ສະຫຼຸບ
ດິນຊຸ່ມ (Wetlands) ແມ່ນພື້ນທີ່ທີ່ມີນ້ຳຖ້ວມຂັງ ຫຼື ມີນ້ຳຢູ່ໃກ້ກັບໜ້າດິນຕະຫຼອດປີ ຫຼື ບາງຊ່ວງເວລາ. ລະບົບນິເວດເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ ແລະ ອຸດົມສົມບູນໄປດ້ວຍພືດ ແລະ ສັດທີ່ເປັນເອກະລັກ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ອົງການກອງທຶນສັດປ່າໂລກ (WWFN) ລະບຸວ່າ ພື້ນທີ່ດິນຊຸ່ມເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງໂລກໄດ້ຫາຍໄປນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 1990 ເນື່ອງຈາກການພັດທະນາທາງການຄ້າ, ການລະບາຍນ້ຳອອກ, ແລະ ການຂຸດຄົ້ນແຮ່ທາດ. ພື້ນທີ່ທີ່ຍັງເຫຼືອສ່ວນຫຼາຍກໍໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍຈາກຢາປາບສັດຕູພືດ, ຝຸ່ນເຄມີ, ມົນລະພິດຈາກໂຮງງານ ແລະ ການກໍ່ສ້າງ. 1. ຄຸນຄ່າຕໍ່ມະນຸດ ແລະ ວັດທະນະທຳ ຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ, ມະນຸດໄດ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ໃກ້ກັບດິນຊຸ່ມ ເນື່ອງຈາກຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງລະບົບນິເວດ. ດັ່ງນັ້ນ, ດິນຊຸ່ມຈຶ່ງມີຄຸນຄ່າທາງດ້ານສາສະໜາ, ປະຫວັດສາດ ແລະ ໂບຮານຄະດີ. ດຣ. ແມັດທິວ ແມັກຄາຕນີ…
ດິນຊຸ່ມ (Wetlands) ແມ່ນພື້ນທີ່ທີ່ມີນ້ຳຖ້ວມຂັງ ຫຼື ມີນ້ຳຢູ່ໃກ້ກັບໜ້າດິນຕະຫຼອດປີ ຫຼື ບາງຊ່ວງເວລາ. ລະບົບນິເວດເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ ແລະ ອຸດົມສົມບູນໄປດ້ວຍພືດ ແລະ ສັດທີ່ເປັນເອກະລັກ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ອົງການກອງທຶນສັດປ່າໂລກ (WWFN) ລະບຸວ່າ ພື້ນທີ່ດິນຊຸ່ມເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງໂລກໄດ້ຫາຍໄປນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 1990 ເນື່ອງຈາກການພັດທະນາທາງການຄ້າ, ການລະບາຍນ້ຳອອກ, ແລະ ການຂຸດຄົ້ນແຮ່ທາດ. ພື້ນທີ່ທີ່ຍັງເຫຼືອສ່ວນຫຼາຍກໍໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍຈາກຢາປາບສັດຕູພືດ, ຝຸ່ນເຄມີ, ມົນລະພິດຈາກໂຮງງານ ແລະ ການກໍ່ສ້າງ.
1. ຄຸນຄ່າຕໍ່ມະນຸດ ແລະ ວັດທະນະທຳ
ຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ, ມະນຸດໄດ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ໃກ້ກັບດິນຊຸ່ມ ເນື່ອງຈາກຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງລະບົບນິເວດ. ດັ່ງນັ້ນ, ດິນຊຸ່ມຈຶ່ງມີຄຸນຄ່າທາງດ້ານສາສະໜາ, ປະຫວັດສາດ ແລະ ໂບຮານຄະດີ. ດຣ. ແມັດທິວ ແມັກຄາຕນີ (Dr. Matthew McCartney) ຈາກສະຖາບັນການຈັດການນ້ຳສາກົນ (IWMI) ກ່າວວ່າ “ດິນຊຸ່ມຊ່ວຍຫຼໍ່ລ້ຽງຊີວິດ ແລະ ຄວາມເປັນຢູ່ຂອງຜູ້ຄົນຫຼາຍລ້ານຄົນ, ໂດຍສະເພາະໃນປະເທດກຳລັງພັດທະນາທີ່ປະຊາຊົນຕ້ອງເພິ່ງພາອາໄສການກະເສດໃນດິນຊຸ່ມເພື່ອລ້ຽງຊີບ.”
