ວັດທະນະທຳ (Culture) ແມ່ນຫຍັງ?

ວັດທະນະທຳ (Culture) ແມ່ນຄຳສັບທີ່ກວ້າງຂວາງ ເຊິ່ງພັນລະນາເຖິງວິທີທີ່ຜູ້ຄົນອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັນເປັນກຸ່ມ. ມັນລວມເອົາທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງທີ່ພວກເຂົາຮຽນຮູ້, ແບ່ງປັນ, ແລະ ສ້າງຂຶ້ນ. ໃຫ້ຄິດວ່າມັນແມ່ນວິທີການສະແດງອອກຂອງກຸ່ມຄົນ, ລວມທັງ ຮີດຄອງປະເພນີ, ຄວາມເຊື່ອ, ສິລະປະ, ກົດໝາຍ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ ນິໄສ ຂອງພວກເຂົາ.

ນັກຟ້ອນພື້ນເມືອງໄທ

ບຸກຄົນສ່ວນຫຼາຍຮຽນຮູ້ວັດທະນະທຳຈາກຄອບຄົວ, ໝູ່ເພື່ອນ, ແລະ ຊຸມຊົນ. ເຊິ່ງຂະບວນການຮຽນຮູ້ນີ້ຊ່ວຍອະທິບາຍວ່າ ເປັນຫຍັງກຸ່ມຄົນທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃນທົ່ວໂລກ ຈຶ່ງມີວິຖີຊີວິດທີ່ແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ.

ບັນທັດຖານທາງວັດທະນະທຳ (Cultural norm) ແມ່ນປຽບເໝືອນກົດລະບຽບທີ່ບໍ່ໄດ້ຂຽນໄວ້ ເຊິ່ງສາມາດນຳພາວິທີທີ່ຄົນເຮົາປະຕິບັດຕົນເອງໃນສັງຄົມ. ມັນບອກໃຫ້ທ່ານຮູ້ວ່າສິ່ງໃດທີ່ສາມາດເຮັດໄດ້, ສິ່ງໃດທີ່ຄວນນຸ່ງ, ຄວນເວົ້າ, ຫຼື ຄວນສະແດງອອກແນວໃດໃນສະຖານະການຕ່າງໆ. ບັນທັດຖານເຫຼົ່ານີ້ຊ່ວຍໃຫ້ທຸກຄົນຮູ້ວ່າ ຈະຄາດຫວັງຫຍັງຈາກກັນ ແລະ ກັນ.

ການມີວິຖີຊີວິດພຽງຮູບແບບດຽວ (ວັດທະນະທຳດ່ຽວ ຫຼື monoculture) ໃນກຸ່ມຄົນໃດໜຶ່ງອາດມີຄວາມສ່ຽງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບພືດຊະນິດດຽວທີ່ອາດຈະຢູ່ລອດໄດ້ຍາກຫາກສະພາບແວດລ້ອມປ່ຽນແປງ. ສະນັ້ນ, ສັງຄົມທີ່ມີພຽງວັດທະນະທຳດຽວກໍອາດຈະປັບຕົວເຂົ້າກັບສິ່ງທ້າທາຍໃໝ່ໆໄດ້ຍາກ.

ຕົວຢ່າງ: ໃນກອງທັບ, ຄວາມກ້າຫານແມ່ນພຶດຕິກຳທີ່ສຳຄັນ. ໜ້າທີ່, ກຽດສັກສີ, ແລະ ຄວາມຈົງຮັກພັກດີ ຖືວ່າເປັນຄຸນລັກສະນະທີ່ສຳຄັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນກຸ່ມສາດສະໜາ, ທ່ານກໍສາມາດພົບເຫັນຄຸນລັກສະນະທີ່ສຳຄັນທີ່ຄ້າຍຄືກັນນີ້ ເຊິ່ງສາມາດຊີ້ນຳການກະທຳຂອງບຸກຄົນ.

ວັດທະນະທຳມີການປ່ຽນແປງຢູ່ສະເໝີ. ມັນສາມາດຖືກກຳນົດໂດຍແນວຄວາມຄິດໃໝ່ໆຈາກພາຍໃນກຸ່ມ ຫຼື ໂດຍການຕິດຕໍ່ສື່ສານກັບສັງຄົມອື່ນໆ.

ອົງການຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ອຸຍແນສໂກ (UNESCO) ໄດ້ເຮັດວຽກເພື່ອປົກປັກຮັກສາວັດທະນະທຳ, ປະເພນີທີ່ພິເສດ ແລະ ສິ່ງຂອງລໍ້າຄ່າຕ່າງໆຈາກອະດີດ.

ການສະແດງອອກທາງສັນຍາລັກຂອງມະນຸດໄດ້ພັດທະນາຂຶ້ນ ໃນຂະນະທີ່ມະນຸດຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດໄດ້ກ້າວເຂົ້າສູ່ຍຸກທີ່ມີພຶດຕິກຳທັນສະໄໝ.

ສາສະໜາ ແລະ ສິລະປະການສະແດງອອກ ແມ່ນພາກສ່ວນທີ່ສຳຄັນຂອງວັດທະນະທຳມະນຸດ.

ຊາວເຢຍລະມັນກຳລັງເດີນຂະບວນໃນງານສະເຫຼີມສະຫຼອງວັດທະນະທຳພື້ນເມືອງ.

“ວັດທະນະທຳ” (Culture) ມີຄວາມໝາຍວ່າແນວໃດ?

ຄຳວ່າ “ວັດທະນະທຳ” ມີທີ່ມາຈາກແນວຄວາມຄິດເກົ່າແກ່ຂອງຊາວໂຣມັນ. ນັກປາກເວົ້າຊື່ Cicero ໄດ້ໃຊ້ຄຳນີ້ເພື່ອເວົ້າເຖິງ “ການບຳລຸງຈິດວິນຍານ”. ລາວໄດ້ໃຊ້ແນວຄວາມຄິດຈາກການກະສິກຳ, ເຊັ່ນ: ການໄຖນາ, ເພື່ອສື່ຄວາມໝາຍເຖິງການພັດທະນາຈິດໃຈໃຫ້ມີສະຕິປັນຍາ ແລະ ມີຄວາມຄິດທີ່ເລິກເຊິ່ງ.

ຄຳວ່າ “ວັດທະນະທຳ” (Culture) ຍັງມີຮາກສັບມາຈາກພາສາລາແຕັງທີ່ວ່າ colere ເຊິ່ງໝາຍເຖິງ “ການຢູ່ອາໄສ, ການດູແລ, ການໄຖຫວ່ານ, ຫຼື ການນະມັດສະການ”. ດັ່ງນັ້ນ, ການມີວັດທະນະທຳ ຈຶ່ງໝາຍເຖິງການອາໄສຢູ່ໃນສະຖານທີ່ໃດໜຶ່ງ ແລະ ການດູແລສະຖານທີ່ນັ້ນ.

ວິທີຄິດງ່າຍໆກ່ຽວກັບວັດທະນະທຳ ຄື “ວິຖີຊີວິດ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນຮີດຄອງປະເພນີ ແລະ ຄວາມເຊື່ອທົ່ວໄປ ຂອງກຸ່ມຄົນໃດກຸ່ມຄົນໜຶ່ງ ໃນຊ່ວງເວລາໃດເວລາໜຶ່ງ”.

ວັດທະນະທຳຕ່າງໆທົ່ວໂລກ

ວັດທະນະທຳຄືສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ແຕ່ລະປະເທດມີຄວາມພິເສດ. ແຕ່ລະປະເທດມີກິດຈະກຳ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງຕົນເອງ. ວັດທະນະທຳລວມມີສິ່ງທີ່ຜູ້ຄົນໃຊ້ ແລະ ສ້າງຂຶ້ນ, ເຊັ່ນ: ເຄື່ອງມື ຫຼື ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ. ມັນຍັງລວມເຖິງຄວາມເຊື່ອ, ຄ່ານິຍົມ ແລະ ວິທີທີ່ພວກເຂົາເຂົ້າໃຈໂລກ.

ຕົວຢ່າງ: ໃນປະເທດຍີ່ປຸ່ນ, ຜູ້ສູງອາຍຸບາງຄົນຍັງນຸ່ງຊຸດກິໂມໂນ, ຈັດດອກໄມ້ໃນແບບພິເສດ ແລະ ມີພິທີຊົງຊາ. ບາງຄັ້ງ, ປະເທດຕ່າງໆອາດພະຍາຍາມປ່ຽນແປງບາງສ່ວນຂອງວັດທະນະທຳຂອງຕົນເອງ ເຊັ່ນ: ການຢຸດເຊົາການຈຳແນກ.

