ສາລານຸກົມດິຈິຕອນພາສາລາວ
ກ່ຽວກັບ ຮ່ວມສ້າງ
Laopedia
ຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດ ແລະ ໂລກບູຮານ

ເມໂຊໂປເຕເມຍ (Mesopotamia)

ຜູ້ຂຽນ: Laopedia writer ອັບເດດ: October 23, 2026 8 ນາທີໃນການອ່ານ
ແບ່ງປັນ

ສະຫຼຸບ

🏛️ ເມໂຊໂປເຕເມຍ (Mesopotamia): ດິນແດນລະຫວ່າງແມ່ນ້ຳ ບ່ອນກຳເນີດອາລະຍະທຳໂລກ! ເຄີຍສົງໄສບໍວ່າ ຕົ້ນກຳເນີດຂອງການຂຽນ, ລໍ້ລົດ, ລະບົບຊົນລະປະທານ ແລະ ວິຊາຄະນິດສາດ-ດາລາສາດຂອງມະນຸດເຮົາເລີ່ມຕົ້ນມາຈາກໃສ? ມື້ນີ້ Laopedia ຈະພາທຸກທ່ານຍ່າງທາງຂ້າມເວລາໄປສູ່ "ເມໂຊໂປເຕເມຍ" ດິນແດນປະຫວັດສາດໃນເຂດເອເຊຍຕາເວັນຕົກ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າເປັນໜຶ່ງໃນບ້ານເກີດອາລະຍະທຳທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ! 🌾📜 📌 ໄຮໄລ້ຄວາມຮູ້ທີ່ໜ້າສົນໃຈໃນບົດຄວາມນີ້: ຄວາມໝາຍ ແລະ ທີ່ຕັ້ງ: ຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງແມ່ນ້ຳໄທກຣີສ–ເອີຟຣັດ (ປະຈຸບັນກວມເອົາປະເທດອີຣັກ, ຄູເວດ, ຊີເຣຍ ແລະ ຕຸລະກີ). ການປະຕິວັດຍຸກຫີນໃໝ່: ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການເຮັດກະສິກຳ ແລະ ການສ້າງຕັ້ງເມືອງໃຫຍ່ ຕັ້ງແຕ່ 10,000 ປີກ່ອນ ຄ.ສ. ອານາຈັກ ແລະ ຜູ້ຄົນ: ຜ່ານການປົກຄອງຈາກຫຼາຍຊົນຊາດ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຊາວຊູເມຣ…

🏛️ ເມໂຊໂປເຕເມຍ (Mesopotamia): ດິນແດນລະຫວ່າງແມ່ນ້ຳ ບ່ອນກຳເນີດອາລະຍະທຳໂລກ!

ເຄີຍສົງໄສບໍວ່າ ຕົ້ນກຳເນີດຂອງການຂຽນ, ລໍ້ລົດ, ລະບົບຊົນລະປະທານ ແລະ ວິຊາຄະນິດສາດ-ດາລາສາດຂອງມະນຸດເຮົາເລີ່ມຕົ້ນມາຈາກໃສ?

ມື້ນີ້ Laopedia ຈະພາທຸກທ່ານຍ່າງທາງຂ້າມເວລາໄປສູ່ “ເມໂຊໂປເຕເມຍ” ດິນແດນປະຫວັດສາດໃນເຂດເອເຊຍຕາເວັນຕົກ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າເປັນໜຶ່ງໃນບ້ານເກີດອາລະຍະທຳທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ! 🌾📜

📌 ໄຮໄລ້ຄວາມຮູ້ທີ່ໜ້າສົນໃຈໃນບົດຄວາມນີ້:

  • ຄວາມໝາຍ ແລະ ທີ່ຕັ້ງ: ຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງແມ່ນ້ຳໄທກຣີສ–ເອີຟຣັດ (ປະຈຸບັນກວມເອົາປະເທດອີຣັກ, ຄູເວດ, ຊີເຣຍ ແລະ ຕຸລະກີ).
  • ການປະຕິວັດຍຸກຫີນໃໝ່: ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການເຮັດກະສິກຳ ແລະ ການສ້າງຕັ້ງເມືອງໃຫຍ່ ຕັ້ງແຕ່ 10,000 ປີກ່ອນ ຄ.ສ.
  • ອານາຈັກ ແລະ ຜູ້ຄົນ: ຜ່ານການປົກຄອງຈາກຫຼາຍຊົນຊາດ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຊາວຊູເມຣ (Sumerians), ຊາວບາບີໂລນ (Babylonians) ພ້ອມປະມວນກົດໝາຍຮຳມູຣາບີ ແລະ ຊາວແອດຊີເຣຍ (Assyrians).
  • ມະຫາກາບໂລກ: ເລື່ອງລາວຂອງ “ກິນກາເມຊ” (Gilgamesh) ວັນນະຄະດີມະຫາກາບທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດທີ່ຍັງຫຼົງເຫຼືອມາເຖິງປັດຈຸບັນ!