2. ບົດບາດໃນການຮັບມືກັບການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
ດິນຊຸ່ມເປັນເຄື່ອງມືສຳຄັນໃນການຫຼຸດຜ່ອນຜົນກະທົບຈາກການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດໂລກ. ມັນເຮັດໜ້າທີ່ເປັນ “ກັນຊົນ” ປ້ອງກັນເຂດແຄມຝັ່ງທະເລຈາກລະດັບນ້ຳທະເລທີ່ສູງຂຶ້ນ ແລະ ໄພພິບັດທຳມະຊາດເຊັ່ນ: ພາຍຸ ແລະ ນ້ຳຖ້ວມ. ການຟື້ນຟູປ່າຊາຍເລນສາມາດຊ່ວຍສ້າງຮົ່ມເງົາ ແລະ ປັບປ່ຽນອຸນຫະພູມໃນລະດັບທ້ອງຖິ່ນ (Microclimate) ໄດ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ.
3. ໄພຄຸກຄາມຈາກການຂຸດຄົ້ນຊັບພະຍາກອນ
ດິນຊຸ່ມ, ໂດຍສະເພາະ “ດິນພີດ” (Peatlands) ເຊິ່ງມີຊັ້ນດິນອິນຊີທີ່ອຸ້ມນ້ຳ, ມັກຕົກເປັນເປົ້າໝາຍຂອງອຸດສາຫະກຳນ້ຳມັນປາມ ແລະ ເຈ້ຍ. ເມື່ອດິນພີດຖືກລະບາຍນ້ຳອອກເພື່ອປູກພືດ, ມັນຈະປ່ຽນຈາກ “ແຫຼ່ງກັກເກັບກາກບອນ” ມາເປັນ “ແຫຼ່ງປ່ອຍກາກບອນ” ເຊິ່ງກວມເອົາເຖິງ 6% ຂອງການປ່ອຍກາກບອນທົ່ວໂລກ. ນອກຈາກນີ້, ການແຫ້ງແລ້ງຂອງດິນຍັງເຮັດໃຫ້ເກີດການທໍຣຸດຕົວຂອງດິນ (Subsidence) ຍ້ອນດິນພີດມີນ້ຳເປັນສ່ວນປະກອບເຖິງ 90%, ເຊິ່ງອາດເຮັດໃຫ້ພື້ນທີ່ຂະໜາດໃຫຍ່ໃນອະນາຄົດຕົກຢູ່ໃນສະພາວະນ້ຳຖ້ວມ.
4. ຜົນກະທົບທີ່ເບິ່ງບໍ່ເຫັນ
ນອກຈາກການທຳລາຍທີ່ເຫັນໄດ້ຊັດເຈນ, ຍັງມີຜົນກະທົບທີ່ “ເບິ່ງບໍ່ເຫັນ” ແຕ່ຮ້າຍແຮງກວ່າ ເຊັ່ນ: ການໄຫຼຊຶມຂອງຕະກອນ, ຝຸ່ນເຄມີ ແລະ ການສູບນ້ຳເກີນຂະໜາດ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຜູ້ຊ່ຽວຊານເຊື່ອວ່າບັນຫາເຫຼົ່ານີ້ມັກເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ ແຕ່ເປັນຜົນພວງມາຈາກການທີ່ປະຊາຊົນຕ້ອງທຳມາຫາກິນ.
5. ແນວທາງການແກ້ໄຂຢ່າງຍືນຍົງ
ການຈະປົກປ້ອງດິນຊຸ່ມໄດ້ຢ່າງຍືນຍົງ, ປະຊາຊົນໃນທ້ອງຖິ່ນຕ້ອງມີສ່ວນຮ່ວມໃນການຕັດສິນໃຈ ແລະ ຕ້ອງໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດຈາກດິນຊຸ່ມນັ້ນ. ດຣ. ແມັກຄາຕນີ ເນັ້ນຢ້ຳວ່າ: “ຄົນເຮົາຈະປົກປ້ອງດິນຊຸ່ມກໍຕໍ່ເມື່ອພວກເຂົາເຫັນຄຸນຄ່າ ແລະ ສາມາດສ້າງລາຍໄດ້ຈາກມັນ.”
ປັດຈຸບັນ, ຄວາມຮັບຮູ້ກ່ຽວກັບຄວາມສຳຄັນຂອງດິນຊຸ່ມມີຫຼາຍຂຶ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າການເສື່ອມໂຊມຍັງສືບຕໍ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງໄວວາ, ແຕ່ມີສັນຍານໃນທາງບວກທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ທັດສະນະຄະຕິຂອງລັດຖະບານ ແລະ ສັງຄົມໃນຫຼາຍປະເທດກຳລັງປ່ຽນແປງໄປໃນທິດທາງທີ່ດີຂຶ້ນ ເພື່ອປົກປ້ອງຊັບພະຍາກອນທີ່ມີຄ່າເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ໃຫ້ຍືນຍົງ.
ໝາຍເຫດ: ດິນພີດ (Peat) ແມ່ນຊັ້ນດິນທີ່ເກີດຈາກຊາກພືດທັບຖົມໃນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ມີຄວາມຊຸ່ມ ແລະ ເປັນກົດ ເຊິ່ງມັກຖືກນຳມາຕາກແຫ້ງເພື່ອໃຊ້ເປັນເຊື້ອໄຟ.