ອາດອຟ ຮິດເລີ (Adolf Hitler): ເສັ້ນທາງສູ່ອຳນາດ, ສົງຄາມໂລກ ແລະ ບົດຮຽນທາງປະຫວັດສາດ!

ເຄີຍສົງໄສບໍວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຂັດແຍ້ງຄັ້ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດມະນຸດຊາດຢ່າງ “ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ” ແລະ ເຫດການໂຮໂລຄອສ (The Holocaust) ມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາແນວໃດ?

ມື້ນີ້ Laopedia ຈະພາທຸກທ່ານໄປເຈາະເລິກຊີຫວະປະຫວັດ ແລະ ເຫດການສຳຄັນທາງປະຫວັດສາດທີ່ໂລກບໍ່ມີວັນລືມນຳກັນເລີຍ!

ໄຮໄລ້ຄວາມຮູ້ທີ່ໜ້າສົນໃຈໃນບົດຄວາມນີ້:

ຊີວິດໄວເດັກ ແລະ ຄວາມຝັນ: ເກີດທີ່ປະເທດອອສເຕຍ, ເຄີຍມີຄວາມຝັນຢາກເປັນນັກແຕ້ມຮູບ ແຕ່ສອບເສັງບໍ່ຜ່ານ ກ່ອນຈະຍ້າຍໄປເຢຍລະມັນ ແລະ ເຂົ້າຮ່ວມສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ.
ກ້າວສູ່ວົງການການເມືອງ: ເຂົ້າຮ່ວມພັກນາຊີ (Nazi Party), ຂຽນປຶ້ມ “ໄມນ໌ ຄຳຟ” (Mein Kampf – ການຕໍ່ສູ້ຂອງຂ້ອຍ) ຕອນຢູ່ໃນຄຸກ ແລະ ຂຶ້ນເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີໃນປີ 1933.
ຈຸດຊະນວນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ: ການສັ່ງບຸກໂຈມຕີໂປແລນໃນປີ 1939 ເຊິ່ງນຳໄປສູ່ສົງຄາມອັນດຸເດືອດ ແລະ ການສູນເສຍຊີວິດຂອງຜູ້ຄົນຫຼາຍລ້ານຄົນ.
ຈຸດຈົບຂອງລະບອບຜະເດັດການ: ການຍິງຕົວຕາຍພ້ອມກັບ ອີວາ ບຣາວນ໌ ໃນຫ້ອງໃຕ້ດິນທີ່ເບີລິນ ໃນເດືອນເມສາ 1945 ເມື່ອກອງທັບໂຊວຽດບຸກເຂົ້າມາ.

👉 ອ່ານບົດຄວາມເຕັມ ແລະ ຮັບຊົມຮູບພາບທາງປະຫວັດສາດຫາຍາກນຳກັນຂ້າງລຸ່ມນີ້:

ອາດອຟ ຮິດເລີ (ເກີດເມື່ອວັນທີ 20 ເມສາ 1889 – ເສຍຊີວິດ 30 ເມສາ 1945) ເປັນນັກການເມືອງຊາວເຢຍລະມັນ ຜູ້ທີ່ໄດ້ກາຍເປັນຜູ້ນຳຂອງເຢຍລະມັນນາຊີ (Nazi Germany). ໃນປີ 1933 ລາວໄດ້ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີເຢຍລະມັນ (Chancellor of Germany) ແລະ ອີກປີຕໍ່ມາ, ປີ 1934, ລາວກໍຂຶ້ນເປັນຟຸເຣີ (Führer) ຫຼື “ຜູ້ນຳສູງສຸດ” ຂອງເຢຍລະມັນນາຊີ.

ຮິດເລີ ເປັນຫົວໜ້າພັກນາຊີ (Nazi Party) ຕັ້ງແຕ່ປີ 1921. ເມື່ອໄດ້ອຳນາດແລ້ວ, ພວກນາຊີກໍສ້າງລະບອບຜະເດັດການ (dictatorship) ຄືຮິດເລີ ຖືອຳນາດໄວ້ໃນມືແຕ່ຜູ້ດຽວ ແລະ ຫ້າມພັກການເມືອງ (political parties) ອື່ນທັງໝົດ.

