ລັດທິຂົງຈື້ (Confucianism) ແມ່ນຫຍັງ?

ລັດທິຂົງຈື້ (Confucianism) ແມ່ນວິທີການຄິດ ແລະ ການດຳລົງຊີວິດທີ່ເລີ່ມຕົ້ນໃນປະເທດຈີນບູຮານ. ມັນມັກຈະຖືກເບິ່ງວ່າເປັນຮີດຄອງປະເພນີ, ເປັນປັດຊະຍາ, ຫຼືແມ່ນແຕ່ເປັນສາສະໜາ. ວິທີການດຳລົງຊີວິດນີ້ໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ຂະຫຍາຍຕົວມາຈາກແນວຄິດຂອງນັກຄິດຜູ້ຊົງປັນຍາຊາວຈີນທີ່ມີນາມວ່າ ຂົງຈື້ (Confucius), ຜູ້ທີ່ໄດ້ມີຊີວິດຢູ່ແຕ່ປີ 551 ຫາ 479 ກ່ອນ ຄ.ສ.

ວັດຂົງຈື້ໃນແຂວງຈຽງຢິນ, ປະເທດຈີນ. ນີ້ແມ່ນເຫວິນມຽວ, ເປັນວັດພິເສດທີ່ຂົງຈື້ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງວ່າເປັນ “ເທບພະເຈົ້າແຫ່ງວັດທະນະທໍາ”.

ປະຕູໂຂງຂອງວັດເຫວິນມຽວ (ວັດຂົງຈື້) ໃນເມືອງດາທອງ, ປະເທດຈີນ.

ລັດທິຂົງຈື້ສິດສອນວ່າ ຄອບຄົວ ແລະ ສັງຄົມຄວນດຳລົງຊີວິດຢູ່ຢ່າງກົມກຽວ. ຜູ້ຕິດຕາມເຊື່ອວ່າໂດຍທຳມະຊາດແລ້ວມະນຸດເຮົາເປັນຄົນດີ. ພວກເຂົາຍັງຄິດວ່າທຸກຄົນສາມາດຮຽນຮູ້, ພັດທະນາ, ແລະ ກາຍເປັນຕົວເອງໃນແບບທີ່ດີທີ່ສຸດໄດ້. ສິ່ງນີ້ເກີດຂຶ້ນຜ່ານຄວາມພະຍາຍາມສ່ວນບຸກຄົນ ແລະ ການຮ່ວມມືກັນ, ໂດຍສະເພາະຜ່ານການປັບປຸງຕົນເອງ.

ລັດທິຂົງຈື້ມີກົດເກນຫຼັກ 5 ປະການສຳລັບພຶດຕິກຳທີ່ດີ, ເອີ້ນວ່າ ຫ້າຄຸນນະທຳຫຼັກ (Five Constants):

• Ren (ເຣິນ): ການມີຄວາມເມດຕາ ແລະ ມີມະນຸດສະທຳ
• Yi (ອີ): ການເຮັດໃນສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ຍຸຕິທຳ
• Li (ຫຼີ): ການມີມາລະຍາດທີ່ດີ ແລະ ການປະຕິບັດຕາມຮີດຄອງປະເພນີ
• Zhi (ຈື້; 智; zhì): ການມີສະຕິປັນຍາ ແລະ ຄວາມຮູ້
• Xin (ຊິນ): ການມີຄວາມຊື່ສັດ ແລະ ເປັນທີ່ໄວ້ວາງໃຈໄດ້

ນອກຈາກນີ້ຍັງມີຄຸນນະທຳຄລາສສິກອີກ 4 ປະການ, ເຊິ່ງ Yi (ການເຮັດໃນສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ) ແມ່ນໜຶ່ງໃນນັ້ນ:

• Yi (ການເຮັດໃນສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ)
• ຄວາມຈົງຮັກພັກດີ (忠; zhōng)
• ຄວາມກະຕັນຍູ (孝; xiào)
• ການຮູ້ຈັກຢັບຢັ້ງຊັ່ງໃຈ (节; 節; jié, ໝາຍເຖິງການຄວບຄຸມຕົນເອງ)

