາກພະຄຸນຂອງພະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ ແລະ ມະນຸດເປັນພຽງຜູ້ຮັບ.

ກຸ່ມຄຣິດສະຕຽນຕ່າງໆ ມີແນວຄິດກ່ຽວກັບ ພະຄຸນຂອງພະເຈົ້າ (divine grace) ບໍ່ຄືກັນ. ນິກາຍໂຣມັນຄາໂທລິກ ແລະ ອໍໂທດ໋ອກຕາເວັນອອກ ສອນວ່າ ເສລີພາບໃນການເລືອກ (free will) ມີຄວາມສຳຄັນຕໍ່ການຮ່ວມມືກັບພະຄຸນ. ເທວະສາດແບບຣີຟອມ (Reformed theology) ສອນວ່າ ມະນຸດຊ່ວຍຕົນເອງໃຫ້ລອດບໍ່ໄດ້ ແຕ່ພະຄຸນຂອງພະເຈົ້າສາມາດປ່ຽນແປງໄດ້ແມ່ນແຕ່ຫົວໃຈທີ່ບໍ່ເຕັມໃຈ. ອາມິນີອານິຊົມ (Arminianism) ເຊື່ອໃນແນວຄິດ ການຮ່ວມມື (synergistic) ຄືມະນຸດຮ່ວມມືກັບພະຄຸນຂອງພະເຈົ້າ ສ່ວນ ນິກາຍລູເທີແຣນ (Lutheran) ແລະ ກຸ່ມໂປຣເຕສແຕນທ໌ສ່ວນໃຫຍ່ສອນວ່າ ການຖືກນັບວ່າຊອບທຳ (justification) ເກີດຈາກພະຄຸນຜ່ານຄວາມເຊື່ອພຽງຢ່າງດຽວ.

ພຣະຄຳພີ: ພຣະຄຳພີສັກສິດ (Holy Writings: The Bible)

ຮູບພາບພຣະທຳເທດສະໜາເທິງພູ (Sermon on the Mount) ໂດຍ ຄາລ ໄຮນຣິກ ບລອກ (Carl Heinrich Bloch ຫຼື Bloch-SermonOnTheMount).

ພຣະຄຳພີ (Bible)

ຊາວຄຣິດໃຊ້ພຣະຄຳພີ ເຊິ່ງເປັນການລວບລວມໜັງສືສັກສິດ (holy) ຫຼາຍເຫຼັ້ມໄວ້ດ້ວຍກັນ. ມີສອງພາກຫຼັກ ຄື ພັນທະສັນຍາເດີມ (Old Testament) ແລະ ພັນທະສັນຍາໃໝ່ (New Testament). ຊາວຄຣິດເຊື່ອວ່າໜັງສືເຫຼົ່ານີ້ຖືກຂຽນໂດຍຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການດົນໃຈ (inspired) ຈາກພະວິນຍານບໍລິສຸດ ຈຶ່ງມັກເຊື່ອກັນວ່າເປັນພຣະທຳຂອງພະເຈົ້າ. ພຣະຄຳພີຖືກແປເປັນຫຼາຍກວ່າ 600 ພາສາ ແລະ ຜູ້ແປກວດຄວາມຖືກຕ້ອງໂດຍອາໄສສຳເນົາຂຽນດ້ວຍມືແບບບູຮານຫຼາຍພັນສະບັບ ທີ່ເປັນພາສາຕົ້ນສະບັບຄື ເຮັບຣູ, ອາຣາມິກ ແລະ ກຣີກ.

ຄຳປະກາດຄວາມເຊື່ອ (Creeds: Statements of Belief)

ຄຳປະກາດຄວາມເຊື່ອ § ຄຳປະກາດຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວຄຣິດ (Creed § Christian creeds)

ຄຳວ່າ “creed” ມາຈາກພາສາລາຕິນ (Latin) ວ່າ credo ເຊິ່ງແປວ່າ “ຂ້ານ້ອຍເຊື່ອ”. ມັນຄື ການປະກາດ (statements) ຫຼື ຄຳປະກາດ (declarations) ທີ່ຊັດເຈນ ໂດຍປົກກະຕິກ່ຽວກັບຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາ. ໃນຕອນທຳອິດ ມັນເປັນຖ້ອຍຄຳທີ່ໃຊ້ໃນພິທີຮັບບັບຕິສະມາ (baptized). ຈົນເມື່ອມີການໂຕ້ແຍ້ງກັນເລື່ອງທຳມະຊາດຂອງພະເຢຊູ (Jesus’s nature) ໃນສັດຕະວັດທີ 4 ແລະ 5 ມັນຈຶ່ງກາຍເປັນຖ້ອຍແຖລງຄວາມເຊື່ອທີ່ສຳຄັນ.

ຄຳປະກາດຄວາມເຊື່ອຫຼັກຂອງຊາວຄຣິດມີດັ່ງນີ້:

ຊາວຄຣິດຈຳນວນຫຼາຍຍອມຮັບ ແລະ ນຳໃຊ້ຄຳປະກາດເຫຼົ່ານີ້. ແຕ່ມີຊາວໂປຣເຕສແຕນທ໌ກຸ່ມນ້ອຍທີ່ບໍ່ໃຊ້ຄຳປະກາດຄວາມເຊື່ອ ໂດຍສະເພາະກຸ່ມຟື້ນຟູຄຣິດສະຈັກ (Restorationists) ເຊິ່ງເປັນຂະບວນການໃນສັດຕະວັດທີ 19 ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນສະຫະລັດອາເມຣິກາ (United States).

ຕຣີເອການຸພາບ: ພຣະເຈົ້າອົງດຽວ, ສາມພຣະບຸກຄົນ (The Trinity: One God, Three Persons)

Trinity ແລະ Trinitarianism

ຄຳພີໄບເບິນໄດ້ບັນທຶກເຖິງ ພຣະເຈົ້າພຣະບິດາ (God the Father), ພຣະເຈົ້າພຣະບຸດ (Jesus Christ), ແລະ ພຣະວິນຍານບໍລິສຸດ (Holy Spirit). ແຕ່ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຊາວຄຣິດເຊື່ອວ່າ ພຣະເຈົ້າມີພຽງອົງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ແນວຄິດນີ້ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຕຣີເອການຸພາບ (Trinity) ໄດ້ຖືກນຳມາປຶກສາຫາລືກັນໃນ ສະພາສັງຄາຍນາແຫ່ງນີເຊຍ ຄັ້ງທີ 1 (First Council of Nicaea) ໃນປີ ຄ.ສ. 325 ແລະ ໄດ້ຮັບການສຶກສາລົງເລິກຕື່ມອີກໃນກອງປະຊຸມສາດສະໜາຈັກຊຸດຕໍ່ໆມາ.

ໃນປັດຈຸບັນ, ກຸ່ມຄຣິສຕຽນສ່ວນໃຫຍ່ຍອມຮັບ ແລະ ເຊື່ອຕາມແນວຄິດນີ້. ແຕ່ ສາດສະໜາຈັກອໍໂທດອກຕາເວັນອອກ (Oriental Orthodox Churches) ບໍ່ໄດ້ເຫັນດີກັບບາງແນວຄິດໃນຍຸກຫຼັງ ຈຶ່ງໄດ້ແຍກຕົວອອກໄປພາຍຫຼັງການປະຊຸມສະພາສັງຄາຍນາບາງຄັ້ງ. ສໍາລັບສາດສະໜາຈັກອໍໂທດອກຕາເວັນອອກທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ກໍຄື ສາດສະໜາຈັກຄອບຕິກອໍໂທດອກ (Coptic Orthodox Church).

