ສະຫຼຸບ
ເຊີ ອີຊັກ ນິວຕັນ (ເກີດວັນທີ 25 ທັນວາ 1642 – ເສຍຊີວິດວັນທີ 20 ມີນາ 1727) ແມ່ນນັກຄະນິດສາດ, ນັກຟີຊິກສາດ, ແລະ ນັກດາລາສາດ ຊາວອັງກິດທີ່ມີຊື່ສຽງ. ລາວ ຍັງເປັນນັກຫຼອມທາດ ແລະ ນັກເທວະວິທະຍາອີກດ້ວຍ. ນິວຕັນ ເປັນບຸກຄົນທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນການປະຕິວັດວິທະຍາສາດ ແລະ ຍຸກແຫ່ງຄວາມສະຫວ່າງທາງປັນຍາ. ລາວ ໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບວິທີການທີ່ຈັກກະວານເຮັດວຽກ. ເຊີ ອີຊັກ ນິວຕັນ (ຮູບປະທັບໃຈຂອງ ນິວຕັນ ອາຍຸ 46 ປີ ໂດຍ ໂກດຟຣີ ເນວເລີ, 1689) ເກີດ: ວັນທີ 4…
ເຊີ ອີຊັກ ນິວຕັນ (ເກີດວັນທີ 25 ທັນວາ 1642 – ເສຍຊີວິດວັນທີ 20 ມີນາ 1727) ແມ່ນນັກຄະນິດສາດ, ນັກຟີຊິກສາດ, ແລະ ນັກດາລາສາດ ຊາວອັງກິດທີ່ມີຊື່ສຽງ. ລາວ ຍັງເປັນນັກຫຼອມທາດ ແລະ ນັກເທວະວິທະຍາອີກດ້ວຍ. ນິວຕັນ ເປັນບຸກຄົນທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນການປະຕິວັດວິທະຍາສາດ ແລະ ຍຸກແຫ່ງຄວາມສະຫວ່າງທາງປັນຍາ. ລາວ ໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບວິທີການທີ່ຈັກກະວານເຮັດວຽກ.
ເຊີ ອີຊັກ ນິວຕັນ (ຮູບປະທັບໃຈຂອງ ນິວຕັນ ອາຍຸ 46 ປີ ໂດຍ ໂກດຟຣີ ເນວເລີ, 1689) ເກີດ: ວັນທີ 4 ມັງກອນ 1643 [ຕາມປະຕິທິນເກົ່າ (O.S.) ວັນທີ 25 ທັນວາ 1642] ວູລສທໍບ-ບາຍ-ໂຄລສເຕີເວີທ, ລິນຄອນເຊີ, ອັງກິດ ເສຍຊີວິດ: ວັນທີ 31 ມີນາ 1727 (ອາຍຸ 84 ປີ) [ຕາມປະຕິທິນເກົ່າ (O.S.) ວັນທີ 20 ມີນາ 1726] ແຄນຊິງຕັນ, ເມດດິວເຊັກສ໌, ເບຣດບຣິດເທນ ບ່ອນຝັງສົບ: ວິຫານເວສມິນສເຕີ ການສຶກສາ: ວິທະຍາໄລຕຣິນິຕີ້, ເຄມບຣິດຈ໌ (ປະລິນຍາໂທ, 1668) ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຈາກ: ບັນຊີລາຍຊື່
- ກົນຈັກນິວຕັນ
- ຄວາມໂນ້ມຖ່ວງສາກົນ
- ແຄນກູລັດ (ແຄນກູລູສ)
- ປະກົດການເຄື່ອນທີ່ຂອງນິວຕັນ
- ທັດສະນະສາດ ( optics )
- ອອນຄູ່ ( binomial series )
- ປຶ້ມ ພຣິນຊິເປຍ ( Principia )
- ວິທີຂອງນິວຕັນ
- ກົດການເຢັນຕົວຂອງນິວຕັນ
- ເອກະລັກຂອງນິວຕັນ
- ເຫຼັກປະສົມນິວຕັນ
- ເສັ້ນນິວຕັນ
- ເສັ້ນນິວຕັນ–ກາສ
- ທາດແຫຼວ້ນິວຕັນ
- ວົງແຫວນຂອງນິວຕັນ
- ການຢືນເທິງບ່າຂອງຍັກໃຫຍ່
ລາງວັນ:
- ເອັຟອາເອັສ (FRS, 1672)
- ອັດຕະຍະຊົນບາຊິເລີ (Knight Bachelor, 1705)
ອາຊີບທາງວິທະຍາສາດ: ສາຂາ: ຟີຊິກສາດ, ປັດຊະຍາທຳມະຊາດ, ການຫຼອມທາດ, ເທວະວິທະຍາ, ຄະນິດສາດ, ດາລາສາດ, ເສດຖະສາດ ສະຖາບັນ: ມະຫາວິທະຍາໄລເຄມບຣິດຈ໌, ລາຊະສະມາຄົມແຫ່ງລອນດອນ (Royal Society), ໂຮງກາຍະສິນ (Royal Mint) ອາຈານທີ່ປຶກສາ: ອີຊັກ ແບຣໂຣວ, ເບນຈາມິນ ພູລເລິນ ລູກສິດທີ່ມີຊື່ສຽງ: ໂຣເຈີ ໂຄເຕສ, ວິນລຽມ ວິດສຕັນ ຜູ້ມີອິດທິພົນຕໍ່ລາວ: ອາຣິສໂຕເຕິລ, ບອຍລ໌, ເດີກາຕ໌, ກາລິເລໂອ, ຮອຍເກນ, ເຄັບເລີ, ລັອກ, ໄມໂມນີເດສ, ສຕຣີດ ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກລາວ:
- ໃນວິທະຍາສາດທຳມະຊາດ ແລະ ຄະນິດສາດ: ບູນ, ອິນສ໌ໄຕນ໌, ອູເລີ, ແຄລໂຣ, ຊາເຕເລ, ເກຣຟຊານດ໌, ເກຣກໍຣີ, ແຮມິຕັນ, ຈູຣິນ, ລາປາສ, ມາສແວລ, ແມກລໍຣິນ, ເຣົາທ໌, ສມິທ, ລັດທິນິວຕັນ
- ໃນມະນຸດສາດ: ເບນຕລີ, ເບີເກີເລຍ, ດີເດໂຣ, ກັອດວິນ, ຮາຕລີ, ຮູມ, ເຈັບເບີຊັນ, ຄານທ໌, ເຄຍນສ໌, ລັອກ, ເຊນ-ຊີມົງ, ເວຣີ, ວໍແຕກ, ປັດຊະຍາການຮູ້ແຈ້ງໂດຍທົ່ວໄປ
ສະມາຊິກສະພາສູງ/ສະພາຜູ້ແທນລາຊະດອນ: ສຳລັບມະຫາວິທະຍາໄລເຄມບຣິດຈ໌
- ດຳລົງຕຳແໜ່ງ: 1689–1690 (ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງກ່ອນໜ້າ: ໂຣເບີດ ບຣາບີ | ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງຕໍ່ມາ: ເອດເວີດ ຟິນຊ໌)
- ດຳລົງຕຳແໜ່ງ: 1701–1702 (ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງກ່ອນໜ້າ: ແອນໂທນີ ແຮມມອນດ໌ | ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງຕໍ່ມາ: ອາເທີ ອານສະລີ, ເອລ ເແອງກີຊີ ທີ 5)
ປະທານາທິບໍດີ ຫືຼ ຫົວໜ້າລາຊະສະມາຄົມແຫ່ງລອນດອນ ຍຸກຄົນທີ 12:
- ດຳລົງຕຳແໜ່ງ: 1703–1727 (ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງກ່ອນໜ້າ: ຈອນ ຊໍເມີສ໌ | ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງຕໍ່ມາ: ຮານສ໌ სໂລນ)
ເຈົ້າກົມໂຮງກະສຳປາດ (Master of the Mint):
- ດຳລົງຕຳແໜ່ງ: 1699–1727
- 1696–1699: ຜູ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງຄຸ້ມຄອງໂຮງກະສຳປາດ (Warden of the Mint) (ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງກ່ອນໜ້າ: ທອມສ໌ ນີລ | ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງຕໍ່ມາ: ຈອນ ຄອນດິທ)
ສາດສະດາຈານວິຊາຄະນິດສາດ ລູກາເຊຍນ໌ ຍຸກຄົນທີ 2:
- ດຳລົງຕຳແໜ່ງ: 1669–1702 (ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງກ່ອນໜ້າ: ອີຊັກ ແບຣໂຣວ | ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງຕໍ່ມາ: ວິນລຽມ ວິດສຕັນ)
ລາຍລະອຽດສ່ວນຕົວ: ພັກການເມືອງ: ພັກວິກ (Whig) ລາຍເຊັນ: (ລາຍເຊັນຂອງອີຊັກ ນິວຕັນ)
ຊີວິດຊ່ວງຕົ້ນຂອງ ອີຊັກ ນິວຕັນ
ບົດຄວາມຫຼັກ: ຊີວິດຊ່ວງຕົ້ນຂອງ ອີຊັກ ນິວຕັນ
ອີຊັກ ນິວຕັນ ເກີດໃນວັນຄຣິດສະມາດ, ວັນທີ 25 ທັນວາ 1642. ເຫດການນີ້ເກີດຂຶ້ນຢູ່ໝູ່ບ້ານຊົນນະບົດແຫ່ງໜຶ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ວູລສທໍບ-ບາຍ-ໂຄລສເຕີເວີທ (Woolsthorpe-by-Colsterworth) ໃນປະເທດອັງກິດ. ພໍ່ຂອງລາວ, ທີ່ມີຊື່ວ່າ ອີຊັກ ນິວຕັນ ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໄດ້ເສຍຊີວິດໄປກ່ອນທີ່ລາວຈະເກີດ.
