ດາລາສາດ(Astronomy) ແມ່ນຫຍັງ?

ດາລາສາດ (Astronomy) ແມ່ນວິທະຍາສາດທຳມະຊາດທີ່ໜ້າສົນໃຈ ເຊິ່ງສຶກສາທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງທີ່ຢູ່ນອກ ຊັ້ນບັນຍາກາດຂອງໂລກ. ມັນແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບ ວັດຖຸ ອັນໜ້າອັດສະຈັນຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ດາວເຄາະ, ດວງຈັນ, ດວງດາວ, ເນບູລາ (nebulae) (ກຸ່ມຄວັນອາຍແກັສ ແລະ ຝຸ່ນລະອອງຂະໜາດຍັກໃນອາວະກາດ), ແລະ ກຸ່ມດວງດາວມະຫາສານທີ່ເອີ້ນວ່າ ກາແລັກຊີ (galaxies). ນອກນັ້ນ, ດາລາສາດຍັງສຶກສາກ່ຽວກັບເຫດການທີ່ບໍ່ໜ້າເຊື່ອ ເຊັ່ນ: ການລະເບີດຂອງ ຊູເປີໂນວາ (supernova) ແລະ ການປ່ອຍລັງສີແກມມາ (gamma ray bursts).

ນັກວິທະຍາສາດໄດ້ນຳໃຊ້ ຄະນິດສາດ, ຟີຊິກ, ແລະ ເຄມີ ເພື່ອເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າ ວັດຖຸເຫຼົ່ານີ້ເກີດຂຶ້ນມາໄດ້ແນວໃດ ແລະ ພວກມັນປ່ຽນແປງໄປແນວໃດຕາມການເວລາ. ສ່ວນ ຈັກກະວານວິທະຍາ (Cosmology) ແມ່ນຂະແໜງການພິເສດຂອງດາລາສາດ ທີ່ສຶກສາກ່ຽວກັບ ຈັກກະວານ ທັງໝົດ ແລະ ປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງມັນ.

ດາລາສາດແມ່ນໜຶ່ງໃນວິທະຍາສາດທີ່ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດ. ມະນຸດໄດ້ເຝົ້າເບິ່ງທ້ອງຟ້າໃນຍາມກາງຄືນມາເປັນເວລາຫຼາຍພັນປີແລ້ວ. ອາລິຍະທຳບູຮານ ເຊັ່ນ: ຊາວເອຢິບ ແລະ ຊາວບາບີໂລນ ໄດ້ສັງເກດເບິ່ງດວງດາວ ແລະ ດາວເຄາະຢ່າງລະອຽດ. ພວກເຂົາໄດ້ນຳໃຊ້ຄວາມຮູ້ນີ້ເພື່ອສ້າງ ປະຕິທິນ ແລະ ໃຊ້ໃນການເດີນເຮືອ. ເຖິງແມ່ນວ່າໃນປັດຈຸບັນ, ນັກດາລາສາດສະໝັກຫຼິ້ນ ຫຼາຍທ່ານ ກໍຍັງຄົງຊ່ວຍໃນການຄົ້ນພົບສິ່ງໃໝ່ໆ ເຊັ່ນ: ການຄົ້ນພົບ ດາວຫາງ ດວງໃໝ່!

ເລເຊີມຸ່ງໜ້າສູ່ໃຈກາງທາງຊ້າງເຜືອກ (Laser Towards Milky Ways Centre)

ລຳແສງເລເຊີທີ່ມີພະລັງສູງ ຊ່ວຍໃຫ້ນັກດາລາສາດຢູ່ຫໍສັງເກດການ Paranal ສາມາດສຶກສາໃຈກາງຂອງກາແລັກຊີ “ທາງຊ້າງເຜືອກ” ຂອງພວກເຮົາໄດ້.

ໃນຊ່ວງກາງເດືອນສິງຫາ 2010, ຢູຣີ ເບເລັດສະກີ (Yuri Beletsky) ທູດຖ່າຍພາບຂອງ ESO ໄດ້ຖ່າຍຮູບນີ້ຢູ່ຫໍສັງເກດການ Paranal ຂອງ ESO ໃນປະເທດຊີເລ. ກຸ່ມນັກດາລາສາດກຳລັງສັງເກດການໃຈກາງຂອງ ກາແລັກຊີທາງຊ້າງເຜືອກ (Milky Way) ໂດຍໃຊ້ລະບົບເລເຊີນຳທາງ (laser guide star) ຢູ່ທີ່ Yepun, ເຊິ່ງແມ່ນໜຶ່ງໃນສີ່ກ້ອງໂທລະທັດຂອງ Very Large Telescope (VLT).