ຄ່ານິຍົມທີ່ດີອື່ນໆອີກຫຼາຍຢ່າງກໍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງລັດທິຂົງຈື້ ເຊັ່ນ: 誠; chéng; ‘ຄວາມຊື່ສັດ’, 勇; yǒng; ‘ຄວາມກ້າຫານ’, 廉; lián; ‘ການເປັນຄົນທ່ຽງທຳ ແລະ ບໍ່ສໍ້ລາດບັງຫຼວງ’, 恕; shù; ‘ຄວາມເມດຕາ ແລະ ການໃຫ້ອະໄພ’, 耻; chǐ; ‘ຄວາມຮູ້ສຶກຜິດຊອບຊົ່ວດີ’, 温; wēn; ‘ຄວາມອ່ອນໂຍນ’, 良; liáng; ‘ການມີຈິດໃຈດີ’, 恭; gōng; ‘ຄວາມເຄົາລົບນົບນ້ອມ’, 俭; jiǎn; ‘ການປະຢັດມັດທະຍັດ’, ແລະ 让; ràng; ‘ຄວາມຖ່ອມຕົວ’.

ລັດທິຂົງຈື້ໄດ້ມີອິດທິພົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຕໍ່ວັດທະນະທຳ ແລະ ປະເທດຕ່າງໆໃນອາຊີຕາເວັນອອກ ເຊິ່ງລວມເຖິງປະເທດຈີນ, ໄຕ້ຫວັນ, ເກົາຫຼີ, ຍີ່ປຸ່ນ, ແລະ ຫວຽດນາມ.

ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນແນວຄິດຂອງຂົງຈື້

ໃນພາສາຈີນ, ບໍ່ມີຄຳສັບດຽວທີ່ໝາຍເຖິງ “ລັດທິຂົງຈື້” ໂດຍກົງ. ຄຳທີ່ໃກ້ຄຽງທີ່ສຸດແມ່ນ ru (儒; rú). ໃນພາສາຈີນສະໄໝໃໝ່, ru ໝາຍເຖິງ ‘ນັກວິຊາການ’ ຫຼື ‘ຜູ້ທີ່ມີຄວາມຮູ້’. ໃນພາສາຈີນບູຮານ, ມັນຍັງໝາຍເຖິງ ‘ການສິດສອນ’ ຫຼື ‘ການເຮັດໃຫ້ດີຂຶ້ນ’.

ຄວາມສຳພັນ ແລະ ຄວາມກົມກຽວ

ລັດທິຂົງຈື້ສິດສອນວ່າ ສັງຄົມຈະເຮັດວຽກໄດ້ດີທີ່ສຸດເມື່ອທຸກຄົນຮູ້ໜ້າທີ່ຂອງຕົນ ແລະ ເຮັດໜ້າທີ່ນັ້ນໃຫ້ດີ. ແຕ່ລະຄົນມີໜ້າທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມຄວາມສຳພັນກັບຜູ້ອື່ນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ເຈົ້າເປັນຜູ້ນ້ອຍຕໍ່ພໍ່ແມ່ ແລະ ຜູ້ໃຫຍ່, ແລະ ເຈົ້າເປັນຜູ້ໃຫຍ່ຕໍ່ນ້ອງໆ ຫຼື ນັກຮຽນຂອງເຈົ້າ.

ຜູ້ນ້ອຍຄວນສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ຜູ້ໃຫຍ່, ແຕ່ຜູ້ໃຫຍ່ກໍມີໜ້າທີ່ຕ້ອງມີຄວາມເມດຕາ ແລະ ເບິ່ງແຍງຜູ້ນ້ອຍເຊັ່ນກັນ. ແນວຄິດການໃຫ້ ແລະ ການຮັບນີ້ໃຊ້ກັບທຸກຄວາມສຳພັນ ເຊັ່ນ: ລະຫວ່າງຜົວ ແລະ ເມຍ. ແນວຄິດເລື່ອງການເຄົາລົບເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນນີ້ ຍັງຄົງມີຄວາມສຳຄັນໃນວັດທະນະທຳອາຊີຕາເວັນອອກໃນປະຈຸບັນ.

