ນາໂປເລອົງ ໂບນາປາດ (Napoleon Bonaparte) ແມ່ນໃຜ?

ນາໂປເລອົງ ໂບນາປາດ (ເກີດວັນທີ 15 ສິງຫາ 1769 – ເສຍຊີວິດວັນທີ 5 ພຶດສະພາ 1821) ແມ່ນຜູ້ນຳທາງທະຫານ ແລະ ການເມືອງຊາວຝຣັ່ງທີ່ມີຊື່ສຽງ. ລາວເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນນາມ “ນາໂປເລອົງ ທີ່ 1” ເມື່ອລາວກາຍເປັນ “ຈັກກະພັດແຫ່ງຊາວຝຣັ່ງ”. ການກະທໍາຂອງລາວໄດ້ປ່ຽນແປງການເມືອງຂອງຢຸໂຣບໃນຊ່ວງຕົ້ນປີ 1800 ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ.

ນາໂປເລອົງ ເກີດຢູ່ເທິງເກາະກໍຣ໌ຊິກາ (Corsica). ຄອບຄົວຂອງລາວເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງກຸ່ມຂຸນນາງຊັ້ນຕ່ຳຂອງອີຕາລີ. ລາວໄດ້ຮັບການຝຶກຝົນໃຫ້ເປັນນາຍທະຫານຢູ່ໃນແຜ່ນດິນໃຫຍ່ຂອງຝຣັ່ງ. ນາໂປເລອົງ ໄດ້ກາຍເປັນບຸກຄົນສຳຄັນໃນຊ່ວງສາທາລະນະລັດຝຣັ່ງຄັ້ງທີ່ໜຶ່ງ. ລາວໄດ້ນຳພາການສູ້ຮົບທີ່ສົບຜົນສຳເລັດຕໍ່ຕ້ານກຸ່ມປະເທດທີ່ຕໍ່ຕ້ານການປະຕິວັດຝຣັ່ງ.

ໃນປີ 1799, ລາວໄດ້ຂຶ້ນກຳມະສິດຍຶດອໍານາດໃນການລັດຖະປະຫານຢ່າງກະທັນຫັນ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ການກູບດິຕາ (coup d’état). ລາວໄດ້ຕັ້ງຕົນເອງເປັນກົງສຸນຜູ້ທຳອິດ (First Consul) ຂອງຝຣັ່ງ. ຫ້າປີຕໍ່ມາ, ສະພາຝຣັ່ງໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ລາວກາຍເປັນຈັກກະພັດ. ໃນຊ່ວງສິບປີທຳອິດຂອງປີ 1800, ຈັກກະພັດຝຣັ່ງພາຍໃຕ້ການນໍາຂອງ ນາໂປເລອົງ ໄດ້ຕໍ່ສູ້ໃນສົງຄາມນາໂປເລອົງ (Napoleonic Wars). ຫຼາຍປະເທດໃນຢຸໂຣບໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນສົງຄາມເຫຼົ່ານີ້. ຫຼັງຈາກຊະນະໃນຫຼາຍສະໜາມຮົບ, ປະເທດຝຣັ່ງກໍມີຄວາມເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນຢ່າງຫຼາຍໃນຢຸໂຣບ. ນາໂປເລອົງ ໄດ້ສ້າງພັນທະມິດ ແລະ ມອບໝາຍໃຫ້ໝູ່ເພື່ອນ ສະມາຊິກໃນຄອບຄົວຂອງລາວໄປເປັນຜູ້ ປົກຄອງປະເທດອື່ນໆໃນຢຸໂຣບ.

ຄວາມພ່າຍແພ້ຄັ້ງໃຫຍ່ຄັ້ງທຳອິດຂອງ ນາໂປເລອົງ ແມ່ນໃນຊ່ວງການບຸກຄອງຣັດເຊຍຂອງຝຣັ່ງໃນປີ 1812. ກອງທັບຂອງລາວໄດ້ຮັບບາດເຈັບລົ້ມຕາຍຢ່າງໜັກ ແລະ ບໍ່ເຄີຍຟື້ນຕົວໄດ້ຢ່າງສົມບູນ. ໃນປີ 1813, ປະເທດອື່ນໆສາມາດເອົາຊະນະກອງທັບຂອງລາວໄດ້ທີ່ເມືອງໄລບຊິກ (Leipzig). ໃນປີຕໍ່ມາ, ພວກເຂົາໄດ້ບຸກໂຈມຕີປະເທດຝຣັ່ງ. ນາໂປເລອົງ ຖືກເນລະເທດໃຫ້ໄປຢູ່ເທິງເກາະເອລບາ (Elba). ຫຼັງຈາກນັ້ນບໍ່ເຖິງໜຶ່ງປີ, ລາວສາມາດຫລົບຫນີອອກຈາກເກາະເອລບາ ແລະ ກັບມາຄອງອໍານາດອີກຄັ້ງເປັນເວລາສັ້ນໆ. ແຕ່ລາວກໍຖືກຕີພ່າຍໃນຍຸດທະສາດທີ່ ວາເຕີລູ (Battle of Waterloo) ໃນເດືອນມິຖຸນາ 1815. ນາໂປເລອົງ ໄດ້ໃຊ້ເວລາຫົກປີສຸດທ້າຍຂອງຊີວິດຖືກຄຸມຂັງໂດຍອັງກິດຢູ່ເທິງເກາະເຊນເຮເລນາ (Saint Helena). ບັນດາທ່ານໝໍກ່າວວ່າລາວເສຍຊີວິດດ້ວຍໂຣກມະເຮັງກະເພາະອາຫານ, ແຕ່ບາງຄົນກໍຄິດວ່າລາວຖືກວາງສານພິດ.

ຍຸດທະສາດທາງທະຫານຂອງ ນາໂປເລອົງ ຍັງຄົງຖືກນຳມາສຶກສາໃນປັດຈຸບັນ. ບາງຄົນຈື່ຈຳລາວໃນຖານະຜູ້ປົກຄອງທີ່ໂຫດຮ້າຍ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ລາວກໍຍັງເປັນທີ່ຈື່ຈຳຈາກການສ້າງ “ກົດໝາຍນາໂປເລອົງ” (Napoleonic Code), ເຊິ່ງເປັນຊຸດກົດໝາຍທີ່ມີອິດທິພົນຕໍ່ຫຼາຍປະເທດ.

ຈັກກະພັດ ນາໂປເລອົງ ໃນຫ້ອງເຮັດວຽກຂອງລາວທີ່ພະລາຊະວັງຕຸຍເລີຣີສ (Tuileries), ໂດຍ ຈາກກ໌-ຫຼຸຍ ດາວິດ (Jacques-Louis David), 1812

ຈັກກະພັດແຫ່ງຊາວຝຣັ່ງ

• ຮົກກະສັດ/ໄລຍະເວລາປົກຄອງ:
  • 18 ພຶດສະພາ 1804 – 11 ເມສາ 1814
  • 20 ມີນາ 1815 – 22 ມິຖຸນາ 1815
• ພິທີລາຊາພິເສກ: 2 ທັນວາ 1804
• ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງກ່ອນໜ້າ: ສາທາລະນະລັດຝຣັ່ງຄັ້ງທີ່ໜຶ່ງ (ໂດຍຕົວລາວເອງໃນຖານະກົງສຸນຜູ້ທຳອິດ. ຜູ້ນຳກ່ອນໜ້ານັ້ນຄື ພຣະເຈົ້າ ຫຼຸຍ ທີ່ 16 ໃນຖານະກະສັດແຫ່ງຊາວຝຣັ່ງ (1791–1792))
• ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງຕໍ່ມາ:
  • ພຣະເຈົ້າ ຫຼຸຍ ທີ່ 18 (ຕາມກົດໝາຍໃນປີ 1814; ພ້ອມທັງເປັນກະສັດທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍໃນປີ 1815)
  • ນາໂປເລອົງ ທີ່ 2 (ອີງຕາມພຣະພິນັຍກຳຂອງພໍ່ໃນປີ 1815)

ກະສັດແຫ່ງອີຕາລີ

• ໄລຍະເວລາປົກຄອງ: 17 ມີນາ 1805 – 11 ເມສາ 1814
• ພິທີລາຊາພິເສກ: 26 ພຶດສະພາ 1805
• ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງກ່ອນໜ້າ: ຕົວລາວເອງໃນຖານະປະທານາທິບໍດີແຫ່ງສາທາລະນະລັດອີຕາລີ (ກະສັດຜູ້ປົກຄອງກ່ອນໜ້ານັ້ນຄື ຈັກກະພັດ ຊາລສ໌ ທີ່ 5, ທີ່ຖືກລາຊາພິເສກທີ່ເມືອງໂບໂລຍາ ໃນປີ 1530)
• ຜູ້ຮັບຕຳແໜ່ງຕໍ່ມາ:
  • ອານາຈັກຖືກຍຸບເລີກ
  • ກະສັດອົງຕໍ່ມາທີ່ຖືກລາຊາພິເສກທີ່ມິລານຄື ຈັກກະພັດ ເຟີດິນານ ທີ່ 1, ແລະ ກະສັດແຫ່ງອີຕາລີອົງຕໍ່ມາຄື ວິກເຕີ ເອມມາທູເອລ ທີ່ 2 ແຫ່ງຊາວົວ (Victor Emmanuel II of Savoy)

