ດົນຕີກັບສະໝອງ: ວິທະຍາສາດເບື້ອງຫຼັງ “ສານແຫ່ງຄວາມສຸກ” ທີ່ບໍ່ຕ້ອງເພິ່ງສານເສບຕິດ

ຫຼາຍຄົນມັກມີຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດທີ່ວ່າ ຄວາມສ້າງສັນ ຫຼື ຄວາມມຶນເມົາໃນໂລກດົນຕີມັກຈະຕ້ອງໄປຄູ່ກັບສານເສບຕິດ. ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ, ຄວາມເຊື່ອດັ່ງກ່າວເປັນພຽງ “ຄວາມຊົງຈຳ” ທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນຈາກປະຫວັດສາດ ແລະ ການຕີຄວາມໝາຍທາງວິທະຍາສາດທີ່ຄາດເຄື່ອນ. ມື້ນີ້ເຮົາມາເຈາະເລິກຄວາມຈິງທີ່ວ່າ ດົນຕີມີອິດທິພົນຕໍ່ສະໝອງຂອງເຮົາຢ່າງມະຫາສານໂດຍບໍ່ຕ້ອງອາໄສສິ່ງເສບຕິດໃດໆເລີຍ.

1. ມຸມມອງທາງວິທະຍາສາດ: ດົນຕີຄື “ນໍ້າມັນຫຼໍ່ລື່ນ” ໃຫ້ສະໝອງ

ນັກວິທະຍາສາດດ້ານລະບົບປະສາດ (Neuroscientists) ໄດ້ຢັ້ງຢືນຜ່ານການສະແກນສະໝອງວ່າ: ການຟັງ ຫຼື ການຫຼິ້ນດົນຕີ ຈະກະຕຸ້ນໃຫ້ສະໝອງປ່ອຍສານເຄມີທີ່ສຳຄັນອອກມາຄື:

• Dopamine: ເປັນສານທີ່ເຮັດໃຫ້ເຮົາຮູ້ສຶກມີແຮງຈູງໃຈ, ຕື່ນເຕັ້ນ ແລະ ໄດ້ຮັບລາງວັນທາງຈິດໃຈ.
• Serotonin: ເປັນສານທີ່ຄວບຄຸມອາລົມໃຫ້ມີຄວາມສະຫງົບ, ຜ່ອນຄາຍ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມວຸ້ນວາຍໃນໃຈ.
• Endorphins: ເປັນສານແກ້ປວດທຳມະຊາດຂອງຮ່າງກາຍ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເຮົາຮູ້ສຶກເບີກບານ ແລະ ປອດໂປ່ງ.

ສະນັ້ນ, ຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຖືກຕ້ອງ: ວິທະຍາສາດພຽງແຕ່ປຽບທຽບດົນຕີກັບສານເສບຕິດ ເພື່ອຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ: “ເສັ້ນທາງການເຮັດວຽກຂອງຄວາມສຸກ (Reward System)” ມັນເປັນແນວໃດ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງທັງສອງຢ່າງນີ້ແມ່ນສົ່ງຜົນຄື:

• ດົນຕີ: ເປັນການກະຕຸ້ນແບບ “ທຳມະຊາດ” ທີ່ປອດໄພ ບໍ່ທຳລາຍລະບົບປະສາດ ແລະ ເມື່ອຍິ່ງຟັງຍິ່ງເຮັດໃຫ້ສະໝອງມີປະສິດທິພາບ.
• ສານເສບຕິດ: ເປັນການກະຕຸ້ນແບບ “ຝືນທຳມະຊາດ” ທີ່ຫຼອກລວງສະໝອງ ເຮັດໃຫ້ລະບົບຄວາມສຸກເສື່ອມໂຊມລົງໃນໄລຍະຍາວ.

2. ການປ່ຽນແປງຂອງຍຸກສະໄໝ: ດົນຕີກັບສຸຂະພາບທີ່ດີ

ໃນອະດີດ, ວັດທະນະທຳດົນຕີບາງປະເພດອາດເຄີຍຖືກເຊື່ອມໂຍງກັບການໃຊ້ສານເສບຕິດ ເຊິ່ງກາຍເປັນຮູບພາບຕິດຫູຕິດຕາ. ແຕ່ໃນຍຸກປັດຈຸບັນ, ນັກດົນຕີມືອາຊີບ ແລະ ສິລະປິນລະດັບໂລກສ່ວນໃຫຍ່ ໄດ້ຫັນມາໃສ່ໃຈ “ສຸຂະພາບສອງດ້ານ” ຢ່າງຈິງຈັງ:

• ຮ່າງກາຍ: ການຮັກສາສຸຂະພາບດ້ວຍການອອກກຳລັງກາຍ ແລະ ອາຫານທີ່ມີປະໂຫຍດ.
• ຈິດໃຈ: ການຝຶກສະມາທິ, ໂຍຄະ ແລະ ການຈັດການຄວາມຄຽດ ເພື່ອຮັກສາຄວາມຄິດສ້າງສັນໄວ້ໃຫ້ຍາວນານທີ່ສຸດ.