ເມື່ອ ອີຊັກ ອາຍຸໄດ້ສາມ ປີ, ແມ່ຂອງລາວ ທີ່ຊື່ວ່າ ຮັນນາ ເອສຄັອບ (Hannah Ayscough) ໄດ້ແຕ່ງງານໃໝ່ ແລະ ຍ້າຍອອກໄປ. ລາວໄດ້ໄປອາໄສຢູ່ກັບຜົວໃໝ່ຄື ບາດຫຼວງ ບາຣນາບາສ ສມິທ (Reverend Barnabas Smith). ຈາກນັ້ນ, ອີຊັກ ຈຶ່ງຖືກລ້ຽງດູໂດຍ ແມ່ຕູ້ຂອງລາວ. ລາວບໍ່ມັກພໍ່ລ້ຽງ ແລະ ປາຖະໜາຢາກໃຫ້ແມ່ຂອງຕົນບໍ່ແຕ່ງງານໃໝ່ເລີຍ.
ວັນເວລາທີ່ໂຮງຮຽນ ເດິ ຄິງສ໌ ຊກູລ (The King’s School)
ຕັ້ງແຕ່ອາຍຸສິບສອງເຖິງສິບເຈັດປີ, ອີຊັກ ໄດ້ໄປຮຽນທີ່ໂຮງຮຽນ ເດິ ຄິງສ໌ ຊກູລ ໃນເມືອງແກຣນແທມ (Grantham). ລາວໄດ້ຮຽນພາສາລາຕິນ, ພາສາເກຣັກບູຮານ, ແລະ ວິຊາຄະນິດສາດພື້ນຖານຈຳນວນໜຶ່ງ.
ເມື່ອພໍ່ລ້ຽງຂອງລາວເສຍຊີວິດ, ແມ່ຂອງລາວຢາກໃຫ້ລາວມາເປັນຊາວກະສິກອນ. ແຕ່ ອີຊັກ ບໍ່ມັກການເຮັດກະສິກຳເລີຍ.
ໂຊກດີທີ່ ເຮັນຣີ ສໂຕກສ໌ (Henry Stokes), ອາຈານໃຫຍ່ຂອງໂຮງຮຽນ ເດິ ຄິງສ໌ ຊກູລ ໄດ້ໂນ້ມນ້າວແມ່ຂອງ ອີຊັກ ໃຫ້ສົ່ງລາວກັບຄືນໄປໂຮງຮຽນອີກຄັ້ງ.
ການສຶກສາຢູ່ ມະຫາວິທະຍາໄລເຄມບຣິດຈ໌
ໃນເດືອນມິຖຸນາ 1661, ອີຊັກ ນິວຕັນ ເລີ່ມຮຽນຢູ່ວິທະຍາໄລຕຣິນິຕີ້ (Trinity College) ທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລເຄມບຣິດຈ໌ (University of Cambridge). ລຸງຂອງລາວ, ຜູ້ທີ່ເຄີຍຮຽນຢູ່ບ່ອນນັ້ນເຊັ່ນກັນ, ໄດ້ແນະນຳໃຫ້ລາວໄປຮຽນທີ່ເຄມບຣິດຈ໌. ໃນປີ 1664, ອີຊັກ ໄດ້ຮັບທຶນການສຶກສາ. ເງິນທຶນນີ້ຊ່ວຍຈ່າຍຄ່າຮຽນໃຫ້ແກ່ລາວອີກສີ່ປີຈົນກວ່າລາວຈະໄດ້ຮັບປະລິນຍາໂທ (Master of Arts).
ໃນເດືອນສິງຫາ 1665, ອີຊັກ ໄດ້ຮັບປະລິນຍາຕີ. ບໍ່ດົນຫຼັງຈາກນັ້ນ, ມະຫາວິທະຍາໄລໄດ້ປິດຊົ່ວຄາວເນື່ອງຈາກການລະບາດຂອງພະຍາດຫະນະ (Great Plague). ໃນເດືອນເມສາ 1667, ນິວຕັນ ໄດ້ກັບຄືນສູ່ເມືອງເຄມບຣິດຈ໌. ໃນເດືອນຕຸລາ, ລາວໄດ້ກາຍເປັນອາຈານສະມາຊິກ (fellow) ຂອງວິທະຍາໄລຕຣິນິຕີ້.
ສາດສະດາຈານວິຊາຄະນິດສາດຂອງລາວ, ອີຊັກ ແບຣໂຣວ (Isaac Barrow), ມີຄວາມປະທັບໃຈຫຼາຍກັບຜົນງານຂອງນິວຕັນ. ໃນປີ 1669, ນິວຕັນ ໄດ້ຮັບສືບທອດວຽກຂອງແບຣໂຣວ ໃນຖານະສາດສະດາຈານວິຊາຄະນິດສາດ ລູກາເຊຍນ໌ (Lucasian Professor of Mathematics). ນີ້ແມ່ນຫຼັງຈາກທີ່ລາວໄດ້ຮັບປະລິນຍາໂທພຽງແຕ່ໜຶ່ງປີເທົ່ານັ້ນ! ໃນປີ 1672, ນິວຕັນ ໄດ້ກາຍເປັນສະມາຊິກຂອງລາຊະສະມາຄົມແຫ່ງລອນດອນ (Royal Society).
ການຄົ້ນພົບອັນໜ້າອັດສະຈັນຂອງ ນິວຕັນ
ນິວຕັນ ໄດ້ໃຊ້ວິຊາຄະນິດສາດເພື່ອອະທິບາຍວ່າຈັກກະວານເຮັດວຽກແນວໃດ. ລາວໄດ້ສ້າງກົດການເຄື່ອນທີ່ ແລະ ຄວາມໂນ້ມຖ່ວງຂຶ້ນມາ. ກົດເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຄ້າຍຄືກົດທາງຄະນິດສາດທີ່ອະທິບາຍວ່າວັດຖຸເຄື່ອນທີ່ແນວໃດເມື່ອມີແຮງມາກະທຳບໍ່ວ່າຈະເປັນການຍູ້ ຫຼື ການດຶງ.