ລັດທິຕຣີເອການຸພາບ (Trinitarianism) ຖືເປັນຫຼັກຄຳສອນທີ່ວ່າ ພຣະເຈົ້າປະກອບດ້ວຍ 3 ພຣະບຸກຄົນ ຫຼື ມີ 3 ຄວາມສຳພັນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ແຕ່ລວມຢູ່ໃນພຣະເຈົ້າອົງດຽວກັນ ຄື: ພຣະບິດາ (Father), ພຣະບຸດ (ພຣະເຢຊູຄຣິດ), ແລະ ພຣະວິນຍານບໍລິສຸດ. ເຊິ່ງສອດຄ່ອງກັບ ຄຳປະກາດຄວາມເຊື່ອຂອງອະທານາຊີອຸສ ທີ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ວ່າ: “ພຣະບິດາຄືພຣະເຈົ້າ, ພຣະບຸດຄືພຣະເຈົ້າ, ແລະ ພຣະວິນຍານບໍລິສຸດຄືພຣະເຈົ້າ, ແຕ່ເຖິງກະນັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ມີພຣະເຈົ້າ 3 ອົງ ຫາກແຕ່ມີພຣະເຈົ້າພຽງອົງດຽວເທົ່ານັ້ນ.”

ກຸ່ມຮູບປັ້ນຈາກ ເສົາພຣະຕີເອການຸພາບສັກສິດ ທີ່ເມືອງໂອໂລໂມດ (Olomouc), ສາທາລະນະລັດ ເຊັກ, (Olomouc, Czech Republic) ສ້າງຂຶ້ນໃນສະຕະວັດທີ 18. (Holy Trinity Column – top).

ປັດຈຸບັນ, ນິກາຍ (Churches) ແລະ ສາດສະໜາຈັກຄຣິສຕຽນ (Christian denominations) ສ່ວນໃຫຍ່ລ້ວນແຕ່ເຊື່ອເລື່ອງຕຣີເອການຸພາບ. ແນວໃດກໍດີ, ແຕ່ລະສາດສະໜາຈັກອາດມີຄຳສອນກ່ຽວກັບວິທີການເຮັດວຽກຂອງຕຣີເອການຸພາບທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປ ເຊັ່ນ: ບາງກຸ່ມເຊື່ອວ່າ ພຣະວິນຍານບໍລິສຸດສະເດັດມາຈາກພຣະບິດາພຽງຢ່າງດຽວ; ໃນຂະນະທີ່ບາງກຸ່ມເຊື່ອວ່າ ສະເດັດມາຈາກທັງພຣະບິດາ ແລະ ພຣະບຸດ (ເຊິ່ງຮຽກວ່າ filioque). ສ່ວນ ລັດທິອະຕີເອການຸພາບ (Nontrinitarianism) (ບາງຄັ້ງເອີ້ນວ່າ Oneness) ເປັນຄຳທີ່ໃຊ້ອ້າງເຖິງຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວຄຣິດທີ່ປະຕິເສດຫຼັກຕຣີເອການຸພາບ. ທັດສະນະອະຕີເອການຸພາບທີ່ຫຼາກຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ມີມາຕັ້ງແຕ່ຍຸກຄຣິສຕຽນຍຸກທຳອິດແລ້ວ, ເຊິ່ງໄດ້ນຳໄປສູ່ການຖົກຖຽງ ແລະ ສຶກສາຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບ ຄຣິສຕະວິທະຍາ (Christology).

ຊີວິດຫຼັງຄວາມຕາຍ ແລະ ຍຸກສຸດທ້າຍ (The Afterlife and End Times)

ຊາວຄຣິດເຊື່ອວ່າມະນຸດທຸກຄົນຈະຖືກພະເຈົ້າພິພາກສາ ແລ້ວຈະໄດ້ຮັບຊີວິດນິລັນດອນ (eternal life) ຫຼືການຖືກລົງໂທດຕະຫຼອດການ (eternal damnation). ຄວາມເຊື່ອນີ້ລວມເຖິງ “ການພິພາກສາຄັ້ງສຸດທ້າຍ” (Last Judgment) ແລະ ຄວາມເຊື່ອທີ່ວ່າວິນຍານ (soul) ຂອງແຕ່ລະຄົນຈະຖືກພິພາກສາຫຼັງຈາກຕາຍ.

ແຕ່ໃນບັນດາຊາວຄຣິດເອງ ຄວາມເຊື່ອເຫຼົ່ານີ້ກໍມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢູ່ບາງຈຸດ. ຕົວຢ່າງ ນິກາຍໂຣມັນຄາໂທລິກສອນວ່າ ຜູ້ທີ່ຕາຍໃນສະພາບທີ່ມີພະຄຸນ ອາດຕ້ອງໄປແດນຊຳລະ (purgatory) ເພື່ອຖືກຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດກ່ອນຂຶ້ນສະຫວັນ.

ຊາວຄຣິດເຊື່ອວ່າ ເມື່ອພຣະຄຣິດສະເດັດກັບມາຄັ້ງທີສອງ (second coming) ຜູ້ທີ່ຕາຍໄປແລ້ວທັງໝົດຈະຖືກປຸກໃຫ້ຟື້ນຂຶ້ນມາ ເພື່ອຮັບການພິພາກສາຄັ້ງສຸດທ້າຍ ແລະ ພະເຢຊູຈະສະຖາປະນາ (set up) ອານາຈັກຂອງພະເຈົ້າ. ນອກນັ້ນ ຍັງມີຄວາມເຊື່ອເລື່ອງ “ການຄືນດີສາກົນ” (Universal Reconciliation) ເຊິ່ງໝາຍຄວາມວ່າ ມື້ໜຶ່ງມະນຸດທຸກຄົນຈະໄດ້ຮັບຄວາມລອດພົ້ນ ແລະ ນະຮົກບໍ່ໄດ້ຢູ່ຕະຫຼອດໄປ. ຊາວຄຣິດທີ່ເຊື່ອແບບນີ້ເອີ້ນວ່າ “ຜູ້ເຊື່ອເລື່ອງຄວາມລອດພົ້ນຂອງທຸກຄົນ” (Universalists).

ຊາວຄຣິດອະທິບາຍເຫດຜົນທີ່ພະເຢຊູສະເດັດມາໄວ້ຫຼາຍແບບ:

  • ເພື່ອສອນວິທີດຳລົງຊີວິດທີ່ດີທີ່ສຸດ ແລະ ເປັນແບບຢ່າງໃຫ້ເຮົາເຮັດຕາມ.
  • ເພື່ອຊຳລະຄ່າບາບແທນເຮົາ ດ້ວຍການເປັນເຄື່ອງບູຊາທີ່ສົມບູນແບບ ປາສະຈາກບາບ (ໂຢຮັນ 3:16).
  • ເພື່ອບອກມະນຸດວ່າ ຄວາມຜິດພາດ ແລະບາບ (sins) ຂອງເຂົາເຈົ້າຈະໄດ້ຮັບການອະໄພ ແລະ ຈະລອດພົ້ນ ຖ້າເຊື່ອໃນພະເຢຊູ ແລະ ສາລະພາບບາບຂອງຕົນ (1 ໂຢຮັນ 1:9, ໂຢຮັນ 3:16, ເອເຟໂຊ 1:7, ໂຣມ 10:9).
  • ເພື່ອສອນໃຫ້ມະນຸດອະໄພກັນ ແລະ ຫັນໜີຈາກບາບຂອງຕົນ ຜ່ານພະຄຸນ (grace) (ມັດທາຍ 6:14).
  • ເພື່ອ “ທຳລາຍວຽກງານຂອງມານ” (1 ໂຢຮັນ 3:8).
  • ເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ມະນຸດມີສ່ວນຮ່ວມໃນຊີວິດຂອງພະອົງ ຜ່ານຂອງປະທານຄືພະວິນຍານຂອງພະເຈົ້າ (God’s Spirit).

ການນະມັດສະການຂອງຊາວຄຣິດ (Christian Worship)

ການນະມັດສະການຂອງຊາວຄຣິດ (Christian worship)

ຊາວຄຣິດສ່ວນໃຫຍ່ຖືວ່າ ການນະມັດສະການ (Worship) ເປັນສ່ວນສຳຄັນຍິ່ງຂອງຄວາມເຊື່ອ ມາຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ (history) ຂອງສາສະໜາ. ນັກຄິດ (thinkers) ຄຣິດສະຕຽນຫຼາຍຄົນເອີ້ນມະນຸດ (humanity) ວ່າ homo adorans ເຊິ່ງແປວ່າ “ມະນຸດຜູ້ນະມັດສະການ”. ໝາຍຄວາມວ່າ ການນະມັດສະການພະເຈົ້າ (God) ຢູ່ໃນຫົວໃຈຂອງການເປັນມະນຸດ ເພາະພະເຈົ້າເປັນຜູ້ສ້າງມະນຸດທຸກຄົນ. ຊາວຄຣິດເຊື່ອວ່າເຂົາເຈົ້າຄວນນະມັດສະການ ແລະ ສັນລະເສີນພະເຈົ້າ.

ຮູບ: ອະນຸສາວະລີເພື່ອເປັນກຽດແກ່ສິດໃນການນະມັດສະການ ທີ່ນະຄອນວໍຊິງຕັນ ດີ.ຊີ. (This bronze figure, entitled “Justice,” is one of the three parts of the Oscar Straus Memorial. Between this and its companion figure, “Reason” is a fountain).

ການນະມັດສະການຂອງຊາວຄຣິດສ່ວນໃຫຍ່ມີການອ່ານພຣະຄຳພີ, ຜູ້ນຳບັນຍາຍພຣະຄຳພີ, ຮ້ອງເພງ, ອະທິຖານຮ່ວມກັນ ແລະ ມີຊ່ວງສັ້ນໆ ສຳລັບກິດຈະກຳຂອງຄຣິສຕະຈັກ. ຊາວຄຣິດອາດມາຊຸມນຸມກັນໃນອາຄານພິເສດທີ່ເອີ້ນວ່າໂບດ (Church) ຫຼື ກາງແຈ້ງ ຫຼື ໃນໂຮງຮຽນ ຫຼື ບ່ອນໃດກໍໄດ້ທີ່ເຂົາເຈົ້າເຫັນວ່າຈຳເປັນ.

ພິທີນະມັດສະການຫຼັກຂອງໂບດຄາໂທລິກເອີ້ນວ່າ ພິທີມິດຊາ (Mass) ສ່ວນໃນໂບດອໍໂທດ໋ອກຫຼາຍແຫ່ງເອີ້ນວ່າ ພິທີສວດສັກສິດ (Divine Liturgy). ທັງສອງນິກາຍຖື ພິທີສິນມະຫາສະຫງ່າ (Eucharist) ຫຼື ພິທີຮັບສິນສະຫນິດ (Communion) ເປັນສ່ວນກາງຂອງການນະມັດສະການ. ໃນພິທີນີ້ ປະໂລຫິດອະທິຖານຂໍໃຫ້ພະເຈົ້າປ່ຽນເຂົ້າຈີ່ ແລະ ເຫຼົ້າອະງຸ່ນຈຳນວນໜ້ອຍໜຶ່ງ ໃຫ້ກາຍເປັນພະກາຍ ແລະ ພະໂລຫິດທີ່ແທ້ຈິງຂອງພະເຢຊູ ຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວຄາໂທລິກ ແລະ ອໍໂທດ໋ອກ ໂດຍທີ່ຮູບຮ່າງ, ລົດຊາດ ແລະ ສຳຜັດຂອງເຂົ້າຈີ່ ແລະ ເຫຼົ້າອະງຸ່ນບໍ່ປ່ຽນແປງ. ຈາກນັ້ນ ຜູ້ເຂົ້າຮ່ວມກໍຮັບສ່ວນໜຶ່ງໄປ. ໂບດໂປຣເຕສແຕນທ໌ຫຼາຍແຫ່ງກໍມີພິທີນະມັດສະການຄ້າຍຄືພິທີມິດຊາ ບາງແຫ່ງເຮັດທຸກອາທິດ ບາງແຫ່ງເຮັດພຽງປີລະສອງສາມຄັ້ງ. ຊາວໂປຣເຕສແຕນທ໌ບາງກຸ່ມເຊື່ອວ່າພະເຢຊູປະທັບຢູ່ຈິງໃນພິທີນີ້ ໃນຂະນະທີ່ບາງກຸ່ມເຊື່ອວ່າເຂົ້າຈີ່ ແລະ ເຫຼົ້າອະງຸ່ນເປັນພຽງສັນຍາລັກ ທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ລະນຶກເຖິງສິ່ງທີ່ພະເຢຊູໄດ້ກະທຳ.

ໂບດຄາໂທລິກມີພິທີສັ້ນໆ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ພິທີອວຍພອນດ້ວຍສິນມະຫາສະຫງ່າ (Eucharistic Benediction) ເພື່ອນະມັດສະການພະເຢຊູທີ່ປະທັບໃນສິນມະຫາສະຫງ່າ. ເຂົາເຈົ້າຍັງອາດໄປໂບດເພື່ອອະທິຖານຕໍ່ໜ້າສິນມະຫາສະຫງ່າ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ການຂາບໄຫວ້ສິນມະຫາສະຫງ່າ (Eucharistic Adoration).

ໂບດອໍໂທດ໋ອກ ແລະ ຄາໂທລິກໃຫ້ຄຸນຄ່າກັບການໃຊ້ຜັດສະຂອງມະນຸດ ແລະ ສິ່ງທີ່ສວຍງາມໃນຊີວິດຝ່າຍຈິດວິນຍານ. ຝ່າຍຄາໂທລິກມັກໃຊ້ຮູບປັ້ນ, ສິລະປະອື່ນໆ, ທຽນ, ເຄື່ອງຫອມ ແລະ ສິ່ງຂອງອື່ນໆ ເປັນເຄື່ອງເຕືອນໃຈ ຫຼື ຊ່ວຍໃນການອະທິຖານ. ໂບດອໍໂທດ໋ອກກໍໃຊ້ທຽນ, ເຄື່ອງຫອມ, ລະຄັງ ແລະ ຮູບໄອຄອນ ແຕ່ບໍ່ໃຊ້ຮູບປັ້ນ. ການນະມັດສະການຂອງທັງສອງນິກາຍຍັງມີທ່າທາງຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ການຂີດໄມ້ກາງແຂນ (Sign of the Cross) ໂດຍແຕະໜ້າຜາກ, ໜ້າອົກ ແລະ ບ່າ, ການກົ້ມຄຳນັບ, ການຄຸເຂົ່າ ແລະ ການຂາບລົງກັບພື້ນ.

ສິນລະປະສິດ: ພິທີສັກສິດ (Sacraments: Holy Rites)

ສິນລະປະສິດ (Sacrament)

ຕາມຄວາມເຊື່ອ ແລະ ການປະຕິບັດຂອງຊາວຄາໂທລິກ (Catholic) ສິນລະປະສິດຄືສັນຍາລັກທາງສາສະໜາ (religious symbol) ຫຼືພິທີກຳ (rite) ທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນພະຄຸນຂອງພະເຈົ້າ (divine grace), ພອນ (blessing) ຫຼືຄວາມບໍລິສຸດ (holiness) ແກ່ຊາວຄຣິດຜູ້ທີ່ຮັບພິທີນັ້ນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ການຮັບບັບຕິສະມາ (Baptism) ແລະ ພິທີມິດຊາ (the Mass). ຄຳນີ້ມາຈາກຄຳລາຕິນ (Latin) ວ່າ sacramentum ເຊິ່ງເຄີຍໃຊ້ແປ (translate) ຄຳກຣີກ (Greek) ທີ່ແປວ່າ “ຄວາມລຶກລັບ”.

ຮູບ: ພິທີສິນມະຫາສະຫງ່າ (The Eucharist). (Breaking of the bread in the neocatechumenal way).

ສິນລະປະສິດສອງຢ່າງທີ່ໃຊ້ກັນທົ່ວໄປທີ່ສຸດຄື ການຮັບບັບຕິສະມາ (Baptism) ແລະ ພິທີສິນມະຫາສະຫງ່າ (Eucharist) ຫຼື ພິທີຮັບສິນສະໜິດ (communion). ຊາວຄາໂທລິກສ່ວນໃຫຍ່ຖືສິນລະປະສິດເຈັດຢ່າງ ຄື:

ບາງກຸ່ມຄຣິດສະຕຽນມັກເອີ້ນສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ວ່າ ພິທີຕາມພຣະບັນຊາ (ordinances) ເຊິ່ງເປັນພຣະບັນຊາຂອງພຣະຄຣິດຕໍ່ຜູ້ເຊື່ອທຸກຄົນ ທີ່ມີບັນທຶກໄວ້ໃນພັນທະສັນຍາໃໝ່ (New Testament).