ສະຫຼຸບ: ດົນຕີຄືຢາສະໝານໃຈທີ່ປອດໄພທີ່ສຸດ

ການທີ່ນັກວິທະຍາສາດປຽບທຽບດົນຕີກັບສານເສບຕິດ ບໍ່ແມ່ນການຍອມຮັບພຶດຕິກຳທີ່ບໍ່ດີ, ແຕ່ເປັນການຢັ້ງຢືນເຖິງ “ພະລັງຂອງດົນຕີ” ທີ່ສາມາດສັ່ນສະເທືອນສະໝອງຂອງເຮົາໄດ້ຢ່າງເລິກເຊິ່ງ. ດົນຕີສາມາດຮັກສາ, ປອບໂຍນ ແລະ ສ້າງແຮງບັນດານໃຈ ໂດຍທີ່ເຮົາບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ສານເສບຕິດໃດໆມາຊ່ວຍ.

ດົນຕີຈຶ່ງເປັນ “ທາງລັດ” ທີ່ດີທີ່ສຸດໃນການສ້າງຄວາມສຸກໃຫ້ກັບຊີວິດປະຈຳວັນຂອງທ່ານ. ລອງສັງເກດເບິ່ງໃນມື້ນີ້ວ່າ ເພງທີ່ທ່ານຟັງໄດ້ປ່ຽນແປງອາລົມ ແລະ ຄວາມຄິດຂອງທ່ານໄປໃນທາງທີ່ດີຂຶ້ນແນວໃດ?

ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈງ່າຍຂຶ້ນວ່າດົນຕີສົ່ງຜົນຕໍ່ສະໝອງ ແລະ ສ້າງ “ຄວາມສຸກແບບທຳມະຊາດ” ໄດ້ແນວໃດໃນຊີວິດຈິງ, ເຮົາມາເບິ່ງຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້:

1. ຕອນທີ່ເຮົາຮູ້ສຶກ “ອ່ອນເພຍ ແລະ ໝົດໄຟ” (ປ່ອຍສານ Dopamine)

ລອງຈິນຕະນາການເບິ່ງວ່າ ຫຼັງຈາກເລີກວຽກ ຫຼື ຮຽນມາໜັກໆ, ຖ້າເຮົາຮູ້ສຶກໝົດແຮງ. ແຕ່ທັນທີທີ່ເຮົາເປີດເພງທີ່ເຮົາມັກ, ເຮົາຈະຮູ້ສຶກຄືກັບວ່າ “ພະລັງງານກັບມາອີກຄັ້ງ”.

• ວິທະຍາສາດ ສາມາດພິສູດໄດ້ວ່າ: ນີ້ຄືຈັງຫວະຂອງດົນຕີທີ່ກະຕຸ້ນສະໝອງໃຫ້ປ່ອຍສານ Dopamine. ມັນເຮັດໃຫ້ເຮົາຮູ້ສຶກມີ “ລາງວັນ” ຫຼັງຈາກຄວາມເມື່ອຍ ຫຼື ອ່ອນເພຍ, ເປັນຄວາມຮູ້ສຶກຕື່ນຕົວແບບດຽວກັບຕອນທີ່ເຮົາໄດ້ກິນອາຫານແຊບໆ ຫຼື ໄດ້ຮັບຄຳຊົມເຊີຍ, ແຕ່ມັນເກີດຂຶ້ນພາຍໃນບໍ່ເທົ່າໃດນາທີໂດຍຜ່ານສຽງເພງ.

2. ຕອນທີ່ເຮົາ “ເຈັບປວດໃຈ ຫຼື ເຄັ່ງຄຽດ” (ປ່ອຍສານ Endorphins ແລະ Serotonin)

ໃນເວລາທີ່ຄົນເຮົາເສຍໃຈ, ຜິດຫວັງ ຫຼື ເຈັບປວດທາງຈິດໃຈ, ການຟັງເພງທີ່ມີທຳນອງຊ້າໆ ຫຼື ເພງທີ່ເຮົາມັກມັກຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາຮູ້ສຶກ “ໂລ່ງໃຈ”.