ປີ 1939, ຮິດເລີ ສັ່ງບຸກໂຈມຕີ (invasion) ໂປແລນ (Poland) ເຊິ່ງເປັນຕົ້ນເຫດໃຫ້ເກີດ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ (World War II). ໃນລະຫວ່າງສົງຄາມ, ລາວເປັນຜູ້ບັນຊາການສູງສຸດຂອງກອງທັບເຢຍລະມັນ ແລະ ຕັດສິນໃຈເລື່ອງສຳຄັນທັງໝົດດ້ວຍຕົນເອງ ຕາມທີ່ເອີ້ນວ່າ “ຫຼັກການຜູ້ນຳ”.

ຮິດເລີ ແລະ ລັດຖະບານນາຊີ ຕ້ອງຮັບຜິດຊອບຕໍ່ການເສຍຊີວິດຂອງຄົນຫຼາຍລ້ານຄົນ ທັງພົນລະເຮືອນ ແລະ ເຊລີກສົງຄາມ. ທະຫານ ແລະ ປະຊາຊົນອີກຫຼາຍຄົນກໍເສຍຊີວິດຍ້ອນສົງຄາມເອງ. ກອງກຳລັງນາຊີໄດ້ກະທຳການທາລຸນໂຫດຮ້າຍຫຼາຍຢ່າງ ເຊັ່ນ ຂ້າຜູ້ທີ່ຕໍ່ຕ້ານ ຫຼື ສົ່ງພວກເຂົາໄປ ຄ້າຍກັກກັນ (concentration camps) ແລະ ຄ້າຍສັງຫານ (death camps).

ຮິດເລີ ແລະ ພວກພັກພວກຂອງລາວ ໄດ້ຕັ້ງເປົ້າຂ້າຊາວຢິວ (Jews) ແລະ ກຸ່ມຄົນອື່ນໆ ລວມທັງຊາວໂຣມາ (Roma people), ຄົນຮັກຮ່ວມເພດ (homosexuals), ຊາວສະລາບ (Slavs) ແລະ ຜູ້ມີຄວາມຄິດເຫັນທາງການເມືອງຂັດແຍ້ງ. ເຫດການອັນໂຫດຮ້າຍນີ້ເອີ້ນວ່າເຫດການໂຮໂລຄອສ (the Holocaust) ເຊິ່ງພວກນາຊີໄດ້ສັງຫານຊາວຢິວເຖິງຫົກລ້ານຄົນ ພ້ອມກັບຜູ້ຄົນອີກຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ.

ປີ 1945, ຮິດເລີຍິງຕົວເອງຕາຍ ຕອນທີ່ກອງທັບແດງໂຊວຽດ (Soviet Army) ບຸກມາເຖິງເບີລິນ (Berlin) ເພາະລາວບໍ່ຢາກຖືກຈັບທັງເປັນ.

ຮູບ: ອາດອຟ ຮິດເລີ ໃນປີ 1938.

ຟຸເຣີ (ຜູ້ນຳ) ຂອງເຢຍລະມັນ (Führer of Germany)

ດຳລົງຕຳແໜ່ງ: 2 ສິງຫາ 1934 – 30 ເມສາ 1945
ຕໍ່ຈາກ: ພອລ ຟອນ ຮິນເດນບວກ Paul von Hindenburg (ປະທານາທິບໍດີ)
ຜູ້ສືບທອດ: ຄາລ ເດີນິດສ໌ Karl Dönitz (ປະທານາທິບໍດີ)

ນາຍົກລັດຖະມົນຕີເຢຍລະມັນ (Chancellor of Germany)

ດຳລົງຕຳແໜ່ງ: 30 ມັງກອນ 1933 – 30 ເມສາ 1945
ປະທານາທິບໍດີ: ພອລ ຟອນ ຮິນເດນບວກ Paul von Hindenburg (1933–1934)
ຮອງນາຍົກ: ຟຣານສ໌ ຟອນ ປາເປິນ Franz von Papen (1933–1934), ເຮີມານ ເກີຣິງ Hermann Göring (1941–1945)
ຕໍ່ຈາກ: ເຄີດ ວອນ ຊໄລເຊີ Kurt von Schleicher
ຜູ້ສືບທອດ: ໂຈເຊັບ ເກັບເບິລສ໌ Joseph Goebbels

ຟຸເຣີ (ຜູ້ນຳ) ຂອງພັກນາຊີ (Führer of the Nazi Party)

ດຳລົງຕຳແໜ່ງ: 29 ກໍລະກົດ 1921 – 30 ເມສາ 1945
ຮອງຜູ້ນຳ: ຣູດອລຟ ເຮສ໌ Rudolf Hess (1933–1941)
ຕໍ່ຈາກ: ອັນຕອນ ເດຣັກສະເລີ Anton Drexler (ປະທານພັກ)
ຜູ້ສືບທອດ: ມາຕິນ ບໍເມານ໌ Martin Bormann (Party Minister) (ລັດຖະມົນຕີພັກ)

ຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວ (Personal details)

ວັນເກີດ: 20 ເມສາ 1889 ທີ່ເມືອງບຣາວເນົາ ອາມ ອິນ, ຈັກກະພັດອອສຕຣີ-ຮັງການີ Braunau am Inn, Austria-Hungary
ວັນເສຍຊີວິດ: 30 ເມສາ 1945 (ອາຍຸ 56 ປີ) ທີ່ນະຄອນເບີລິນ, ເຢຍລະມັນນາຊີ Berlin, Nazi Germany
ສາເຫດການເສຍຊີວິດ: ຍິງຕົວຕາຍ
ສັນຊາດ: ອອສຕຣີຍ (1889–1925), ບໍ່ມີສັນຊາດ (1925–1932), ເຢຍລະມັນ (1932–1945)
ພັກການເມືອງ: ພັກນາຊີ Nazi Party (1921–1945)
ສັງກັດພັກອື່ນກ່ອນໜ້ານີ້: ພັກກຳມະກອນເຢຍລະມັນ German Workers’ Party (1919–1920)
ຄູ່ສົມລົດ: ອີວາ ບຣາວນ໌ Eva Braun (ແຕ່ງງານປີ 1945)
ພໍ່ແມ່: ອາລອຍສ໌ ຮິດເລີ Alois Hitler (ພໍ່), ຄລາຣາ ເພີລຊ໌ລ໌ Klara Pölzl (ແມ່)
ຍາດພີ່ນ້ອງ: ຄອບຄົວຮິດເລີ
ຄະນະລັດຖະມົນຕີ: ຄະນະລັດຖະມົນຕີຂອງຮິດເລີ
ລາຍເຊັນ:

ການຮັບໃຊ້ທະຫານ

ຝ່າຍທີ່ສັງກັດ: ຈັກກະພັດເຢຍລະມັນ German Empire
ເໝົາ: ກອງທັບບົກຈັກກະພັດເຢຍລະມັນ, ກອງທັບບາວາເຣຍ Bavarian Army
ໄລຍະຮັບໃຊ້: 1914–1920
ຍົດ: ເກເຟຣເຕີ (Gefreiter, ຍົດທະຫານຊັ້ນຕ່ຳ)
ໜ່ວຍ: ກອງພັນສຳຮອງບາວາເຣຍທີ 16
ສົງຄາມທີ່ເຂົ້າຮ່ວມ: ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ World War I, ແນວລົບດ້ານຕາເວັນຕົກ Western Front
- ເສິກສົງຄາມທີ່ອີເປີຣ໌ ຄັ້ງທຳອິດ First Battle of Ypres
- ເສິກສົງຄາມທີ່ແມ່ນ້ຳຊົມ (ໄດ້ຮັບບາດເຈັບ) Battle of the Somme (WIA)
- ເສິກສົງຄາມທີ່ອາຣາສ໌ Battle of Arras
- ເສິກສົງຄາມທີ່ປາດເຊັນເດວ Battle of Passchendaele
ເຄື່ອງຫມາຍກຽດຕິຍົດ: ກາງໄຂວ້ເຫຼັກ ຊັ້ນທີ 1 (Iron Cross First Class), ກາງໄຂວ້ເຫຼັກ ຊັ້ນທີ 2 (Iron Cross Second Class), ຫຼຽນຜູ້ບາດເຈັບ (Wound Badge).