ລາຍລະອຽດສ່ວນຕົວ:

• ເກີດ: 15 ສິງຫາ 1769 ທີ່ ເອຊັກຊີໂອ (Ajaccio), ເກາະກໍຣ໌ຊິກາ (Corsica)
• ເສຍຊີວິດ: 5 ພຶດສະພາ 1821 (ອາຍຸ 51 ປີ) ທີ່ ໂລງວູດ (Longwood), ເກາະເຊນເຮເລນາ (Saint Helena), ຈັກກະພັດອັງກິດ
• ບ່ອນຝັງສົບ: ເລສ ແອັງວາລິດ (Les Invalides), ປາຣີ
• ຄູ່ສົມລົດ:
  • ໂຊຊີຟິນ ເດ ໂບໂນຮາ (Joséphine de Beauharnais)
  • ມາຣີ ລູອິສ ແຫ່ງອົສເຕຣຍ (Marie Louise of Austria)
• ລາຍຊື່ລູກ: ນາໂປເລອົງ ທີ່ 2 ແຫ່ງຝຣັ່ງ (Napoleon II of France)
• ຊື່ເຕັມ: ນາໂປເລອົງ ໂບນາປາດ (Napoleon Bonaparte)
• ລາຊະວົງ: ລາຊະວົງໂບນາປາດ (House of Bonaparte)
• ພໍ່: ຕາໂລ ໂບນາປາດ (Carlo Buonaparte)
• ແມ່: ເລຕີເຊຍ ຣາໂມລີໂນ (Letizia Ramolino)

ຊີວິດຊ່ວງຕົ້ນ ແລະ ການສຶກສາ

ພໍ່ຂອງນາໂປເລອົງ, ຕາໂລ ໂບນາປາດ, ເປັນຕົວແທນຂອງເກາະກໍຣ໌ຊິກາ ປະຈຳລາຊະສຳນັກຂອງ ພຣະເຈົ້າ ຫຼຸຍ ທີ່ 16 ແຫ່ງຝຣັ່ງ

ນາໂປເລອົງ ໂບນາປາດ ເກີດທີ່ບ້ານກາຊາ ໂບນາປາດ (Casa Buonaparte) ໃນເມືອງເອຊັກຊີໂອ (Ajaccio), ເກາະກໍຣ໌ຊິກາ, ໃນວັນທີ 15 ສິງຫາ 1769. ເຫດການນີ້ເກີດຂຶ້ນຫຼັງຈາກທີ່ປະເທດຝຣັ່ງເຂົ້າຄວບຄຸມເກາະດັ່ງກ່າວມາຈາກເຈນົວ (Genoa) ພຽງແຕ່ໜຶ່ງປີເທົ່ານັ້ນ. ລາວເປັນລູກຄົນທີສອງຈາກພີ່ນ້ອງທັງໝົດແປດຄົນ. ຊື່ເກີດຂອງລາວແມ່ນ ນາໂປເລີເນ ດິ ໂບນາປາດ (Napoleone di Buonaparte), ແລະ ຕໍ່ມາລາວໄດ້ຫັນມາໃຊ້ຊື່ພາສາຝຣັ່ງວ່າ ນາໂປເລອົງ ໂບນາປາດ (Napoléon Bonaparte).

ຄອບຄົວ ໂບນາປາດ ໃນເກາະກໍຣ໌ຊິກາ ມີພື້ນຖານມາຈາກຄອບຄົວຂຸນນາງຊັ້ນຕ່ຳຂອງອີຕາລີ. ພໍ່ຂອງລາວ, ຕາໂລ ໂບນາປາດ (Carlo Buonaparte), ໄດ້ກາຍເປັນຕົວແທນຂອງເກາະກໍຣ໌ຊິກາປະຈຳລາຊະສຳນັກຂອງ ພຣະເຈົ້າ ຫຼຸຍ ທີ່ 16 ໃນປີ 1777. ແມ່ຂອງນາໂປເລອງ, ມາເຣຍ ເລຕີເຊຍ ຣາໂມລີໂນ (Maria Letizia Ramolino), ມີອິດທິພົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຕໍ່ລາວ ເຊິ່ງຊ່ວຍຄວບຄຸມຄວາມຊຸກຊົນໃນໄວເດັກຂອງລາວ. ລາວມີອ້າຍຊື່ ໂຈເຊັບ (Joseph), ແລະ ມີນ້ອງໆ ຄື ລຸຊຽງ (Lucien), ເອລີຊາ (Elisa), ຫຼຸຍ (Louis), ປໍລີນ (Pauline), ແຄໂຣລິນ (Caroline), ແລະ ເຢໂຣມ (Jérôme). ນາໂປເລອງ ໄດ້ຮັບການສິນລ້າວເປັນຄາສຕິກໃນວັນທີ 21 ກໍລະກົດ 1771, ທີ່ວິຫານເອຊັກຊີໂອ (Ajaccio Cathedral).

ການກາຍເປັນຜູ້ນຳທາງທະຫານ

ຮ້ອຍຕີ (2nd Lieutenant) ໂບນາປາດ

ນາໂປເລອົງ ເຂົ້າຮຽນທີ່ໂຮງຮຽນການທະຫານເບຣນ (Brienne) ໃນປີ 1779 ເມື່ອລາວມີອາຍຸໄດ້ເກົ້າຂວບ. ຈາກນັ້ນລາວໄດ້ຍ້າຍໄປຮຽນຕໍ່ທີ່ໂຮງຮຽນການທະຫານຊັ້ນສູງແຫ່ງປາຣີ (École Royale Militaire) ໃນປີ 1784. ລາວຮຽນຈົບໃນໜຶ່ງປີຕໍ່ມາໃນຖານະນາຍຮ້ອຍຕີ (Second Lieutenant) ຝ່າຍປືນໃຫຍ່. ນາໂປເລອົງ ໄດ້ໃຊ້ເວລາສ່ວນໃຫຍ່ໃນຊ່ວງແປດປີຕໍ່ມາຢູ່ເທິງເກາະກໍຣ໌ຊິກາ, ບ່ອນທີ່ລາວມີບົດບາດເຄື່ອນໄຫວໃນການເມືອງທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ວຽກງານທະຫານ. ລາວມີຄວາມຂັດແຍ້ງກັບ ປາສກົວເລ ປາໂອລີ (Pasquale Paoli) ຜູ້ນຳຊາດນິຍົມກໍຣ໌ຊິກາ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ຄອບຄົວຂອງລາວຈຶ່ງຕ້ອງຫຼົບໜີໄປລີ້ໄພທີ່ເມືອງມາເຊີຢ (Marseille) ໃນປີ 1793.

ການປະຕິວັດຝຣັ່ງໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດການສູ້ຮົບ ແລະ ຄວາມວຸ່ນວາຍຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນປະເທດຝຣັ່ງ. ບາງຄັ້ງ ນາໂປເລອົງ ກໍມີຄວາມໃກ້ຊິດກັບຜູ້ທີ່ມີອໍານາດ, ແຕ່ບາງຄັ້ງລາວກໍຮອດຂັ້ນຖືກຈັບເຂົ້າຄຸກ. ໃນຊ່ວງສົງຄາມປະຕິວັດຝຣັ່ງ, ລາວໄດ້ຊ່ວຍສາທາລະນະລັດຕໍ່ສູ້ກັບກຸ່ມຣອຍຍາລິດ (Royalists) ຜູ້ທີ່ຕ້ອງການໃຫ້ກະສັດອົງເກົ່າກັບຄືນມາປົກຄອງ. ໃນເດືອນກັນຍາ 1793, ລາວໄດ້ຮັບຜິດຊອບຄວບຄຸມກຸ່ມປືນໃຫຍ່ໃນເຫດການປິດລ້ອມເມືອງຕູລົງ (Siege of Toulon). ຜູ້ນຳກຸ່ມຣອຍຍາລິດຢູ່ບ່ອນນັ້ນໄດ້ເຊື້ອເຊີນກອງທັບເຮືອ ແລະ ທະຫານອັງກິດເຂົ້າມາ, ແຕ່ກອງທັບອັງກິດກໍຖືກຜັກດັນໃຫ້ຖອນຕົວອອກໄປໃນວັນທີ 17 ທັນວາ 1793. ເພື່ອເປັນລາງວັນ, ໂບນາປາດ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການເລື່ອນຍົດເປັນພົນຈັດຕະວາ (Brigadier General) ແລະ ຖືກສົ່ງໄປປະຈຳການທີ່ກອງທັບຝຣັ່ງໃນປະເທດອີຕາລີໃນເດືອນກຸມພາ 1794.

