ສະຫຼຸບ
ເຄີຍສົງໄສບໍວ່າ ເປັນຫຍັງວັນທີ 10 ຕຸລາ ຂອງທຸກໆປີ ຈຶ່ງຖືກກຳນົດໃຫ້ເປັນວັນສຳຄັນລະດັບໂລກ? ແລະ ຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງຂອງວັນນີ້ແມ່ນຫຍັງ? ມື້ນີ້ Laopedia ຈະພາທຸກຄົນມາທຳຄວາມຮູ້ຈັກກັບ "ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ" ຕັ້ງແຕ່ປະຫວັດປະຫວັດຄວາມເປັນມາ, ຄວາມສຳຄັນ ຈົນເຖິງຫົວຂໍ້ການລົງມືເຮັດຕົວຈິງຂອງສັງຄົມທົ່ວໂລກໃນແຕ່ລະປີ! 1. ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກແມ່ນຫຍັງ? • ຄວາມໝາຍ: ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ (ກົງກັບວັນທີ 10 ຕຸລາ ຂອງທຸກປີ) ເປັນວັນສາກົນເພື່ອການສຶກສາ, ການສ້າງຄວາມຮັບຮູ້ ແລະ ການຮຽກຮ້ອງຕໍ່ຕ້ານ ການຕີຕາທາງສັງຄົມ (Social Stigma) ກ່ຽວກັບພະຍາດທາງຈິດ ແລະ ສຸຂະພາບຈິດທົ່ວໂລກ. • ຜູ້ລິເລີ່ມ: ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ 1992 ໂດຍ ສະຫະພັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ (WFMH) ຮ່ວມມືກັບ…
ເຄີຍສົງໄສບໍວ່າ ເປັນຫຍັງວັນທີ 10 ຕຸລາ ຂອງທຸກໆປີ ຈຶ່ງຖືກກຳນົດໃຫ້ເປັນວັນສຳຄັນລະດັບໂລກ? ແລະ ຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງຂອງວັນນີ້ແມ່ນຫຍັງ?
ມື້ນີ້ Laopedia ຈະພາທຸກຄົນມາທຳຄວາມຮູ້ຈັກກັບ “ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ” ຕັ້ງແຕ່ປະຫວັດປະຫວັດຄວາມເປັນມາ, ຄວາມສຳຄັນ ຈົນເຖິງຫົວຂໍ້ການລົງມືເຮັດຕົວຈິງຂອງສັງຄົມທົ່ວໂລກໃນແຕ່ລະປີ!
1. ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກແມ່ນຫຍັງ?
• ຄວາມໝາຍ: ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ (ກົງກັບວັນທີ 10 ຕຸລາ ຂອງທຸກປີ) ເປັນວັນສາກົນເພື່ອການສຶກສາ, ການສ້າງຄວາມຮັບຮູ້ ແລະ ການຮຽກຮ້ອງຕໍ່ຕ້ານ ການຕີຕາທາງສັງຄົມ (Social Stigma) ກ່ຽວກັບພະຍາດທາງຈິດ ແລະ ສຸຂະພາບຈິດທົ່ວໂລກ.
• ຜູ້ລິເລີ່ມ: ຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ 1992 ໂດຍ ສະຫະພັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ (WFMH) ຮ່ວມມືກັບ ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO) ແລະ ພັນທະມິດເຄືອຂ່າຍກວ່າ 150 ປະເທດ ໂດຍມີ ໂບສີຂຽວ (Green Ribbon) ເປັນສັນຍາລັກສາກົນ.
2. ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ ແລະ ວິວັດທະນາການ
• ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ: ຖືກຈັດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດໃນວັນທີ 10 ຕຸລາ 1992 ຕາມການລິເລີ່ມຂອງ ຣິຊາດ ຮັນເຕີ (Richard Hunter).
• ການກຳນົດຫົວຂໍ້: ເລີ່ມມີການຕັ້ງ “ຫົວຂໍ້ປະຈຳປີ” ເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ 1994 (ໂດຍ ອີວຈີນ ບຣອດີ) ເພື່ອເນັ້ນໜັກໃສ່ປະເດັນສຳຄັນຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ສຸຂະພາບຈິດຂອງແມ່ຍິງ, ເດັກນ້ອຍ, ຜູ້ສູງອາຍຸ, ການປ້ອງກັນການຂ້າຕົວຕາຍ, ຈົນເຖິງສຸຂະພາບຈິດໃນບ່ອນເຮັດວຽກ.
3. ເປົ້າໝາຍ ແລະ ຄວາມສຳຄັນ
• ສ້າງຄວາມຮັບຮູ້: ດຶງຄວາມສົນໃຈຂອງສັງຄົມມາສູ່ບັນຫາສຸຂະພາບຈິດ ແລະ ຜົນກະທົບອັນໃຫຍ່ຫຼວງຕໍ່ຊີວິດມະນຸດ.