👉 ອ່ານບົດຄວາມເຕັມ ແລະ ຮັບຊົມຮູບພາບທາງປະຫວັດສາດຫາຍາກຂ້າງລຸ່ມນີ້:

ເມໂຊໂປເຕເມຍ (ໃນພາສາກຣີກແປວ່າ “ດິນແດນລະຫວ່າງແມ່ນ້ຳ”) ເປັນເຂດປະຫວັດສາດຢູ່ເອເຊຍຕາເວັນຕົກ (Western Asia). ຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງລະບົບແມ່ນ້ຳໄທກຣີສ–ເອີຟຣັດ ໃນພາກເໜືອຂອງເຂດພຣະຈັນເສັ້ຽວອຸດົມສົມບູນ (Fertile Crescent). ທຸກມື້ນີ້ ເຂດນີ້ສ່ວນໃຫຍ່ກວມເອົາອີຣັກ (Iraq), ຄູເວດ (Kuwait), ພາກຕາເວັນອອກຂອງຊີເຣຍ (Syria) ແລະ ບາງສ່ວນຂອງພາກຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ຂອງຕຸລະກີ (Turkey).

ພາກພື້ນນີ້ເປັນບ້ານເກີດຂອງອາລະຍະທຳທີ່ເກົ່າແກ່ ແລະ ມີອຳນາດທີ່ສຸດບາງແຫ່ງ. ຊາວຊູເມຣ (Sumerians) ແລະ ຊາວອັກກາດ (Akkadians) (ລວມທັງຊາວແອດຊີເຣຍ (Assyrians) ແລະ ຊາວບາບີໂລເນຍ (Babylonians)) ເປັນກຸ່ມຫຼັກທີ່ນີ້. ພວກເຂົາປົກຄອງເມໂຊໂປເຕເມຍຕັ້ງແຕ່ປະມານ 3100 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ ເຊິ່ງເປັນເວລາທີ່ການຂຽນເລີ່ມຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທຳອິດ ຈົນເຖິງ 539 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ ເມື່ອຈັກກະພັດອາຄີເມນິດ (Achaemenid Empire) ເຂົ້າຍຶດບາບີໂລນ (Babylon).

ຕໍ່ມາ ອາເລັກຊານເດີມະຫາຣາດ (Alexander the Great) ຍຶດອຳນາດໄດ້ໃນປີ 332 ກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ. ຫຼັງຈາກລາວເສຍຊີວິດ ເມໂຊໂປເຕເມຍກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຈັກກະພັດເຊລູຊິດ (Seleucid Empire) ຂອງກຣີກ. ປະມານ 150 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ ຈັກກະພັດພາດເທຍ (Parthian Empire) ເຂົ້າຄອບຄອງ. ເປັນເວລາຍາວນານ ເມໂຊໂປເຕເມຍເປັນສະໜາມລົບລະຫວ່າງຊາວພາດເທຍ ແລະ ຊາວໂຣມັນ (Romans). ໃນ ຄ.ສ. 226 ພາກຕາເວັນອອກຕົກເປັນຂອງຊາວເປີເຊຍຊາຊານິດ. ການແບ່ງແຍກນີ້ຄົງຢູ່ຈົນເຖິງສະຕະວັດທີ 7 ເມື່ອກອງທັບມຸສລິມເຂົ້າຍຶດພາກພື້ນນີ້.

ເມໂຊໂປເຕເມຍມີຊື່ສຽງວ່າເປັນບ່ອນທີ່ການປະຕິວັດຍຸກຫີນໃໝ່ (Neolithic Revolution) ເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນປະມານ 10,000 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ. ໝາຍຄວາມວ່າມັນເປັນເຂດສຳຄັນຂອງການປ່ຽນແປງຄັ້ງໃຫຍ່ໃນປະຫວັດສາດມະນຸດ. ສິ່ງປະດິດ ແລະ ແນວຄິດທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດບາງຢ່າງມາຈາກທີ່ນີ້ ລວມເຖິງລໍ້ (wheel), ການປູກພືດຜົນ (crops) ຄັ້ງທຳອິດ ແລະ ການພັດທະນາການຂຽນ (writing), ຄະນິດສາດ (mathematics), ດາລາສາດ (astronomy) ແລະກະສິກຳ (agriculture).