ການລຸກຮືວັນທີ 13 ວັງເດມີແອຣ໌ (13 Vendémiaire)

ພົນຕີ ນາໂປເລອົງ ໂບນາປາດ ໄດ້ຮັບການຄັດເລືອກຈາກສາທາລະນະລັດຝຣັ່ງໃນເວລາຕໍ່ມາເພື່ອຢຸດຢັ້ງການລຸກຮືຂອງກຸ່ມຣອຍຍາລິດໃນວັນທີ 5 ຕຸລາ 1795. ມີກຸ່ມຣອຍຍາລິດເສຍຊີວິດຫຼາຍກວ່າ 1,400 ຄົນ, ແລະ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍພາ​ກັນ​ຫຼົບໜີໄປ. ລາວໄດ້ກວາດລ້າງຖະໜົນຫົນທາງໂດຍໃຊ້ປືນໃຫຍ່, ເຊິ່ງຕໍ່ມາ Historian ຄົນໜຶ່ງໄດ້ຂະໜານນາມເຫດການນີ້ວ່າ “ລົມຫາຍໃຈຂອງລູກປືນກະສູນປືນໃຫຍ່” (a whiff of grapeshot). ໄຊຊະນະຄັ້ງນີ້ເຮັດໃຫ້ລາວກາຍເປັນພົນໂທ (Major General) ແລະ ເປັນບຸກຄົນທີ່ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງໃນການປະຕິວັດຝຣັ່ງ.

ການປາບປາມພວກກະບົດຣອຍຍາລິດໄດ້ສິ້ນສຸດໄພຂົ່ມຂູ່ຕໍ່ລັດຖະບານ. ມັນຍັງນຳມາເຊິ່ງຊື່ສຽງ, ເງິນທອງ, ແລະ ການສະໜັບສະໜູນຈາກຄະນະດິກເຣັກທໍຣີ (The Directory – ລັດຖະບານໃນສະໄໝນັ້ນ) ໃຫ້ແກ່ ໂບນາປາດ ຢ່າງກະທັນຫັນ. ໃນວັນທີ 9 ມີນາ 1796, ນາໂປເລອງ ໄດ້ແຕ່ງງານກັບ ໂຊຊີຟິນ ເດ ໂບໂນຮາ (Joséphine de Beauharnais). ລາວເປັນແມ່ໝ້າຍທີ່ມີອາຍຸຫຼາຍກວ່າລາວ, ເຊິ່ງຖືເປັນທາງເລືອກທີ່ບໍ່ຄາດຄິດສຳລັບຜູ້ປົກຄອງໃນອະນາຄົດ.

ການບຸກໂຈມຕີໃນປະເທດອີຕາລີ ແລະ ອີຢິບ

(ຮູບແຕ້ມ ໂບນາປາດ ທີ່ຂົວອາໂຄລ (Pont d’Arcole), ປະມານປີ 1801)

ການບຸກໂຈມຕີໃນປະເທດອີຕາລີ ເປັນຄັ້ງທໍອິດທີ່ ນາໂປເລອົງ ນຳພາກອງທັບຝຣັ່ງເຂົ້າສູ່ສົງຄາມຄັ້ງໃຫຍ່. ໃນເດືອນມີນາ 1796, ໂບນາປາດ ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນການໂຈມຕີຫຼາຍຄັ້ງເພື່ອແບ່ງແຍກ ແລະ ເອົາຊະນະກອງທັບອອສເຕຣຍ ແລະ ຊາຣ໌ດີເນຍ (Sardinia) ໃນອີຕາລີ. ລາວສາມາດເອົາຊະນະຊາວຊາຣ໌ດີເນຍໄດ້ໃນວັນທີ 21 ເມສາ, ເຮັດໃຫ້ເມືອງຊາວົວ (Savoy) ແລະ ນີຊ (Nice) ຕົກເປັນຂອງຝຣັ່ງ. ຈາກນັ້ນ, ຜ່ານການສູ້ຮົບທີ່ຊຳນິຊຳນານຫຼາຍຄັ້ງ, ລາວສາມາດຍຶດແຄວ້ນ ລອມບາດີ (Lombardy) ມາຈາກພວກອອສເຕຣຍໄດ້. ເມືອງມານຕົວ (Mantua), ເຊິ່ງເປັນຖານທີ່ໝັ້ນສຸດທ້າຍຂອງອອສເຕຣຍໃນລອມບາດີ, ໄດ້ຖືກຕີແຕກໃນເດືອນກຸມພາ 1797.

ໃນເດືອນພຶດສະພາ 1798, ພົນຕີ ນາໂປເລອງ ໄດ້ອອກເດີນທາງໄປປະຕິບັດການບຸກໂຈມຕີທີ່ປະເທດອີຢິບ. ຝຣັ່ງມີຈຸດປະສົງເພື່ອຂົ່ມຂູ່ອິນເດຍຂອງອັງກິດ. ນອກຈາກນັ້ນ, ຄະນະດິກເຣັກທໍຣີຂອງຝຣັ່ງຍັງກັງວົນວ່າ ນາໂປເລອົງ ອາດຈະພະຍາຍາມຍຶດອຳນາດໃນປະເທດຝຣັ່ງ. ກອງທັບຝຣັ່ງພາຍໃຕ້ການນຳຂອງ ນາໂປເລອົງ ໄດ້ຮັບໄຊຊະນະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນຍຸດທະສາດທີ່ ປີຣາມິດ (Battle of the Pyramids). ມີທະຫານຝຣັ່ງເສຍຊີວິດພຽງແຕ່ປະມານ 300 ຄົນເທົ່ານັ້ນ, ໃນຂະນະທີ່ກຸ່ມມາເມລຸກ (Mamluks – ກຸ່ມຜູ້ມີອໍານາດໃນຕາເວັນອອກກາງ) ເສຍຊີວິດຫຼາຍພັນຄົນ. ແຕ່ກອງທັບຂອງລາວກັບອ່ອນແອລົງເນື່ອງຈາກການລະບາດຂອງພະຍາດຫະນະ (bubonic plague) ແລະ ການຂາດແຄນສະບຽງອາຫານ. ສິ່ງນີ້ເກີດຂຶ້ນເນື່ອງຈາກກອງທັບເຮືອຝຣັ່ງຖືກຕີພ່າຍໃນຍຸດທະສາດທີ່ແມ່ນ້ຳໄນລ (Battle of the Nile).

ການບຸກໂຈມຕີອີຢິບບໍ່ແມ່ນຄວາມສຳເລັດທາງດ້ານການທະຫານຂອງຝຣັ່ງ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ມັນຖືເປັນຄວາມສຳເລັດທາງດ້ານວັດທະນະທຳ. ສິລາລົດເຊຕາ (Rosetta Stone) ໄດ້ຖືກຄົ້ນພົບໂດຍວິສະວະກອນຊາວຝຣັ່ງ, ຮ້ອຍເອກ ປີແອ-ຟຣັງຊົວ ບູຊາດ (Captain Pierre-François Bouchard). ຕໍ່ມາ ສິລາແຜ່ນນີ້ໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ນັກວິຊາການຊາວຝຣັ່ງ ຊານ-ຟຣັງຊົວ ຊາມໂປລຽນ (Jean-François Champollion) ສາມາດອ່ານຕົວອັກສອນຮີໂອຣກຼິຟ (hieroglyphs) ບູຮານຂອງອີຢິບໄດ້.

ນາໂປເລອົງ ໄດ້ເດີນທາງກັບຄືນສູ່ປະເທດຝຣັ່ງເນື່ອງຈາກການປ່ຽນແປງໃນລັດຖະບານຝຣັ່ງ. ບາງຄົນເຊື່ອວ່າ ນາໂປເລອງ ບໍ່ຄວນປະຖິ້ມທະຫານຂອງລາວໄວ້ທີ່ອີຢິບ. ນາໂປເລອງ ໄດ້ຊ່ວຍນຳພາການລັດຖະປະຫານວັນທີ 18 ບຣູເມຣ໌ (Brumaire coup d’état) ໃນເດືອນພະຈິກ 1799.