ຊີວິດໃນໄວເດັກ ແລະ ຄອບຄົວ (Early Life and Family)

ຄອບຄົວຂອງຮິດເລີມາຈາກເຂດ ວັລດ໌ວິແອຣເທິລ (Waldviertel) ໃນແຂວງ ອອສຕຣີຕ່ຳ (Lower Austria). ນາມສະກຸນຂອງຄອບຄົວປ່ຽນໄປຫຼາຍເທື່ອຕາມການເວລາ ບາງຄັ້ງຂຽນວ່າ: ຮຸດເລີ, ຮີດເລີ, ຮິດເລີ (ຕາມການສະກົດຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: Hüttler, Hiedler, Hittler ແລະ Hitler). ນາມສະກຸນແບບນີ້ພົບໄດ້ທົ່ວໄປໃນເຂດເອີຣົບທີ່ເວົ້າພາສາເຢຍລະມັນໃນສັດຕະວັດທີ 19.

ໄວເດັກ ແລະ ໄວໜຸ່ມ (Childhood and Young Adulthood)

ຮູບ: ຮິດເລີ ຕອນເປັນເດັກນ້ອຍໃນປີ 1889 (Adolf Hitler, Kinderbild).

ຮູບ: ອາດອຟ ຮິດເລີ ຕອນເປັນນັກຮຽນ (Adolf Hitler as a child).

ອາດອຟ ຮິດເລີ ເກີດວັນທີ 20 ເມສາ 1889 ເປັນລູກຄົນທີ 4 ໃນຈຳນວນ 6 ຄົນ. ລາວເກີດທີ່ເມືອງ ບຣາວເນົາ ອາມ ອິນ (Braunau am Inn) ເມືອງນ້ອຍໆໃນຈັກກະພັດອອສຕຣີ-ຮັງກາລີ ທີ່ຢູ່ໃກ້ຊາຍແດນເຢຍລະມັນ. ພໍ່ແມ່ຂອງລາວຊື່ ຄລາຣາ ເພີລຊ໌ລ໌ (Klara Pölzl) ແລະ ອາລອຍສ໌ ຮິດເລີ (Alois Hitler). ຍ້ອນພໍ່ຕ້ອງຍ້າຍໄປຕາມບ່ອນເຮັດວຽກ, ຮິດເລີຈຶ່ງໄດ້ຢູ່ຫຼາຍເມືອງ ເຊັ່ນ: ປັດຊາວ, ລັມບາກ ແລະ ເລອອນດິງ ແລະ ຕ້ອງຍ້າຍໂຮງຮຽນປະຖົມຫຼາຍແຫ່ງ.

ແມ່ຂອງລາວ ຄລາຣາ ເພີລຊ໌ລ໌ ເປັນພີ່ນ້ອງລຸງ-ປ້າ-ນ້າ-ອາ (ລູກພີ່ລູກນ້ອງ) ຂອງພໍ່ ແລະ ເປັນເມຍຄົນທີສາມຂອງພໍ່. ພໍ່ຂອງລາວເສຍຊີວິດໃນປີ 1903.