• ວິທະຍາສາດ ສາມາດພິສູດໄດ້ວ່າ: ດົນຕີເຮັດໜ້າທີ່ຄ້າຍກັບຢາບັນເທົາເຈັບປວດທຳມະຊາດ ເພາະມັນໄປກະຕຸ້ນການປ່ອຍ ສານ Endorphins. ມັນບໍ່ໄດ້ແກ້ໄຂບັນຫາໂດຍກົງ, ແຕ່ມັນຊ່ວຍໃຫ້ສະໝອງຜ່ອນຄາຍຈາກຄວາມຕຶງຄຽດ (Stress Hormones ເຊັ່ນ: Cortisol ຈະຫຼຸດລົງ) ເຮັດໃຫ້ເຮົາມີສະຕິ ແລະ ມີຈິດໃຈທີ່ເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນໃນການຮັບມືກັບບັນຫາ.

3. ການ “ອອກກຳລັງກາຍ” ທີ່ໄດ້ຜົນດີກວ່າເດີມ

ເຄີຍສັງເກດບໍ່ວ່າ ຕອນໄປຟິດເນັດ ຫຼື ແລ່ນ, ຖ້າເຮົາຟັງເພງທີ່ມີຈັງຫວະໄວ (Upbeat) ເຮົາຈະຮູ້ສຶກວ່າເຮົາແລ່ນໄດ້ໄກຂຶ້ນ ແລະ ເມື່ອຍຊ້າລົງ.

• ວິທະຍາສາດ ສາມາດພິສູດໄດ້ວ່າ: ດົນຕີຊ່ວຍປ່ຽນແປງການຮັບຮູ້ຄວາມອ່ອນເພຍຂອງສະໝອງ (Distraction effect). ມັນເຮັດໃຫ້ເຮົາໂຟກັດໄປທີ່ຈັງຫວະດົນຕີແທນທີ່ຈະໂຟກັດໄປທີ່ຄວາມເມື່ອຍຂອງກ້າມຊີ້ນ. ນີ້ແມ່ນເຫດຜົນວ່າເປັນຫຍັງນັກກິລາຫຼາຍຄົນຈຶ່ງໃສ່ຫູຟັງກ່ອນລົງແຂ່ງຂັນ ເພື່ອສ້າງຄວາມໝັ້ນໃຈ ແລະ ກະຕຸ້ນຮ່າງກາຍ.

4. ການສຶກສາ ແລະ ການເຮັດວຽກທີ່ໃຊ້ສະມາທິ

ບາງຄົນມັກຟັງດົນຕີປະເພດ Classic ຫຼື Lofi ໃນເວລາເຮັດວຽກ.

• ວິທະຍາສາດ ສາມາດພິສູດໄດ້ວ່າ: ດົນຕີຊ່ວຍຈັດລະບຽບຄື້ນສະໝອງ. ມັນຊ່ວຍປ້ອງກັນສຽງລົບກວນຈາກພາຍນອກ ແລະ ເຮັດໃຫ້ສະໝອງເຂົ້າສູ່ພາວະທີ່ຜ່ອນຄາຍແຕ່ຕັ້ງໃຈ (Flow State). ມັນບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເຮົາ “ມຶນເມົາ”, ແຕ່ມັນເຮັດໃຫ້ເຮົາ “ຈົດຈໍ່” ໄດ້ດົນຂຶ້ນໂດຍບໍ່ຮູ້ສຶກອຶດອັດ.

ສະຫຼຸບງ່າຍໆ: ຖ້າໃຫ້ປຽບທຽບ:

• ສານເສບຕິດ: ຄືກັບການ “ກູ້ຢືມຄວາມສຸກ” ມາໃຊ້ກ່ອນ ແລ້ວຕ້ອງໃຊ້ດອກເບ້ຍແພງໆດ້ວຍສຸຂະພາບໃນພາຍຫຼັງ.
• ດົນຕີ: ຄືກັບການ “ລົງທຶນສ້າງຄວາມສຸກ” ດ້ວຍຕົວເອງ, ຍິ່ງໃຊ້ (ຟັງ/ຫຼິ້ນ) ຫຼາຍເທົ່າໃດ, ສະໝອງກໍຍິ່ງແຂງແຮງ, ມີສຸຂະພາບຈິດດີຂຶ້ນ ແລະ ບໍ່ມີຜົນຂ້າງຄຽງທີ່ເປັນອັນຕະລາຍ.

ທ່ານເອງເຄີຍມີປະສົບການທີ່ເພງໃດໜຶ່ງສາມາດປ່ຽນອາລົມຈາກຮ້າຍໃຫ້ກາຍເປັນດີໄດ້ໃນທັນທີແບບນີ້ບໍ່?

#MusicScience #HealthyLifestyle #BrainPower #MusicIsMedicine #JournalBlog