ຜູ້ປົກຄອງແຫ່ງປະເທດຝຣັ່ງ

ຮູບແຕ້ມ ນາໂປເລອົງ ໃນຊ່ວງການລັດຖະປະຫານວັນທີ 18 ບຣູເມຣ໌ ທີ່ເຊັງ-ຄລູ (Saint-Cloud)

ໂບນາປາດ ໄດ້ເດີນທາງກັບຄືນສູ່ປາຣີໃນເດືອນຕຸລາ 1799. ສະຖານະການຂອງປະເທດຝຣັ່ງດີຂຶ້ນເລັກນ້ອຍຈາກໄຊຊະນະບາງຢ່າງ, ແຕ່ປະເທດກໍຍັງຂາດແຄນເງິນທອງ ແລະ ລັດຖະບານ (ຄະນະດິກເຣັກທໍຣີ) ກໍບໍ່ເປັນທີ່ນິຍົມຂອງປະຊາຊົນ. ໜຶ່ງໃນສະມາຊິກຄະນະດິກເຣັກທໍຣີ, ເອມມາແນວ ຈອນ ຊີເຍສ໌ (Emmanuel Joseph Sieyès), ໄດ້ຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອຈາກ ນາໂປເລອົງ ເພື່ອໂຄ່ນລົ້ມລັດຖະບານ. ຜູ້ນຳຄົນອື່ນໆທີ່ເຂົ້າຮ່ວມໃນແຜນການນີ້ລວມມີ ລຸຊຽງ ໂບນາປາດ (ນ້ອງຊາຍຂອງນິວຕັນ), ໂຣເຊ ດູກອສ (Roger Ducos), ໂຊເຊັບ ຟູເຊ (Joseph Fouché), ແລະ ຊາຣ໌ລ ມໍຣີສ ຕາເລຣັງ (Charles Maurice Talleyrand).

ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດບາງຄົນຮູ້ຕົວວ່າວ່ານີ້ແມ່ນຄວາມພະຍາຍາມຍຶດອຳນາດ. ເມື່ອປະເຊີນກັບການປະທ້ວງຂອງພວກເຂົາ, ໂບນາປາດ ຈຶ່ງໄດ້ນຳພາກອງທັບເຂົ້າມາຄວບຄຸມສະຖານະການ ແລະ ຂັບໄລ່ ພວກເຂົາອອກໄປ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ເຫຼືອສະມາຊິກສະພາພຽງກຸ່ມນ້ອຍໆ ເຊິ່ງໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ ໂບນາປາດ, ຊີເຍສ໌, ແລະ ດູກອສ ເປັນກົງສຸນຊົ່ວຄາວ (Three Consuls) ສາມກຸ່ມເພື່ອບໍລິຫານລັດຖະບານ.

ຮູບແຕ້ມ ນາໂປເລອົງ ຂ້າມພູແອລປ໌ (1800)

ຊີເຍສ໌ ຄາດຫວັງວ່າຕົນເອງຈະມີອໍານາດຫຼາຍທີ່ສຸດໃນລັດຖະບານໃໝ່, ແຕ່ ນາໂປເລອົງ ໄດ້ໃຊ້ວາຈາ ແລະ ຫົນທາງທີ່ເໜືອກວ່າ. ນາໂປເລອົງ ເປັນຜູ້ຮ່າງລັດຖະທຳມະນູນສະບັບໃໝ່ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ລາວກາຍເປັນກົງສຸນຜູ້ທຳອິດ (First Consul). ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ ໂບນາປາດ ກາຍເປັນບຸກຄົນທີ່ມີອໍານາດຫຼາຍທີ່ສຸດໃນປະເທດຝຣັ່ງ. ລາວໄດ້ຍ້າຍເຂົ້າໄປປະທັບທີ່ ພະລາຊະວັງຕຸຍເລີຣີສ (Tuileries Palace).

ໃນປີ 1800, ນາໂປເລອົງ ໄດ້ຮັບປະກັນຄວາມໝັ້ນຄົງໃນອໍານາດຂອງຕົນດ້ວຍການນຳພາກອງທັບຂ້າມພູແອລປ໌ (Alps). ລາວສາມາດເອົາຊະນະພວກອອສເຕຣຍໄດ້ທີ່ເມືອງມາເຣງໂກ (Marengo). ຈາກນັ້ນ ລາວໄດ້ຈັດຕັ້ງຂໍ້ຕົກລົງສັນຕິພາບສຳລັບທະວີບຢຸໂຣບ ເຊິ່ງກຳນົດໃຫ້ແມ່ນໍ້າໄຣນ໌ (Rhine River) ເປັນຊາຍແດນທາງຕາເວັນອອກຂອງຝຣັ່ງ. ລາວຍັງໄດ້ບັນລຸຂໍ້ຕົກລົງກັບພຣະສັນຕະປາປາ (Concordat of 1801) ເຊິ່ງຊ່ວຍນຳເອົາຄວາມສະຫງົບສຸກມາສູ່ປະເທດຝຣັ່ງ ໂດຍການຍຸດຕິຄວາມຂັດແຍ້ງກັບສາດສະໜາຈັກໂຣມັນຄາທໍລິກທີ່ເກີດຂຶ້ນຕັ້ງແຕ່ຊ່ວງການປະຕິວັດຝຣັ່ງ.

ຢູ່ພາຍໃນປະເທດຝຣັ່ງ, ລັດຖະບານໄດ້ຮັບການຈັດລະບຽບໃໝ່. ລະບົບສານຖືກເຮັດໃຫ້ງ່າຍຂຶ້ນ. ໂຮງຮຽນທັງໝົດຖືກນຳມາຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງລັດຖະບານກາງ. ກົດໝາຍຂອງຝຣັ່ງຖືກມາດຕະຖານຂຶ້ນໃນ “ກົດໝາຍນາໂປເລອງ” (Napoleonic Code), ເຊິ່ງເອີ້ນອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າປະມວນກົດໝາຍແພ່ງ, ພ້ອມດ້ວຍປະມວນກົດໝາຍອີກຫົກສະບັບ. ກົດໝາຍເຫຼົ່ານີ້ປົກປ້ອງສິດທິຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ຄວາມສະເໝີພາກຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ ແລະ ເສລີພາບທາງສາດສະໜາ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ມາຈາກການປະຕິວັດ.

ຈັກກະພັດແຫ່ງປະເທດຝຣັ່ງ

(ຮູບແຕ້ມ ຈັກກະພັດ ນາໂປເລອົງ ຢູ່ເທິງບັນລັງຈັກກະພັດ, ໂດຍ ຕຊານ ອໍກຸສຕ ສໍມິນີກ ອັງກຣ໌ (Jean Auguste Dominique Ingres), 1806)

ໃນເດືອນກຸມພາ 1804, ມີການຄົ້ນພົບແຜນການລອບປົງພຣະຊົນ ໂບນາປາດ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບທຶນສະໜັບສະໜູນຈາກອັງກິດ. ເຫດຜົນນີ້ເຮັດໃຫ້ ນາໂປເລອົງ ມີຄວາມຊອບທຳໃນການສ້າງຕັ້ງສາຍຕະກຸນຜູ້ປົກຄອງຂອງຕົນເອງ. ໃນວັນທີ 2 ທັນວາ 1804, ນາໂປເລອົງ ໂບນາປາດ ໄດ້ເຮັດພິທີລາຊາພິເສກໃຫ້ຕົນເອງຂຶ້ນເປັນ “ຈັກກະພັດແຫ່ງຊາວຝຣັ່ງ”. ປະຊາຊົນຊາວຝຣັ່ງບໍ່ໄດ້ເຫັນວ່າລາວເປັນກະສັດແບບສະໄໝເກົ່າ. ລາວໄດ້ເຊື້ອເຊີນ ພຣະສັນຕະປາປາ ປິອຸສ ທີ່ 7 (Pope Pius VII) ມາຮ່ວມໃນພິທີລາຊາພິເສກທີ່ ວິຫານໂນຕຣ໌-ດາມ (Notre Dame Cathedral) ໃນປາຣີ. ໃນຊ່ວງພິທີການ, ນາໂປເລອົງ ໄດ້ເອົາມົງກຸດຈາກມືຂອງພຣະສັນຕະປາປາຂຶ້ນມາສວມໃສ່ຫົວຂອງຕົນເອງ (ຊຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ວາງແຜນກັນໄວ້ລ່ວງໜ້າລະຫວ່າງພວກເຂົາ). ຕໍ່ມາໃນວັນທີ 26 ພຶດສະພາ 1805, ທີ່ວິຫານມິລານ (Milan Cathedral), ນາໂປເລອົງ ໄດ້ຮັບການລາຊາພິເສກຂຶ້ນເປັນ ກະສັດແຫ່ງອີຕາລີ.

ການປະຕິຮູບຄັ້ງສຳຄັນ

ເພື່ອຟື້ນຟູຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ (ຄວາມຮັ່ງມີ ແລະ ຄວາມສຳເລັດ), ນາໂປເລອົງ ໄດ້ປັບປຸງລະບົບການເງິນຂອງປະເທດຝຣັ່ງໃໝ່. ລາວໄດ້ຄວບຄຸມລະບົບເສດຖະກິດເພື່ອຄຸ້ມຄອງລາຄາສິນຄ້າ, ພ້ອມທັງສົ່ງເສີມອຸດສາຫະກຳໃໝ່ໆ ແລະ ສ້າງເສັ້ນທາງຄົມມະນາຄົມລວມເຖິງຂຸດຄອງ. ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າປະເທດຈະມີຂ້າາຊາການ ແລະ ນາຍທະຫານທີ່ີມີຄວາມສາມາດ, ລາວຈຶ່ງໄດ້ສ້າງລະບົບໂຮງຮຽນລັດຂຶ້ນມາ ເຊິ່ງຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຢ່າງເຂັ້ມງວດຂອງລັດຖະບານ.