ລັດທິຂົງຈື້ອະທິບາຍຄວາມສຳພັນຫຼັກ 5 ປະການຄື:

• ຜູ້ປົກຄອງ ແລະ ຜູ້ຢູ່ໃຕ້ການປົກຄອງ
• ພໍ່ ແລະ ລູກຊາຍ
• ຜົວ ແລະ ເມຍ
• ອ້າຍ ແລະ ນ້ອງຊາຍ
• ໝູ່ ແລະ ໝູ່

ແຕ່ລະຄົນໃນຄວາມສຳພັນເຫຼົ່ານີ້ມີໜ້າທີ່ສະເພາະ. ໜ້າທີ່ເຫຼົ່ານີ້ລວມໄປເຖິງສະມາຊິກໃນຄອບຄົວທີ່ລ່ວງລັບໄປແລ້ວ. ຄວາມສຳພັນດຽວທີ່ການເຄົາລົບຜູ້ໃຫຍ່ບໍ່ແມ່ນຈຸດເນັ້ນຫຼັກຄື ໝູ່ກັບໝູ່, ເຊິ່ງການໃຫ້ກຽດເທົ່າທຽມກັນມີຄວາມສຳຄັນທີ່ສຸດ. ໜ້າທີ່ເຫຼົ່ານີ້ມັກຈະຖືກສະແດງອອກຜ່ານພິທີກຳພິເສດ ເຊັ່ນ: ພິທີແຕ່ງງານ ຫຼື ພິທີງານສົບ.

ຄວາມກະຕັນຍູ: ການເຄົາລົບຄອບຄົວ

ເລື່ອງທີ 14 ຈາກໜັງສື “ຄວາມກະຕັນຍູ 24 ປະການ” ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງການເຄົາລົບພໍ່ແມຢ່າງເລິກເຊິ່ງ. ໃນແນວຄິດຂອງຂົງຈື້, 孝; xiào ແມ່ນຄຸນນະທຳທີ່ສຳຄັນຫຼາຍ. ມັນໝາຍເຖິງການສະແດງຄວາມເຄົາລົບຢ່າງເລິກເຊິ່ງຕໍ່ພໍ່ແມ່ ແລະ ບັນພະບຸລຸດ. ມັນຍັງໝາຍເຖິງການເຄົາລົບລະດັບອຳນາດຕ່າງໆໃນສັງຄົມ ເຊັ່ນ: ພໍ່ເໜືອກວ່າລູກ, ຜູ້ໃຫຍ່ເໜືອກວ່າຜູ້ນ້ອຍ, ແລະ ຜູ້ຊາຍເໜືອກວ່າຜູ້ຍິງ.

ເລື່ອງທີສິບສີ່ຈາກ “ຕົວຢ່າງລູກຊາວສີ່ຄົນ,” ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມເຄົາລົບນັບຖືຢ່າງເລິກເຊິ່ງຕໍ່ພໍ່ແມ່.

ເວົ້າງ່າຍໆກໍຄື, ຄວາມກະຕັນຍູໝາຍເຖິງການເປັນລູກທີ່ດີຕໍ່ພໍ່ແມ່ ແລະ ເບິ່ງແຍງພວກເພິ່ນ. ມັນຍັງໝາຍເຖິງການປະພຶດຕົວດີຢູ່ນອກບ້ານເພື່ອສ້າງຊື່ສຽງໃຫ້ກັບຄອບຄົວ. ເຈົ້າຄວນເຮັດວຽກຂອງເຈົ້າໃຫ້ດີເພື່ອຫາເງິນມາລ້ຽງດູພໍ່ແມ່ ແລະ ໃຫ້ກຽດບັນພະບຸລຸດ. ມັນໝາຍເຖິງການບໍ່ດື້ດຶງ, ການສະແດງຄວາມຮັກ, ຄວາມເຄົາລົບ, ແລະ ການສະໜັບສະໜູນ. ສຳລັບພັນລະຍາ, ມັນໝາຍເຖິງການໃຫ້ກຽດສາມີ ແລະ ເບິ່ງແຍງຄອບຄົວ. ນອກຈາກນີ້ຍັງລວມເຖິງການມີມາລະຍາດ, ການສືບທອດວົງຕະກຸນ, ແລະ ການເປັນອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງທີ່ດີ. ເຈົ້າຄວນໃຫ້ຄຳແນະນຳພໍ່ແມ່ຢ່າງມີສະຕິ, ສະແດງຄວາມໂສກເສົ້າຫາກພວກເພິ່ນເຈັບປ່ວຍ ຫຼື ເສຍຊີວິດ, ແລະ ຈັດພິທີກຳຫຼັງຈາກທີ່ພວກເພິ່ນເສຍຊີວິດ.