ຮູບ: ແຜນທີ່ສະແດງຂອບເຂດຂອງເມໂຊໂປເຕເມຍ. ສະແດງເມືອງ ວາຊຸການນີ (Washukanni), ນີນີເວ (Nineveh), ຮາຕຣາ (Hatra), ອັສຊູຣ໌ (Assur), ນູຊີ (Nuzi), ປາລໄມຣາ (Palmyra), ມາຣີ (Mari), ຊິບປາຣ໌ (Sippar), ບາບີໂລນ (Babylon), ກີຊ (Kish), ນິບປູຣ໌ (Nippur), ອີຊິນ (Isin), ລາກາຊ (Lagash), ອູຣຸກ (Uruk), ຄາຣັກ ສປາຊີນູ (Charax Spasinu) ແລະ ອູຣ໌ (Ur) ຈາກເໜືອລົງໃຕ້. Map of Mesopotamia.

ພູມສາດຂອງເມໂຊໂປເຕເມຍ (Geography of Mesopotamia)

ເມໂຊໂປເຕເມຍປະກອບດ້ວຍແຜ່ນດິນສອງແບບຫຼັກ. ເມໂຊໂປເຕເມຍພາກເໜືອມີເນີນພູ ແລະ ທົ່ງພຽງ. ມີຝົນຕາມລະດູການ ແລະ ມີແມ່ນ້ຳ ລຳທານ້ຳໄຫຼລົງມາຈາກພູເຂົາ (mountains). ຜູ້ຄົນໃນຍຸກຕົ້ນຢູ່ທີ່ນີ້ເຮັດກະສິກຳ ແລະ ໃຊ້ຊັບພະຍາກອນ ເຊັ່ນໄມ້ແປຮູບ (timber), ໂລຫະ (metals) ແລະຫີນ (stone).

ເມໂຊໂປເຕເມຍພາກໃຕ້ແຕກຕ່າງອອກໄປ. ມີເຂດໜອງບຶງ (marshy) ແລະທົ່ງພຽງ (plains) ທີ່ກວ້າງ ແລະ ຮາບພຽງ. ເມືອງໃຫຍ່ເຕີບໂຕຕາມແມ່ນ້ຳທີ່ໄຫຼຜ່ານພາກພື້ນນີ້. ເພື່ອປູກພືດຜົນ (crops) ຜູ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຍຸກຕົ້ນຕ້ອງຊົນລະປະທານ (irrigate) ໃຫ້ແຜ່ນດິນ ຄືສ້າງລະບົບນຳນ້ຳຈາກແມ່ນ້ຳເຂົ້າໄປໃນທົ່ງນາຂອງພວກເຂົາ.

ຜູ້ຄົນ ແລະ ຈັກກະພັດ (People and Empires)

ເມໂຊໂປເຕເມຍຖືກຍຶດຄອງຫຼາຍເທື່ອໂດຍກຸ່ມຄົນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ມັນເປັນດິນແດນໃຈກາງຂອງຈັກກະພັດຊູເມຣ (Sumerian), ອັກກາດ (Akkadian), ບາບີໂລນ (Babylonian) ແລະແອດຊີເຣຍ (Assyrian). ກຸ່ມໃໝ່ທີ່ຍ້າຍເຂົ້າມາໃນພາກພື້ນນີ້ມັກຮັບເອົາວັດທະນະທຳ, ປະເພນີ ແລະ ຄວາມເຊື່ອຂອງຄົນທີ່ຢູ່ມາກ່ອນໄປບາງສ່ວນ.

ດິນແດນອຸດົມສົມບູນນີ້ຍັງຖືກຍຶດຄອງໂດຍອາເລັກຊານເດີມະຫາຣາດ (Alexander the Great) (332 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ), ຊາວພາດເທຍ (Parthians) (150 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ), ຊາວໂຣມັນ (Romans), ຈັກກະພັດເປີເຊຍ (Persian Empire) ແລະ ຊາວອາຣັບ (Arabs) (ສະຕະວັດທີ 7). ມັນຍັງເປັນສ່ວນທີ່ມີຄຸນຄ່າຫຼາຍຂອງຕາເວັນອອກກາງ (Middle East) ເພາະດິນແດນອຸດົມສົມບູນ.

