ສາສະໜາ ອິດສະລາມນິກາຍຊີອະ (Shi’a Islam) ແມ່ນສາສະໜາແນວໃດ?

ອິດສະລາມນິກາຍຊີອະ (ອອກສຽງວ່າ ຊີ-ອາ) ເປັນກຸ່ມຊາວມຸດສະລິມທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບສອງໃນໂລກ. ຊາວມຸດສະລິມແມ່ນຜູ້ຕິດຕາມສາສະໜາອິດສະລາມ. ຊາວມຸດສະລິມນິກາຍຊີອະເຊື່ອວ່າ ອາລີ ເຊິ່ງເປັນລູກອ້າຍລູກນ້ອງ ແລະ ລູກເຂີຍຂອງສາດສະດາຜູ້ສຸດທ້າຍ ມູຮຳມັດ ຖືກພຣະເຈົ້າເລືອກໃຫ້ເປັນຜູ້ນຳຄົນທຳອິດ (ເອີ້ນວ່າ ຄາລິຟະ ຫຼື ອີມາມ) ຫຼັງຈາກມູຮຳມັດ. ພວກເຂົາເຊື່ອວ່າສາດສະດາມູຮຳມັດໄດ້ປະກາດແຕ່ງຕັ້ງອາລີເປັນຄາລິຟະຄົນທຳອິດໃນລະຫວ່າງການເດີນທາງຮັດຈ໌ (ແສວງບຸນ) ຄັ້ງສຸດທ້າຍຂອງທ່ານ.

ຊາວມຸດສະລິມນິກາຍຊີອະປະຕິບັດຕາມຄຳສອນຂອງອັລກຸຣອານ (ຄຳພີສັກສິດຂອງພວກເຂົາ) ແລະ ຄອບຄົວຂອງສາດສະດາມູຮຳມັດ ເຊິ່ງພວກເຂົາເອີ້ນວ່າ: ອະຫ໌ລ໌ ອັລ-ບັຍຕ໌ (Ahl al-Bayt). ພວກເຂົາເຊື່ອວ່າຜູ້ນຳສາມຄົນທຳອິດທີ່ຊາວມຸດສະລິມນິກາຍຊຸນນີເລືອກນັ້ນ ບໍ່ມີຄວາມສຳຄັນຕໍ່ການພັດທະນາສັດທາຂອງພວກເຂົາ. ຄຳວ່າ: ຊີອີ (Shī’ī) ໝາຍເຖິງຜູ້ຕິດຕາມຄອບຄົວຂອງມູຮຳມັດ ແລະ ອາລີ.

ຮູບ: ສຸສານຂອງອາລີ ເປັນໜຶ່ງໃນສະຖານທີ່ທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດສຳລັບຊາວມຸດສະລິມນິກາຍຊີອະ. (Facade of the Meshed Ali, Najaf, Iraq Original description: 030408-N-5362A-002 Near Al Najaf, Iraq (April 08, 2003) — The holy Shiite Muslim shrine (Dareeh) of the Imam Ali sits in Najaf. U.S. Navy photo by Photographer’s Mate 1st Class Arlo K. Abrahamson).

ສາຂາຫຼັກຂອງອິດສະລາມນິກາຍຊີອະ (Main Branches of Shi’a Islam)

ຄ້າຍຄືກັບສາສະໜາອື່ນໆ ອິດສະລາມນິກາຍຊີອະກໍມີຫຼາຍກຸ່ມ. ປັດຈຸບັນ ມີສາມສາຂາຫຼັກທີ່ມີຜູ້ຕິດຕາມຫຼາຍ:

• ສິບສອງອີມາມ (Twelvers) (Ithnāˤashariyya): ນີ້ເປັນກຸ່ມທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງຊາວມຸດສະລິມນິກາຍຊີອະ.
• ອິສມາອີລີ (Ismaili): ກຸ່ມນີ້ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບສອງ.
• ຊັຍດີຢະ (Zaidiyyah): ນີ້ເປັນອີກສາຂາໜຶ່ງທີ່ສຳຄັນ.