ຄວາມກະຕັນຍູເປັນຄ່ານິຍົມຫຼັກໃນວັດທະນະທຳຈີນ. ເລື່ອງເລົ່າທີ່ມີຊື່ສຽງຫຼາຍເລື່ອງ ເຊັ່ນ “ຄວາມກະຕັນຍູ 24 ປະການ” ສະແດງໃຫ້ເຫັນວິທີທີ່ເດັກນ້ອຍໃນອະດີດປະຕິບັດຄວາມກະຕັນຍູ. ເຖິງແມ່ນວ່າປະເທດຈີນຈະມີຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາທີ່ແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍຢ່າງ, ແຕ່ການເຄົາລົບຄອບຄົວແມ່ນສິ່ງທີ່ເກືອບທຸກຄວາມເຊື່ອມີຮ່ວມກັນ.

ຄວາມຈົງຮັກພັກດີ ແລະ ຜູ້ນຳທີ່ດີ

ຂົງຈື້ສິດສອນວ່າ ຜູ້ນຳຄວນໄດ້ຮັບການເຊື່ອຟັງເພາະພວກເຂົາມີຄຸນນະທຳທີ່ດີ, ບໍ່ແມ່ນຍ້ອນມີພະລັງອຳນາດພຽງຢ່າງດຽວ. ຄວາມຈົງຮັກພັກດີບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງການເຮັດຕາມຄຳສັ່ງຢ່າງຫຼັບຫູຫຼັບຕາ. ຜູ້ນຳເອງກໍມີໜ້າທີ່ຕໍ່ປະຊາຊົນຂອງຕົນ. ຂົງຈື້ກ່າວວ່າ, “ເຈົ້າຊີວິດຄວນປະຕິບັດຕໍ່ເສນາອາມາດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບທີ່ເໝາະສົມ; ເສນາອາມາດຄວນຮັບໃຊ້ເຈົ້າຊີວິດດ້ວຍຄວາມສັດຊື່ (ຄວາມຈົງຮັກພັກດີ).”

ຖ້າຜູ້ປົກຄອງບໍ່ດີ, ປະຊາຊົນມີສິດທີ່ຈະປົດພວກເຂົາອອກ. ຄົນທີ່ຍຶດໝັ້ນໃນລັດທິຂົງຈື້ຍັງຄາດຫວັງວ່າຈະຕ້ອງກ້າເວົ້າ ແລະ ໃຫ້ຄຳປຶກສາແກ່ຜູ້ນຳເມື່ອຈຳເປັນ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ຜູ້ປົກຄອງທີ່ດີຕາມແບບຂົງຈື້ຄວນຮັບຟັງຄຳແນະນຳຂອງເສນາອາມາດ ເພາະມັນຈະຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຂົາປົກຄອງໄດ້ດີຂຶ້ນ.

ການປົກຄອງທີ່ດີ

ຮູບປັ້ນຂອງ ເລົ່າປີ (Liu Bei) ແລະ ຈູກັດລຽງ (Zhuge Liang) ເຊິ່ງຖືກເບິ່ງວ່າເປັນຕົວຢ່າງທີ່ສົມບູນແບບຂອງຄວາມຈົງຮັກພັກດີ ແລະ ການນຳພາຮ່ວມກັນລະຫວ່າງເຈົ້າຊີວິດກັບເສນາອາມາດໃນປະຫວັດສາດຈີນ.

ວັດ Yushima Seidō ໃນບຸນກຽວ, ໂຕກຽວ, ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ເປັນວັດຂົງຈື້ທີ່ມີຊື່ສຽງ.

子曰：為政以德，譬如北辰，居其所而眾星共之。 ປາດຖະຈານກ່າວວ່າ, “ຜູ້ປົກຄອງທີ່ປົກຄອງດ້ວຍຄຸນນະທຳ ກໍປຽບເໝືອນດາວເໜືອ. ມັນຍັງຄົງຢູ່ບ່ອນເກົ່າ ແລະ ດາວດວງອື່ນໆກໍໂຄຈອນອ້ອມມັນ.”

ແນວຄິດຫຼັກຂອງຂົງຈື້ແມ່ນ ການທີ່ຈະນຳພາຄົນອື່ນ, ເຈົ້າຕ້ອງນຳພາຕົນເອງກ່ອນ. ຄຸນງາມຄວາມດີສ່ວນຕົວຂອງຜູ້ປົກຄອງທີ່ດີ (ເອີ້ນວ່າ ເຕີ; de) ຈະແຜ່ຂະຫຍາຍອິດທິພົນທີ່ດີໄປທົ່ວທັງປະເທດ. ໂດຍການເປັນຜູ້ນຳທີ່ສະຫງົບ ແລະ ໝັ້ນຄົງ, ຜູ້ປົກຄອງຈະຊ່ວຍໃຫ້ທຸກຢ່າງໃນອານາຈັກດຳເນີນໄປຢ່າງລຽບງ່າຍໂດຍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງຄວບຄຸມທຸກລາຍລະອຽດນ້ອຍໆ.