ໃນປີ 1687, ອີຊັກ ໄດ້ຈັດພິມປຶ້ມທີ່ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງທີ່ສຸດຂອງລາວ ຄື ປຶ້ມ ພຣິນຊິເປຍ (Principia). ໃນປຶ້ມເບື້ອງຕົ້ນນີ້, ລາວໄດ້ອະທິບາຍກົດການເຄື່ອນທີ່ພື້ນຖານສາມຂໍ້ ແລະ ຍັງໄດ້ແບ່ງປັນແນວຄິດ ຫຼື ທິດສະດີກ່ຽວກັບຄວາມໂນ້ມຖ່ວງອີກດ້ວຍ. ຄວາມໂນ້ມຖ່ວງຄືແຮງທີ່ເຮັດໃຫ້ສິ່ງຕ່າງໆຕົກລົງມາຂ້າງລຸ່ມ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ຖ້າດິນສໍຕົກລົງມາຈາກໂຕະ, ມັນຈະຕົກລົງໃສ່ພື້ນຫ້ອງ ບໍ່ແມ່ນເພດານ.
ນິວຕັນ ຍັງໄດ້ໃຊ້ກົດຂອງລາວເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າດາວເຄາະຕ່າງໆໂຄຈອນອ້ອມດວງອາທິດເປັນຮູບໄຂ່, ບໍ່ແມ່ນຮູບວົງມົນສົມບູນ. ລາວ ຍັງໄດ້ຄົ້ນພົບການລ້ຽວເບນຂອງແສງ (diffraction), ເຊິ່ງເປັນວິທີທີ່ແສງແຜ່ກະຈາຍອອກ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ລາວສ້າງການຄົ້ນພົບຄັ້ງໃຫຍ່ໃນວິຊາຟີຊິກສາດ.
ອີຊັກ ນິວຕັນ ເປັນນັກວິທະຍາສາດ ແລະ ນັກປະດິດທີ່ປີຊາສາມາດ. ລາວໄດ້ສ້າງຄຸນອຸປະການອັນໃຫຍ່ຫຼວງຕໍ່ວິຊາຟີຊິກສາດ, ຄະນິດສາດ, ແລະ ທັດສະນະສາດ. ນີ້ແມ່ນການປະດິດ ແລະ ການຄົ້ນພົບທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດຂອງລາວ:
- ກົດການເຄື່ອນທີ່ຂອງນິວຕັນ: ກົດເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນພື້ນຖານສຳລັບຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບການເຄື່ອນໄຫວ. ມັນອະທິບາຍວ່າການເຄື່ອນທີ່ຂອງວັດຖຸເຊື່ອມຕໍ່ກັບແຮງທີ່ມາກະທຳຕໍ່ມັນແນວໃດ.
- ກົດຄວາມໂນ້ມຖ່ວງສາກົນ: ທິດສະດີນີ້ລະບຸ່ວາວັດຖຸທັງໝົດໃນຈັກກະວານດຶງດູດຊຶ່ງກັນແລະກັນດ້ວຍແຮງໂນ້ມຖ່ວງ. ມັນອະທິບາຍວ່າເປັນຫຍັງດາວເຄາະຈຶ່ງໂຄຈອນອ້ອມດວງອາທິດ.
- ກ້ອງສ່ອງທາງໄກສະທ້ອນແສງ: ນິວຕັນ ໄດ້ປະດິດກ້ອງສ່ອງທາງໄກທີ່ໃຊ້ກະຈົກໂຄ້ງເພື່ອໂຟກັສແສງ. ການອອກແບບນີ້ຊ່ວຍຫຼີກລ່ຽງສີທີ່ມົວ ແລະ ສາມາດຂະຫຍາຍສິ່ງຕ່າງໆໄດ້ເຖິງ 40 ເທົ່າ! ກ້ອງສ່ອງທາງໄກຂະໜາດໃຫຍ່ສ່ວນໃຫຍ່ໃນປັດຈຸບັນກໍ ໃຊ້ການອອກແບບທີ່ຄ້າຍຄືກັນນີ້.
- ແຄນກູລັດ (Calculus): ນິວຕັນ ໄດ້ປະດິດແຄນກູລັດ ເຊິ່ງເປັນບາດກ້າວບຸກທະລຸຄັ້ງໃຫຍ່ໃນວິຊາຄະນິດສາດ. ມັນຖືກຳນົດໃຊ້ໃນຫຼາຍຂົງເຂດຂອງວິທະຍາສາດ ແລະ ວິສະວະກຳສາດ.
- ຫຼຽນກາທີ່ສົມບູນແບບ: ນິວຕັນ ເຄີຍເຮັດວຽກຢູ່ໂຮງກະສຳປາດຫຼວງ (Royal Mint), ເຊິ່ງເປັນບ່ອນຜະລິດເງິນຫຼຽນ. ລາວໄດ້ພັດທະນາວິທີການຜະລິດເງິນຫຼຽນທີ່ປອມແປງໄດ້ຍາກຂຶ້ນ, ເຊິ່ງຊ່ວຍຍັບຍັ້ງເງິນປອມ.
- ທັດສະນະສາດ (Optics): ນິວຕັນ ໄດ້ສຶກສາວິທີການເຮັດວຽກຂອງແສງ. ລາວຄົ້ນພົບວ່າປຣິສ໌ມສາມາດແຍກແສງສີຂາວອອກເປັນທຸກໆສີຂອງສາຍຮຸ້ງໄດ້. ສິ່ງນີ້ຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາເຂົ້າໃຈເລື່ອງສີສັນ.
- ຮູບຮ່າງຂອງວົງໂຄຈອນ: ນິວຕັນ ຍັງໄດ້ສຶກສາຮູບຮ່າງຂອງວົງໂຄຈອນຕ່າງໆນຳອີກ. ໃນຕອນທຳອິດລາວມີຄວາມຂີ້ອາຍທີ່ຈະແບ່ງປັນຜົນງານຂອງຕົນ, ແຕ່ການຄົ້ນພົບຂອງລາວແມ່ນມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍ.
- ເຊກສະຕານສະທ້ອນແສງ (The reflecting sextant): ເຄື່ອງມືນີ້ຖືກໃຊ້ເພື່ອວັດແທກມຸມລະຫວ່າງວັດຖຸຕ່າງໆ, ເຊັ່ນ: ດວງອາທິດ ແລະ ເສັ້ນຂອບຟ້າ. ມັນມີປະໂຫຍດຫຼາຍສຳລັບການເດີນເຮືອໃນທະເລ.
ການຄົ້ນພົບຂອງ ອີຊັກ ນິວຕັນ ໄດ້ປ່ຽນແປງໂລກ ແລະ ຍັງຄົງສືບຕໍ່ສ້າງແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ແກ່ນັກວິທະຍາສາດໃນປັດຈຸບັນ.
ກົດການເຄື່ອນທີ່ທັງສາມຂໍ້ຂອງ ນິວຕັນ
ບົດຄວາມຫຼັກ: ກົດການເຄື່ອນທີ່ຂອງນິວຕັນ
ນີ້ແມ່ນກົດການເຄື່ອນທີ່ສາມຂໍ້ຂອງ ນິວຕັນ:
ກົດຂໍ້ທີ່ 1 (ກົດແຫ່ງຄວາມຕຶງຕົວ ຫຼື ຄວາມຊ້າ)
ກົດນີ້ລະບຸ່ວາວັດຖຸຈະຢຸດຢູ່ກັບທີ່, ຫຼື ສືບຕໍ່ເຄື່ອນທີ່ເປັນເສັ້ນຊື່ດ້ວຍຄວາມໄວຄົງທີ່, ເວັ້ນເສຍແຕ່ຈະມີແຮງມາຍູ້ ຫຼື ມາທຶບດຶງມັນ. ລອງຈິນຕະນາການເຖິງຈະຫຼວດ. ມັນຈະບໍ່ເຄື່ອນທີ່ເວັ້ນເສຍແຕ່ຈະມີບາງສິ່ງບາງຢ່າງມາຍູ້ມັນ. ມັນອາດຈະຍາກທີ່ຈະຈິນຕະນາການວ່າວັດຖຸຈະສືບຕໍ່ເຄື່ອນທີ່ໄປໄດ້ໂດຍບໍ່ມີຕົວຊ່ວຍ. ແຕ່ຖ້າຈະຫຼວດລຳໜຶ່ງກຳລັງບິນຢູ່ ແລະ ເຄື່ອງຈັກຂອງມັນຢຸດເຮັດວຽກ, ມັນກໍຈະສືບຕໍ່ໄປຂ້າງໜ້າຈົນກວ່າຈະມີບາງສິ່ງບາງຢ່າງມາຢຸດມັນ. ທ່າອ່ຽງທີ່ຈະຢຸດຢູ່ກັບທີ່ ຫຼື ສືບຕໍ່ເຄື່ອນທີ່ນີ້ເອີ້ນວ່າ ຄວາມຕຶງຕົວ (Inertia).