ຮູບພາບອື່ນໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ

ຄຳສັດທາ (Kalema) ທີ່ ກິບລະຫ໌ (Qibla) ຂອງມັດສະຢິດອິບນ໌ ຕູລູນ ໃນໄຄໂຣ, ອີຢິບ ສະແດງປະໂຍກ ອາລີ-ອຸນ-ວາລີຢຸລລາຮ໌ (Ali-un-Waliullah) (“ອາລີເປັນຜູ້ປົກປັກຮັກສາຂອງພຣະເຈົ້າ“). (This is kalema-tut- sahadat ‘la ilaha illalah” encrepted in the stone at kiblah of imam mustansir at fatemid era masjid at Cairo.The kalema ‘s wordings are’la ilaha illal lah mohammaun rasulullah Ali-yun-valiullah”).

ອາລີ ອິບນ໌ ອາບີ ຕາລິບ (ʿAlī ibn Abī Ṭālib) ລູກພີ່ລູກນ້ອງ ແລະ ລູກເຂີຍຂອງສາດສະດາອິດສະລາມ ມູຮຳມັດ ຖືກເຊື່ອວ່າເປັນຜູ້ຊາຍຄົນທຳອິດທີ່ເຂົ້ານັບຖືອິດສະລາມ. (Arabic text with the name of Ali ibn Abi Talib).

ມັດສະຢິດຈຳການ (Jamkaran) ໃນກຸມ (Qom), ອີຣານ ເປັນສະຖານທີ່ທີ່ຊາວມຸດສະລິມນິກາຍຊີອະນິຍົມໄປຢ້ຽມຢາມ. ຫຼາຍຄົນເຊື່ອວ່າອີມາມຊີອະອົງທີ 12 ເຊິ່ງເປັນມະຫ໌ດີ (Mahdi) ທີ່ຖືກສັນຍາໄວ້ສຳລັບນິກາຍສິບສອງອີມາມ ເຄີຍປາກົດຕົວ ແລະ ເຮັດການລະໝາດ (ອະທິຖານ) ຢູ່ທີ່ນີ້. (The Jamkaran Mosque is one of the primary significant mosques in the city of Qom, Iran).

ຊາວມຸດສະລິມນິກາຍຊີອະຊຸມນຸມກັນເພື່ອລະໝາດ (ອະທິຖານ) ທີ່ສຸສານຂອງອີມາມຮຸສັຍນ໌ (Ḥusayn) ໃນກັລບາລາ (Karbala), ອີຣັກ. (Karbala in 2019. main album).

ແຜນທີ່ສະແດງສຳນັກກົດໝາຍອິດສະລາມຕ່າງໆທົ່ວໂລກ (Derived from File:Madhhab_Map2.png (Madhhab)).

ຊື່ຂອງອີມາມທັງ 12 ອົງ (ເຊື້ອສາຍຂອງອີມາມອາລີ) ຂຽນດ້ວຍຮູບແບບທີ່ສວຍງາມຂອງອັກສອນສິລະອິດສະລາມ (Islamic calligraphy) (Names of all 14 Masoomeen (Muhammad, Fatimah and decedents of Imam Ali) written in the form of Arabic name ‘Ali’).

ຮູບອັກສອນສິລະຂອງອີມາມທັງ 12 ອົງ ພ້ອມກັບຊື່ຂອງສາດສະດາອິດສະລາມ ມູຮຳມັດ (Name inscriptions of the Prophet Muhammad (sa) along with the twelve imams’ (as) names).

ຊາ (Shāh) ກະຣີມ ອັລ-ຮຸສັຍນີ (Karim al-Husayni) ທີ່ຮູ້ຈັກໃນນາມອາກາ ຂານທີ 4 (Aga Khan IV) ເປັນອີມາມອົງທີ 49 ແລະ ອົງປັດຈຸບັນຂອງຊາວນີຊາຣີ ອິສມາອີລີ (Nizārī Ismāʿīlīs). (The London Conference on Afghanistan takes place on 4 December 2014, co-hosted by the governments of the UK and Afghanistan. The Conference brings together the Afghan government and international community in support of a secure and peaceful future for Afghanistan. Find out more at: www.gov.uk/government/topical-events/london-conference-on… Picture: Patrick Tsui/FCO Free-to-use photo This image is posted under a Creative Commons – Attribution Licence, in accordance with the Open Government Licence. You are free to embed, download or otherwise re-use it, as long as you credit the source as ‘Patrick Tsui/FCO’).