ແນວຄິດນີ້ມາຈາກຄວາມເຊື່ອບູຮານທີ່ວ່າ ກະສັດຄືສາຍໃຍເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງຟ້າ, ມະນຸດ, ແລະ ດິນ. ບັນດາຮົງເຕ້ຂອງຈີນຖືກເບິ່ງວ່າຖືກເລືອກໂດຍສະຫວັນ. ພວກເຂົາມີ “ອານັດແຫ່ງສະຫວັນ” (Mandate of Heaven), ເຊິ່ງເປັນແນວຄິດທີ່ສຳຄັນຫຼາຍໃນການປົກຄອງປະເທດຈີນເປັນເວລາຫຼາຍສັດຕະວັດ.

ລະບົບຄຸນງາມຄວາມດີ (Meritocracy): ການສ້າງຕົນເອງ

ຂົງຈື້ໄດ້ນຳສະເໜີແນວຄິດໃໝ່ຫຼາຍຢ່າງ, ລວມທັງລະບົບຄຸນງາມຄວາມດີ. ນີ້ໝາຍຄວາມວ່າ ຄົນເຮົາຄວນໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງໂດຍອີງໃສ່ຄວາມສາມາດ ແລະ ທັກສະຂອງຕົນ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ພື້ນຖານຄອບຄົວ. ແນວຄິດນີ້ໄດ້ນຳໄປສູ່ລະບົບການສອບເສັງເຂົ້າຮັບລາຊະການໃນປະເທດຈີນ. ລະບົບນີ້ອະນຸຍາດໃຫ້ໃຜກໍຕາມທີ່ສອບຜ່ານການທົດສອບທີ່ຍາກລຳບາກ ສາມາດກາຍເປັນເຈົ້າໜ້າທີ່ລັດໄດ້. ວຽກນີ້ຈະນຳມາເຊິ່ງຄວາມຮັ່ງມີ ແລະ ກຽດຕິຍົດມາສູ່ຄອບຄົວຂອງພວກເຂົາ.

ລະບົບການສອບເສັງຂອງຈີນເລີ່ມຕົ້ນໃນສະໄໝລາຊະວົງຊຸຍ. ເປັນເວລາຫຼາຍຮ້ອຍປີ, ລະບົບນີ້ໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ຂະຫຍາຍຕົວ. ໃນທີ່ສຸດ, ເກືອບທຸກຄົນທີ່ຕ້ອງການເປັນເຈົ້າໜ້າທີ່ລັດຕ້ອງພິສູດຄຸນຄ່າຂອງຕົນໂດຍການສອບເສັງຂຽນຂອງລັດ. ແນວຄິດເລື່ອງລະບົບຄຸນງາມຄວາມດີຍັງຄົງມີຢູ່ໃນປະເທດຈີນ ແລະ ອາຊີຕາເວັນອອກຈົນເຖິງປະຈຸບັນ.

ລັດທິຂົງຈື້ ແລະ ສິລະປະການຕໍ່ສູ້

ຫຼັງຈາກທີ່ລັດທິຂົງຈື້ກາຍເປັນວິທີການຄິດຢ່າງເປັນທາງການໃນປະເທດຈີນ, ມັນມີອິດທິພົນຕໍ່ເກືອບທຸກສ່ວນຂອງສັງຄົມຈີນ, ລວມເຖິງສິລະປະການຕໍ່ສູ້. ເຖິງແມ່ນວ່າຕົວຂົງຈື້ເອງຈະບໍ່ໄດ້ເນັ້ນໜັກເລື່ອງສິລະປະການຕໍ່ສູ້ (ຍົກເວັ້ນການຍິງທະນູ), ແຕ່ແນວຄິດຂອງເພິ່ນໃນເວລາຕໍ່ມາໄດ້ສ້າງຮູບແບບໃຫ້ກັບນັກສິລະປະການຕໍ່ສູ້ທີ່ມີການສຶກສາຫຼາຍຄົນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: Sun Lutang ໃນສະຕະວັດທີ 19 ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຈາກລັດທິຂົງຈື້, ລວມທັງພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ລັດທິເຕົ໋າ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/