ສຳຫຼວດ Laopedia
Category: ວິທະຍາສາດສັງຄົມ
ກອງທັບ (The Military)
🛡️ ກອງທັບ (The Military): ກຳລັງປ້ອງກັນຊາດ, ໂຄງສ້າງ ແລະ ບົດບາດສຳຄັນໃນປະຫວັດສາດ! ເຄີຍສົງໄສບໍວ່າ ກອງທັບ ຫຼື ກຳລັງປະກອບອາວຸດ ມີໂຄງສ້າງ ແລະ ການເຮັດວຽກແນວໃດ? ເປັນຫຍັງແຕ່ລະປະເທດຈຶ່ງຕ້ອງມີການຝຶກອົບຮົມ ແລະ ແບ່ງກອງທັບຢ່າງຈະແຈ້ງ? ມື້ນີ້ Laopedia ຈະພາທຸກທ່ານໄປເຈາະເລິກຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບ “ກອງທັບ”…
ຫຼັກຍຸດຕິທຳ (The Rule of Law)
ຫຼັກຍຸດຕິທຳເປັນແນວຄິດທີ່ສຳຄັນຫຼາຍ. ມັນໝາຍຄວາມວ່າ ທຸກຄົນ ລວມທັງຜູ້ນຳ ແລະ ລັດຖະບານ ຕ້ອງປະຕິບັດຕາມ ກົດໝາຍ (law) ບໍ່ມີໃຜຢູ່ເໜືອກົດໝາຍ. ແນວຄິດນີ້ຊ່ວຍຮັບປະກັນວ່າ ການຕັດສິນໃຈຕ່າງໆ ມີຄວາມຍຸຕິທຳ ແລະ ອີງໃສ່ກົດລະບຽບທີ່ຊັດເຈນ. ຫຼັກຍຸດຕິທຳຍັງຈຳກັດອຳນາດຂອງລັດຖະບານ. ມັນປົກປ້ອງ ສິດ (rights) ຂອງປະຊາຊົນ ແລະ ຊ່ວຍປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ເກີດ…
ເທືອກເຂົາ ຣັອກກີ (The Rocky Mountains) ຢູ່ໃສ?
ເທືອກເຂົາ ຣັອກກີ (The Rocky Mountains), ຫຼື ທີ່ເອີ້ນກັນວ່າ ຣັອກກີສ໌ (the Rockies), ແມ່ນເທືອກເຂົາຂະໜາດໃຫຍ່ໃນທະວີບອາເມລິກາເໜືອ. ມັນມີຄວາມຍາວຢຽດຢາຍປະມານ 3,000 ໄມລ໌ (4,800 ກິໂລແມັດ) (4,828 ກິໂລແມັດ). ສາຍພູທີ່ຍາວຢຽດນີ້ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ຕອນເໜືອຂອງປະເທດການາດາ ໄປຈົນຮອດລັດນິວເມັກຊິໂກ ໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ. ເທືອກເຂົາ…
ເປັນຫຍັງຄົນລາວຈຶ່ງນິຍົມໃຊ້ເງິນໂດລາ ແລະ ເງິນບາດໄທ? ປະຫວັດສາດ ແລະ ມຸມມອງທາງເສດຖະສາດ
ຫາກສັງເກດການຊື້ຂາຍໃນສັງຄົມລາວ ຈະພົບວ່າ ນອກຈາກເງິນກີບ (LAK) ແລ້ວ ຍັງມີການນໍາໃຊ້ເງິນໂດລາສະຫະລັດ (USD) ແລະ ເງິນບາດໄທ (THB) ຢ່າງແຜ່ຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະໃນການຊື້ຂາຍຊັບສິນ, ລົດ, ທີ່ດິນ, ໂຮງແຮມ ແລະ ການຄ້າຊາຍແດນ. ປະກົດການນີ້ເອີ້ນໃນທາງເສດຖະສາດວ່າ Currency Substitution (ການໃຊ້ເງິນຕາຕ່າງປະເທດແທນເງິນຕາພາຍໃນ) ຫຼື…
ຄວາມເຂົ້າໃຈຜົນກະທົບຂອງສົງຄາມອີຣານຕໍ່ອັດຕາເງິນເຟີ້: ມູມມອງທາງເສດຖະສາດສໍາລັບການຮຽນຮູ້