ປະຕິທິນພິທີກຳ: ວັນສັກສິດ (Liturgical Calendar: Holy Days)

ພິທີກຳ (Liturgy)

ຊາວໂຣມັນຄາໂທລິກ, ແອງກລິກັນ, ຊາວຄຣິດຕາເວັນອອກ ແລະ ກຸ່ມໂປຣເຕສແຕນທ໌ແບບດັ້ງເດີມ (traditional) ຈັດການນະມັດສະການ (worship) ຕາມປະຕິທິນພິທີກຳ (liturgical calendar). ປະຕິທິນນີ້ມີ “ວັນສັກສິດ” ເຊັ່ນ ວັນສະຫຼອງໃຫຍ່ (solemnities) ທີ່ລະນຶກເຖິງເຫດການໃນຊີວິດຂອງພະເຢຊູ ຫຼືໄພ່ພົນ (saints), ຊ່ວງເວລາອົດອາຫານ (fasting) ເຊັ່ນ ເທດສະການມະຫາພຣະຄຸນ (Lent) ແລະ ເຫດການອື່ນໆ. ສ່ວນກຸ່ມຄຣິດສະຕຽນທີ່ບໍ່ຍຶດປະເພນີພິທີກຳ ກໍມັກຍັງສະຫຼອງວັນຄຣິສມາດ (Christmas), ວັນອີດເຕີ (Easter) ແລະ ວັນເພນເຕຄອດ (Pentecost). ມີພຽງບາງໂບດເທົ່ານັ້ນທີ່ບໍ່ໃຊ້ປະຕິທິນພິທີກຳເລີຍ.

ສັນຍາລັກຂອງຊາວຄຣິດ (Christian Symbols)

ຮູບ: ໄມ້ກາງແຂນຂອງຊາວຄຣິດ (Christian cross) ເປັນສັນຍາລັກ (symbol) ຂອງສາສະໜາຄຣິດ. (Basic Latin cross)

ຕໍ່ໄປນີ້ແມ່ນສັນຍາລັກ (symbols) ບາງຢ່າງ ທີ່ກຸ່ມຄຣິດສະຕຽນຕ່າງໆ ຫຼືໂບດ (churches) ແຕ່ລະແຫ່ງ (individual) ອາດນຳມາໃຊ້:

“ອິກທິສ” (ichthys) ຫຼື “ປາຂອງພະເຢຊູ” (Jesus fish) ຊາວຄຣິດຍຸກຕົ້ນບາງກຸ່ມເຄີຍໃຊ້ ແລະ ຍັງໃຊ້ມາຮອດທຸກມື້ນີ້. ( Ichthys symbol).

  • ອິກທິສ (Ichthys) – ໃນພາສາກຣີກ ichthys ແປວ່າ “ປາ”. ມັນເປັນຕົວຍໍ່ (acronym) ຂອງປະໂຫຍກ “Ίησοῦς Χριστός, Θεοῦ Υἱός, Σωτήρ” ເຊິ່ງໃນພາສາກຣີກແປວ່າ “ພະເຢຊູຄຣິດ ພະບຸດຂອງພະເຈົ້າ ພຣະຜູ້ໄຖ່”.
  • ລູກແກະ (Lamb) – ລູກແກະອາດເປັນສັນຍາລັກຂອງພະເຢຊູເອງ ໃນຖານະເຄື່ອງບູຊາ (sacrifice) ເພື່ອມະນຸດ (humans).
  • ຜູ້ລ້ຽງແກະ (Shepherd) – ຜູ້ລ້ຽງແກະກໍເປັນສັນຍາລັກຂອງພະເຢຊູເອງເຊັ່ນກັນ ແລະ ພົບໃນສິລະປະຂອງຊາວຄຣິດຍຸກຕົ້ນ. ໃນພຣະຄຳພີ ພະເຢຊູກ່າວວ່າພະອົງຄືຜູ້ລ້ຽງແກະທີ່ດີ ທີ່ເບິ່ງແຍງແກະຂອງພະອົງ.
  • INRI – ເປັນຕົວຍໍ່ (acronym) ໃນພາສາລາຕິນ (Latin) ຂອງ “Iēsus Nazarēnus, Rēx Iūdaeōrum” ທີ່ແປວ່າ “ພະເຢຊູຊາວນາຊາເຣັດ (Nazarene) ກະສັດ (King) ຂອງຊາວຢິວ (Jews)”. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຖືກຕິດໄວ້ເທິງໄມ້ກາງແຂນ (cross) ເປັນເຫດຜົນຂອງການລົງໂທດພະອົງ. ທຸກມື້ນີ້ ຊາວຄຣິດໃຊ້ມັນເປັນສັນຍາລັກວ່າພະເຢຊູຄືພຣະເມຊີອາ (Messiah) ຫຼື ກະສັດເໜືອກະສັດທັງປວງ.
  • ວົງແຫວນຄ້ອງກັນ (Interlocking rings) – ວົງແຫວນສາມວົງທີ່ຄ້ອງກັນ ເປັນສັນຍາລັກຂອງພະເຈົ້າສາມບຸກຄົນ (Trinity). ແຕ່ລະວົງເປັນວົງກົມສົມບູນ ແທນພະບຸກຄົນແຕ່ລະອົງ ແຕ່ທຸກວົງກໍຄ້ອງກັນຢູ່ ສະແດງວ່າພະບຸກຄົນແຕ່ລະອົງບໍ່ສາມາດແຍກອອກຈາກພະເຈົ້າສາມບຸກຄົນໄດ້.

ປະຫວັດສາດຂອງສາສະໜາຄຣິດ (History of Christianity)

ປະຫວັດສາດຂອງສາສະໜາຄຣິດ (History of Christianity)

ສາສະໜາຄຣິດມີປະຫວັດຍາວນານ ນັບແຕ່ສະໄໝພະເຢຊູ (Jesus) ແລະອັກຄະສາວົກ (apostles) ມາຮອດທຸກມື້ນີ້. ມັນເລີ່ມຈາກກຸ່ມຢິວ (Jewish) ກຸ່ມໜຶ່ງໃນສັດຕະວັດທີ 1 ແຫ່ງຄຣິດສັກກະລາດ ແລ້ວແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວໂລກກຣີກ (Greco)-ໂຣມັນ (Roman) ຢ່າງວ່ອງໄວ. ເຖິງວ່າໃນຕອນທຳອິດຈະຖືກຈັກກະພັດໂຣມັນ (Roman Empire) ຂົ່ມເຫັງ ແຕ່ຕໍ່ມາກໍໄດ້ກາຍເປັນສາສະໜາປະຈຳຊາດ (state religion) ຢ່າງເປັນທາງການ. ໃນຍຸກກາງ (Middle Ages) ມັນແຜ່ເຂົ້າສູ່ເອີຣົບເໜືອ (Northern Europe) ແລະຣັດເຊຍ (Russia). ຄັນມາຮອດຍຸກແຫ່ງການສຳຫຼວດ (Age of Exploration) ສາສະໜາຄຣິດກໍແຜ່ຂະຫຍາຍ (expanded) ໄປທົ່ວໂລກ ແລະ ທຸກມື້ນີ້ເປັນສາສະໜາທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ.

ຕະຫຼອດເສັ້ນທາງນັ້ນ ສາສະໜານີ້ໄດ້ຜ່ານການແຕກແຍກ (splits) ແລະຄວາມຄິດເຫັນບໍ່ລົງລອຍກັນ (disagreements) ຈົນແຍກອອກເປັນສິບນິກາຍ ຫຼື ກຸ່ມຫຼັກ ຄື: ນິກາຍຄາໂທລິກ (Catholicism), ນິກາຍອໍໂທດ໋ອກຕາເວັນອອກ (Eastern Orthodoxy), ຄຣິສຕະຈັກຕາເວັນອອກ (Church of the East), ນິກາຍອໍໂທດ໋ອກແບບບູຮານຕາເວັນອອກ (Oriental Orthodoxy), ນິກາຍລູເທີແຣນ (Lutheranism), ຄຣິສຕະຈັກຣີຟອມ (Reformed churches), ນິກາຍແອງກລິກັນ (Anglicanism), ນິກາຍແອນາແບັບຕິສຕ໌ (Anabaptism), ນິກາຍເອວານເຈລິກ (Evangelicalism) (ຫ້ານິກາຍສຸດທ້າຍນີ້ມັກເອີ້ນລວມວ່າໂປຣເຕສແຕນທ໌ (Protestant)) ແລະກຸ່ມທີ່ບໍ່ຍອມຮັບເລື່ອງພະເຈົ້າສາມບຸກຄົນ (Nontrinitarianism).