ເງິນຫຼຽນຄຳດີນາ (dinar) ຂອງອັລ-ຮາດີ ອີລາ ອັລ-ຮັກ ຢະຮ໌ຢາ (al-Ḥādī ila’l-Ḥaqq Yaḥyā) ອີມາມຊັຍດີ (Zaydī) ອົງທຳອິດຂອງເຢເມນ ຜະລິດໃນປີ ຄ.ສ. 910–911 (Dinar of al-Hadi ila’l-Haqq Yahya, first Zaydi imam of Yemen, minted in AH 298 (910/11 CE). Original caption: ISLAMIC, Arabia. Zaydis (Rassids). al-Hadi. AH 284-298 / AD 897-911. AV Dinar (22mm, 2.90 g, 7h). Sa’da mint. Dated AH 298 (AD 1252/3). AGC I 373Ek; Album 1065; ICV 1078. Good VF, lightly toned).

ລັດຊັຍດີຂອງເຢເມນພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງອີມາມ ອັລ-ມຸຕະວັກກິລ ອິສມາອີລ ບິນ ອັລ-ກອຊິມ (Al-Mutawakkil Ismāʿīl bin al-Qāsim) (ຄ.ສ. 1644–1676). (Zaydi state under Imam Al-Mutawakkil 1675 A.D.).

ພິທີພິເສດສຳລັບອາລີ ອິບນ໌ ອາບີ ຕາລິບ ທີ່ຄາດີຣ ຄຸມມ໌ (Ghadir Khumm) (ຈາກຕົ້ນສະບັບຂຽນດ້ວຍມືເກົ່າ, ຄ.ສ. 1308–1309). (The Investiture of Ali at Ghadir Khumm, Edinburgh University Library MS Arab 161, A.H. 707 / A.D. 1307–8, illustrating Al-Biruni’s Chronology of Ancient Nations).

ສົງຄາມກັລບາລາ (Battle of Karbala) ຮູບແຕ້ມໂດຍສິລະປິນເປີເຊຍ ອັບບາດ ອັລ-ມູຊາວີ (Abbas Al-Mousavi) ທີ່ພິພິທະພັນບຣຸກລິນ (Brooklyn Museum) (ແຕ້ມລະຫວ່າງປີ 1868 ຫາ 1933). (ຜ້າປົກຕົກແຕ່ງ (ຄາຣີຮ໌ / Ḍarīẖ) ເທິງຫຼຸມສົບຂອງອາລີ ພາຍໃນສຸສານອີມາມອາລີ ໃນນາຈັຟ (Najaf) (ປັດຈຸບັນຢູ່ໃນອີຣັກ)). (Imam Ali Mosque – Shrine of: 1st Shia Imam – Ali ibn abi Talib; Prophet Adam; and Prophet Nuh. (Najaf, Iraq)).

ດາບຊຸນຟິກາ (Zulfiqar) ທັງມີໂລ່ ແລະ ບໍ່ມີໂລ່. ພາບດາບຂອງອາລີນີ້ຖືກແກະສະຫຼັກໄວ້ເທິງປະຕູຂອງໄຄໂຣເກົ່າ ເຊັ່ນ ບາບ ອັນ-ນັສຣ໌ (Bab al-Nasr). ດາບນີ້ກາຍເປັນສັນຍາລັກຂອງນິກາຍຊີອະ. (Brooklyn Museum – Battle of Karbala – Abbas Al-Musavi – overall).

ພາບດາບ ແລະ ໂລ່ຂອງອາລີ ທີ່ແກະສະຫຼັກເທິງກຳແພງປະຕູບາບ ອັນ-ນັສຣ໌ ໃນໄຄໂຣ, ອີຢິບ. (Sword and shield reproduction from Bab al Nasr gate Cairo Egypt).

ສຸສານອີມາມເຣຊາ (Imam Reza) ໃນມາຊຮັດ (Mashhad), ອີຣານ ເປັນສະຖານທີ່ຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ມີຫຼຸມສົບຂອງອີມາມເຣຊາ ເຊິ່ງເປັນອີມາມອົງທີ 8 ສຳລັບຊາວຊີອະນິກາຍສິບສອງອີມາມ. (Sword Zufiqar on old Cairo wall).