ປະຫວັດສາດອັນຍາວນານຂອງເມໂຊໂປເຕເມຍບູຮານແບ່ງເປັນຫຼາຍຍຸກໄດ້:

  • ຍຸກເລີ່ມເຮັດກະສິກຳ (ຍຸກຫີນໃໝ່ / Neolithic): ເປັນຍຸກທີ່ຜູ້ຄົນເລີ່ມເຮັດກະສິກຳ ແລະ ອາໄສຢູ່ໃນໝູ່ບ້ານເປັນຄັ້ງທຳອິດ.
    • ຈາຣໂມ (Jarmo) (ປະມານ 7000–6000 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ)
  • ຍຸກໝູ່ບ້ານ ແລະ ເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາ (Pottery Neolithic): ກະສິກຳກ້າວໜ້າຂຶ້ນ ແລະ ມີການເຮັດເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາ.
    • ວັດທະນະທຳຮັດຊູນາ (Hassuna) (ປະມານ 6000 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ), ຊາມາຣາ (Samarra) (ປະມານ 5700–4900 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ) ແລະ ຮາລາຟ (Halaf) (ປະມານ 6000–5300 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ).
  • ຍຸກທອງແດງ (Chalcolithic): ຜູ້ຄົນເລີ່ມໃຊ້ເຄື່ອງມືທອງແດງ.
    • ຍຸກອູເບດ (Ubaid) (ປະມານ 5900–4400 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ)
    • ຍຸກອູຣຸກ (Uruk) (ປະມານ 4400–3200 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ)
    • ຍຸກເຈມເດັດ ນາຊຣ໌ (Jemdet Nasr) (ປະມານ 3100–2900 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ)
  • ຍຸກສຳລິດຕົ້ນ (Early Bronze Age): ເມືອງໃຫຍ່ ແລະ ຈັກກະພັດທຳອິດປາກົດຂຶ້ນ.
    • ນະຄອນລັດຊູເມຣຍຸກລາຊະວົງຕົ້ນ (ປະມານ 2900–2350 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ)
    • ຈັກກະພັດອັກກາດ (Akkadian) (ປະມານ 2350–2193 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ)
    • ລາຊະວົງທີ 3 ຂອງອູຣ໌ (Ur) (ປະມານ 2119–2004 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ)
  • ຍຸກສຳລິດກາງ (Middle Bronze Age): ອານາຈັກສຳຄັນ ເຊັ່ນ ບາບີໂລເນຍຍຸກຕົ້ນ ແລະ ແອດຊີເຣຍ ເຕີບໂຕຂຶ້ນ.
  • ຍຸກສຳລິດປາຍ (Late Bronze Age): ຍຸກນີ້ສິ້ນສຸດດ້ວຍການລົ້ມສະຫຼາຍຄັ້ງໃຫຍ່ໃນທົ່ວພາກພື້ນ.
  • ຍຸກເຫຼັກ (Iron Age): ຈັກກະພັດທີ່ມີອຳນາດ ເຊັ່ນ ແອດຊີເຣຍໃໝ່ ແລະ ບາບີໂລເນຍໃໝ່ ຂຶ້ນມາມີອຳນາດ.
  • ຍຸກບູຮານຄລາສສິກ (Classical Antiquity): ອຳນາດຍ້າຍໄປຢູ່ໃນມືຈັກກະພັດໃຫຍ່ກວ່າທີ່ຢູ່ນອກເມໂຊໂປເຕເມຍ.
  • ຍຸກບູຮານຕອນປາຍ (Late Antiquity): ພາກພື້ນຖືກແບ່ງລະຫວ່າງສອງຈັກກະພັດໃຫຍ່ກ່ອນການຍຶດຄອງຂອງຊາວອາຣັບ.
    • ອາຊູຣິສຕານຍຸກຊາຊານິດ (Sassanid) (ສະຕະວັດທີ 3–7 ຄ.ສ.)
    • ການຍຶດຄອງເມໂຊໂປເຕເມຍຂອງຊາວອາຣັບ (Arab) (ສະຕະວັດທີ 7 ຄ.ສ.)

ມະຫາກາບກິນກາເມຊ (The Epic of Gilgamesh)

ມະຫາກາບກິນກາເມຊ (Epic of Gilgamesh) ເປັນເລື່ອງເລົ່າເກົ່າແກ່ຫຼາຍຈາກເມໂຊໂປເຕເມຍບູຮານ. ເລົ່າເຖິງກະສັດກິນກາເມຊ (Gilgamesh) ແລະ ເອັນກີດູ (Enkidu) ໝູ່ສະໜິດຂອງລາວ. ເອັນກີດູເປັນຄົນປ່າທີ່ເທບເຈົ້າສ້າງຂຶ້ນ ເພື່ອຢຸດບໍ່ໃຫ້ກິນກາເມຊປົກຄອງຊາວອູຣຸກ (Uruk) ດ້ວຍຄວາມໂຫດຮ້າຍ.