ປະເພດຂອງສາສະໜາຄຣິດ (Types of Christianity)

ນິກາຍຄຣິດສະຕຽນ (Christian denominations)

ຮູບ: ແຜນຜັງສະແດງນິກາຍຫຼັກພາຍໃນສາສະໜາຄຣິດ (branches within Christianity):

ເຫດການສຳຄັນຕາມລຳດັບເວລາ:

ຜູ້ທີ່ເອີ້ນຕົນເອງວ່າຊາວຄຣິດ ອາດປະຕິບັດຄວາມເຊື່ອ ແລະ ມີຄວາມເຊື່ອທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປ. ຕາມປະຫວັດສາດ ສາສະໜາຄຣິດແບ່ງເປັນສິບກຸ່ມຫຼັກ ຫຼື “ນິກາຍ” (denominations) ຄື ຄຣິສຕະຈັກອໍໂທດ໋ອກ (Orthodox), ຄຣິສຕະຈັກຕາເວັນອອກ (Church of the East), ອໍໂທດ໋ອກແບບບູຮານຕາເວັນອອກ (Oriental Orthodox), ຄາໂທລິກ (Catholic), ແອງກລິກັນ (Anglican), ລູເທີແຣນ (Lutheran), ຣີຟອມ (Reformed), ແອນາແບັບຕິສຕ໌ (Anabaptist), ເອວານເຈລິກ (Evangelical) ແລະ ຄຣິສຕະຈັກທີ່ບໍ່ຍອມຮັບເລື່ອງພະເຈົ້າສາມບຸກຄົນ (Non-Trinitarian). ຫົກກຸ່ມສຸດທ້າຍມັກຖືກຈັດລວມເປັນໂປຣເຕສແຕນທ໌ (Protestant) ແຕ່ກຸ່ມທີ່ບໍ່ຍອມຮັບເລື່ອງພະເຈົ້າສາມບຸກຄົນ ມັກຖືກແຍກອອກຕ່າງຫາກ. ຊາວຄຣິດບໍ່ແມ່ນທຸກຄົນທີ່ໃຊ້ຊື່ເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ບາງຄົນກໍເຊື່ອວ່າສາສະໜາຄຣິດກວ້າງກວ່າ ຫຼື ແຄບກວ່າການຈັດກຸ່ມເຫຼົ່ານີ້.

ຄວາມຂັດແຍ້ງ ແລະ ການແຕກແຍກ (Disagreements and Divisions)

ບາງກຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ເຫັນບໍ່ກົງກັນໃນບາງຈຸດຂອງຄຳສອນຄຣິດສະຕຽນ (ເອີ້ນວ່າ “ຄຳສອນຫຼັກ” ຫຼື doctrine) ຫຼື ໃນການປະຕິບັດ. ການແຕກແຍກຄັ້ງໃຫຍ່ຄັ້ງທຳອິດເກີດໃນສັດຕະວັດທີ 5 ຫຼັງສະພາຄຣິສຕະຈັກແຫ່ງເອເຟໂຊ ທີ່ປະກາດວ່າແນສໂຕຣຽນ (Nestorianism) ເປັນຄຳສອນທີ່ຜິດ. ຄຣິສຕະຈັກອັດຊີເຣຍແຫ່ງຕາເວັນອອກ (Assyrian Church of the East) ບໍ່ຍອມຮັບ ຈຶ່ງແຍກຕົວອອກໄປ. ຂໍ້ຂັດແຍ້ງນັ້ນຢູ່ທີ່ທຳມະຊາດຂອງພະເຢຊູ (Jesus) ວ່າພະອົງມີທຳມະຊາດດຽວທີ່ປະສົມກັນ (ທັງພະເຈົ້າ ແລະ ມະນຸດ) ຫຼື ມີສອງທຳມະຊາດແຍກກັນ. ອະທິການສ່ວນໃຫຍ່ ຜູ້ຕາມສັນຕະປາປາ (Pope) (ອະທິການແຫ່ງໂຣມ) ຢືນຢັນວ່າ “ມີສອງທຳມະຊາດແຍກກັນ”. ເລື່ອງນີ້ຖືກຖົກຖຽງອີກໃນສະພາແຫ່ງຄາລເຄໂດນ (Council of Chalcedon) ຫຼັງຈາກນັ້ນປະມານ 20 ປີ. ຊາວຄຣິດທີ່ບໍ່ເຫັນດີກັບມະຕິຂອງສະພາ ກາຍເປັນກຸ່ມອໍໂທດ໋ອກທີ່ບໍ່ຮັບຄາລເຄໂດນ (non-Chalcedonian Orthodox). ຄຣິສຕະຈັກໃຫຍ່ໆ ໃນກຸ່ມນີ້ມີ ຄຣິສຕະຈັກຄອບຕິກອໍໂທດ໋ອກ (Coptic Orthodox) ໃນອີຢິບ (Egypt), ຄຣິສຕະຈັກອໍໂທດ໋ອກເອທິໂອເປຍ (Ethiopian Orthodox), ຄຣິສຕະຈັກອາເມເນຍ (Armenian) ແລະ ຄຣິສຕະຈັກອໍໂທດ໋ອກຂອງເລບານອນບາງແຫ່ງ. ໂດຍທົ່ວໄປເອີ້ນລວມວ່າ ຄຣິສຕະຈັກອໍໂທດ໋ອກແບບບູຮານຕາເວັນອອກ (Oriental Orthodox Churches).

ຮູບ: (A set of pictures of famous Christians from various fields).

ການແຕກແຍກຄັ້ງໃຫຍ່ຄັ້ງທີສາມ ເອີ້ນວ່າການແຕກແຍກຄັ້ງໃຫຍ່ (Great Schism) ເກີດໃນສັດຕະວັດທີ 11 ສາເຫດຫຼັກມາຈາກການແປຄຳປະກາດຄວາມເຊື່ອຜິດຈາກພາສາກຣີກເປັນລາຕິນ. ຄວາມແຕກຕ່າງທາງວັດທະນະທຳເຮັດໃຫ້ບັນຫາຮ້າຍແຮງຂຶ້ນ ທັງນັກຮົບຄຣູເຊດ (Crusaders) ຈາກເອີຣົບຕາເວັນຕົກຈຳນວນຫຼາຍກໍປະພຶດບໍ່ດີ. ຊາວຄຣິດໃນເອີຣົບຕາເວັນຕົກ ທີ່ມີອະທິການແຫ່ງໂຣມ (ສັນຕະປາປາ) ເປັນຜູ້ນຳ ເອີ້ນວ່າຄຣິສຕະຈັກຄາໂທລິກ (Catholic). ສ່ວນຊາວຄຣິດສ່ວນໃຫຍ່ໃນເອີຣົບຕາເວັນອອກ, ຣັດເຊຍ (Russia), ຕາເວັນອອກກາງ (Middle East), ເອເຊຍໃຕ້ (South Asia) ແລະ ແອຟຣິກາຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອ ຢູ່ໃນສາຍອໍໂທດ໋ອກ (Orthodox), ແນສໂຕຣຽນ (Nestorian) ແລະມີອາຟີຊິດ (Miaphysite) ໂດຍມີອະທິການຂອງເມືອງ ຫຼື ເຂດອື່ນເປັນຜູ້ນຳ.