ວັດທະນະທຳໃນຂົງເຂດ ແລະ ກຸ່ມຄົນ

ວັດທະນະທຳສາມາດແຕກຕ່າງກັນໄດ້ພາຍໃນປະເທດດຽວກັນ ຫຼື ພາຍໃນກຸ່ມຄົນທີ່ນ້ອຍກວ່າ. ສະຖານທີ່ເຮັດວຽກອາດມີວັດທະນະທຳພິເສດຂອງຕົນເອງທີ່ເຮັດໃຫ້ມັນແຕກຕ່າງຈາກສະຖານທີ່ອື່ນທີ່ຄ້າຍຄືກັນ.

ຂົງເຂດພາຍໃນປະເທດໃຫຍ່ໆ, ເຊັ່ນ: ຈີນ ຫຼື ການາດາ, ອາດມີວັດທະນະທຳທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງຕົນເອງ. ສິ່ງນີ້ອາດໝາຍເຖິງວິທີການເວົ້າທີ່ແຕກຕ່າງ, ປະເພດດົນຕີທີ່ແຕກຕ່າງ, ຫຼື ການຟ້ອນລຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ກຸ່ມຄົນທີ່ມີການປະຕິບັດ ຫຼື ການເວົ້າທີ່ແຕກຕ່າງຈາກວັດທະນະທຳຫຼັກ ອາດຖືກເອີ້ນວ່າ “ວັດທະນະທຳຍ່ອຍ” (Subculture).

ວັດທະນະທຳອົງກອນ (Company Cultures)

ແມ່ນແຕ່ບໍລິສັດ ຫຼື ອົງການຈັດຕັ້ງອື່ນໆ ກໍສາມາດມີວັດທະນະທຳຂອງຕົນເອງໄດ້. ຕົວຢ່າງ: ບໍລິສັດຜະລິດຂອງຍີ່ປຸ່ນຫຼາຍແຫ່ງມີວັດທະນະທຳທີ່ແຕກຕ່າງຈາກບໍລິສັດຕາເວັນຕົກ. ມື້ເຮັດວຽກຂອງພວກເຂົາອາດເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍການອອກກຳລັງກາຍ, ແລະ ພະນັກງານມັກຈະມີຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ບໍລິສັດຫຼາຍ.

ບໍລິສັດໃນໂລກເທັກໂນໂລຊີລະດັບສູງ, ເຊັ່ນ: ບໍລິສັດຊອບແວ ຫຼື ຄອມພິວເຕີ, ມັກມີວັດທະນະທຳທີ່ແຕກຕ່າງເຊັ່ນກັນ. ພວກເຂົາອາດອະນຸຍາດໃຫ້ພະນັກງານຫຼິ້ນເກມ ຫຼື ພັກຜ່ອນເພື່ອຜ່ອນຄາຍ. ພວກເຂົາເຊື່ອວ່າສິ່ງນີ້ຊ່ວຍໃຫ້ພະນັກງານຄິດຢ່າງມີຄວາມຄິດສ້າງສັນຫຼາຍຂຶ້ນ.

ການສຶກສາວັດທະນະທຳ

ມະນຸດວິທະຍາ (Anthropology) ຄືການສຶກສາກ່ຽວກັບມະນຸດ ແລະ ວິທີທີ່ພວກເຂົາປະຕິສຳພັນເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ. ນັກມະນຸດວິທະຍາ (Anthropologist) ຄືຜູ້ທີ່ສຶກສາມະນຸດວິທະຍາ. ນັກມະນຸດວິທະຍາເບິ່ງວ່າວັດທະນະທຳສ້າງຊີວິດຂອງຜູ້ຄົນໄດ້ແນວໃດ.

ວັດທະນະທຳມີການປ່ຽນແປງຢູ່ສະເໝີ, ໂດຍສະເພາະເມື່ອຜູ້ຄົນຍ້າຍຖິ່ນຖານ ແລະ ພົບປະກັບກຸ່ມໃໝ່ໆ. ຕົວຢ່າງ: ຜູ້ຍ້າຍຖິ່ນຖານ (ຄົນທີ່ຍ້າຍຈາກປະເທດໜຶ່ງໄປອີກປະເທດໜຶ່ງ) ມັກຈະຮັກສາຮີດຄອງປະເພນີເກົ່າບາງຢ່າງໄວ້. ການເຮັດແບບນີ້ ເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາໄດ້ນຳເອົາສ່ວນໜຶ່ງຂອງວັດທະນະທຳຂອງຕົນໄປສູ່ສະຖານທີ່ໃໝ່ ແລະ ຄົນອື່ນໆກໍໄດ້ມີໂອກາດສຳຜັດກັບມັນ.