ນອກຈາກນີ້, ລາວຍັງໄດ້ຍົກເລີກການປ່ຽນແປງທາງສັງຄົມບາງຢ່າງທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຊ່ວງການປະຕິວັດຝຣັ່ງ ແລະ ໄດ້ສ້າງສັນຕິພາບກັບສາດສະໜາຈັກຄາທໍລິກຜ່ານຂໍ້ຕົກລົງ Concordat of 1801. ຂໍ້ຕົກລົງດັ່ງກ່າວເຮັດໃຫ້ສາດສະໜາຈັກຍັງຄົງຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງລັດ ແຕ່ກໍຍັງອະນຸຍາດໃຫ້ມີເສລີພາບທາງສາດສະໜາສຳລັບຊາວຄາທໍລິກ.

ການສ້າງຖານສຽງສະໜັບສະໜູນ:

• ນາໂປເລອງ ທີ່ 1 ສາມາດດຶງດູດການສະໜັບສະໜູນຈາກກຸ່ມຄົນຕ່າງໆ. ລາວໄດ້ຊຸກຍູ້ໃຫ້ຊາວຝຣັ່ງທີ່ເຄີຍຫຼົບໜີອອກນອກປະເທດ (ເອມິເກຣ໌ – émigrés) ກັບຄືນມາ ຖ້າພວກເຂົາໃຫ້ຄຳໝັ້ນສັນຍາວ່າຈະຈົງຮັກພັກດີ.
• ຊາວນາຮູ້ສຶກພໍໃຈຫຼາຍເມື່ອລາວປະກາດວ່າພວກເຂົາສາມາດຮັກສາຜືນແຜ່ນດິນທີ່ພວກເຂົາຊື້ໄວ້ໃນຊ່ວງການປະຕິວັດຝຣັ່ງໄວ້ໄດ້.
• ຝ່າຍຄູ່ແຂງຫຼັກຂອງ ນາໂປເລອົງ ແມ່ນກຸ່ມ ຣອຍຍາລິດ (ຜູ້ທີ່ຕ້ອງການລະບົບກະສັດ) ແລະ ກຸ່ມຣີພັບລິແກັນ (ຜູ້ທີ່ຕ້ອງການລະບົບສາທາລະນະລັດ).

ປະມວນກົດໝາຍ ນາໂປເລອົງ (The Napoleonic Code)

ໜຶ່ງໃນການປ່ຽນແປງທີ່ຍືນຍົງທີ່ສຸດຂອງ ນາໂປເລອົງ ຄືຊຸດກົດໝາຍໃໝ່ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນຊື່ ປະມວນກົດໝາຍນາໂປເລອົງ (Napoleonic Code).

ກົດໝາຍຊຸດນີ້ໄດ້ນຳເອົາແນວຄິດຈາກຍຸກແຫ່ງຄວາມສະຫວ່າງ (Age of Enlightenment) ມາປະສົມປະສານ, ເຊັ່ນ: ການກຳນົດໃຫ້ພົນລະເມືອງທຸກຄົນມີຄວາມສະເໝີພາກກັນຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ. ພ້ອມດຽວກັນນັ້ນ, ມັນຍັງອະນຸຍາດໃຫ້ມີເສລີພາບທາງສາດສະໜາ ແລະ ໃຊ້ລະບົບການເລື່ອນຂັ້ນເລື່ອນຕຳແໜ່ງໂດຍອີງຕາມຄວາມສາມາດ (skills) ທີ່ແທ້ຈິງ.

ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ປະມວນກົດໝາຍນາໂປເລອົງກໍໄດ້ຍົກເລີກການປ່ຽນແປງບາງຢ່າງຈາກການປະຕິວັດຝຣັ່ງເຊັ່ນກັນ:

• ສິດທິຂອງແມ່ຍິງ: ແມ່ຍິງໄດ້ສູນເສຍສິດທິໃໝ່ໆສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ເຄີຍໄດ້ຮັບ. ກົດໝາຍປະຕິບັດຕໍ່ແມ່ຍິງເໝືອນດັ່ງຜູ້ຍັງບໍ່ທຳບັນນຸບົກຜົນ (minors), ຊຶ່ງໝາຍຄວາມວ່າພວກເຂົາບໍ່ສາມາດມີສິດທິພົນລະເມືອງຢ່າງເຕັມທີ່.
• ອໍານາດໃນຄອບຄົວ: ຫົວໜ້າຄອບຄົວທີ່ເປັນຜູ້ຊາຍໄດ້ຮັບອໍານາດເຕັມຄືນມາໃນການຄວບຄຸມພັນລະຍາ ແລະ ລູກຂອງຕົນ.

ເນື່ອງຈາກ ນາໂປເລອົງ ໃຫ້ຄຸນຄ່າແກ່ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍ ແລະ ອຳນາດການປົກຄອງ (order and authority) ຫຼາຍກວ່າ ສິດທິສ່ວນບຸກຄົນ.

ການສ້າງຈັກກະພັດອັນຍິ່ງໃຫຍ່

(ຈັກກະພັດຝຣັ່ງຄັ້ງທີ່ໜຶ່ງ ໃນຂອບເຂດທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປີ 1811: ສີຟ້າ = ຈັກກະພັດຝຣັ່ງ | ສີສົ້ມ = ລັດທີ່ຖືກພິຊິດ/ລັດທີ່ “ກະບົດ” | ສີເຫຼືອງ = ລັດ “ພັນທະມິດ” ທີ່ຖືກພິຊິດ)

ຈັກກະພັດ ນາໂປເລອົງ ໄດ້ລົ້ມເລີກແຜນການທີ່ຈະບຸກໂຈມຕີປະເທດອັງກິດ. ແທນທີ່ຈະເປັນແນວນັ້ນ, ລາວໄດ້ຫັນກອງທັບໄປໂຈມຕີກອງທັບອອສເຕຣຍ ແລະ ຣັດເຊຍ ຈົນສາມາດຍາດໄຊຊະນະໄດ້ໃນຍຸດທະສາດທີ່ອອສເຕີລິທຊ໌ (Battle of Austerlitz) ໃນວັນທີ 2 ທັນວາ 1805.

ໃນປີ 1806, ນາໂປເລອົງ ໄດ້ທຳລາຍກອງທັບປຣັດເຊຍ (Prussian army) ທີ່ເມືອງເຢນາ (Jena) ແລະ ເອົາເອີຣ໌ສຕັດທ໌ (Auerstädt), ພ້ອມທັງເອົາຊະນະກອງທັບຣັດເຊຍທີ່ເມືອງຟຣີດແລນ (Friedland) ອີກດ້ວຍ.

• ການແຕ່ງຕັ້ງຄອບຄົວເປັນກະສັດ:
  • ລາວໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ ໂຈເຊັບ ໂບນາປາດ (ອ້າຍຊາຍກົກຂອງລາວ) ຂຶ້ນເປັນກະສັດແຫ່ງເນເປິລ ແລະ ຊິດິລີ ໃນປີ 1806.
  • ລາວໄດ້ປ່ຽນສາທາລະນະລັດດັອດຊ໌ (Dutch Republic) ໃຫ້ກາຍເປັນ ອານາຈັກຮອນແລນ ສຳລັບ ຫຼຸຍ (ນ້ອງຊາຍຂອງລາວ).
  • ລາວຍັງໄດ້ສ້າງ ສະຫະພັນແຫ່ງແມ່ນຳໄຣນ໌ (Confederation of the Rhine) ເຊິ່ງລວມເອົາລັດສ່ວນໃຫຍ່ຂອງເຢຍລະມັນເຂົ້າມາ, ແລະ ລາວໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ເປັນຜູ້ປົກປ້ອງສະຫະພັນດັ່ງກ່າວ.

ການອະພິເສກສົມຮອດໃໝ່ ແລະ ທາຍາດ

ເພື່ອເຮັດໃຫ້ອໍານາດການປົກຄອງຂອງລາວເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນ, ນາໂປເລອົງ ໄດ້ຕັດສິນໃຈຢ່າຮ້າງກັບ ໂຊຊີຟິນ ພັນລະຍາເກົ່າ. ຈາກນັ້ນ ລາວໄດ້ແຕ່ງງານໃໝ່ກັບ ມາຣີ ລູອິສ (Marie Louise) ຜູ້ຊຶ່ງເປັນດັອດເຊສ ແລະ ເປັນລູກສາວຂອງ ຈັກກະພັດ ຟຣານຊ໌ ທີ່ 1 ແຫ່ງອອສເຕຣຍ.