ໃນສັດຕະວັດທີ 15 (15th century) ການປະດິດເຄື່ອງພິມ (printing press) ເຮັດໃຫ້ຄົນຈຳນວນຫຼາຍອ່ານ ແລະ ສຶກສາພຣະຄຳພີໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ. ນັກຄິດຫຼາຍຄົນຈຶ່ງກັບໄປຫາແນວຄິດໃນພຣະຄຳພີ ແລ້ວແຍກຕົວອອກຈາກຄຣິສຕະຈັກຄາໂທລິກ ຈົນເກີດການປະຕິຮູບສາສະໜາແບບໂປຣເຕສແຕນທ໌ (Protestant Reformation). ຜູ້ນຳໂປຣເຕສແຕນທ໌ທີ່ສຳຄັນມີ ມາຕິນ ລູເທີ (Martin Luther) ແລະ ຈອນ ກາລວິນ (John Calvin). ຕໍ່ມາ ບາງກຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ກໍຂັດແຍ້ງກັນເອງ ຈົນແຕກເປັນກຸ່ມນ້ອຍໆ ຕື່ມອີກ. ກຸ່ມໂປຣເຕສແຕນທ໌ທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປັດຈຸບັນຢູ່ໃນສາຍເອວານເຈລິກ (Evangelical), ລູເທີແຣນ (Lutheran) ແລະ ຣີຟອມ (Reformed). ໃນອັງກິດ (England) ການຄັດຄ້ານສັນຕະປາປາແບບດຽວກັນ ໄດ້ນຳໄປສູ່ຄຣິສຕະຈັກແຫ່ງອັງກິດ (Church of England) ເຊິ່ງມີອະທິການ (bishops) ແລະ ເອີ້ນຕົນເອງວ່າຄາໂທລິກແບບປະຕິຮູບ ແຕ່ມັກຖືກມອງວ່າເປັນໂປຣເຕສແຕນທ໌. ຄຣິສຕະຈັກແອງກລິກັນລວມເຖິງໂບດທີ່ເອີ້ນວ່າ “ເອປີສໂກປັລ” (Episcopal ຫຼື Episcopalian) ເພາະມີອະທິການ. ໂບດແອງກລິກັນ (Anglican) ບາງແຫ່ງນະມັດສະການຄ້າຍໂປຣເຕສແຕນທ໌ ບາງແຫ່ງໃກ້ຄຽງຄາໂທລິກກວ່າ ແຕ່ບໍ່ມີແຫ່ງໃດຍອມຮັບສັນຕະປາປາ.

ຄວາມຂັດແຍ້ງທົ່ວໄປໃນບັນດາກຸ່ມຄຣິດສະຕຽນ (Here are some common disagreements among Christian groups):

ຕໍ່ໄປນີ້ແມ່ນຈຸດທີ່ກຸ່ມຄຣິດສະຕຽນຕ່າງໆ ມັກເຫັນບໍ່ກົງກັນ:

  • ແຕ່ລະກຸ່ມມີແນວຄິດກ່ຽວກັບທຳມະຊາດຂອງພະເຈົ້າບໍ່ຄືກັນ.
  • ແຕ່ລະກຸ່ມມີແນວຄິດກ່ຽວກັບບົດບາດຂອງພະວິນຍານບໍລິສຸດໃນຊີວິດຂອງຜູ້ເຊື່ອບໍ່ຄືກັນ.
  • ສັນຕະປາປາ (pope) ເປັນຜູ້ນຳຂອງຊາວຄາໂທລິກທັງໝົດ. ຄຣິສຕະຈັກອື່ນກໍມີຜູ້ນຳທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ເຊັ່ນ ສັງຄະປິຕາ (Patriarchs) ໃນນິກາຍອໍໂທດ໋ອກຕາເວັນອອກ. ສ່ວນບາງກຸ່ມໃຫ້ແຕ່ລະໂບດທ້ອງຖິ່ນຕັດສິນໃຈເອງ.
  • ຊາວຄຣິດບາງກຸ່ມເຫັນວ່າຜູ້ຍິງບໍ່ສາມາດເປັນປະໂລຫິດ (priests) ຫຼືສິດຍາພິບານ (pastors) ໄດ້.
  • ຊາວຄຣິດບາງກຸ່ມເຫັນວ່າຄົນທີ່ແຕ່ງງານ (married) ແລ້ວ ບໍ່ສາມາດເປັນປະໂລຫິດໄດ້.
  • ບາງກຸ່ມເຊື່ອວ່າປະໂລຫິດສາມາດອະໄພບາບໂດຍປະທານການອະໄພຂອງພະເຈົ້າ ໃນຂະນະທີ່ບາງກຸ່ມເຫັນວ່າມີແຕ່ພະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນທີ່ເຮັດໄດ້.
  • ໃນຍຸກປັດຈຸບັນ ຊາວຄຣິດບາງກຸ່ມເຊື່ອໃນ “ທິດສະດີການສ້າງໂລກຍຸກໜຸ່ມ” (Young Earth Creationism) ຄືຕີຄວາມພຣະຄຳພີບົດທຳອິດໆ ຕາມຕົວອັກສອນ ແຕ່ບາງກຸ່ມເຫັນວ່າສ່ວນເຫຼົ່ານັ້ນຄ້າຍບົດກະວີຫຼາຍກວ່າປະຫວັດສາດຕາມຕົວຈິງ.
  • ຊາວຄຣິດສ່ວນໃຫຍ່ນະມັດສະການໃນວັນອາທິດ ແຕ່ບາງກຸ່ມເຊື່ອວ່າວັນເສົາຄື “ວັນຊະບາໂຕ” (Sabbath) ທີ່ແທ້ຈິງ ແລະ ຕ້ອງຖືຮັກສາ.
  • ຊາວຄຣິດບາງກຸ່ມເຊື່ອວ່າການຮັບບັບຕິສະມາ (baptism) ຕ້ອງຈຸ່ມຕົວລົງໃຕ້ນ້ຳທັງໝົດ ໃນຂະນະທີ່ບາງກຸ່ມພຽງແຕ່ປະພົມນ້ຳໃສ່ຫົວ.
  • ບາງກຸ່ມຄຣິດສະຕຽນໃຫ້ບັບຕິສະມາແກ່ເດັກທາລົກ ແຕ່ຊາວແບັບຕິສຕ໌ (Baptists) ໃຫ້ສະເພາະຄົນທີ່ເລືອກຕິດຕາມພະເຢຊູດ້ວຍຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ.

ຈຳນວນຊາວຄຣິດທົ່ວໂລກ (Christian Population Around the World)

ດ້ວຍຈຳນວນຊາວຄຣິດໂດຍປະມານ (estimated) 2.2 ພັນລ້ານຄົນ ແບ່ງເປັນປະມານ 34,000 ນິກາຍ (denominations) ສາສະໜາຄຣິດຈຶ່ງເປັນສາສະໜາທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ. ສັດສ່ວນຊາວຄຣິດໃນປະຊາກອນ (population) ໂລກຢູ່ທີ່ປະມານ 33% ມາຕະຫຼອດຮ້ອຍປີທີ່ຜ່ານມາ. ສາສະໜາຄຣິດຍັງເປັນສາສະໜາຫຼັກໃນເອີຣົບ (Europe), ທະວີບອາເມຣິກາ (Americas), ຟີລິບປິນ (Philippines) ແລະ ພາກໃຕ້ຂອງອາຟຣິກາ (Africa). ແຕ່ໃນບາງເຂດກຳລັງຫຼຸດລົງ ເຊັ່ນ ໂອເຊຍເນຍ (Oceania) (ອົດສະຕຣາລີ (Australia) ແລະ ນິວຊີແລນ (New Zealand)), ເອີຣົບເໜືອ (Northern Europe) (ລວມທັງບຣິເຕນໃຫຍ່ (Great Britain) ແລະ ສະກັນດີເນເວຍ (Scandinavia)), ຝຣັ່ງ (France), ເຢຍລະມັນ (Germany), ບາງສ່ວນຂອງການາດາ (Canada) ແລະສະຫະລັດອາເມຣິກາ (United States) ແລະ ບາງສ່ວນຂອງເອເຊຍ (Asia) (ໂດຍສະເພາະຕາເວັນອອກກາງ (Middle East), ເກົາຫຼີໃຕ້ (South Korea), ໄຕ້ຫວັນ (Taiwan) ແລະ ມາເກົາ (Macau)).