• ພື້ນທີ່ສຳລັບຜູ້ຊ່ຽວຊານ: ເປັນໂອກາດໃຫ້ແພດ, ນັກຈິດຕະສາດ ແລະ ຜູ້ຊ່ຽວຊານໄດ້ແລກປ່ຽນ, ເຜີຍແຜ່ວຽກງານ ແລະ ຊຸກຍູ້ໃຫ້ສຸຂະພາບຈິດກາຍເປັນ ບູລິມະສິດຂອງໂລກ.
ອ່ານບົດຄວາມແບບລະອຽດ ເພື່ອຮຽນຮູ້ຕາຕະລາງຫົວຂໍ້ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກຕັ້ງແຕ່ອະດີດຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ ລຸ່ມນີ້:
ກ່ອນອື່ນໝົດແມ່ນບໍ່ໃຫ້ສັບສົນກັບ “ວັນພັກສຸຂະພາບຈິດ” (Mental health day)
ຮູບ: ໂປສເຕີ ສຳລັບວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ ປີ 2023 ທີ່ມີໂບສີຂຽວ (green ribbon) ເປັນສັນຍາລັກຂອງການຮັບຮູ້ດ້ານສຸຂະພາບຈິດ.
| ຈັດໂດຍ | ສະຫະພັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ (WFMH), ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO) ແລະ ອົງການສະມາຊິກຂອງ WFMH |
| ວັນທີ | 10 ຕຸລາ |
| ຄັ້ງຕໍ່ໄປ | 10 ຕຸລາ 2026 |
| ຄວາມຖີ່ | ທຸກປີ |
ຮູບ: ການເດີນຂະບວນ ໃນວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ 2014 ທີ່ເມືອງຊາເລັມ, ຣັດຕາມິນນາດູ, ອິນເດຍ (A rally for World Mental Health Day 2014 in Salem, Tamil Nadu, India).
ຮູບ: ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ 2015 ທີ່ເມືອງມິວນິກ, ເຢຍລະມັນ (World Mental Health Day 2015 in Munich, Germany).
ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ (10 ຕຸລາ) ເປັນວັນສາກົນ (international day) ເພື່ອການສຶກສາ, ການສ້າງຄວາມຮັບຮູ້ ແລະ ການຮຽກຮ້ອງ ຕໍ່ຕ້ານການຕີຕາດຽວທາງສັງຄົມ (social stigma) ກ່ຽວກັບສຸຂະພາບຈິດທົ່ວໂລກ (mental health) ມັນຖືກສະເຫຼີມສະຫຼອງຄັ້ງທຳອິດໃນປີ 1992 ຕາມການລິເລີ່ມຂອງສະຫະພັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ (World Federation for Mental Health) ເຊິ່ງເປັນອົງການສຸຂະພາບຈິດລະດັບໂລກ ທີ່ມີສະມາຊິກ ແລະ ຜູ້ຕິດຕໍ່ ຫຼາຍກວ່າ 150 ປະເທດ. ໃນວັນນີ້ ຜູ້ສະໜັບສະໜູນຫຼາຍພັນຄົນ ມາຮ່ວມສະເຫຼີມສະຫຼອງ ໂຄງການສ້າງຄວາມຮັບຮູ້ (awareness program) ປະຈຳປີນີ້ ເພື່ອດຶງຄວາມສົນໃຈ ໄປສູ່ພະຍາດທາງຈິດ ແລະ ຜົນກະທົບອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ຕໍ່ຊີວິດຂອງຄົນທົ່ວໂລກ ນອກຈາກນີ້ ວັນນີ້ຍັງເປັນໂອກາດ ໃຫ້ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານສຸຂະພາບຈິດ ໄດ້ສົນທະນາ ແລະ ເຜີຍແຜ່ວຽກງານຂອງພວກເຂົາ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ສຸຂະພາບຈິດ ເປັນບູລິມະສິດຂອງໂລກ ໃນບາງປະເທດ ວັນນີ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງອາທິດແຫ່ງການສ້າງຄວາມຮັບຮູ້ ເຊັ່ນ ອາທິດສຸຂະພາບຈິດ (Mental Health Week in Australia) ໃນອົດສະຕຣາລີ
ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ (History)
ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ ຖືກສະເຫຼີມສະຫຼອງເປັນຄັ້ງທຳອິດ ໃນວັນທີ 10 ຕຸລາ 1992 ຕາມການລິເລີ່ມຂອງຮອງເລຂາທິການໃຫຍ່ ຣິຊາດ ຮັນເຕີ (Richard Hunter) ຈົນຮອດປີ 1994 ຍັງບໍ່ມີຫົວຂໍ້ສະເພາະ ນອກຈາກການສົ່ງເສີມການຮຽກຮ້ອງດ້ານສຸຂະພາບຈິດ ແລະ ການໃຫ້ຄວາມຮູ້ແກ່ສາທາລະນະ.