ກົດຂໍ້ທີ່ 2 (ກົດແຫ່ງຄວາມເລັ່ງ)
ກົດນີ້ອະທິບາຍວ່າແຮງເຮັດໃຫ້ວັດຖຸເພີ່ມຄວາມໄວ ຫຼື ຫຼຸດຄວາມໄວລົງແນວໃດ. ວັດຖຸຈະມີຄວາມເລັ່ງໄປໃນທິດທາງທີ່ແຮງກຳລັງພາຫມັນເຄື່ອນໄປ. ຖ້າເຈົ້າຖີບລົດຖີບໄປຂ້າງໜ້າ, ລົດຖີບກໍຈະແລ່ນໄວຂຶ້ນ. ຖ້າເຈົ້າຖີບຖອຍຫຼັງ, ມັນກໍຈະຊ້າລົງ. ຖ້າເຈົ້າຫັກລ້ຽວແຮັດສະຮີ, ລົດຖີບກໍຈະປ່ຽນທິດທາງ. ສູດສຳລັບກົດນີ້ແມ່ນ F = m.a, ເຊິ່ງໝາຍຄວາມວ່າ ແຮງ (Force) ກັບ ມວນສານ (mass) ຄູນດ້ວຍ ຄວາມເລັ່ງ (acceleration).
ກົດຂໍ້ທີ່ 3 (ກົດແຫ່ງການກະທຳເຊິ່ງກັນແລະກັນ)
ກົດນີ້ລະບຸວ່າທຸກໆການກະທຳ, ຈະມີການຕອບສະໜອງທີ່ມີຂະໜາດເທົ່າກັນ ແລະ ທິດທາງກົງກັນຂ້າມສະເໝີ. ຖ້າເຈົ້າເອົາມືຍູ້ກ່ອງໜັກໆຂຶ້ນເທິງ, ເຈົ້າກຳລັງໃຊ້ແຮງ. ກ່ອງກໍຈະກົດລົງໃສ່ແຂນຂອງເຈົ້າດ້ວຍແຮງທີ່ເທົ່າກັນ. ນ້ຳໜັກນີ້ຈະສົ່ງຜ່ານຂາຂອງເຈົ້າລົງສູ່ພື້ນ. ພື້ນກໍຈະດັນກັບຄືນຂຶ້ນດ້ວຍແຮງທີ່ເທົ່າກັນ. ຖ້າພື້ນດັນກັບຄືນດ້ວຍແຮງທີ່ໜ້ອຍກວ່າ, ເຈົ້າກໍຈະຕົກລົງໄປທະລຸພື້ນແລ້ວ!
ການຄົ້ນພົບກົດຄວາມໂນ້ມຖ່ວງ
ຫຼາຍຄົນມັກຈິນຕະນາການເຖິງ ອີຊັກ ນິວຕັນ ນັ່ງຢູ່ກ້ອງຕົ້ນແອບເປີ້ນ ແລະ ເຫັນແອບເປີ້ນຕົກລົງມາ. ບາງຄົນເຖິງຂັ້ນຄິດວ່າມັນຕົກໃສ່ຫົວຂອງລາວເລີຍ! ນິວຕັນ ໄດ້ຮັບຮູ້ວ່າສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ແອບເປີ້ນຕົກລົງມານັ້ນແມ່ນແຮງຊະນິດພິເສດທີ່ເອີ້ນວ່າ ແຮງໂນ້ມຖ່ວງ (Gravity).
ນິວຕັນ ຄິດວ່າແຮງໂນ້ມຖ່ວງແມ່ນແຮງດຶງດູດລະຫວ່າງວັດຖຸສອງຢ່າງ, ເຊັ່ນ: ແອບເປີ້ນ ກັບ ໂລກ. ລາວ ຍັງເຊື່ອອີກວ່າວັດຖຸທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່າຈະດຶງວັດຖຸທີ່ມີຂະໜາດນ້ອຍກວ່າດ້ວຍແຮງທີ່ຫຼາຍກວ່າ. ນີ້ຄືເຫດຜົນວ່າເປັນຫຍັງໂລກອັນໃຫຍ່ຫຼວງຈຶ່ງດຶງແອບເປີ້ນລົງມາ, ແລະ ເປັນຫຍັງຄົນເຮົາຈຶ່ງບໍ່ລອຍຂຶ້ນຟ້າ.
ນິວຕັນ ຍັງຄົງຄິດກ່ຽວກັບແຮງໂນ້ມຖ່ວງຕໍ່ໄປ. ກ່ອນໜ້າລາວ, ຜູ້ຄົນຄິດວ່າແຮງໂນ້ມຖ່ວງເຮັດວຽກສະເພາະແຕ່ໃນບໍລິເວນໃກ້ໂລກເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ນິວຕັນ ສົງໄສວ່າ: ຈະເປັນແນວໃດຖ້າແຮງໂນ້ມຖ່ວງໄປຮອດດວງຈັນ ແລະ ໄກກວ່ານັ້ນ?
ນິວຕັນ ໄດ້ສ້າງສູດຂຶ້ນມາເພື່ອຄິດໄລ່ແຮງດຶງດູດລະຫວ່າງວັດຖຸໃດໆກໍຕາມ. ລາວໄດ້ໃຊ້ມັນເພື່ອຄິດຫາແຮງທີ່ຈຳເປັນໃນການຮັກສາໃຫ້ດວງຈັນໂຄຈອນອ້ອມໂລກ. ຈາກນັ້ນ, ລາວໄດ້ປຽບທຽບມັນກັບແຮງທີ່ເຮັດໃຫ້ແອບເປີ້ນຕົກລົງມາ. ຫຼັງຈາກພິຈາລະນາເຖິງໄລຍະຫ່າງຂອງດວງຈັນ ແລະ ຂະໜາດຂອງມັນແລ້ວ, ລາວພົບວ່າແຮງທັງສອງນັ້ນແມ່ນຄືກັນ! ດວງຈັນຍັງຄົງຢູ່ໃນວົງໂຄຈອນກໍຍ້ອນແຮງໂນ້ມຖ່ວງຂອງໂລກ.
ສູດທີ່ນິວຕັນປະດິດຂຶ້ນມານີ້ເອີ້ນວ່າ ກົດຄວາມໂນ້ມຖ່ວງສາກົນ (Law of Universal Gravitation).
ຮູບຈຳລອງກ້ອງສ່ອງທາງໄກສະທ້ອນແສງແບບທີສອງຂອງນິວຕັນ, ເຊິ່ງລາວໄດ້ມອບໃຫ້ແກ່ລາຊະສະມາຄົມແຫ່ງລອນດອນໃນປີ 1672.