ກິນກາເມຊ ແລະ ເອັນກີດູ ອອກຜະຈົນໄພອັນຕະລາຍຮ່ວມກັນ ຈົນເຮັດໃຫ້ເທບເຈົ້າໂກດ. ກ່ອນອື່ນ ພວກເຂົາເດີນທາງໄປພູໄມ້ຊີດາ ເພື່ອປາບຮຸມບາບາ (Humbaba) ຜີຮ້າຍໜ້າຢ້ານທີ່ເຝົ້າພູນັ້ນ. ຕໍ່ມາ ພວກເຂົາຂ້າງົວສະຫວັນ (Bull of Heaven) ທີ່ເທບທິດາອິຊຕາຣ໌ (Ishtar) ສົ່ງມາລົງໂທດກິນກາເມຊ.

ເລື່ອງສ່ວນທີສອງວ່າດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າຂອງກິນກາເມຊຫຼັງເອັນກີດູຕາຍ. ລາວອອກເດີນທາງໄກເພື່ອຊອກວິທີມີຊີວິດຕະຫຼອດໄປ. ລາວຢາກພົບອຸດນາປິດຊຕິມ (Utnapishtim) ວິລະບຸລຸດຜູ້ລອດຊີວິດຈາກນ້ຳຖ້ວມໃຫຍ່ ແລະ ໄດ້ຮັບຊີວິດນິລັນດອນ. ແຕ່ລະຫວ່າງການເດີນທາງ ກິນກາເມຊຖືກບອກວ່າ:

“ຊີວິດທີ່ເຈົ້າຕາມຫານັ້ນ ເຈົ້າຈະບໍ່ມີວັນພົບ. ຕອນທີ່ເທບເຈົ້າສ້າງມະນຸດ ເຂົາໄດ້ມອບຄວາມຕາຍໃຫ້ມະນຸດ ແຕ່ເກັບຊີວິດໄວ້ໃນກຳມືຂອງຕົນເອງ.”

ໝາຍຄວາມວ່າມະນຸດຖືກກຳນົດໃຫ້ຕ້ອງຕາຍ ແລະ ມີແຕ່ເທບເຈົ້າເທົ່ານັ້ນທີ່ມີຊີວິດຕະຫຼອດໄປໄດ້.

ຮູບພາບອື່ນໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບົດຄວາມ

ຮູບ: ແມ່ນ້ຳໄທກຣີສ (Tigris) ໄຫຼຜ່ານເຂດໂມຊູລ (Mosul) ໃນປັດຈຸບັນ ທີ່ຢູ່ເມໂຊໂປເຕເມຍຕອນເໜືອ. This is a photo of a monument in Iraq identified by the ID.

ຮູບ: ໜອງບຶງເມໂຊໂປເຕເມຍໃນຕອນກາງຄືນ ທາງພາກໃຕ້ຂອງອີຣັກ; ເຮືອນຫຍ້າແຕ້ (ມຸດຮິຟ, Mudhif) ແລະ ເຮືອແຄນຸແຄບ (ມາຊູຟ, Mashoof) ໃນນ້ຳ. ເຮືອນມຸດຮິຟເປັນໜຶ່ງໃນຮູບແບບສິ່ງກໍ່ສ້າງດັ້ງເດີມ ທີ່ຊາວບຶງທາງພາກໃຕ້ຂອງເມໂຊໂປເຕເມຍສ້າງມາຢ່າງໜ້ອຍ 5,000 ປີ. ພາບສະຫຼັກແສດງດ້ານໜ້າຂອງເຮືອນມຸດຮິຟແບບທົ່ວໄປ ທີ່ມີອາຍຸປະມານ 3,300 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ ຖືກຄົ້ນພົບທີ່ອູຣຸກ (Uruk).  w:en:Mesopotamian Marshes of Iraq at night: reed house w:en:Mudhif, narrow canoe w:en:Mashoof and water.

ຮູບ: ໜຶ່ງໃນ 18 ຮູບປັ້ນຂອງກູເດອາ (Gudea) ຜູ້ປົກຄອງປະມານ 2090 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ. Statue of Gudea, Neo-Sumerian period.