ບໍ່ນານຫຼັງຈາກນັ້ນ, ພຣະນາງກໍໄດ້ປະສູດລາຍຊາຍຜູ້ຊຶ່ງຈະເປັນທາຍາດສາຍຕະກຸນ ໂບນາປາດ ໂດຍມີຊື່ວ່າ:

• ນາໂປເລອົງ ຟຣັງຊົວ ໂຊເຊັບ ຊາຣ໌ລ ໂບນາປາດ (Napoléon François Joseph Charles Bonaparte) ຫຼື ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນຊື່ ນາໂປເລອົງ ທີ່ 2 (Napoleon II).
• ລາວໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງເປັນ ກະສັດແຫ່ງໂຣມ ຕັ້ງແຕ່ມື້ເກີດ.

ສົນທິສັນຍາຕີລຊິດ (Treaty of Tilsit)

ໃນເດືອນກໍລະກົດ 1807 ທີ່ເມືອງຕີລຊິດ (Tilsit), ນາໂປເລອງ ສາມາດດຶງ ຊາຣ໌ ອາເລັກຊານເດີ ໂຣມາໂນຟ (Tsar Alexander Romanov) ມະຫາກະສັດແຫ່ງຣັດເຊຍມາເປັນພັນທະມິດໄດ້ ສຳເລັດ. ພ້ອມກັນນັ້ນ, ລາວຍັງໄດ້ຫຼຸດຂະໜາດອຳນາດ ແລະ ພື້ນທີ່ຂອງປະເທດປຣັດເຊຍລົງຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ພ້ອມທັງເພີ່ມລັດໃໝ່ໆ ເຂົ້າໃນຈັກກະພັດຂອງຕົນເຊັ່ນ:

• ອານາຈັກເວສຟາເລຍ (Kingdom of Westphalia) ເຊິ່ງປົກຄອງໂດຍ ເຢໂຣມ (Jerome) ນ້ອງຊາຍຫຼ້າຂອງລາວ.
• ດັອດຊີແຫ່ງວາຊໍ (Duchy of Warsaw).

ຄວາມພ່າຍແພ້ຄັ້ງໃຫຍ່

 (ຮູບແຕ້ມ ການຖອນທັບຂອງ ນາໂປເລອົງ)

ກອງປະຊຸມແຫ່ງເມືອງເອີຣ໌ຟູຣ໌ (Congress of Erfurt) ມີຈຸດປະສົງເພື່ອຮັກສາພັນທະມິດລະຫວ່າງຣັດເຊຍ ແລະ ຝຣັ່ງ. ບັນດາຜູ້ນຳມີຄວາມສຳພັນທີ່ດີຕໍ່ກັນຫຼັງຈາກການພົບກັນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ 1807. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ໃນວັນທີ 23 ມິຖຸນາ 1812, ນາໂປເລອົງ ໄດ້ຕັດສິນໃຈປະກາດສົງຄາມກັບຣັດເຊຍ.

• ການບຸກຄອງຣັດເຊຍ:
  • ການບຸກໂຈມຕີຣັດເຊຍຂອງຝຣັ່ງສົ່ງຜົນໃຫ້ເມືອງ ແລະ ໝູ່ບ້ານຫຼາຍແຫ່ງຂອງຣັດເຊຍຖືກທຳລາຍ.
  • ແຕ່ເມື່ອກອງທັບຝຣັ່ງເດີນທາງໄປຮອດມົດສະກູ (Moscow), ລະດູໜາວ ໄດ້ມາຮອດພໍດີ.
  • ກອງທັບຣັດເຊຍໄດ້ໃຊ້ຍຸດທະວິທີ “ດິນແດນໄຟໄໝ້” (Scored earth – ໄໝ້ທຳລາຍທຸກຢ່າງ) ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ທະຫານຝຣັ່ງບໍ່ມີອາຫານກິນທັງສຳລັບທະຫານ ແລະ ມ້າ.
  • ນາໂປເລອົງ ບໍ່ສາມາດເອົາຊະນະພວກຣັດເຊຍໄດ້ ແລະ ກອງທັບຣັດເຊຍກໍ່ເລີ່ມຕອບໂຕ້ຄືນ.
• ການຖອນທັບອັນໂຫດຮ້າຍ:
  • ນາໂປເລອົງ ແລະ ກອງທັບຂອງລາວຈຳເປັນຕ້ອງຖອນທັບກັບຄືນປະເທດຝຣັ່ງ.
  • ພວກເຂົາຕ້ອງທົນທຸກທໍລະມານຢ່າງໜັກໜ່ວງໃນລະຫວ່າງທາງຖອນທັບ, ແລະ ທະຫານສ່ວນໃຫຍ່ບໍ່ເຄີຍໄດ້ກັບຄືນສູ່ຝຣັ່ງເລີຍ.
  • ກອງທັບຂອງລາວຫຼຸດລົງເຫຼືອພຽງແຕ່ທະຫານ 70,000 ຄົນ ແລະ ຜູ້ພັດຫຼົງທາງອີກ 40,000 ຄົນ ເຊິ່ງຕ້ອງຕໍ່ສູ້ກັບກອງທັບພັນທະມິດທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍກວ່າເຖິງສາມເທົ່າ.

ໃນທີ່ສຸດ, ໃນ ຍຸດທະສາດແຫ່ງປະຊາຊາດ (Battle of the Nations) ໃນປີ 1813, ລາວຖືກເອົາຊະນະໂດຍກອງທັບພັນທະມິດ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍ: ຊູແອັດ, ຣັດເຊຍ, ອອສເຕຣຍ, ແລະ ປຣັດເຊຍ.

ການສະຫຼະລາດຊະສົມບັດ ແລະ ວາລະສຸດທ້າຍ

(ຮູບແຕ້ມ ການສະຫຼະລາດຊະສົມບັດຂອງ ຈັກກະພັດ ນາໂປເລອົງ ທີ່ຟົງເຕນໂບ – Fontainebleau)

ນາໂປເລອົງ ບໍ່ມີທາງເລືອກອື່ນນອກຈາກຕ້ອງສະຫຼະລາດຊະສົມບັດໃຫ້ແກ່ລູກຊາຍຂອງຕົນ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຝ່າຍພັນທະມິດປະຕິເສດທີ່ຈະຍອມຮັບເລື່ອງນີ້. ນາໂປເລອົງ ຈຶ່ງຕ້ອງຍອມສະລະອຳນາດໂດຍບໍ່ມີເງື່ອນໄຂໃດໆ ໃນວັນທີ 11 ເມສາ 1814.

• ການພະຍາຍາມຈົບຊີວິດ: ກ່ອນທີ່ຈະມີການປະກາດສະຫຼະລາດຊະສົມບັດຢ່າງເປັນທາງການ, ນາໂປເລອົງ ເຄີຍພະຍາຍາມຂ້າຕົວຕາຍມາແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ສຳເລັດ.
• ການເນລະເທດໄປເກາະເອລບາ:
  • ຜ່ານ ສົນທິສັນຍາຟົງເຕນໂບ (Treaty of Fontainebleau), ຝ່າຍຜູ້ຊະນະໄດ້ສົ່ງລາວໄປເນລະເທດທີ່ເກາະເອລບາ (Elba) ເຊິ່ງເປັນເກາະທີ່ມີປະຊາກອນ 12,000 ຄົນໃນທະເລເມດິເຕີເຣນຽນ.
  • ຝ່າຍພັນທະມິດອະນຸຍາດໃຫ້ ນາໂປເລອົງ ຮັກສາຕຳແໜ່ງ “ຈັກກະພັດແຫ່ງເກາະເອລບາ” ໄວ້, ພ້ອມທັງໄດ້ຮັບເງິນອຸດໜູນປີລະ 2 ລ້ານຟຣັງ.
  • ນາໂປເລອົງ ເຖິງຂັ້ນຂໍໃຫ້ມີການຍິງສະລຸດ 21 ນັດໃນຖານະຈັກກະພັດຂອງເກາະແຫ່ງນີ້.
  • ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ, ຜູ້ນຳຫຼາຍປະເທດຍັງຄົງຢ້ານກົວວ່າ ເກາະເອລບາ ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ກັບຢຸໂຣບເກີນໄປທີ່ຈະຄວບຄຸມບຸກຄົນອັນຕະລາຍຜູ້ນີ້ໄວ້ໄດ້.

ໄລຍະເວລາຮ້ອຍວັນ (The Hundred Days)

 (ຍຸດທະສາດທີ່ວາເຕີລູ – Battle of Waterloo)

ນາໂປເລອົງ ຖືກແຍກອອກຈາກລູກຊາຍ ແລະ ພັນລະຍາຂອງລາວ ຜູ້ເຊິ່ງຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງອອສເຕຣຍ. ນອກຈາກນັ້ນ, ລາວຍັງຖືກຕັດຂາດຈາກເງິນທີ່ເຄີຍສັນຍາໄວ້ຕາມສົນທິສັນຍາຟົງເຕນໂບ.

ເມື່ອລາວໄດ້ຍິນຂ່າວລືວ່າຕົນຈະຖືກສົ່ງໄປເນລະເທດທີ່ເກາະຫ່າງໄກສອກຫຼີກແຫ່ງໜຶ່ງໃນມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ, ນາໂປເລອງ ຈຶ່ງຕັດສິນໃຈຫຼົບໜີອອກຈາກເກາະເອລບາໃນວັນທີ 26 ກຸມພາ 1815.