ຮູບແຕ້ມສະແດງປຣິສ໌ມແຍກແສງສີຂາວອອກເປັນສີຕ່າງໆໃນສະເປກຕຣຳ, ດັ່ງທີ່ນິວຕັນໄດ້ຄົ້ນພົບ
ເລື່ອງລາວແອບເປີ້ນອັນໂດ່ງດັງ
(ລູກຫຼານ ຫຼື ຕົ້ນໄມ້ທີ່ເຊື້ອສາຍມາຈາກຕົ້ນແອບເປີ້ນຂອງນິວຕັນ ທີ່ (ຈາກເທິງລົງລຸ່ມ): ວິທະຍາໄລຕຣິນິຕີ້, ເຄມບຣິດຈ໌, ສວນພືດສາດມະຫາວິທະຍາໄລເຄມບຣິດຈ໌, ແລະ ສວນຫ້ອງສະໝຸດສະຖາບັນບານເຊໂຣ (Instituto Balseiro) ໃນປະເທດອາເຈນຕິນາ)
ນິວຕັນ ເອງມັກເລົ່າເລື່ອງທີ່ວ່າລາວໄດ້ຮັບແນວຄິດກ່ຽວກັບແຮງໂນ້ມຖ່ວງໂດຍການເບິ່ງແອບເປີ້ນຕົກລົງມາຈາກຕົ້ນ. ເລື່ອງນີ້ກາຍເປັນທີ່ໂດ່ງດັງຫຼັງຈາກທີ່ຫຼານສາວຂອງລາວ, ຄາເທຣິນ ບາຣຕັນ (Catherine Barton), ໄດ້ເລົ່າໃຫ້ ວໍແຕກ (Voltaire) ຟັງ. ຈາກນັ້ນ ວໍແຕກ ຈຶ່ງໄດ້ຂຽນກ່ຽວກັບເລື່ອງນີ້ລົງໃນປຶ້ມຂອງລາວໃນປີ 1727.
ເຖິງແມ່ນວ່າບາງຄົນຈະບອກວ່າເລື່ອງແອບເປີ້ນເປັນພຽງແຕ່ເລື່ອງເລົ່າ ຫຼື ນິທານ, ແຕ່ຜູ້ທີ່ຮູ້ຈັກກັບ ນິວຕັນ ໄດ້ຢືນຢັນວ່າເຫດການດັ່ງກ່າວເກີດຂຶ້ນຈິງ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ເວົ້າວ່າແອບເປີ້ນຕົກໃສ່ຫົວຂອງລາວແທ້ໆ!
ຈອນ ຄອນດິທ (John Conduitt), ຜູ້ຊ່ວຍຂອງນິວຕັນ, ຍັງໄດ້ຂຽນກ່ຽວກັບເຫດການນີ້ໄວ້ວ່າ:
“ໃນປີ 1666, ລາວໄດ້ກັບຄືນໄປບ້ານແມ່ຂອງລາວທີ່ລິນຄອນເຊີ (Lincolnshire). ຂະນະທີ່ລາວຍ່າງຄິດຫວນຄືນຢ່າງເລິກເຊິ່ງຢູ່ໃນສວນ, ລາວໄດ້ຮັບຮູ້ວ່າພະລັງຂອງແຮງໂນ້ມຖ່ວງ (ເຊິ່ງດຶງແອບເປີ້ນຈາກຕົ້ນລົງສູ່ພື້ນດິນ) ບໍ່ໄດ້ຈຳກັດຢູ່ພຽງແຕ່ໄລຍະຫ່າງໃດໜຶ່ງຈາກໂລກເທົ່ານັ້ນ. ລາວຄິດວ່າພະລັງນີ້ຕ້ອງໄປໄກກວ່ານັ້ນຫຼາຍ. ‘ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ໄປໄກຮອດດວງຈັນ?’ ລາວຖາມຕົວເອງ. ‘ແລະ ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ມັນກໍຕ້ອງສົ່ງຜົນຕໍ່ການເຄື່ອນທີ່ຂອງດວງຈັນ ແລະ ບາງທີອາດຈະຮັກສາໃຫ້ມັນຢູ່ໃນວົງໂຄຈອນ.’ ຈາກນັ້ນລາວກໍເລີ່ມຄິດໄລ່ວ່າຈະເກີດຫຍັງຂຶ້ນຖ້າສິ່ງນີ້ເປັນຄວາມຈິງ.”
(ຮູບແກະສະຫຼັກໄມ້ຂອງ ນິວຕັນ ຢູ່ໃສ່ຕົ້ນແອບເປີ້ນ)
ມີຕົ້ນໄມ້ຫຼາຍຕົ້ນທີ່ຖືກອ້າງວ່າແມ່ນ “ຕົ້ນແອບເປີ້ນ” ທີ່ນິວຕັນໄດ້ເຫັນ. ໂຮງຮຽນ ເດິ ຄິງສ໌ ຊກູລ (The King’s School) ໃນເມືອງແກຣນແທມ ລະບຸວ່າພວກເຂົາໄດ້ຊື້ຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນນັ້ນມາ ແລະ ຍ້າຍມັນໄປ. ແຕ່ອົງການແຫ່ງຊາດ (National Trust) ທີ່ ວູລສທໍບ ແມນເນີ (Woolsthorpe Manor) ລະບຸວ່າຕົ້ນໄມ້ທີ່ຢູ່ໃນສວນຂອງພວກເຂົາແມ່ນຕົ້ນສະບັບ. ນອກຈາກນີ້, ຕົ້ນໄມ້ທີ່ສືບພັນມາຈາກຕົ້ນສະບັບຍັງສາມາດເຫັນໄດ້ທີ່ ວິທະຍາໄລຕຣິນິຕີ້ (Trinity College), ເຄມບຣິດຈ໌.
ຜົນກະທົບຂອງ ນິວຕັນ ທີ່ມີຕໍ່ວິທະຍາສາດ
ການຄິດໄລ່ຂອງ ອີຊັກ ນິວຕັນ ໄດ້ປ່ຽນແປງຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງຜູ້ຄົນກ່ຽວກັບຈັກກະວານຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ກ່ອນໜ້າລາວ, ບໍ່ມີໃຜສາມາດອະທິບາຍໄດ້ວ່າເປັນຫຍັງດາວເຄາະຈຶ່ງຢູ່ໃນວົງໂຄຈອນຂອງພວກມັນ. ຜູ້ຄົນເຄີຍຄິດວ່າມີເກາະປ້ອງກັນທີ່ແນມບໍ່ເຫັນເປັນຕົວຮັກສາພວກມັນໄວ້.
ອີຊັກ ໄດ້ພສູດວ່າແຮງໂນ້ມຖ່ວງຂອງດວງອາທິດແມ່ນສິ່ງທີ່ຮັກສາໃຫ້ດາວເຄາະຕ່າງໆຢູ່ໃນທີ່ຂອງມັນ. ລາວ ຍັງໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນອີກວ່າຄວາມແຮງຂອງແຮງໂນ້ມຖ່ວງແມ່ນຂຶ້ນຢູ່ກັບໄລຍະຫ່າງ ແລະ ມະຫາຊົນ. ລາວບໍ່ແມ່ນຄົນທຳອິດທີ່ຮູ້ວ່າວົງໂຄຈອນມີຮູບໄຂ່, ແຕ່ລາວເປັນຄົນທຳອິດທີ່ອະທິບາຍວ່າລະບົບດັ່ງກ່າວເຮັດວຽກແນວໃດ.
ເຊີ ອີຊັກ ນິວຕັນ ເປັນຄົນທຳອິດທີ່ຄົ້ນພົບກົດແຫ່ງຄວາມໂນ້ມຖ່ວງ ແລະ ກົດການເຄື່ອນທີ່. ລາວ ຍັງໄດ້ສ້າງສາຂາຄະນິດສາດແບບໃໝ່ຂຶ້ນມາເອີ້ນວ່າ ແຄນກູລັດ (Calculus). (ນັກວິທະຍາສາດອີກຄົນໜຶ່ງ, ໂກດຟຣີດ ໄລບນິດຊ໌ (Gottfried Leibniz), ໄດ້ພັດທະນາແນວຄິດທີ່ຄ້າຍຄືກັນນີ້ໃນເວລາໄລ່ລຽງກັນ). ຜົນງານຂອງ ນິວຕັນ ໄດ້ຊ່ວຍພັດທະນາວິທະຍາສາດ ແລະ ຄະນິດສາດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ລາວແມ່ນໜຶ່ງໃນນັກວິທະຍາສາດ ແລະ ນັກຄະນິດສາດທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຕະຫຼອດການ.