ຮູບ: ຫຼັງຈາກການເລີ່ມຕົ້ນຢູ່ຈາຣໂມ (ຈຸດແດງ, ປະມານ 7500 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ) ອາລະຍະທຳເມໂຊໂປເຕເມຍໃນສະຫັດສະວັດທີ 7–5 ກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ ມີສູນກາງຢູ່ທີ່ວັດທະນະທຳຮັດຊູນາທາງພາກເໜືອ, ວັດທະນະທຳຮາລາຟ (Halaf culture) ທາງພາກຕາເວັນຕົກສ່ຽງເໜືອ, ວັດທະນະທຳຊາມາຣາ (Samarra culture) ຢູ່ເມໂຊໂປເຕເມຍພາກກາງ ແລະ ວັດທະນະທຳອູເບດ (Ubaid culture) ທາງພາກຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ເຊິ່ງຕໍ່ມາຂະຫຍາຍຄອບຄຸມທົ່ວພາກພື້ນ. Jarmo to Ubaid 7000-4500.

ຮູບ: ແຜນທີ່ພາບລວມໃນສະຕະວັດທີ 15 ກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ ສະແດງເຂດຫຼັກຂອງແອດຊີເຣຍ (Assyria) ທີ່ມີສອງເມືອງໃຫຍ່ຄືອັສຊູຣ໌ (Assur) ແລະນີນີເວ (Nineveh) ຢູ່ລະຫວ່າງບາບີໂລເນຍ (Babylonia) ທາງລຸ່ມນ້ຳ ແລະ ລັດມີຕານນີ (Mitanni) ກັບຮິດຕີ (Hatti) ທາງເທິງນ້ຳ.  Ancient Egypt and Mesopotamia c. 1450 BC.

ຮູບ: ປະມວນກົດໝາຍຮຳມູຣາບີ (Code of Hammurabi) ເປັນເອກະສານກົດໝາຍຂອງບາບີໂລນ (Babylonian) ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນປະມານ 1755–1750 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ. ມັນເປັນເອກະສານກົດໝາຍທີ່ຍາວທີ່ສຸດ, ມີການຈັດລະບຽບດີທີ່ສຸດ ແລະ ຮັກສາໄວ້ໄດ້ດີທີ່ສຸດຈາກຕາເວັນອອກໃກ້ບູຮານ (ancient Near East). ຂຽນດ້ວຍສຳນຽງບາບີໂລເນຍເກົ່າຂອງພາສາອັກກາດ (Akkadian) ໂດຍວ່າເປັນຜົນງານຂອງຮຳມູຣາບີ (Hammurabi) ກະສັດອົງທີ 6 ຂອງລາຊະວົງທີ 1 ຂອງບາບີໂລນ (First Dynasty of Babylon). Français : Code de Hammurabi, roi de Babylone ; face avant.

ຮູບ: ມະຫາກາບກິນກາເມຊ (Epic of Gilgamesh) ເປັນບົດກາບມະຫາກາບ (epic poem) ຈາກເມໂຊໂປເຕເມຍບູຮານ ຖືວ່າເປັນວັນນະຄະດີສຳຄັນທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດທີ່ຍັງຢູ່ລອດມາ. Tablet XI or the Flood Tablet of the Epic of Gilgamesh, currently housed in the British Museum in London.

ແຜ່ນດິນເຜົາຈາລຶກ (Clay tablet) ກ່ຽວກັບຄະນິດສາດ, ເລຂາຄະນິດ-ພີຊະຄະນິດ ຄ້າຍຄືເລຂາຄະນິດຂອງຢູຄລິດ. ຈາກຊາດູບປຸມ (Shaduppum) ປະເທດອີຣັກ. 2003–1595 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ. ພິພິດທະພັນອີຣັກ (Iraq Museum). Clay tablet, mathematical, geometric-algebraic, similar to the Euclidean geometry. From Tell Harmal, Iraq. 2003-1595 BCE. Iraq Museum.

ຮູບ: ສູດຢາກ່ຽວກັບການເປັນພິດ. ແຜ່ນດິນເຜົາ (terracotta) ຈາກນິບປູຣ໌ (Nippur) ໃນອີຣັກ (Iraq). Medical recipe concerning poisoning. Terracotta tablet, from Nippur, Iraq, 18th century BCE. Ancient Orient Museum, Istanbul.