ໃນປີ 1994 ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ ຖືກສະເຫຼີມສະຫຼອງພ້ອມຫົວຂໍ້ ເປັນຄັ້ງທຳອິດ ຕາມຂໍ້ສະເໜີຂອງເລຂາທິການໃຫຍ່ ໃນເວລານັ້ນ ອີວຈີນ ບຣອດີ (Eugene Brody) ໄດ້ກຳນົດຫົວຂໍ້ນັ້ນຄື: “ການປັບປຸງຄຸນນະພາບຂອງບໍລິການດ້ານສຸຂະພາບຈິດ ທົ່ວໂລກ”.
ວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ ໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກ WHO ໂດຍການສ້າງຄວາມຮັບຮູ້ ກ່ຽວກັບບັນຫາສຸຂະພາບຈິດ ໃຊ້ຄວາມສຳພັນທີ່ເຂັ້ມແຂງກັບກະຊວງສາທາລະນະສຸກ ແລະ ອົງການພາກປະຊາສັງຄົມ ທົ່ວໂລກ WHO ຍັງຊ່ວຍພັດທະນາເອກະສານດ້ານວິຊາການ ແລະ ການສື່ສານອີກດ້ວຍ.
ໃນວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ 2018 ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເທເຣຊາ ເມ (Prime Minister Theresa May) ໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງ ແຈັກກີ ດອຍລ໌-ໄພຣສ໌ (Jackie Doyle-Price) ເປັນລັດຖະມົນຕີປ້ອງກັນການຂ້າຕົວຕາຍ (suicide prevention minister) ຄົນທຳອິດຂອງສະຫະລາຊະອານາຈັກອັງກິດ ເຊິ່ງເຫດການນີ້ເກີດຂຶ້ນ ໃນຂະນະທີ່ລັດຖະບານອັງກິດ ເປັນເຈົ້າພາບ ຈັດກອງປະຊຸມສຸດຍອດ ດ້ານສຸຂະພາບຈິດລະດັບໂລກ ເປັນຄັ້ງທຳອິດ.
ຫົວຂໍ້ຂອງວັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ ໃນແຕ່ລະປີ (World Mental Health Day themes)
| ປີ | ຫົວຂໍ້ |
|---|---|
| 1994 | ການປັບປຸງຄຸນນະພາບຂອງບໍລິການດ້ານສຸຂະພາບຈິດ ທົ່ວໂລກ (Improving the Quality of Mental Health Services throughout the World) |
| 1996 | ແມ່ຍິງ ແລະ ສຸຂະພາບຈິດ (Women and Mental Health) |
| 1997 | ເດັກນ້ອຍ ແລະ ສຸຂະພາບຈິດ (Children and Mental Health) |
| 1998 | ສຸຂະພາບຈິດ ແລະ ສິດທິມະນຸດ (Mental Health and Human Rights) |
| 1999 | ສຸຂະພາບຈິດ ແລະ ຄວາມແກ່ຊະລາ (Mental Health and Aging) |
| 2000–01 | ສຸຂະພາບຈິດ ແລະ ການເຮັດວຽກ (Mental Health and Work) |
| 2002 | ຜົນກະທົບຂອງບາດແຜທາງໃຈ ແລະ ຄວາມຮຸນແຮງ ຕໍ່ເດັກນ້ອຍ ແລະ ໄວລຸ້ນ (The Effects of Trauma and Violence on Children & Adolescents) |
| 2003 | ຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງອາລົມ ແລະ ພຶດຕິກຳ ຂອງເດັກນ້ອຍ ແລະ ໄວລຸ້ນ (Emotional and Behavioural Disorders of Children & Adolescents) |
| 2004 | ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງສຸຂະພາບກາຍ ແລະ ສຸຂະພາບຈິດ: ພະຍາດທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ (The Relationship Between Physical & Mental Health: co-occurring disorders) |
| 2005 | ສຸຂະພາບຈິດ ແລະ ສຸຂະພາບກາຍ ຕະຫຼອດຊ່ວງຊີວິດ (Mental and Physical Health Across the Life Span) |
| 2006 | ສ້າງຄວາມຮັບຮູ້ – ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງ: ພະຍາດທາງຈິດ ແລະ ການຂ້າຕົວຕາຍ (Building Awareness – Reducing Risk: Mental Illness & Suicide) |
| 2007 | ສຸຂະພາບຈິດ ໃນໂລກທີ່ປ່ຽນແປງ: ຜົນກະທົບຂອງວັດທະນະທຳ ແລະ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍ (Mental Health in A Changing World: The Impact of Culture and Diversity) |