• ການກັບຄືນສຳນັກ:
  • ລາວໄດ້ເດີນທັບຢ່າງກະທັນຫັນມຸ່ງໜ້າສູ່ປາຣີໃນວັນທີ 1 ມີນາ 1815.
  • ກອງທັບເກົ່າຂອງລາວໄດ້ເຂົ້າມາຮ່ວມທັບນຳ, ແລະ ພຣະເຈົ້າ ຫຼຸຍ ທີ່ 18 ກໍໄດ້ຫຼົບໜີລີ້ໄພໄປ.
  • ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ ນາໂປເລອົງ ກັບມາເປັນຜູ້ປົກຄອງປະເທດຝຣັ່ງອີກຄັ້ງເປັນເວລາ 100 ວັນ.
• ຄວາມພ່າຍແພ້ທີ່ວາເຕີລູ:
  • ນາໂປເລອົງ ຖືກກອງທັບອັງກິດພາຍໃຕ້ການນຳຂອງ ດຸກ ແຫ່ງ ເວລລິງຕັນ (Duke of Wellington) ແລະ ກອງທັບປຣັດເຊຍ ຕີພ່າຍໃນຍຸດທະສາດທີ່ວາເຕີລູ ໃນວັນທີ 18 ມິຖຸນາ 1815.
  • ນີ້ຄືສົງຄາມຄັ້ງສຸດທ້າຍໃນຊີວິດຂອງລາວ.
  • ນາໂປເລອົງ ຖືກຈັບກຸມເປັນຄັ້ງທີສອງ ແລະ ຖືກສົ່ງໄປເນລະເທດທີ່ເກາະແຫ່ງທີສອງ ຄື ເກາະເຊນເຮເລນາ (Saint Helena) ໃນມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ.

ການເນລະເທດຄັ້ງທີສອງ ແລະ ວາລະສຸດທ້າຍ

 (ຮູບແຕ້ມ ການເສຍຊີວິດຂອງ ນາໂປເລອົງ ທີ່ເກາະເຊນເຮເລນາ)

ວາລະສຸດທ້າຍ ແລະ ມໍລະດົກຂອງ ນາໂປເລອົງ

ນາໂປເລອົງ ຖືກສົ່ງໄປກັກຂັງຢູ່ທີ່ ເກາະເຊນເຮເລນາ (Saint Helena), ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ນອກຊາຍຝັ່ງທະວີບອາຟຣິກາ. ລາວເສຍຊີວິດໃນວັນທີ 5 ພຶດສະພາ 1821 ດ້ວຍໂຣກມະເຮັງກະເພາະອາຫານ.

• ຄວາມຫວັງໃນການຫຼົບໜີ:
  • ໃນຂະນະທີ່ຖືກເນລະເທດ, ນາໂປເລອົງ ຍັງຄົງຕິດຕາມຂ່າວສານຈາກຢຸໂຣບ ແລະ ມີຄວາມຫວັງວ່າຕົນຈະຖືກປ່ອຍຕົວຖ້າມີນາຍົກລັດຖະມົນຕີຄົນໃໝ່ຂຶ້ນມາກຳມະສິດໃນອັງກິດ.
  • ມີແຜນການຫຼາຍຢ່າງທີ່ຖືກວາງໄວ້ເພື່ອຊ່ວຍເຫຼືອລາວ, ເຊັ່ນ: ແຜນການຈາກລັດເທັກຊັດ (Texas) ທີ່ກຸ່ມທະຫານລີ້ໄພຕ້ອງການຟື້ນຟູຈັກກະພັດຂອງນາໂປເລອງຂຶ້ນມາໃໝ່ໃນອາເມຣິກາ, ແລະ ເຖິງຂັ້ນມີແຜນການທີ່ຈະຊ່ວຍລາວໜີດ້ວຍ ເຮືອດຳນ້ຳແບບງ່າຍໆ (simple submarine).
• ຊີວິດປະຈຳວັນ ແລະ ມຸມມອງຈາກສັງຄົມອັງກິດ:
  • ຂ່າວທີ່ວ່າ ນາໂປເລອົງ ໄດ້ຫັນມາກິດຈະກຳ ເຮັດສວນ ຢູ່ທີ່ລອງວູດ (Longwood) ໄດ້ສ້າງຄວາມປະທັບໃຈ ແລະ ເປັນທີ່ສົນໃຈຂອງປະຊາຊົນຊາວອັງກິດ.
  • ສຳລັບກະວີຊື່ດັງ ລອຍດ໌ ໄບຣອນ (Lord Byron), ນາໂປເລອົງ ຄືຕົວຢ່າງທີ່ສົມບູນແບບຂອງ ວິລະບຸລຸດແບບໂຣແມນຕິກ (Romantic hero): ຜູ້ຊຶ່ງເປັນອັດສະລິຍະທີ່ຖືກເຂົ້າໃຈຜິດ, ໂດດດ່ຽວ, ແລະ ມີຂໍ້ບົກພ່ອງ.

ມໍລະດົກຂອງ ນາໂປເລອົງ

(ຮູບປັ້ນຢູ່ ເຊບູກ-ອກເຕີວິວ (Cherbourg-Octeville) ເຊິ່ງເປີດເຜີຍໂດຍ ຈັກກະພັດ ນາໂປເລອົງ ທີ່ 3 ໃນປີ 1858. ນາໂປເລອົງ ທີ່ 1 ເຄີຍສ້າງຄວາມເຂັ້ມແຂງໃຫ້ແກ່ລະບົບປ້ອງກັນເມືອງແຫ່ງນີ້ເພື່ອປ້ອງກັນການຮຸກຮານທາງທະຫານເຮືອຂອງອັງກິດ)

ຊາວຝຣັ່ງຍັງຄົງມີຄວາມພາກພູມໃຈໃນຍຸກສະໄໝອັນຮຸ່ງເຮືອງຂອງ ນາໂປເລອົງ ຈົນເຖິງປະຈຸບັນ.

• ມໍລະດົກທາງກົດໝາຍ ແລະ ການທະຫານ:
  • ປະມວນກົດໝາຍນາໂປເລອົງ ຍັງຄົງເປັນຮາກຖານສຳຄັນສຳລັບລັດຖະທຳມະນູນຝຣັ່ງສະໄໝໃໝ່.
  • ເຖິງວ່າອາວຸດ ແລະ ເຕັກໂນໂລຊີທາງທະຫານຈະບໍ່ໄດ້ປ່ຽນແປງໄປຫຼາຍໃນຊ່ວງເວລານັ້ນ, ແຕ່ ວິທີການເຄື່ອນທັບ ແລະ ການສູ້ຮົບ ໄດ້ປ່ຽນແປງໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ.
  • ຜົນກະທົບທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງ ນາໂປເລອົງ ຄືວິທີການເຮັດສົງຄາມ (how wars were fought).
• ອິດທິພົນໃນລະບົບການເມືອງ: ຄວາມນິຍົມໃນຕົວຂອງ ນາໂປເລອົງ ຕໍ່ມາໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ຫຼານຊາຍຂອງລາວ, ຄື ຫຼຸຍ-ນາໂປເລອົງ (Louis-Napoléon), ກາຍມາເປັນຜູ້ປົກຄອງປະເທດຝຣັ່ງໃນເວລາຕໍ່ມາ.
• ຜົນກະທົບຕໍ່ເວທີໂລກ:
  • ການແຜ່ຂະຫຍາຍອຳນາດຂອງ ນາໂປເລອົງ ໄດ້ນຳເອົາແນວຄິດຈາກການປະຕິວັດຝຣັ່ງໄປສູ່ປະເທດຕ່າງໆ.
  • ເຖິງແມ່ນວ່າລາວຈະບໍ່ສາມາດລວມເອົາທະວີບຢຸໂຣບໃຫ້ກາຍເປັນຈັກກະພັດຝຣັ່ງໄດ້, ແຕ່ການກະທຳຂອງລາວໄດ້ ຈຸດປະສົງຄວາມຮູ້ສຶກຊາດນິຍົມ (Nationalism – ຄວາມຈົງຮັກພັກດີຢ່າງແຮງກ້າຕໍ່ປະເທດບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງຕົນ) ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນທົ່ວທະວີບຢຸໂຣບ.