ໃນປະເທດພັດທະນາແລ້ວ (developed countries) ສ່ວນໃຫຍ່ ຈຳນວນຄົນທີ່ໄປໂບດ ແລະ ບອກວ່າຕົນເປັນຊາວຄຣິດ ໄດ້ຫຼຸດລົງຕະຫຼອດຫຼາຍທົດສະວັດ (decades) ທີ່ຜ່ານມາ. ບາງຄົນເຊື່ອວ່າເປັນເພາະຄົນຈຳນວນຫຼາຍບໍ່ເຂົ້າຮ່ວມໂບດເປັນປະຈຳອີກ ແຕ່ບາງຄົນເຫັນວ່າອາດເປັນເພາະຜູ້ຄົນຮູ້ສຶກວ່າສາສະໜາບໍ່ສຳຄັນອີກຕໍ່ໄປ.

ການຮ່ວມມືກັນ: ຂະບວນການເອກະພາບຄຣິສຕະຈັກ (Working Together: Ecumenism)

ຄຣິສຕະຈັກສ່ວນໃຫຍ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນມາດົນແລ້ວວ່າຢາກຍອມຮັບຄວາມແຕກຕ່າງ (tolerant) ຂອງລະບົບຄວາມເຊື່ອອື່ນ. ໃນສັດຕະວັດທີ 20 ຂະບວນການເອກະພາບຄຣິສຕະຈັກ (ecumenism) (ການຮວມຊາວຄຣິດຈາກພື້ນຖານຕ່າງໆ ເຂົ້າດ້ວຍກັນ) ໄດ້ເຕີບໂຕໃນສອງທາງ. ທາງທຳອິດຄືການຮ່ວມມື (cooperation) ລະຫວ່າງກຸ່ມຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ກອງປະຊຸມມິດຊັນນາຣີເອດິນເບີຣາຂອງຊາວໂປຣເຕສແຕນທ໌ປີ 1910 ແລະ ຄະນະກຳມະການຄວາມຍຸຕິທຳ, ສັນຕິພາບ ແລະ ການສ້າງສັນ ຂອງສະພາໂລກ (World Council) ແຫ່ງຄຣິສຕະຈັກ ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນປີ 1948 ໂດຍໂບດໂປຣເຕສແຕນທ໌ ແລະ ອໍໂທດ໋ອກ. ຍັງມີສະພາລະດັບຊາດທີ່ຄ້າຍກັນເກີດຂຶ້ນ ເຊັ່ນ ສະພາຄຣິສຕະຈັກແຫ່ງຊາດອົດສະຕຣາລີ (ທີ່ມີຊາວໂຣມັນຄາໂທລິກເຂົ້າຮ່ວມນຳ).

ທາງທີສອງຄືການຕັ້ງສະຫະພັນ (unions) ເພື່ອໃຫ້ຄຣິສຕະຈັກຕ່າງໆ ມາລວມກັນ. ໂບດຄອງເກຣເກເຊັນນໍ (Congregationalist), ເມໂທດິສຕ໌ (Methodist) ແລະ ເພຣສບີເຕເຣຍນ (Presbyterian) ຮວມກັນໃນປີ 1925 ເປັນຄຣິສຕະຈັກສະຫະພັນການາດາ (United Church of Canada) ແລະ ໃນປີ 1977 ເປັນຄຣິສຕະຈັກສະຫະພັນໃນອົດສະຕຣາລີ (Uniting Church in Australia). ຄຣິສຕະຈັກອິນເດຍໃຕ້ (Church of South India) ຖືກຕັ້ງໃນປີ 1947 ຈາກການຮວມກັນຂອງໂບດແອງກລິກັນ (Anglican), ເມໂທດິສຕ໌ (Methodist), ຄອງເກຣເກເຊັນນໍ, ເພຣສບີເຕເຣຍນ (Presbyterian) ແລະ ຣີຟອມ (Reformed). ຍັງມີການຮວມກັນແບບນີ້ໂດຍກຸ່ມຄຣິດສະຕຽນອື່ນໆ ຕະຫຼອດຫຼາຍປີ.

ຮູບພາບອື່ນໆ

ໄອຄອນຂອງຄຣິສຕຽນຕາເວັນອອກ ສະແດງພາບຈັກກະພັດຄອນສະຕັນຕິນ ແລະ ບັນດາບິດາຂອງສະພາໄນເຊອາຄັ້ງທີ 1 (ຄ.ສ. 325) ຖືຄຳປະກາດຄວາມເຊື່ອໄນເຊອາ–ຄອນສະຕັນຕິໂນໂປລີ ປີ 381.
(An Eastern Christian icon showing Emperor Constantine and the Fathers of the First Council of Nicaea (325) holding the Niceno–Constantinopolitan Creed of 381.)

ພາບຕ່າງໆຂອງພຣະເຢຊູ.
(Various depictions of Jesus.)

ການຖືກຄຶງເທິງໄມ້ກາງແຂນ ສະແດງການສິ້ນພຣະຊົນຂອງພຣະເຢຊູ ເທິງໄມ້ກາງແຂນ, ຮູບແຕ້ມໂດຍດີເອໂກ ເບລັສເກັດ, ປະມານປີ 1632.
(Crucifixion, showing the death of Jesus on the Cross, painting by Diego Velázquez, c. 1632.)

ພິທີມິດຊາຍາມທ່ຽງຄືນ ທີ່ໂບດຄາໂທລິກແຫ່ງໜຶ່ງໃນວູດໄຊ ນະຄອນນິວຢອກ, ສະຫະລັດອາເມລິກາ. Christmas Midnight Mass, St Sebastian Parish, Woodside NY 2008, church interior (Midnight Mass at a Catholic parish church in Woodside, New York City, U.S.)

ການສະແດງກ່ຽວກັບຊີວິດຂອງພຣະເຢຊູ ທີ່ໂບດ Igreja da Cidade ໃນເມືອງຊາວ ໂຊເຊ ດອສ ກາມປອສ, ປະເທດບຣາຊິນ.
(A show about the life of Jesus at Igreja da Cidade in São José dos Campos, Brazil.) (Auto de Páscoa – Igreja da Cidade).

ສັນຍາລັກຮູບປາ (ichthys) ວົງມົນໃນຍຸກຕົ້ນ ເກີດຈາກການເອົາອັກສອນກຣີກ ΙΧΘΥΣ ມາລວມກັນເປັນວົງລໍ້, ທີ່ເອເຟໂຊ ໃນເອເຊຍນ້ອຍ.
(An early circular ichthys symbol, created by combining the Greek letters ΙΧΘΥΣ into a wheel, Ephesus, Asia Minor.) Early Christian inscription with the Greek letters “ΙΧΘΥΣ” carved into marble in the ruins of the ancient Greek city of Ephesus at Turkey

ພຣະຄຳພີ ເປັນໜັງສືສັກສິດຂອງສາສະໜາຄຣິດ.
(The Bible is the sacred book in Christianity.) Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01

ຫ້ອງເຊນາໂກລເທິງພູຊີໂອນ ໃນນະຄອນເຢຣູຊາເລັມ ເຊື່ອກັນວ່າເປັນສະຖານທີ່ຈັດອາຫານມື້ສຸດທ້າຍ ແລະ ວັນເພັນເຕຄອດ.
(The Cenacle on Mount Zion in Jerusalem, believed to be the location of the Last Supper and Pentecost.)

ໜ້າໜຶ່ງຈາກປາປີຣັສ 46 ເຊິ່ງເປັນການລວບລວມຈົດໝາຍຂອງໂປໂລ ຈາກຕົ້ນສະຕະວັດທີ 3.
(A page from Papyrus 46, an early-3rd-century collection of Pauline epistles.)

ອາຣາມເຊນມັດທິວ ເປັນໜຶ່ງໃນອາຣາມຄຣິສຕຽນທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດ ຕັ້ງຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງອີຣັກ. (Mar-Mattai-Kloster bei Mosul)
(The Monastery of St. Matthew, one of the oldest Christian monasteries, located in northern Iraq.)

ອາຣາມຄໍວີຣາບ ສະຕະວັດທີ 7 ໃກ້ພູອາຣາຣັດ; ອາເມເນຍ ເປັນລັດທຳອິດທີ່ຮັບເອົາຄຣິສຕຽນເປັນສາສະໜາປະຈຳຊາດ ໃນ ຄ.ສ. 301.
(The 7th-century Khor Virap monastery near Mount Ararat; Armenia was the first state to adopt Christianity as its state religion in AD 301.). Khor Virap Monastary in Armenia with Mount Ararat in the Background. Taken with a Canon 30D and Canon 100mm f/2.8 USM lens.