ຕໍ່ມາ, ນັກຟີຊິກສາດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ອານເບີດ ອິນສ໌ໄຕນ໌ (Albert Einstein) ໄດ້ພັດທະນາ ແລະ ປັບປຸງແນວຄິດບາງຢ່າງຂອງ ນິວຕັນ ກ່ຽວກັບແຮງໂນ້ມຖ່ວງໃຫ້ດີຂຶ້ນ.
ຊີວິດຊ່ວງປາຍ ແລະ ການເສຍຊີວິດ
ຊ່ວງປາຍຊີວິດຂອງລາວ, ນິວຕັນ ອາໄສຢູ່ທີ່ຄຣັນເບີຣີ ພາກ (Cranbury Park) ພ້ອມກັບຫຼານສາວ ແລະ ຜົວຂອງນາງ. ຄາເທຣິນ ບາຣຕັນ (Catherine Barton) ຫຼານສາວຕ່າງແມ່ຂອງລາວ, ມັກຈັດງານສັງສັນໃຫ້ລາວໃນລອນດອນເລື້ອຍໆ.
ນິວຕັນ ເສຍຊີວິດໃນຂະນະນອນຫຼັບຢູ່ທີ່ລອນດອນໃນວັນທີ 20 ມີນາ 1727. ລາວໄດ້ຮັບການຈັດງານສົບຢ່າງຍິ່ງໃຫຍ່, ເຊິ່ງມີບຸກຄົນສຳຄັນຢ່າງພວກຂຸນນາງ ແລະ ນັກວິທະຍາສາດມາຮ່ວມງານ. ລາວຖືກຝັງໄວ້ທີ່ວິຫານເວສມິນສເຕີ (Westminster Abbey) ທ່າມກາງເຫຼົ່າກະສັດ ແລະ ພະລາຊິນີ. ລາວເປັນນັກວິທະຍາສາດຄົນທຳອິດທີ່ຖືກຝັງໄວ້ທີ່ນັ້ນ.
ໃນປີ 1979, ນັກວິທະຍາສາດໄດ້ສຶກສາເສັ້ນຜົມຂອງ ນິວຕັນ ແລະ ພົບວ່າຈຳນວນມາດປອດ (Mercury – ບາຫຼອດ) ໃນລະດັບສູງ. ສິ່ງນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່ານິວຕັນອາດຈະມີອາການເປັນພິດຈາກບາຫຼອດ.
ມັນເປັນການຍາກທີ່ຈະຮູ້ແນ່ນອນວ່າບາຫຼອດອາດຈະສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຜົນງານຂອງ ນິວຕັນ ແນວໃດ. ນັກວິທະຍາສາດບາງຄົນຄິດວ່າມັນອາດຈະເຮັດໃຫ້ລາວມີຄວາມຄິດສ້າງສັນຫຼາຍຂຶ້ນ. ຄົນອື່ນໆເຊື່ອວ່າມັນເຮັດໃຫ້ລາວຫງຸດຫງິດງ່າຍຂຶ້ນ ຫຼື ມັກຖຽງ. ສິ່ງທີ່ເຮົາຮູ້ຢ່າງແນ່ນອນກໍຄື ນິວຕັນ ເປັນບຸກຄົນທີ່ສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມ ແລະ ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ. ລາວໄດ້ສ້າງຄຸນອຸປະການອັນໜ້າອັດສະຈັນຕໍ່ວິທະຍາສາດ.
ປ້າຍຈາລຶກສົບຂອງ ນິວຕັນ
ອາເລັກຊານເດີ ໂປບ (Alexander Pope) ກະວີຊາວອັງກິດ ໄດ້ຂຽນບົດກອນສັ້ນທີ່ມີຊື່ສຽງກ່ຽວກັບ ນິວຕັນ ວ່າ:
ທຳມະຊາດ ແລະ ຄວາມລັບຂອງທຳມະຊາດຖືກເຊື່ອງຊ້ອນໄວ້ໃນຄວາມມືດ.
ພຣະເຈົ້າເວົ້າວ່າ: ຈົ່ງໃຫ້ ນິວຕັນຈຸຕິຂຶ້ນມາ! ແລະ ທຸກສິ່ງກໍສະຫວ່າງຂຶ້ນ.
ບົດກອນນີ້ບໍ່ໄດ້ຖືກຈາລຶກໄວ້ເທິງອະນຸສວະລີຂອງລາວ. ປ້າຍຈາລຶກສົບ (Epitaph) ທີ່ແທ້ຈິງເທິງອະນຸສວະລີຂອງລາວໃນວິຫານເວສມິນສເຕີ ລະບຸໄວ້ວ່າ:
“ບ່ອນນີ້ຝັງ ອີຊັກ ນິວຕັນ, ອັດຕະຍະຊົນ, ຜູ້ຊຶ່ງມີຄວາມເຂັ້ມແຂງທາງຈິດໃຈເກືອບຈະດຸຈດັ່ງເທວະດາ, ດ້ວຍຫຼັກການທາງຄະນິດສາດຂອງຕົນເອງ, ໄດ້ເປັນຄົນທຳອິດທີ່ອະທິບາຍການເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ຮູບຮ່າງຂອງດາວເຄາະ, ເສັ້ນທາງຂອງດາວຫາງ, ນ້ຳຂຶ້ນນ້ຳລົງຂອງທະເລ, ຄວາມແຕກຕ່າງໃນລັງສີຂອງແສງ, ແລະ ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີນັກວິຊາການຄົນໃດເຄີຍຈິນຕະນາການມາກ່ອນ, ຄືຄຸນສົມບັດຂອງສີຕ່າງໆທີ່ເກີດຈາກແສງເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງ, ປຼັດຊາ, ແລະ ຄວາມສັດຊື່ໃນການອະທິບາຍທຳມະຊາດ, ຍຸກສະໄໝບູຮານ, ແລະ ພຣະຄຳພີອັນສັກສິດ, ລາວໄດ້ໃຊ້ປັດຊະຍາຂອງຕົນເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງ ພຣະເຈົ້າ, ແລະ ສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມລຽບງ່າຍຂອງພຣະກິດຕິຄຸນໃນການກະທຳຂອງລາວ. ປວງຊົນທັງຫຼາຍ, ຈົ່ງປິຕິຍິນດີທີ່ກຽດຕິຍົດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ດັ່ງກ່າວຕໍ່ມະນຸດຊາດໄດ້ເຄີຍມີມາ! ລາວເກີດໃນວັນທີ 25 ທັນວາ 1642, ແລະ ເສຍຊີວິດໃນວັນທີ 20 ມີນາ 1726.”
ເລື່ອງລາວບຸກຄະລິກະພາບຂອງ ນິວຕັນ
ນິວຕັນ ມີຄວາມສຳພັນທາງມິດຕະພາບທີ່ສະໜິດສະໜົມກັບນັກຄະນິດສາດຊາວສະວິດເຊີແລນ ທີ່ມີຊື່ວ່າ ນິໂຄລາສ ຟາຕິໂອ ເດ ດູຍີເອຣ໌ (Nicolas Fatio de Duillier). ພວກເຂົາພົບກັນທີ່ລອນດອນປະມານປີ 1689. ມິດຕະພາບຂອງພວກເຂົາໄດ້ສິ້ນສຸດລົງຢ່າງກະທັນຫັນໃນປີ 1693, ແລະ ນິວຕັນ ຍັງໄດ້ປະສົບກັບ ພາວະສຸຂະພາບຈິດກຳເລີບ (nervous breakdown) ໃນຊ່ວງເວລາໄລ່ລຽງກັນ.