ການປົກປ້ອງວັດທະນະທຳ

ພາລະກິດຄົ້ນຫາຄວາມຈິງໂດຍອົງການ Blue Shield International ໃນປະເທດເອຢິບ ໃນລະຫວ່າງການປະຕິວັດປີ 2011 ເພື່ອປົກປ້ອງຊັບສິນທາງວັດທະນະທຳຢູ່ທີ່ນັ້ນ.

ມີຂໍ້ຕົກລົງລະຫວ່າງປະເທດ ແລະ ກົດໝາຍແຫ່ງຊາດເພື່ອປົກປ້ອງວັດທະນະທຳ ແລະ ມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳ. ອົງການຈັດຕັ້ງຕ່າງໆເຊັ່ນ UNESCO ແລະ Blue Shield International ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນເພື່ອປົກປ້ອງສະຖານທີ່ທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີທົ່ວໂລກ.

ສົນທິສັນຍາ The Hague Convention ຊ່ວຍປົກປ້ອງຊັບສິນທາງວັດທະນະທຳໃນລະຫວ່າງສົງຄາມ. ສົນທິສັນຍາ UNESCO ປົກປ້ອງຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງວັດທະນະທຳ. ນອກຈາກນັ້ນ, ມາດຕາ 27 ຂອງຖະແຫຼງການສາກົນວ່າດ້ວຍສິດທິມະນຸດ ລະບຸວ່າ ຜູ້ຄົນມີສິດທີ່ຈະມີສ່ວນຮ່ວມໃນຊີວິດທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງການປະກອບສ່ວນທາງວັດທະນະທຳຂອງຕົນ.

ການປົກປ້ອງວັດທະນະທຳ ແລະ ສິ່ງຂອງທາງວັດທະນະທຳມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນປັດຈຸບັນ. ສະຫະປະຊາຊາດ (UN) ແລະ UNESCO ພະຍາຍາມສ້າງກົດລະບຽບສຳລັບເລື່ອງນີ້. ເປົ້າໝາຍແມ່ນເພື່ອປົກປັກຮັກສາມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳຂອງມະນຸດຊາດທັງໝົດ, ໂດຍສະເພາະໃນລະຫວ່າງສົງຄາມ.

ຕາມຄຳເວົ້າຂອງ Karl von Habsburg, ຜູ້ນຳອົງການ Blue Shield International, ການທຳລາຍສິ່ງຂອງທາງວັດທະນະທຳກໍເປັນວິທີໜຶ່ງໃນການເຮັດສົງຄາມ ເພາະມັນເປັນການໂຈມຕີເອກະລັກຂອງອີກຝ່າຍ. ນີ້ແມ່ນເຫດຜົນທີ່ສັນຍາລັກທາງວັດທະນະທຳທີ່ສຳຄັນມັກຈະຕົກເປັນເປົ້າໝາຍ. ການໂຈມຕີດັ່ງກ່າວສາມາດທຳລາຍຄວາມຊົງຈຳທາງວັດທະນະທຳ, ຮີດຄອງປະເພນີທີ່ຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ແມ່ນແຕ່ເສດຖະກິດ (ເຊັ່ນ: ການທ່ອງທ່ຽວ) ຂອງກຸ່ມຄົນນັ້ນໄດ້.

ອີກບັນຫາໃຫຍ່ໜຶ່ງຄື ວິທີທີ່ການທ່ອງທ່ຽວສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ວັດທະນະທຳຕ່າງໆ. ມັນອາດເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍຫາຍທາງກາຍະພາບຕໍ່ອາຄານເກົ່າແກ່ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ມີມົນລະພິດເພີ່ມຂຶ້ນ. ມັນຍັງສາມາດປ່ຽນແປງວິທີການດຳລົງຊີວິດ ແລະ ພຶດຕິກຳຂອງສັງຄົມໄດ້ອີກດ້ວຍ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/