ກະສັດເມລີ-ຊິປັກທີ 1 (Meli-shipak I) (1186–1172 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ) ນຳລູກສາວຂອງຕົນຖວາຍແດ່ເທບທິດານັນນາຍາ (Nannaya). ພະຈັນເສັ້ຽວແທນເທບເຈົ້າຊິນ (Sin), ດວງຕາເວັນແທນຊາມັດ (Shamash) ແລະ ດວງດາວແທນເທບທິດາອິຊຕາຣ໌ (Ishtar). Kudurru (stele) of King Melishipak I (1186–1172 BC): the king presents his daughter to the goddess Nannaya. The crescent moon represents the god Sin, the sun the Shamash and the star the goddess Ishtar. Kassite period, taken to Susa in the 12th century BC as war booty.

ຮູບ: ພິນທອງຄຳຂອງພະລາຊິນີ ຈາກສຸສານຫຼວງທີ່ອູຣ໌ (Royal Cemetery at Ur). ປະມານ 2500 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ. ພິພິດທະພັນອີຣັກ (Iraq Museum). Detail, the Queen’s gold lyre from the Royal Cemetery at Ur. Early Dynastic period, c. 2500 BCE. On display at the Iraq Museum in Baghdad, Iraq. The head is a modern replica (the original one is in storage. The wood is also a modern one; for reconstruction. Within a large glass display case.

ຮູບ: ຫົວສຳລິດຂອງຜູ້ປົກຄອງອັກກາດ ຄົ້ນພົບທີ່ນີນີເວ (Nineveh) ໃນປີ 1931 ສັນນິຖານວ່າສະແດງພາບຂອງຊາກອນແຫ່ງອັກກາດ (Sargon of Akkad) ຫຼືນາຣາມ-ຊິນ (Naram-Sin) ຫຼານຊາຍຂອງຊາກອນ. Mask of Sargon of Akkad.

ຮູບ: ສິງໂຕກຳລັງກ້າວເດີນຈາກຖະໜົນແຫ່ຂະບວນຂອງບາບີໂລນ (Babylon). Processional Way of Babylon – Pergamonmuseum – Berlin – Germany.

ຮູບ: ລາມັສຊຸ (Lamassu) ໃນຕອນຕົ້ນຖືກວາດເປັນເທບທິດາໃນຍຸກຊູເມຣ ເມື່ອເອີ້ນວ່າ ລາມມາ (Lamma). ຕໍ່ມາໃນຍຸກແອດຊີເຣຍ ຖືກວາດເປັນສິ່ງມີຊີວິດປະສົມລະຫວ່າງມະນຸດ, ນົກ ແລະ ງົວ ຫຼື ສິງ ໂດຍສະເພາະມີຫົວເປັນມະນຸດ, ຮ່າງກາຍເປັນງົວ ຫຼື ສິງ ແລະ ມີປີກນົກ ພາຍໃຕ້ຊື່ລາມັສຊຸ.  This human headed bull guarded the entrance into the kings private apartments. 865-860 BCE. This bull is from the British Museum, and its pair is in the Metropolitan Museum of Art in New York.

ຮູບ: ລວດລາຍ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບແອດຊີເຣຍ ທີ່ປະກອບໃນໜັງສືປີ 1920. Identifier: ancientegyptiana00hous (find matches) Title: Ancient Egyptian, Assyrian, and Persian costumes and decorations Year: 1920 (1920s) Authors: Houston, Mary G. (Mary Galway), b. 1871 Hornblower, Florence S Subjects: Costume Costume Costume Publisher: London : A. & C. Black, limited Contributing Library: Harold B. Lee Library Digitizing Sponsor: Brigham Young University View Book Page: Book Viewer About This Book: Catalog Entry View All Images: All Images From Book Click here to view book online to see this illustration in context in a browseable online version of this book.

ຮູບ: ລາຍລະອຽດຂອງແຜ່ນຈາລຶກສິ່ງກໍ່ສ້າງຂອງເນບູກາດເນຊຊາຣ໌ທີ 2 (Nebuchadnezzar II) ທີ່ປະຕູອິຊຕາຣ໌ ຈາກບາບີໂລນ (Babylon). Detail, Nebuchadnezzar II’s Building Inscription plaque of the Ishtar Gate, from Babylon, Iraq. 6th century BCE. Pergamon Museum.

ຮູບ: ພາບຈິນຕະນາການຂອງນັກສິລະປິນກ່ຽວກັບຫ້ອງໂຖງໃນພະລາຊະວັງແອດຊີເຣຍ ຈາກໜັງສື “ອະນຸສາວະລີຂອງນີນີເວ” (The Monuments of Nineveh) ໂດຍອໍສເຕັນ ເຮນຣີ ເລຍາດ (Austen Henry Layard), 1853. Artist’s impression of a hall in an Assyrian palace from The Monuments of Nineveh by Sir Austen Henry Layard, 1853.