ນິວຕັນ ເປັນຄົນຖ່ອມຕົວຫຼາຍກ່ຽວກັບຜົນງານຄວາມສຳເລັດຂອງລາວ. ລາວເຄີຍຂຽນໄວ້ວ່າ:
“ຂ້ອຍບໍ່ຮູ້ວ່າຂ້ອຍປະກົດຕໍ່ສາຍຕາຂອງໂລກແນວໃດ, ແຕ່ສຳລັບຕົວຂ້ອຍເອງແລ້ວ ຂ້ອຍເບິ່ງຄືກັບເດັກນ້ອຍຄົນໜຶ່ງທີ່ກຳລັງຫຼິ້ນຢູ່ແຄມຝັ່ງທະເລ, ແລະ ມີຄວາມສຸກກັບການທີ່ບາງຄັ້ງໄດ້ພົບກ້ອນຫີນກ້ຽງໆ ຫຼື ເປືອກຫອຍທີ່ງາມກວ່າປົກກະຕິ, ໃນຂະນະທີ່ມະຫາສະໝຸດແຫ່ງຄວາມຈິງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຍັງຄົງຮໍ້າຮອງລໍຖ້າການຄົ້ນພົບຢູ່ເບື້ອງໜ້າຂ້ອຍ.”
ຂໍ້ເທັດຈິງອັນໜ້າສົນໃຈກ່ຽວກັບ ອີຊັກ ນິວຕັນ
- ນິວຕັນ ເກີດກ່ອນກຳນົດ ແລະ ມີຮ່າງກາຍນ້ອຍຫຼາຍ. ແມ່ຂອງລາວເຄີຍເວົ້າວ່າລາວມີຂະໜາດນ້ອຍຈົນສາມາດ ໃສ່ລົງໃນຈອກຄວາດ (quart mug) ໄດ້!
- ຕອນຮຽນຢູ່ຊັ້ນມັດທະຍົມ, ນິວຕັນ ເຄີຍຖືກບັງຄັບຂົ່ມເຫັງ (bully). ລາວໄດ້ແກ້ແຄ້ນດ້ວຍການຕັ້ງໃຈຮຽນຈົນກາຍເປັນນັກຮຽນທີ່ເກັ່ງທີ່ສຸດໃນຫ້ອງ.
- ໃນຖານະນັກຮຽນ, ລາວເຄີຍສ້າງໂມງແດດ ແລະ ຫຸ່ນຈຳລອງກັງຫັນລົມຂະໜາດນ້ອຍ.
- ຕອນຮຽນຢູ່ເຄມບຣິດຈ໌, ມີຊ່ວງໜຶ່ງທີ່ລາວຕ້ອງເຮັດວຽກເປັນວາເລດ (valet – ຜູ້ຊ່ວຍສ່ວນຕົວ) ເພື່ອຊ່ວຍຈ່າຍຄ່າຮຽນຂອງຕົນເອງ.
- ລາວເປັນຄຣິດສຕຽນທີ່ມີຄວາມສັດທາສູງ, ແຕ່ລາວກັບມີຄວາມເຊື່ອບາງຢ່າງທີ່ແຕກຕ່າງຈາກຄຣິສຕຈັກກະແສຫຼັກ.
- ບໍ່ຄືກັບອາຈານສ່ວນໃຫຍ່ຢູ່ເຄມບຣິດຈ໌, ລາວປະຕິເສດທີ່ຈະບວດເປັນບາດຫຼວງໃນສາດສະໜາຈັກແຫ່ງອັງກິດ (Church of England).
- ນອກເໜືອຈາກວິທະຍາສາດແລ້ວ, ນິວຕັນຍັງໃຊ້ເວລາຫຼາຍໄປກັບການສຶກສາວິຊາການຫຼອມທາດ ແລະ ປະຫວັດສາດພຣະຄຳພີ.
- ນິວຕັນ ເຄີຍດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນສະມາຊິກສະພາຜູ້ແທນລາຊະດອນສຳລັບມະຫາວິທະຍາໄລເຄມບຣິດຈ໌ເປັນເວລາສັ້ນໆສອງສະໄໝ.
- ພະລາຊິນີແອນ (Queen Anne) ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ລາວເປັນອັດຕະຍະຊົນ (Knight) ໃນປີ 1705, ເຮັດໃຫ້ລາວໄດ້ຮັບຄຳນຳໜ້ານາມວ່າ “ເຊີ” (Sir) ອີຊັກ ນິວຕັນ.
- ນິວຕັນ ບໍ່ເຄີຍແຕ່ງງານເລີຍຕະຫຼອດຊີວິດ.
- ລາວເຄີຍເຮັດວຽກເປັນຜູ້ຮັບແຕ່ງຕັ້ງຄຸ້ມຄອງໂຮງກະສຳປາດ (Warden: 1696–1699) ແລະ ຕໍ່ມາໄດ້ເປັນເຈົ້າກົມໂຮງກະສຳປາດ (Master: 1699–1727) ລວມທັງເປັນປະທານລາຊະສະມາຄົມແຫ່ງລອນດອນ (1703–1727).
- ທີ່ໂຮງກະສຳປາດ, ນິວຕັນພົບວ່າ 20% ຂອງເງິນຫຼຽນແມ່ນເງິນປອມ! ຜົນງານຂອງລາວຊ່ວຍໃຫ້ປະເທດອັງກິດກ້າວໄປສູ່ລະບົບມາດຕະຖານຄຳຄັ້ງທຳອິດ.
- ໃນຖານະປະທານລາຊະສະມາຄົມ, ນິວຕັນ ເຄີຍມີຄວາມຂັດແຍ້ງກັບ ຈອນ ຟລຳສຕີດ (John Flamsteed) ເຊິ່ງເປັນນັກດາລາສາດຫຼວງ. ນິວຕັນໄດ້ພິມຜົນງານຂອງຟລຳສຕີດໄວເກີນໄປ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຟລຳສຕີດໂກດແຄ້ນ.
- ນິວຕັນ ເສຍເງິນເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ (ປະມານ 20,000 ປອນ) ເມື່ອບໍລິສັດທີ່ລາວລົງທຶນຄື ບໍລິສັດເຊົາຊີ (South Sea Company) ລົ້ມລະລາຍປະມານປີ 1720.
- ອານເບີດ ອິນສ໌ໄຕນ໌ ເຄີຍແຂວນຮູບຂອງ ນິວຕັນ ໄວ້ເທິງຝາຫ້ອງເຮັດວຽກຂອງລາວ.
- ວູລສທໍບ ແມນເນີ (Woolsthorpe Manor) ເຊິ່ງເປັນບ້ານເກີດຂອງນິວຕັນ, ຖືເປັນສະຖານທີ່ປະຫວັດສາດທີ່ມີຊື່ສຽງ ເຊິ່ງເຊື່ອກັນວ່າເປັນບ່ອນທີ່ລາວຄົ້ນພົບແຮງໂນ້ມຖ່ວງ.
- ໃນປີ 1816, ແຂ້ວຊິ້ນໜຶ່ງທີ່ຖືກອ້າງວ່າເປັນຂອງນິວຕັນ ໄດ້ຖືກຂາຍໃນລາຄາສູງ ແລະ ນຳໄປປະດັບໄວ້ໃນແຫວນ!
- ນັກຄະນິດສາດ ໂຈເຊັບ-ຫຼຸຍ ລາແກຣນຊ໌ (Joseph-Louis Lagrange) ເຄີຍເອີ້ນນິວຕັນວ່າ ເປັນຜູ້ມີພອນສະຫວັນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ເຄີຍມີມາ.
- ໃນການສຳຫຼວດຄວາມຄິດເຫັນປີ 2005, ສະມາຊິກຂອງລາຊະສະມາຄົມແຫ່ງລອນດອນລົງຄະແນນສຽງວ່າ ນິວຕັນມີຜົນກະທົບຕໍ່ປະຫວັດສາດວິທະຍາສາດຫຼາຍກວ່າ ອານເບີດ ອິນສ໌ໄຕນ໌.
- ໃນການສຳຫຼວດປີ 1999, ບັນດານັກຟີຊິກສາດຊັ້ນນຳໄດ້ລົງຄະແນນໃຫ້ ອິນສ໌ໄຕນ໌ ເປັນ “ນັກຟີຊິກສາດທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດຕະຫຼອດການ”, ໂດຍມີ ນິວຕັນ ເປັນຮອງແຊມປ໌.