 Kristendommens tidlige spredning. Områder hovedsageligt kristnet år 600. ໂລກຄຣິສຕຽນ ໃນປີ ຄ.ສ. 600 ຫຼັງຈາກແຜ່ຂະຫຍາຍຈາກຕາເວັນອອກກາງໄປສູ່ອາຟຣິກາ ແລະ ເອີຣົບ.
(Christendom by A.D. 600 after its spread to Africa and Europe from the Middle East.)

ຕົວຢ່າງສິລະປະແບບໄບແຊນທີນ ຄືພາບໂມເຊກ Deësis ທີ່ວິຫານຮາເຢຍໂຊເຟຍ ໃນຄອນສະຕັນຕິໂນໂປລ.
(An example of Byzantine art, the Deësis mosaic at the Hagia Sophia in Constantinople.). Jesus Christ – detail from Deesis mosaic, Hagia Sophia, Istanbul

ສັນຕະປາປາເອີເບິນທີ 2 ທີ່ສະພາແຫ່ງເຄລຣມົງ ບ່ອນທີ່ທ່ານເອີ້ນຮ້ອງໃຫ້ເກີດສົງຄາມຄຣູເສດຄັ້ງທີ 1. ຮູບປະກອບໂດຍ ຊອງ ໂກລົມ, ປະມານປີ 1490.
(Pope Urban II at the Council of Clermont, where he called for the First Crusade. Illustration by Jean Colombe, c. 1490.), Miniature: Pope Urban II preaching at the Council of Clermont. Sébastien Mamerot, Les passages d’outremer

ມາຕິນ ລູເທີ ເລີ່ມການປະຕິຮູບສາສະໜາ ດ້ວຍບົດຖະແຫຼງ 95 ຂໍ້ ໃນປີ 1517.
(Martin Luther started the Reformation with his Ninety-five Theses in 1517.).

ຜົນງານປີເອຕາ ປີ 1498–99 ຂອງມີເກລັນເຈໂລ ໃນວິຫານເຊນປີເຕີ; ສາດສະໜາຈັກຄາໂທລິກໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນຍຸກຟື້ນຟູສິລະປະວິທະຍາ.
(Michelangelo’s 1498–99 Pietà in St. Peter’s Basilica; the Catholic Church supported the Renaissance.). Michelangelo’s Pietà in St. Peter’s Basilica in the Vatican.

ພາບພຣະແມ່ມາຣີອູ້ມພຣະກຸມານ ໃນພາບພິມໄມ້ຍີ່ປຸ່ນ ສະຕະວັດທີ 19 ຂອງຊາວຄຣິສຕຽນລັບ ຄາຄູເຣະ ຄີຣິຊິຕັນ.
(A depiction of Madonna and Child in a 19th-century Kakure Kirishitan Japanese woodcut.) (Madonna and Child (Kakure Kirishitan)).

ຂະບວນແຫ່ຂອງຊາວຄຣິສຕຽນໃນບຣາຊິນ ປະເທດທີ່ມີຊາວຄາໂທລິກຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ.
(A Christian procession in Brazil, the country with the largest Catholic population.)

ວັນສັກສິດພຣະຕຣີເອກະພາບໃນຣັດເຊຍ; ສາດສະໜາຈັກອໍໂທດັອກຣັດເຊຍ ຟື້ນຟູຂຶ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ນັບຕັ້ງແຕ່ລະບອບຄອມມູນິດລົ້ມສະຫຼາຍ.
(Trinity Sunday in Russia; the Russian Orthodox Church has seen a great revival since the fall of communism.) (День Святой Троицы. Престольный праздник).

ສັນຕະປາປາຟຣານຊິດ (Pope Francis)

 ວິຫານເຊນຈໍຈ ໃນອິດສະຕັນບູລ: ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສັງຄະປິຕາແຫ່ງຄອນສະຕັນຕິໂນໂປລ ເຊິ່ງຜູ້ນຳຂອງທ່ານຖືກຍົກໃຫ້ເປັນ “ຜູ້ມາກ່ອນໃນບັນດາຜູ້ເທົ່າທຽມກັນ” (primus inter pares) ໃນສາດສະໜາຈັກອໍໂທດັອກຕາເວັນອອກ.
(St. George’s Cathedral in Istanbul: It is the seat of the Ecumenical Patriarchate of Constantinople, whose leader is seen as the primus inter pares (first among equals) in the Eastern Orthodox Church.).

ວິຫານພຣະຕຣີເອກະພາບສັກສິດໃນແອດດິສ ອາເບບາ ທີ່ຕັ້ງຂອງສາດສະໜາຈັກອໍໂທດັອກເອທິໂອເປຍ.
(Holy Trinity Cathedral in Addis Ababa, the seat of the Ethiopian Orthodox.).

ໂບດເນສໂຕຣຽນ ສະຕະວັດທີ 6 ຊື່ເຊນຈອນຊາວອາຣັບ ໃນໝູ່ບ້ານເກຣາມອນຂອງຊາວແອດຊີເຣຍ ໃນແຂວງຮັກກາຣີ ທາງຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ຂອງຕຸລະກີ.
(A 6th-century Nestorian church, St. John the Arab, in the Assyrian village of Geramon in Hakkari, southeastern Turkey.). Church of St. John the Arab in Geramon (Yarma), near Andac in Sirnak Province, Turkey.

ໂບດເຊນມາຣີ ໂບດແອດຊີເຣຍບູຮານໃນເມືອງອູຣມີຍາ ປະເທດອີຣານ.
(Saint Mary Church; an ancient Assyrian church in Urmia, Iran.)

 ພາບແຕ້ມສະຕະວັດທີ 19 ຂອງໂຈເຊັບ ສະມິດ ແລະ ໂອລີເວີ ຄາວເດີຣີ ຮັບຖານະປະໂລຫິດແຫ່ງອາໂຣນຈາກໂຢຮັນບັບຕິດ. ຊາວໄລເຕີເດແຊນ (ມໍມອນ) ເຊື່ອວ່າຖານະປະໂລຫິດ ໝົດໄປຫຼັງຈາກອັກຄະສາວົກເສຍຊີວິດ ແລະ ຈຳເປັນຕ້ອງຖືກຟື້ນຟູຄືນມາ.
(A 19th-century drawing of Joseph Smith and Oliver Cowdery receiving the Aaronic priesthood from John the Baptist. Latter Day Saints believe the Priesthood ended after the apostles’ deaths and needed to be restored.). “The youthful prophet, Joseph Smith, Jr., and Oliver Cowdery, receiving the Aaronic priesthood under the hands of John the Baptist, May 15, 1829”

ໂບດຢູນິເຕຣຽນແຫ່ງທຣານຊີລວາເນຍ ໃນກລູຈ-ນາໂປກາ.
(Unitarian Church of Transylvania in Cluj-Napoca.) (Biserica unitariană).

ອະທິການ John M. Quinn ແຫ່ງສັງຄະມົນທົນໂລມັນຄາໂທລິກວີນໂນນາ ແລະ ອະທິການ Steven Delzer ແຫ່ງສັງຄະມົນທົນລູເທີແຣນເອວັນເຈລິກຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ມິນນິໂຊຕາ ນຳພິທີວັນປະຕິຮູບສາດສະໜາ (ປີ 2017).
(Bishop John M. Quinn of the Roman Catholic Diocese of Winona and Bishop Steven Delzer of Evangelical Lutheran Southeastern Minnesota Synod leading a Reformation Day service (2017).)

ສຳເນົາໜັງສືຊຸມມາ ເທໂອໂລຊິກາ ໂດຍໂທມັດ ອາຄວີນາດ ໜັງສືຄຣິສຕຽນທີ່ມີຊື່ສຽງ.
(A copy of the Summa Theologica by Thomas Aquinas, a famous Christian book.).

ພິທີສິນລະລຶກການເຈີມຜູ້ເຈັບປ່ວຍ ທີ່ຈັດໃນວັນພຸດສັກສິດ.
(Service of the Sacrament of Holy Unction served on Great and Holy Wednesday.).

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ແປ ແລະ ຮຽບຮຽງມາຈາກ https://kids.kiddle.co/Christianity