ກາຊານ (Ghazan) ແລະ ນ້ອງຊາຍ ເອີລຈາຍຕູ (Öljaitü) ເປັນຜູ້ນຳທີ່ອະນຸຍາດໃຫ້ກຸ່ມຕ່າງໆພາຍໃນອິດສະລາມຢູ່ຮ່ວມກັນຢ່າງສັນຕິ ບໍ່ຄືກັບປະເພນີກ່ອນໜ້ານີ້. (Imam reza shrine in Mashhad (Longitudinal Cropped)).

ກາຊານ (Ghazan) ແລະ ນ້ອງຊາຍ ເອີລຈາຍຕູ (Öljaitü) ເປັນຜູ້ນຳທີ່ອະນຸຍາດໃຫ້ກຸ່ມຕ່າງໆພາຍໃນອິດສະລາມຢູ່ຮ່ວມກັນຢ່າງສັນຕິ ບໍ່ຄືກັບປະເພນີກ່ອນໜ້ານີ້. (Ghazan and Öljaitü. Jami’ al-tawarikh, Rashid al-Din).

ອານາຈັກຄາລິຟະຟາຕີມິດ (Fatimid Caliphate) ໃນຊ່ວງທີ່ເຂັ້ມແຂງທີ່ສຸດ. (Map the Fatimid Empire (chronological) Map drawn acc. to: Euratlas’ map of the Fatimid Empire c.1000 [1] Qantara-Med’s map of the Mediterranean c.1000 [2] Territories in green represent Hammadid and Zirid realms, resp. indep. in 1018 and 1048 Ian Mladjov’s map of the Eastern Mediterranean in 1096 [3] Qantara-Med’s map of the Mediterranean c.1100 [4]).

ມັດສະຢິດອັລ ຮາກິມ (Al Hakim) ໃນໄຄໂຣອິດສະລາມ. (انعاكس مسجد الحاكم بوجودة نافورة).

ໜຶ່ງໃນສິ່ງທຳອິດທີ່ຊາ ອິສມາອີລທີ 1 (Ismā’īl I) ແຫ່ງລາຊະວົງຊາຟາວິດ (Safavid) ເຮັດ ແມ່ນການກຳນົດໃຫ້ນິກາຍສິບສອງອີມາມ ຂອງອິດສະລາມຊີອະ ເປັນສາສະໜາທາງການຂອງຈັກກະພັດເປີເຊຍ ໃໝ່ຂອງທ່ານ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຂັດແຍ້ງບາງຢ່າງໃນຕາເວັນອອກກາງ. (European portrait of Shah Ismail I of Persia (1487-1524)).

ສຸສານອີມາມອາລີ ໃນນາຈັຟ, ອີຣັກ. (Imam Ali Mosque – Shrine of: 1st Shia Imam – Ali ibn Abi Talib; Prophet Adam; Prophet Nuh. (Najaf, Iraq)).

ຊ່ວງເວລາທີ່ນິກາຍສິບສອງອີມາມຖືກປະກາດເປັນສາສະໜາທາງການຂອງເປີເຊຍຍຸກຊາຟາວິດ. (European portrait of Shah Ismail I of Persia (1487-1524)). (The declaration of Shi’ism as the state religion of Iran in 1501 by Shah Ismail – Safavids dynasty The caption reads “On Friday, the exalted king went to the congregational mosque of Tabriz and ordered its preacher, who was one of the Shi’ite dignitaries, to mount the pulpit. The king himself proceeded to the front of the pulpit, unsheathed the sword of the Lord of Time, may peace be upon him, and stood there like the shining sum”).

ສົງຄາມຊາລດິຣານ (Battle of Chaldiran) ໃນປີ 1514 ເປັນການປະທະກັນຄັ້ງໃຫຍ່ລະຫວ່າງກຸ່ມມຸດສະລິມຕ່າງໆໃນຕາເວັນອອກກາງ. (Battle of Chaldiran (1514). From Chehel Sotoun palace, Isfahan).

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/