ຮູບ: ພາບສະຫຼັກນູນຕ່ຳຂອງແອດຊີເຣຍໃໝ່ (Neo-Assyrian) ສະແດງອັສຊູຣ໌ (Ashur god) ໃນຊຸດຄຸມຂົນນົກ ເປັນນັກທະນູຖືຄັນທະນູແທນວົງແຫວນ (ສະຕະວັດທີ 9–8 ກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ). Assyrian “feather-robed archer” figure, superimposed over a winged sun symbol. [1][2] Myths of Babylonia and Assyria by Donald A. Mackenzie (1915): Ashur was not a “goat of heaven”, but a “bull of heaven”, like the Sumerian Nannar (Sin), the moon god of Ur, Ninip of Saturn, and Bel Enlil. As the bull, however, he was, like Anshar, the ruling animal of the heavens; and like Anshar he had associated with him “six divinities of council”. 

ຮູບ: ເສົາຫີນສີດຳຂອງຊັລມາເນເຊີທີ 3 (Black Obelisk of Shalmaneser III). ກະສັດ ຢູ່ທ່າມກາງຂ້າລາຊະບໍລິພານ ແລະ ເຈົ້າໜ້າທີ່ຊັ້ນສູງ ຮັບເຄື່ອງບັນນາການຈາກຊູອາ (Sua) ກະສັດແຫ່ງກິນຊານູ (Gilzanu) (ທາງຕາເວັນຕົກສ່ຽງເໜືອຂອງອີຣານ) ຜູ້ກົ້ມຄຳນັບ ແລະ ກົ້ມກາບຕໍ່ໜ້າກະສັດ. ຈາກນິມຣຸດ (Nimrud). The Assyrian king Shalmaneser III receives tribute from Sua, king of Gilzanu, The Black Obelisk.

ຮູບ: ຜົນງານສິລະປະຍຸກປັດຈຸບັນ ທີ່ສະແດງພາບບາບີໂລນ (Babylon) ໃນຍາມຮຸ່ງເຮືອງທີ່ສຸດ. This is a photo of a monument in Malaysia, identified by ID.

ຮູບ: “ເທບປີກ” (Winged genie) ຈາກນິມຣຸດ (Nimrud) ປະມານ 870 ກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ ມີຂໍ້ຄວາມຈາລຶກຜ່ານກາງລຳຕົວ. Genien, Nimrud 870 v. Chr. Aegyptisches Museum, Muenchen-4. Geflügelte bärtige Genien mit verschiedenen Attributen, Nimrud, Nordwestpalast des Königs Assurnasirpal II., um 870 v. Chr., Mossulalabaster.

ຮູບ: ປະຕູອິຊຕາຣ໌ (Ishtar gate) ສ້າງຂຶ້ນປະມານ 575 ກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ ຕາມຄຳສັ່ງຂອງກະສັດເນບູກາດເນຊຊາຣ໌ທີ 2 (Nebuchadnezzar II). ພິພິດທະພັນເປີກາມອນ (Pergamon Museum), ເບີລິນ

ຮູບ: ກຳແພງຂອງບາບີໂລນ ທີ່ບາບີໂລນ (Babylon). Remaining ruins in Babylon.

ຊິກກູຣັດ (Ziggurat) ແຫ່ງອູຣ໌. Ziggurat of Ur.

ຮູບ: ຊິກກູຣັດແຫ່ງດູຣ໌-ກູຣິກາລຊູ (Dur-Kurigalzu) ໃນປີ 2010.  The ziggurat at Aqar Quf rises 180 feet above the desert west of Baghdad.

ຮູບ: ພາບຈິນຕະນາການທີ່ສະເໜີຂຶ້ນ ກ່ຽວກັບຮູບຮ່າງຂອງຊິກກູຣັດ (ziggurat) ຂອງຊູເມຣ. Sumerian ziggurat.

ຮູບ: ເຮືອນທີ່ອ້າງວ່າເປັນຂອງອັບຣາຮາມ (Abraham) ໃນອູຣ໌ (Ur). The alleged Abraham house in Ur city, Dhi Qar, southern Iraq.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ແປ ແລະ ຮຽບຮຽງມາຈາກ https://kids.kiddle.co/Mesopotamia