ອັດຕາເງິນເຟີ້ (Inflation) ແມ່ນຕົວຊີ້ວັດທາງເສດຖະກິດທີ່ສໍາຄັນ ເພາະມີຜົນກະທົບໂດຍກົງຕໍ່ຄ່າຄອງຊີບຂອງປະຊາຊົນ ການດໍາເນີນທຸລະກິດ ແລະ ການກໍານົດນະໂຍບາຍຂອງທະນາຄານກາງ. ໃນເດືອນພຶດສະພາ 2026 ອັດຕາເງິນເຟີ້ຂອງສະຫະລັດໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນເປັນ 4.2% ຕໍ່ປີ ໂດຍສາເຫດຫຼັກມາຈາກການເພີ່ມສູງຂຶ້້ນຂອງລາຄາພະລັງງານ ອັນເນື່ອງມາຈາກຄວາມຂັດແຍ້ງທາງທະຫານໃນຕາເວັນອອກກາງ. ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: www.nytimes.com ບົດຄວາມນີ້ຈະອະທິບາຍແບບຫຍໍ້ ເຂົ້າໃຈງ່າຍ ກ່ຽວກັບ ກົນໄກທີ່ເຫດການທາງພູມລັດຖະສາດສາມາດສົ່ງຜົນຕໍ່ອັດຕາເງິນເຟີ້ ແລະ ວິເຄາະຜົນກະທົບຕໍ່ປະເທດທີ່ເພິ່ງພາການນໍາເຂົ້າ…
ນະໂຍບາຍພາສີ (Tariffs) ຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາ: ເຄື່ອງມືການເງິນທ່າມກາງວິກິດການໃນຕາເວັນອອກກາງ
ຄວາມເຊື່ອມໂຍງລະຫວ່າງພູມສາດການເມືອງ ແລະ ເງິນເຟີ້ ໃນໂລກຍຸກໂລກາພິວັດ, ເສດຖະກິດຂອງມະຫາອຳນາດຢ່າງສະຫະລັດອາເມຣິກາ ບໍ່ໄດ້ຢືນຢູ່ໂດດດ່ຽວ. ຄວາມຂັດແຍ່ງໃນພາກພື້ນຕາເວັນອອກກາງ ເຊິ່ງເປັນຫົວໃຈສຳຄັນຂອງການຜະລິດ ແລະ ຂົນສົ່ງພະລັງງານໂລກ ໄດ້ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ລະບົບເສດຖະກິດສະຫະລັດຢ່າງຫຼີກລ່ຽງບໍ່ໄດ້. ເພື່ອຮັບມືກັບແຮງກົດດັນຂອງອັດຕາເງິນເຟີ້ (Inflationary Pressures) ທີ່ອາດເກີດຂຶ້ນຈາກການສະໜອງທີ່ຕິດຂັດ, ລັດຖະບານສະຫະລັດໄດ້ນຳໃຊ້ນະໂຍບາຍ “ພາສີສິນຄ້ານຳເຂົ້າ” (Tariffs) ເປັນຍຸດທະສາດການປ້ອງກັນຕົວ (Defensive Strategy). ພາສີໃນຖານະກົນໄກປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງການຜະລິດ…
ລັດທິອະນຸລັກນິຍົມ (Conservatism) ແມ່ນຫຍັງ?
ອະນຸລັກນິຍົມ (Conservatism) ແມ່ນວິທີການຄິດທີ່ຕ້ອງການຮັກສາ ແລະ ປົກປ້ອງແນວຄວາມຄິດ, ການປະຕິບັດ, ແລະ ຄຸນຄ່າແບບດັ້ງເດີມໃນສັງຄົມ. ມັນເປັນປັດຊະຍາທາງການເມືອງທີ່ເນັ້ນໃສ່ການຮັກສາສິ່ງທີ່ຢູ່ຄູ່ກັບສັງຄົມມາເປັນເວລາດົນນານ. Ronald Reagan (1981–1989): ອະດີດປະທານາທິບໍດີຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາ ຜູ້ທີ່ນຳໃຊ້ນະໂຍບາຍ “Reagan Doctrine” ເຊິ່ງມີບົດບາດສຳຄັນໃນການປັບໂຄງສ້າງພັກຣີພັບບລີກັນ (Republican Party). ການເດີນຂະບວນ Taxpayer March…
ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ (The Ganges) ຢູ່ໃສ?
ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ (The Ganges) ເປັນແມ່ນ້ຳທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນປະເທດອິນເດຍ ແລະ ບັງກະລາເທດ. ມັນເປັນແມ່ນ້ຳທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດອັນດັບສອງໃນອະນຸທະວີບອິນເດຍ ໂດຍວັດແທກຈາກປະລິມານນ້ຳທີ່ໄຫຼຜ່ານ. ແມ່ນ້ຳຄົງຄາຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມ “ຄົງຄາ” (Ganga), ເຊິ່ງເປັນເທບພຣະເຈົ້າໃນສາສະໜາຮິນດູ. ຜູ້ຄົນຈຳນວນຫຼາຍ, ນັບຕັ້ງແຕ່ນັກພູມສາດຈົນເຖິງນັກປະຫວັດສາດ, ເຫັນວ່າແມ່ນ້ຳຄົງຄາເປັນຫົວໃຈຂອງວັດທະນະທຳ ແລະ ຊີວິດຂອງຊາວອິນເດຍ. ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ (Ganges River) ແມ່ນ້ຳ ຄົງຄາ…
ທະເລຊາຍ (Desert) ແມ່ນຫຍັງ?
ທະເລຊາຍ ແມ່ນພື້ນທີ່ດິນທີ່ແຫ້ງແລ້ງຫຼາຍ. ສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ມີປະລິມານນ້ຳຝົນຕົກໜ້ອຍກວ່າ 25 ຊັງຕີແມັດ (9.8 ນິ້ວ) ຕໍ່ປີ. ອີກວິທີໜຶ່ງໃນການພິຈາລະນາກໍຄື ທະເລຊາຍສູນເສຍນ້ຳຜ່ານການລະເຫີຍຫຼາຍກວ່າປະລິມານນ້ຳທີ່ໄດ້ຮັບຈາກຝົນ. ທະເລຊາຍກວມເອົາປະມານໜຶ່ງສ່ວນສາມ (33%) ຂອງພື້ນທີ່ດິນທັງໝົດໃນໂລກ. ນີ້ລວມເຖິງພື້ນທີ່ຂະໜາດໃຫຍ່ຂອງທະວີບອັງຕາກຕິກ, ບ່ອນທີ່ມີຄວາມແຫ້ງແລ້ງຫຼາຍຈົນບາງພື້ນທີ່ບໍ່ມີຫິມະຕົກເລີຍ. ທະເລຊາຍຮ້ອນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດແມ່ນ ຊາຮາຣາ (Sahara) ໃນຕອນເໜືອຂອງ ອາຟຣິກາ, ເຊິ່ງມີຂະໜາດໃຫຍ່ມະຫາສານ ກວມເອົາເຖິງ…
ຮຽນຮູ້ວັດທະນະທຳອາຊຽນ: ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ ແລະ ຫ້າມເຮັດ ເມື່ອໄປທ່ອງທ່ຽວປະເທດເພື່ອນບ້ານ
ພາກພື້ນ ອາຊຽນ (ASEAN) ຂອງພວກເຮົາ ເປັນດິນແດນທີ່ມີສະເໜ່ອັນລົ້ນເຫຼືອ ທັງສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວທາງທຳມະຊາດ, ປະຫວັດສາດ ແລະ ອາຫານການກິນ. ເຖິງວ່າພວກເຮົາຈະຢູ່ໃກ້ກັນ ແລະ ມີຫຼາຍສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນ, ແຕ່ແຕ່ລະປະເທດກໍມີ “ຮີດຄອງປະເພນີ ແລະ ຂໍ້ຫ້າມ” ທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມຄວາມເຊື່ອ, ສາສະໜາ ແລະ ປະຫວັດສາດ. ການເປັນນັກທ່ອງທ່ຽວທີ່ດີ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການໄປຊົມຄວາມງາມ,…