ການກ້າວສູ່ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸ ແລະ ຄວາມທ້າທາຍໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ

ໂຄງສ້າງປະຊາກອນໂລກພວກເຮົາພວມມີການປ່ຽນແປງຢ່າງກ້າວກະໂດດ. ການຫຼຸດລົງຂອງອັດຕາການເກີດ ແລະ ຄວາມກ້າວໜ້າທາງດ້ານການແພດ ສົ່ງຜົນໃຫ້ອາຍຸສະເລ່ຍຂອງມະນຸດຢືນຍາວຂຶ້ນ ເຊິ່ງນຳພາໂລກກ້າວເຂົ້າສູ່ “ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸ” (Aging Population). ສຳລັບ ສປປ ລາວ, ເຖິງວ່າໃນປັດຈຸບັນຈະຍັງຖືກຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມປະເທດທີ່ມີໂຄງສ້າງປະຊາກອນໄວໜຸ່ມ (Young Population), ແຕ່ອັດຕາການປ່ຽນແປງໃນຊຸມປີຜ່ານມາກໍສະແດງໃຫ້ເຫັນທ່າອ່ຽງການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງຜູ້ສູງອາຍຸຢ່າງມີໄນສຳຄັນ. ບົດຄວາມສະບັບນີ້ມີຈຸດປະສົງເພື່ອວິເຄາະເຖິງຜົນກະທົບ, ຄວາມທ້າທາຍ ແລະ ເພື່ອສະເໜີແນວທາງໃນການກຽມຄວາມພ້ອມຮັບມືທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ສະຫວັດດິການສັງຄົມ.

ໃນອະດີດ, ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງທາງເສດຖະກິດມັກຈະຂັບເຄື່ອນດ້ວຍ “ເງິນປັນຜົນທາງປະຊາກອນ” (Demographic Dividend) ຫຼື ການມີກຳລັງແຮງງານໄວໜຸ່ມໃນຈຳນວນມະຫາສານ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ໃນສະຕະວັດທີ 21 ນີ້, ຫຼາຍປະເທດໄດ້ກ້າວເຂົ້າສູ່ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸຢ່າງເຕັມໂຕ (Aged Society) ເຊັ່ນ: ຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ຫຼາຍປະເທດໃນເອີຣົບ.

ສຳລັບ ສປປ ລາວ, ແນວໂນ້ມນີ້ພວມຄ່ອຍໆຄືບຄານເຂົ້າມາ. ອີງຕາມການຫັນປ່ຽນທາງເດໂມກຣາຟິກ (Demographic Transition), ຄອບຄົວລາວໃນປັດຈຸບັນມີຂະໜາດນ້ອຍລົງ, ຄົນໜຸ່ມສາວແຕ່ງງານຊ້າຂຶ້ນ ແລະ ມີບຸດໜ້ອຍລົງ ຍ້ອນປັດໄຈທາງເສດຖະກິດ ແລະ ຄ່າຄອງຊີບ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຄືສັນຍານເຕືອນວ່າ ໃນອະນາຄົດອັນໃກ້, ລາວຈະຕ້ອງປະເຊີນກັບພາລະການເບິ່ງແຍງຜູ້ສູງອາຍຸທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນ ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງແຮງງານຫຼຸດລົງ.

ຄວາມທ້າທາຍຫຼັກ 3 ດ້ານ (The Three Core Challenges)

ດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ກໍາລັງແຮງງານ

ເມື່ອປະຊາກອນສ່ວນໃຫຍ່ກ້າວເຂົ້າສູ່ວັຍກະສຽນອາຍຸ, ຈຳນວນແຮງງານໃນລະບົບທີ່ຂັບເຄື່ອນພາສີ ແລະ ຜະລິດພັນຕອນລວມ (GDP) ຈະຫຼຸດລົງ. ສິ່ງນີ້ອາດສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດການຂາດແຄນແຮງງານໃນຂະແໜງການຜະລິດ ແລະ ການບໍລິການ, ເຮັດໃຫ້ການເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດຊ້າລົງ ຫາກບໍ່ມີການນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີ ຫຼື ລະບົບອັດຕະໂນມັດເຂົ້າມາທົດແທນ.

ດ້ານລະບົບສາທາລະນະສຸກ

ຜູ້ສູງອາຍຸມັກຈະມາພ້ອມກັບໂລກໄພໄຂ້ເຈັບຊຳເຮື້ອ (NCDs) ເຊັ່ນ: ໂລກເບົາຫວານ, ຄວາມດັນເລືອດສູງ ແລະ ໂລກຫົວໃຈ. ລະບົບສາທາລະນະສຸກຈະຕ້ອງແບກຮັບພາລະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍໃນການປິ່ນປົວຮັກສາທີ່ສູງຂຶ້ນ. ຄວາມຕ້ອງການແພດໝໍ, ພະຍາບານ ແລະ ສະຖານບໍລິການປິ່ນປົວສະເພາະທາງຜູ້ສູງອາຍຸ (Geriatric Care) ຈະເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງມະຫາສານ.

ດ້ານສະຫວັດດິການ ແລະ ໂຄງສ້າງສັງຄົມ

ໃນອະດີດ, ສັງຄົມລາວເພິ່ງພາ “ວັດທະນະທຳການລ້ຽງດູທົດແທນບຸນຄຸນ” ພາຍໃນຄອບຄົວ. ແຕ່ເມື່ອຄົນຮຸ່ນໃໝ່ຕ້ອງອອກໄປເຮັດວຽກໃນຕົວເມືອງ ຫຼື ຕ່າງປະເທດ, ຜູ້ສູງອາຍຸໃນເຂດຊົນນະບົດຈຶ່ງມັກຖືກປະ can ໃຫ້ຢູ່ຕາມລຳພັງ. ລະບົບກອງທຶນບໍານານ ແລະ ປະກັນສັງຄົມໃນປັດຈຸບັນ ອາດຈະບໍ່ພຽງພໍທີ່ຈະຮອງຮັບປະຊາກອນຜູ້ສູງອາຍຸຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍໃນອະນາຄົດ ໂດຍສະເພາະແຮງງານນອກລະບົບ (ເຊັ່ນ: ຊາວນາ, ຊາວຄ້າຂາຍຍ່ອຍ).

ຍຸດທະສາດການຮັບມື ແລະ ຂໍ້ສະເໜີແນະ (Strategies for Readiness)

ເພື່ອປ່ຽນ “ວິກິດ” ໃຫ້ເປັນ “ໂອກາດ”, ພາກສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງຄວນມີການວາງແຜນໄລຍະຍາວ ດັ່ງນີ້:

1. ການສົ່ງເສີມ “ຜູ້ສູງອາຍຸທີ່ມີທ່າແຮງ” (Active Aging): ບໍ່ຄວນເບິ່ງວ່າຜູ້ສູງອາຍຸຄືພາລະ, ແຕ່ຄວນຂະຫຍາຍໂອກາດໃນການເຮັດວຽກທີ່ເໝາະສົມກັບສຸຂະພາບ, ສົ່ງເສີມການຮຽນຮູ້ຕະຫຼອດຊີວິດ (Lifelong Learning) ເພື່ອໃຫ້ພວກເຂົາສາມາດເພິ່ງພາຕົນເອງ ແລະ ຍັງຄົງສ້າງຄຸນຄ່າໃຫ້ແກ່ສັງຄົມໄດ້.
2. ການປະຕິຮູບລະບົບການເງິນ ແລະ ການອອມ: ຕ້ອງປູກຝັງຄ່ານິຍົມເລື່ອງ “ການວາງແຜນທາງການເງິນເພື່ອການກະສຽນ” ໃຫ້ແກ່ວັຍໜຸ່ມຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມເຮັດວຽກ. ລັດຖະບານຄວນພັດທະນາກອງທຶນສະຫວັດດິການທີ່ຄອບຄຸມແຮງງານທຸກກຸ່ມຢ່າງທົ່ວເຖິງ.
3. ການພັດທະນາໂຄງສ້າງພື້ນຖານທີ່ເປັນມິດ (Universal Design): ສ້າງສະພາບແວດລ້ອມ, ລະບົບຂົນສົ່ງສາທາລະນະ ແລະ ທີ່ຢູ່ອາໄສ ທີ່ອຳນວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ແກ່ຜູ້ສູງອາຍຸ ແລະ ຜູ້ພິການ ເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນອຸປະຕິເຫດ ແລະ ເພີ່ມຄຸນນະພາບຊີວິດ.

ການກ້າວສູ່ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໄກຕົວອີກຕໍ່ໄປ ແລະ ເປັນປາກົດການທີ່ຫຼີກເວັ້ນບໍ່ໄດ້. ຄວາມສຳເລັດໃນການຮັບມືບໍ່ໄດ້ຂຶ້ນຢູ່ກັບການແກ້ໄຂບັນຫາເມື່ອມັນເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ແຕ່ຂຶ້ນຢູ່ກັບ “ການຕື່ມຕົວ ແລະ ກຽມພ້ອມໃນວັນນີ້”. ຫາກພວກເຮົາສາມາດບໍລິຫານຈັດການໂຄງສ້າງປະຊາກອນທີ່ປ່ຽນແປງນີ້ໄດ້ຢ່າງມີຍຸດທະສາດ, ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸກໍຈະບໍ່ແມ່ນວິກິດ, ແຕ່ຈະເປັນສັງຄົມທີ່ເຕັມไปด้วยບົດຮຽນ, ຄວາມອົບອຸ່ນ ແລະ ຄວາມຍືນຍົງຢ່າງແທ້ຈິງ.

ຕົວຢ່າງຂອງບັນດາປະເທດທີ່ພວມປະເຊີນໜ້າກັບບັນຫາ “ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸ” (Aging Population) ຢ່າງຮຸນແຮງ ເຊິ່ງແຕ່ລະປະເທດມີສະພາບການ ແລະ ວິທີການຮັບມືທີ່ແຕກຕ່າງກັນ:

1. ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ (Japan): ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸລະດັບສຸດຍອດ (Super-Aged Society)

ຍີ່ປຸ່ນແມ່ນປະເທດທີ່ມີອັດຕາປະຊາກອນຜູ້ສູງອາຍຸສູງທີ່ສຸດໃນໂລກ ໂດຍມີປະຊາກອນທີ່ມີອາຍຸ 65 ປີຂຶ້ນໄປ ເກືອບ 30% ຂອງປະຊາກອນທັງໝົດ.

• ບັນຫາທີ່ປະເຊີນ: ຂາດແຄນແຮງງານຢ່າງໜັກໜ່ວງ, ໂຮງຮຽນຫຼາຍແຫ່ງໃນຊົນນະບົດຕ້ອງປິດໂຕລົງຍ້ອນບໍ່ມີເດັກນ້ອຍ, ແລະ ລັດຖະບານຕ້ອງແບກຮັບພາລະຄ່າປະກັນສຸຂະພາບທີ່ສູງມະຫາສານ.
• ວິທີຮັບມື: ຍີ່ປຸ່ນໄດ້ນຳໃຊ້ ຫຸ່ນຍົນ ແລະ ເຕັກໂນໂລຊີ AI ເຂົ້າມາຊ່ວຍໃນການເບິ່ງແຍງຜູ້ສູງອາຍຸ, ຂະຫຍາຍອາຍຸການກະສຽນວຽກໄປຈົນເຖິງ 70 ປີ, ແລະ ເປີດຮັບແຮງງານຕ່າງປະເທດ (ລວມທັງແຮງງານລາວ) ເຂົ້າໄປເຮັດວຽກຫຼາຍຂຶ້ນ.

2. ປະເທດສິງກະໂປ (Singapore): ສັງຄົມທີ່ແກ່ໂຕຢ່າງກ້າວກະໂດດ

ສິງກະໂປເປັນປະເທດໃນອາຊຽນທີ່ມີການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງຜູ້ສູງອາຍຸຢ່າງໄວວາ ຍ້ອນຄົນຮຸ່ນໃໝ່ບໍ່ນິຍົມມີລູກ (ອັດຕາການເກີດຕ່ຳທີ່ສຸດໃນລະດັບຕົ້ນໆຂອງໂລກ).

• ບັນຫາທີ່ປະເຊີນ: ກຳລັງແຮງງານໃນປະເທດຫຼຸດລົງ ເຊິ່ງສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຄວາມສາມາດໃນການແຂ່ງຂັນທາງເສດຖະກິດ.
• ວິທີຮັບມື: ລັດຖະບານໃຊ້ຍຸດທະສາດ “Active Aging” ໂດຍການປ່ຽນແນວຄິດບໍ່ໃຫ້ມອງຜູ້ສູງອາຍຸເປັນພາລະ ຜ່ານການຕັ້ງກອງທຶນສະໜັບສະໜູນໃຫ້ບໍລິສັດຕ່າງໆຈ້າງງານຜູ້ສູງອາຍຸຕໍ່, ອອກແບບຜັງເມືອງໃຫ້ມີທາງລາດ ແລະ ລະບົບຂົນສົ່ງທີ່ເປັນມິດ, ແລະ ໃຫ້ເງິນອຸດໜູນ (Cash Bonuses) ແກ່ຄອບຄົວທີ່ມີລູກ ເພື່ອຫວັງເພີ່ມອັດຕາການເກີດ.

3. ປະເທດໄທ (Thailand): “ແກ່ກ່ອນຮັ່ງ” (Aging Before Becoming Rich)

ປະເທດໄທໄດ້ກ້າວເຂົ້າສູ່ “ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸຢ່າງເຕັມຮູບແບບ” (Aged Society) ແລ້ວ ໂດຍມີປະຊາກອນອາຍຸ 60 ປີຂຶ້ນໄປ ຫຼາຍກວ່າ 20%. ໄທຖືເປັນກໍລະນີສຶກສາທີ່ໜ້າສົນໃຈ ເພາະເປັນປະເທດກຳລັງພັດທະນາປະເທດທຳອິດໆ ທີ່ກ້າວສູ່ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸ ກ່ອນທີ່ຈະກາຍເປັນປະເທດລາຍໄດ້ສູງ.

• ບັນຫາທີ່ປະເຊີນ: ຜູ້ສູງອາຍຸສ່ວນໃຫຍ່ຍັງມີລາຍໄດ້ນ້ອຍ, ຂາດແຄນເງິນອອມໄວ້ໃຊ້ຍາມກະສຽນ, ແລະ ລະບົບສະຫວັດດິການຂອງລັດຍັງບໍ່ທັນຄອບຄຸມໄດ້ດີພໍ.
• ວິທີຮັບມື: ມີການຊຸກຍູ້ລະບົບ “ເງິນບໍານານແຫ່ງຊາດ”, ການຕັ້ງໂຮງຮຽນຜູ້ສູງອາຍຸໃນຊຸມຊົນເພື່ອໃຫ້ພວກເຂົາມີກິດຈະກຳ ແລະ ບໍ່ເປັນໂລກຊຶມເສົ້າ, ແລະ ການສົ່ງເສີມທຸລະກິດດ້ານສຸຂະພາບ (Wellness & Care Economy).

4. ປະເທດເກົາຫຼີໃຕ້ (South Korea): ວິກິດອັດຕາການເກີດຕ່ຳສຸດໃນໂລກ

ເກົາຫຼີໃຕ້ກຳລັງປະເຊີນກັບວິກິດທາງປະຊາກອນທີ່ຮ້າຍແຮງທີ່ສຸດ ເນື່ອງຈາກມີອັດຕາການຈະເລີນພັນ (Fertility Rate) ຕ່ຳທີ່ສຸດໃນໂລກ (ສະເລ່ຍຜູ້ຍິງ 1 ຄົນ ມີລູກບໍ່ເຖິງ 0.7 can).

• ບັນຫາທີ່ປະເຊີນ: ຄາດການວ່າໃນອະນາຄົດ, ຈຳນວນປະຊາກອນເກົາຫຼີໃຕ້ອາດຈະຫຼຸດລົງເຄິ່ງໜຶ່ງ ຫາກຍັງເປັນແບບນີ້ຕໍ່ໄປ, ແລະ ໂຄງສ້າງກອງທັບຈະຂາດແຄນກຳລັງພົນທະຫານໄວໜຸ່ມ.
• ວິທີຮັບມື: ລັດຖະບານທຸ້ມງົບປະມານມະຫາສານໃນການແຈກເງິນໃຫ້ຄອບຄົວທີ່ມີລູກ, ໃຫ້ສິດລາພັກລ້ຽງລູກທັງພໍ່ແລະແມ່, ແຕ່ກໍຍັງບໍ່ທັນປະສົບຜົນສຳເລັດປານໃດ ຍ້ອນຄ່າຄອງຊີບ ແລະ ຄ່າຮຽນພິເສດຂອງເດັກນ້ອຍໃນເກົາຫຼີໃຕ້ມີລາຄາສູງໂພດ.

ບົດຮຽນສຳລັບ ສປປ ລາວ: ເມື່ອເບິ່ງຕົວຢ່າງຈາກປະເທດເຫຼົ່ານີ້, ໂດຍສະເພາະປະເທດເພື່ອນບ້ານຢ່າງ ໄທ ແລະ ສິງກະໂປ, ມັນເປັນບົດຮຽນໃຫ້ ລາວ ເຮົາເຫັນວ່າ ການກຽມຄວາມພ້ອມດ້ານ “ລະບົບການອອມເງິນ” ແລະ “ລະບົບສາທາລະນະສຸກ” ຕັ້ງແຕ່ວັນທີ່ປະເທດເຮົາຍັງມີຄົນໄວໜຸ່ມຫຼາຍຄືໃນປັດຈຸບັນ ແມ່ນມີຄວາມຈຳເປັນທີ່ສຸດ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດບັນຫາ “ແກ່ກ່ອນຮັ່ງ” ໃນອະນາຄົດ.