ເລື່ອງລາວທີ່ໜ້າສົນໃຈກ່ຽວກັບ ນາໂປເລອົງ

• ການຂາຍດິນແດນລຸຍເຊຍອານາ (The Louisiana Purchase): ໃນປີ 1803, ນາໂປເລອົງ ໄດ້ຕົກລົງຂາຍພື້ນທີ່ດິນແດນຂະໜາດໃຫຍ່ (ຊຶ່ງປັດຈຸບັນກາຍເປັນສ່ວນສຳຄັນຂອງກາງປະເທດສະຫະລັດອາເມຣິກາ) ໃຫ້ແກ່ສະຫະລັດໃນລາຄາ 15 ລ້ານໂດລາ ສະຫະລັດ, ເຊິ່ງຊ່ວຍໃຫ້ປະເທດອາເມຣິກາເຕີບໃຫຍ່ຂະຫຍາຍຕົວຂຶ້ນຢ່າງມະຫາສານ.
• ລະບົບເມຕຣິກ (The Metric System): ລາວໄດ້ປະກາດໃຊ້ລະບົບເມຕຣິກຢ່າງເປັນທາງການໃນປະເທດຝຣັ່ງເມື່ອປີ 1801, ເຊິ່ງໃຊ້ຫົວໜ່ວຍວັດແທກເຊັ່ນ: ແມັດ ແລະ ກິໂລກຣາມ ຜ່ານລະບົບທີ່ປັດຈຸບັນຖືກຳນົດໃຊ້ເກືອບທົ່ວໂລກ.
• ການປະຕິຮູບການສຶກສາ (Lycées): ນາໂປເລອົງ ໄດ້ສ້າງຕັ້ງໂຮງຮຽນທີ່ເອີ້ນວ່າ “ລີເຊ” (lycées) ເພື່ອຝຶກຝົນອົບຮົມຜູ້ນຳ ແລະ ຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນອະນາຄົດ ດ້ວຍຄວາມເຊື່ອໝັ້ນໃນລະບົບການສຶກສາສາທາລະນະທີ່ເຂັ້ມແຂງ.
• ເຄື່ອງຣາຊະອິດສະລິຍາພອນ Legion of Honour: ລາວໄດ້ສ້າງຕັ້ງ “ເລຊຽນ ອອບ ອໍເນີ” (Legion of Honour) ເຊິ່ງເປັນລາງວັນ ແລະ ເຄື່ອງໝາຍກຽດຕິຍົດສຳລັບຜູ້ທີ່ສ້າງຄຸນງາມຄວາມດີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃຫ້ແກ່ປະເທດຝຣັ່ງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນດ້ານການທະຫານ ຫຼື ພົນລະເຮືອນ, ແລະ ມັນຍັງຄົງເປັນເຄື່ອງໝາຍກຽດຕິຍົດສູງສຸດຂອງຝຣັ່ງຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ.
• ການກັບຄືນສູ່ຜືນແຜ່ນດິນແມ່: ໃນປີ 1840, ໂຄງກະດູກ ແລະ ວັດຖຸອົງຄະທາດຂອງລາວຖືກນຳກັບຄືນສູ່ປະເທດຝຣັ່ງ ແລະ ຖືກຝັງໄວ້ຢ່າງສົມກຽດໃນສຸສານທີ່ສະຫງ່າງາມທີ່ ເລສ ແອັງວາລິດ (Les Invalides) ໃນປາຣີ, ເຊິ່ງເປັນບ່ອນທີ່ຮ່າງຂອງລາວພັກຜ່ອນຢູ່ຈົນເຖິງທຸກວັນນີ້.
• ປະກົດໃນເພງຊາດໂປແລນ: ນາໂປເລອົງ ຖືກກ່າວເຖິງໃນບົດເພງຊາດທ່ອນທີສອງຂອງປະເທດໂປແລນ, ເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກສະແດງເຖິງຍຸກສະໄໝທີ່ຜູ້ຮັກຊາດໂປແລນເຄີຍຝາກຄວາມຫວັງໄວ້ກັບໄຊຊະນະທາງທະຫານຂອງລາວໃນການກອບກູ້ຊາດ.
• ຊື່ຫຼິ້ນ “Little Boney”: “ລິດເຖິ້ນ ໂບນີ” ເປັນຊື່ຫຼິ້ນທີ່ສຽດສີຊຶ່ງນິຍົມໃຊ້ໃນໂຄສະນາຊວນເຊື່ອຂອງອັງກິດຊ່ວງສົງຄາມນາໂປເລອົງ. ຊື່ນີ້ຫຼິ້ນກັບການຮັບຮູ້ທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍນັກແຕ້ມກາຕູນລໍ້ຮຽນຂອງອັງກິດ ທີ່ມັກແຕ້ມໃຫ້ເຫັນວ່າລາວເປັນຄົນຮ່າງກາຍນ້ອຍ, ເດັກນ້ອຍ, ແລະ ເຈົ້າອາລົມ ເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນພາບພົດຄວາມເປັນອັດສະລິຍະທາງການທະຫານທີ່ໜ້າເກງຂາມຂອງລາວ.
• ຄວາມຈິງກ່ຽວກັບສ່ວນສູງ: ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມເຊື່ອຜິດໆ ວ່າລາວເປັນຄົນທີ່ມີຮ່າງກາຍຕ່ຳເຕ້ຍຫຼາຍ, ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວລາວສູງປະມານ 5 ຟຸດ 6 ນິ້ວ (1.68 ແມັດ), ເຊິ່ງຖືວ່າເປັນສ່ວນສູງໃນລະດັບມາດຕະຖານປົກກະຕິຂອງຊາວຝຣັ່ງໃນຍຸກສະໄໝນັ້ນ.

ວາຈາ ແລະ ຄຳຄົມທີ່ໜຶ່ງໃນປະຫວັດສາດຂອງ ນາໂປເລອົງ

• “The surest way to remain poor is to be honest“

“ວິທີທີ່ແນ່ນອນທີ່ສຸດທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເຈົ້າທຸກຍາກຕໍ່ໄປ ກໍຄືການເປັນຄົນສັດຊື່.”

• “Ability is of little account without opportunity.”

“ຄວາມສາມາດເກືອບຈະບໍ່ມີຄວາມໝາຍຫຍັງເລີຍ ຫາກປາສະຈາກໂອກາດ.”

• “I can no longer obey; I have tasted command, and I cannot give it up.”

“ຂ້ອຍບໍ່ສາມາດເປັນຜູ້ຢູ່ໃຕ້ຄຳສັ່ງຂອງໃຜໄດ້ອີກຕໍ່ໄປແລ້ວ; ຂ້ອຍໄດ້ລົດຊາດຂອງການເປັນຜູ້ສັ່ງການແລ້ວ, ແລະ ຂ້ອຍກໍປະຖິ້ມມັນໄປບໍ່ໄດ້.”

• “Women are nothing but machines for producing children.”

“ແມ່ຍິງກໍເປັນພຽງແຕ່ເຄື່ອງຈັກສຳລັບຜະລິດລູກເທົ່ານັ້ນ.”

• “If you wish to be a success in the world, promise everything, deliver nothing.”

“ຖ້າເຈົ້າປາດຖະໜາຢາກເປັນຄົນປະສົບຜົນສຳເລັດໃນໂລກນີ້, ຈົ່ງສັນຍາທຸກຢ່າງ ແຕ່ຢ່າເຮັດໃຫ້ໄດ້ຈັກຢ່າງ.”

• “In politics… never retreat, never retract… never admit a mistake.”

“ໃນທາງການເມືອງ… ຢ່າຖອຍຫຼັງ, ຢ່າຖອນຄຳເວົ້າ… ແລະ ຢ່າແມ່ນແຕ່ຈະຍອມຮັບຄວາມຜິດພາດເດັດຂາດ.”

• “He who fears being conquered is sure of defeat.”

“ຜູ້ໃດທີ່ຢ້ານກົວວ່າຕົນຈະຖືກພິຊິດ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມພ່າຍແພ້ຢ່າງແນ່ນອນ.”

• “Soldiers generally win battles; generals get credit for them.”

“ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ທະຫານແມ່ນຜູ້ທີ່ຊະນະການສູ້ຮົບ; ແຕ່ຈອມພົນຕ່າງຫາກທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມດີຄວາມຊອບ.”

• “The best cure for the body is a quiet mind.”

“ການປິ່ນປົວຮ່າງກາຍທີ່ດີທີ່ສຸດ ຄືຈິດໃຈທີ່ສະຫງົບສຸກ.”

• “What is history but a fable agreed upon?”

“ປະຫວັດສາດຄືຫຍັງ? ມັນກໍເປັນພຽງແຕ່ເລື່ອງເລົ່າທີ່ທຸກຄົນຕົກລົງເຫັນດີຮ່ວມກັນເທົ່ານັ້ນ.”

• “Kiss the feet of Popes provided their hands are tied.”

“ຈົ່ງຈູບຕີນຂອງພຣະສັນຕະປາປາ ຕາບໃດທີ່ມືຂອງພວກເຂົາຖືກມັດໄວ້ (ໝາຍເຖິງການສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ເມື່ອເຂົາໝົດອຳນາດຕໍ່ລອງ).”

• “Never interrupt your enemy when he is making a mistake”

“ຢ່າຂັດຈັງຫວະສັດຕູຂອງເຈົ້າ ເວລາທີ່ເຂົາກຳລັງເຮັດຄວາມຜິດພາດ.”

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/