ລຳແສງເລເຊີຂອງ Yepun ໄດ້ຍິງຜ່ານທ້ອງຟ້າທາງທິດໃຕ້ ແລະ ສ້າງ “ດາວທຽມ” (artificial star) ຂຶ້ນຢູ່ທີ່ຄວາມສູງ 90 ກິໂລແມັດ ໃນຊັ້ນບັນຍາກາດ ເມໂຊສະເຟຍ (mesosphere) ຂອງໂລກ. ເລເຊີນຳທາງ (LGS) ນີ້ແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງຂອງລະບົບ adaptive optics ຂອງກ້ອງ VLT ທີ່ໃຊ້ເປັນຈຸດອ້າງອີງເພື່ອປັບແກ້ຄວາມມົວຂອງພາບທີ່ເກີດຈາກຊັ້ນບັນຍາກາດ. ສີຂອງເລເຊີຖືກປັບໃຫ້ກົງກັບອະຕອມຂອງ ໂຊດຽມ (sodium) ທີ່ຢູ່ໃນຊັ້ນບັນຍາກາດຊັ້ນເທິງ (ເຊິ່ງເປັນສີດຽວກັບດອກໄຟທາງສີເຫຼືອງທີ່ເຮົາຄຸ້ນເຄີຍ). ເມື່ອອະຕອມເຫຼົ່ານີ້ຖືກກະຕຸ້ນດ້ວຍເລເຊີ, ພວກມັນຈະເຮືອງແສງຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ນັກດາລາສາດສາມາດໄດ້ພາບທີ່ຊັດເຈນຂຶ້ນຫຼາຍ. ຕົວຢ່າງ: ເມື່ອເບິ່ງໄປທີ່ໃຈກາງທາງຊ້າງເຜືອກ, ນັກວິໄຈສາມາດຕິດຕາມ ຂຸມດຳມວນສານມະຫາສານ (supermassive black hole) ທີ່ຢູ່ໃຈກາງກາແລັກຊີໄດ້ດີຂຶ້ນ. ຮູບນີ້ຖືກຖ່າຍດ້ວຍເລນມຸມກວ້າງ ເຊິ່ງກວມເອົາທ້ອງຟ້າປະມານ 180°.

“ດາລາສາດ” ໝາຍເຖິງຫຍັງ? (What Does “Astronomy” Mean?)

ຄຳວ່າ “Astronomy” (ດາລາສາດ) ແມ່ນມາຈາກຄຳໃນພາສາເກຣັກບູຮານ. ຄຳວ່າ Astron ໝາຍເຖິງ “ດວງດາວ”, ແລະ nomia ໝາຍເຖິງ “ກົດ” ຫຼື “ລະບຽບ”. ດັ່ງນັ້ນ, ດາລາສາດ ຈຶ່ງໝາຍເຖິງການສຶກສາກ່ຽວກັບ “ກົດເກນຂອງດວງດາວ”.

ສິ່ງສຳຄັນແມ່ນພວກເຮົາບໍ່ຄວນສັບສົນລະຫວ່າງ ດາລາສາດ ກັບ ໂຫລາສາດ (astrology). ດາລາສາດ ແມ່ນວິທະຍາສາດທີ່ອີງໃສ່ຂໍ້ເທັດຈິງ ແລະ ຫຼັກຖານ. ສ່ວນ ໂຫລາສາດ ແມ່ນລະບົບຄວາມເຊື່ອທີ່ອ້າງວ່າ ຕຳແໜ່ງຂອງດວງດາວ ແລະ ດາວເຄາະສາມາດສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ເຫດການຕ່າງໆຂອງມະນຸດ. ເຖິງວ່າທັງສອງຢ່າງນີ້ຈະມີຮາກເຫງົ້າມາຈາກສະໄໝບູຮານຄືກັນ, ແຕ່ມີພຽງດາລາສາດເທົ່ານັ້ນທີ່ໃຊ້ວິທີການທາງວິທະຍາສາດ.

ດາລາສາດ ປຽບທຽບກັບ ຟີຊິກດາລາສາດ (Astronomy vs. Astrophysics)

ທ່ານອາດຈະເຄີຍໄດ້ຍິນຄຳວ່າ “ດາລາສາດ” (Astronomy) ແລະ “ຟີຊິກດາລາສາດ” (Astrophysics) ເຊິ່ງຖືກນຳໃຊ້ໃນລັກສະນະທີ່ຄ້າຍຄືກັນ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ:

• “ດາລາສາດ” ແມ່ນການສຶກສາໃນຂອບເຂດທີ່ກວ້າງຂຶ້ນກ່ຽວກັບວັດຖຸຕ່າງໆໃນອາວະກາດ.
• “ຟີຊິກດາລາສາດ” ຈະເນັ້ນໃສ່ເລື່ອງ ຟີຊິກ ຂອງວັດຖຸເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍເບິ່ງໄປທີ່ພຶດຕິກຳ, ຄຸນສົມບັດທາງກາຍະພາບ ແລະ ວິທີທີ່ພວກມັນເຄື່ອນທີ່.

ໃຫ້ທ່ານລອງຄິດແບບນີ້: ດາລາສາດຈະບອກວ່າ “ມີຫຍັງແດ່” ຢູ່ນອກໂລກ, ແຕ່ຟີຊິກດາລາສາດຈະອະທິບາຍວ່າສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ “ເຮັດວຽກແນວໃດ”. ໃນປັດຈຸບັນ, ນັກດາລາສາດມືອາຊີບສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນສຶກສາດ້ານຟີຊິກດາລາສາດນຳດ້ວຍ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/