| 2008 | ເຮັດໃຫ້ສຸຂະພາບຈິດເປັນບູລິມະສິດຂອງໂລກ: ຂະຫຍາຍບໍລິການ ຜ່ານການຮຽກຮ້ອງ ແລະ ການກະທຳຂອງພົນລະເມືອງ (Making Mental Health a Global Priority: Scaling up Services through Citizen Advocacy and Action) |
| 2009 | ສຸຂະພາບຈິດ ໃນການດູແລຂັ້ນຕົ້ນ: ເສີມສ້າງການປິ່ນປົວ ແລະ ສົ່ງເສີມສຸຂະພາບຈິດ (Mental Health in Primary Care: Enhancing Treatment and Promoting Mental Health) |
| 2010 | ສຸຂະພາບຈິດ ແລະ ພະຍາດທາງກາຍແບບຊຳເຮື້ອ (Mental Health and Chronic Physical Illnesses) |
| 2011 | ແຮງຜັກດັນອັນຍິ່ງໃຫຍ່: ການລົງທຶນໃນສຸຂະພາບຈິດ (The Great Push: Investing in Mental Health) |
| 2012 | ໂລກຊຶມເສົ້າ: ວິກິດການລະດັບໂລກ (Depression: A Global Crisis) |
| 2013 | ສຸຂະພາບຈິດ ແລະ ຜູ້ສູງອາຍຸ (Mental health and older adults) |
| 2014 | ການດຳລົງຊີວິດກັບໂຣກຈິດເພດ (Living with Schizophrenia) |
| 2015 | ກຽດສັກສີ (Dignity) ໃນສຸຂະພາບຈິດ (Mental Health) |
| 2016 | ການປະຖົມພະຍາບານທາງຈິດໃຈ (Psychological First Aid) |
| 2017 | ສຸຂະພາບຈິດ ໃນບ່ອນເຮັດວຽກ (Mental health in the workplace) |
| 2018 | ໄວໜຸ່ມ ແລະ ສຸຂະພາບຈິດ ໃນໂລກທີ່ປ່ຽນແປງ (Young people and mental health in a changing world) |
| 2019 | ການສົ່ງເສີມສຸຂະພາບຈິດ ແລະ ການປ້ອງກັນການຂ້າຕົວຕາຍ (Mental Health Promotion and Suicide Prevention) |
| 2020 | ເຄື່ອນໄຫວເພື່ອສຸຂະພາບຈິດ: ເພີ່ມການລົງທຶນໃນສຸຂະພາບຈິດ (Move for mental health: Increased investment in mental health) |
| 2021 | ສຸຂະພາບຈິດ ໃນໂລກທີ່ບໍ່ເທົ່າທຽມ (Mental Health in an Unequal World) |
| 2022 | ເຮັດໃຫ້ສຸຂະພາບຈິດ ແລະ ຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ດີ ສຳລັບທຸກຄົນ ເປັນບູລິມະສິດຂອງໂລກ (Make Mental Health & Well-Being for All a Global Priority) |
| 2023 | ສຸຂະພາບຈິດ ເປັນສິດທິມະນຸດທົ່ວໂລກ (Mental Health is a universal human right |
| 2024 | ເຖິງເວລາທີ່ຈະໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບສຸຂະພາບຈິດ ໃນບ່ອນເຮັດວຽກ (It is time to Prioritize Mental Health in the Workplace) |
| 2025 | ການເຂົ້າເຖິງບໍລິການ – ສຸຂະພາບຈິດ ໃນໄພພິບັດ ແລະ ສະຖານະການສຸກເສີນ (Access to Services – Mental Health in Catastrophes and Emergencies) |
| 2026 | ຮັບຟັງປະສົບການຕົວຈິງ: ສຽງທີ່ແທ້ຈິງ ການປ່ຽນແປງທີ່ແທ້ຈິງ (Lived experiences heard: real voices, real change) |
ສຶກສາເພີ່ມເຕີມ
- ສຸຂະພາບຈິດສາກົນ (Global Mental Health)
- ຊ່ວງເດືອນທີ່ຮັບຮູ້ເຂົ້າໃຈພະຍາດທາງຈິດໃຈ (Mental Illness Awareness Week) (ສະຫະລັດ, ອາທິດທຳອິດຂອງເດືອນຕຸລາ)
- ສະມາຄົມແຫ່ງຊາດເພື່ອພະຍາດທາງຈິດ (National Alliance on Mental Illness (NAMI))
- ສະຖາບັນສຸຂະພາບຈິດແຫ່ງຊາດ (National Institute of Mental Health (NIMH))
- ວັນສຸຂະພາບໂລກ (World Health Day)
- ສະຫະພັນສຸຂະພາບຈິດໂລກ (World Federation for Mental Health)
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: https://en.wikipedia.org/wiki/World_Mental_Health_Day