- ຫົວໜ່ວຍອະນຸພັນ SI ສໍາລັບແຮງ ໄດ້ຮັບການຕັ້ງຊື່ວ່າ “ນິວຕັນ” (newton) ເພື່ອເປັນກຽດແກ່ລາວ.
ວາຈາຄຳຄົມຂອງ ອີຊັກ ນິວຕັນ
“ຂ້ອຍບໍ່ຮູ້ວ່າຂ້ອຍປະກົດຕໍ່ສາຍຕາຂອງໂລກແນວໃດ, ແຕ່ສຳລັບຕົວຂ້ອຍເອງແລ້ວ ຂ້ອຍເບິ່ງຄືກັບເດັກນ້ອຍຄົນໜຶ່ງທີ່ກຳລັງຫຼິ້ນຢູ່ແຄມຝັ່ງທະເລ, ແລະ ມີຄວາມສຸກກັບການທີ່ບາງຄັ້ງໄດ້ພົບກ້ອນຫີນກ້ຽງໆ ຫຼື ເປືອກຫອຍທີ່ງາມກວ່າປົກກະຕິ, ໃນຂະນະທີ່ມະຫາສະໝຸດແຫ່ງຄວາມຈິງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຍັງຄົງຮໍ້າຮອງລໍຖ້າການຄົ້ນພົບຢູ່ເບື້ອງໜ້າຂ້ອຍ.”
“ຂ້ອຍສາມາດຄິດໄລ່ການເຄື່ອນທີ່ຂອງວັດຖຸເທິງທ້ອງຟ້າໄດ້, ແຕ່ບໍ່ສາມາດຄິດໄລ່ຄວາມເສຍສະຕິຂອງມະນຸດໄດ້.”
“ສິ່ງທີ່ເຮົາຮູ້ແມ່ນເປັນພຽງຢົດນ້ຳ, ສິ່ງທີ່ເຮົາບໍ່ຮູ້ນັ້ນແມ່ນມະຫາສະໝຸດ.”
“ຄວາມມີໄຫວພິກຄືສິລະປະໃນການຊີ້ໃຫ້ເຫັນປະເດັນສຳຄັນໂດຍບໍ່ສ້າງສັດຕູ.”
“ແຮງໂນ້ມຖ່ວງອະທິບາຍການເຄື່ອນທີ່ຂອງດາວເຄາະ, ແຕ່ມັນບໍ່ສາມາດອະທິບາຍໄດ້ວ່າໃຜເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ດາວເຄາະເລີ່ມເຄື່ອນທີ່.”
“ບໍ່ມີການຄົ້ນພົບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍປາສະຈາກການຄາດເດົາຢ່າງກ້າຫານ.”
“ມະນຸດອາດຈະຈິນຕະນາການເຖິງສິ່ງທີ່ເປັນຄວາມເທັດໄດ້, ແຕ່ລາວສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ສະເພາະສິ່ງທີ່ເປັນຄວາມຈິງເທົ່ານັ້ນ.”
“ຖ້າຫາກຂ້ອຍເຄີຍສ້າງການຄົ້ນພົບທີ່ມີຄຸນຄ່າໃດໆກໍຕາມ, ມັນເປັນຜົນມາຈາກຄວາມຕັ້ງໃຈຈົດຈໍຢ່າງອົດທົນ ຫຼາຍກວ່າພອນສະຫວັນອື່ນໃດທັງໝົດ.”
ການລະລຶກເຖິງ ອີຊັກ ນິວຕັນ
(ຮູບປັ້ນຂອງ ນິວຕັນ ທີ່ຈັດສະແດງຢູ່ວິທະຍາໄລມະຫາວິທະຍາໄລອັຟຟອດ ພິພິທະພັນປະຫວັດສາດທຳມະຊາດ (Oxford University Museum of Natural History))
ອະນຸສວະລີຂອງ ນິວຕັນ (ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ 1731) ຕັ້ງຢູ່ທີ່ວິຫານເວສມິນສເຕີ (Westminster Abbey). ມັນຕັ້ງຢູ່ໃກ້ກັບຫຼຸມຝັງສົບຂອງລາວ. ອະນຸສາວະລີດັ່ງກ່າວສະແດງໃຫ້ເຫັນ ນິວຕັນ ພັກຜ່ອນຢູ່ເທິງໂລງຫີນ, ໂດຍມີສອກວາງໄວ້ເທິງປຶ້ມຂອງລາວ. ມືຂອງລາວຊີ້ໄປທີ່ມ້ວນເຈ້ຍທີ່ມີການອອກແບບທາງຄະນິດສາດ. ທາງດ້ານເທິງຂອງລາວແມ່ນ ປິຣາມິດ ແລະ ໜ່ວຍໂລກທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນດາວ ແລະ ດາວຫາງ. ການແກະສະຫຼັກຢູ່ດ້ານລຸ່ມສະແດງໃຫ້ເຫັນທູດສະຫວັນຕົວນ້ອຍໆ ໃຊ້ກ້ອງສ່ອງທາງໄກ ແລະ ປຣິສ໌ມ.
ຕັ້ງແຕ່ປີ 1978 ເຖິງ 1988, ຮູບຂອງ ອີຊັກ ນິວຕັນ ໄດ້ປາກົດຢູ່ດ້ານຫຼັງຂອງທະບານບັດທະນາຄານ £1 ຂອງອັງກິດ. ລາວຖືກສະແດງໃຫ້ເຫັນໃນຂະນະຖືປຶ້ມ, ພ້ອມດ້ວຍກ້ອງສ່ອງທາງໄກ, ປຣິສ໌ມ, ແລະ ແຜນທີ່ຂອງລະບົບສຸລິຍະ.
ຮູບປັ້ນຂອງ ອີຊັກ ນິວຕັນ, ທີ່ກຳລັງເບິ່ງແອບເປີ້ນ, ຕັ້ງຢູ່ທີ່ພິພິທະພັນປະຫວັດສາດທຳມະຊາດ ມະຫາວິທະຍາໄລອັຟຟອດ. ຮູບປັ້ນສຳລິດຂະໜາດໃຫຍ່ໂດຍ ເອີດວາໂດ ປາໂອລອສຊີ (Eduardo Paolozzi) ຕັ້ງຢູ່ດ້ານໜ້າຫ້ອງສະໝຸດແຫ່ງຊາດອັງກິດ (British Library) ໃນລອນດອນ. ຮູບປັ້ນສຳລິດອີກຮູບໜຶ່ງຂອງ ນິວຕັນ ຕັ້ງຢູ່ໃຈກາງເມືອງແກຣນແທມ (Grantham), ເຊິ່ງເປັນບ່ອນທີ່ລາວເຄີຍໄປຮຽນໜັງສື.
ຜົນງານຂອງ ນິວຕັນ
ຜົນງານທີ່ພິມເຜີຍແພ່ໃນຊ່ວງທີ່ລາວຍັງມີຊີວິດຢູ່:
- De analysi per aequationes numero terminorum infinitas (1669, ພິມເຜີຍແພ່ປີ 1711)
- Of Natures Obvious Laws & Processes in Vegetation (ບໍ່ໄດ້ພິມເຜີຍແພ່, ປະມານປີ 1671–75)
- De motu corporum in gyrum (1684)
- Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (1687)
- Scala graduum Caloris. Calorum Descriptiones & signa (1701)
- Opticks (1704)
- ລາຍງານໃນຖານະເຈົ້າກົມໂຮງກະສຳປາດ (Reports as Master of the Mint, 1701–1725)
- Arithmetica Universalis (1707)
ຜົນງານທີ່ພິມເຜີຍແພ່ຫຼັງຈາກເສຍຊີວິດແລ້ວ:
- De mundi systemate (ລະບົບຂອງໂລກ – The System of the World, 1728)
- Optical Lectures (1728)
- The Chronology of Ancient Kingdoms Amended (1728)
- Observations on Daniel and The Apocalypse of St. John (1733)
- Method of Fluxions (1671, ພິມເຜີຍແພ່ປີ 1736)
- An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture (1754)
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/