ຮິດເລີ ຮຽນບໍ່ເກັ່ງໃນໂຮງຮຽນມັດທະຍົມ (high school) ສອບເສັງຕົກສອງເທື່ອທີ່ເມືອງລິນຊ໌ ແລະ ອອກຈາກໂຮງຮຽນໃນປີ 1905. ຕໍ່ມາ ລາວເລີ່ມສົນໃຈແນວຄິດຂອງອາຈານ (Professor) ເລໂອໂປລດ໌ ເປີດຊ໌ (Leopold Poetsch) ເຊິ່ງເປັນແນວຄິດຕໍ່ຕ້ານຊາວຢິວ (anti-Jewish) ແລະ ສະໜັບສະໜູນຂະບວນການ “ລວມຊາດເຢຍລະມັນ” (Pan-German).

ປີ 1907, ຮິດເລີ ເດີນທາງໄປວຽນນາ (Vienna) ເພື່ອສອບເຂົ້າໂຮງຮຽນສິລະປະ ແຕ່ສອບເສັງບໍ່ຜ່ານອີກ. ເດືອນທັນວາປີດຽວກັນ ແມ່ຂອງລາວກໍເສຍຊີວິດ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ລາວໂສກເສົ້າຫຼາຍ. ຮິດເລີ ບໍ່ມັກສາດສະໜາຄຣິດ (Christianity) ແລະ ກໍຍັງບໍ່ມັກຊາວຢິວອີກດ້ວຍ.

ປີ 1909, ລາວພະຍາຍາມສອບເສັງເພື່ອຮຽນ ສິລະປະ (art) ທີ່ວຽນນາອີກຄັ້ງ ແຕ່ກໍສອບເສັງບໍ່ຜ່ານອີກ. ຕໍ່ມາ ຮິດເລີ ເລົ່າວ່າ ລາວເລີ່ມກຽດຊັງຊາວຢິວຢ່າງຮຸນແຮງຢູ່ວຽນນານີ້ເອງ ເຊິ່ງເປັນເມືອງທີ່ມີຊຸມຊົນຊາວຢິວໃຫຍ່.

ປີ 1913, ຕອນອາຍຸ 24 ປີ ຮິດເລີອອກຈາກອອສເຕຍໄປຢູ່ເຢຍລະມັນ ເພາະຊາຍໜຸ່ມຊາວອອສເຕຍທຸກຄົນຕ້ອງເຂົ້າຮັບໃຊ້ກອງທັບ ແຕ່ລາວບໍ່ມັກກອງທັບອອສເຕຍ. ລາວຈຶ່ງຍ້າຍໄປຢູ່ເມືອງມິວນິກ (Munich) ຂອງເຢຍລະມັນ.

ຮູບແຕ້ມຂອງຮິດເລີ (Hitler’s Paintings)

ຮູບ: ໂຮງລະຄອນໂອເປຣາແຫ່ງລັດວຽນນາ ແຕ້ມໂດຍ ອາດອຟ ຮິດເລີ (Vienna State Opera House) ໃນປີ 1912.

ອາດອຟ ຮິດເລີ ເຄີຍເປັນນັກແຕ້ມຮູບນຳ ແລະ ສ້າງຜົນງານຫຼາຍຮ້ອຍອັນ. ຕອນຢູ່ວຽນນາ (Vienna) (1908–1913) ລາວຂາຍຮູບແຕ້ມ ແລະ ບັດໄປສະນີເພື່ອຫາລາຍໄດ້. ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດເທົ່າໃດໃນຖານະສິລະປິນ ແຕ່ລາວກໍແຕ້ມຮູບມາຕະຫຼອດຊີວິດ.

ຮູບແຕ້ມບາງສ່ວນຖືກພົບຫຼັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ (World War II) ແລະ ຖືກຂາຍໃນການປະມູນດ້ວຍລາຄາສູງ. ສ່ວນຮູບອື່ນໆ ຖືກກອງທັບສະຫະລັດ (United States Army) ຢຶດໄປ ແລະ ຍັງຢູ່ໃນຄວາມຄຸ້ມຄອງຂອງລັດຖະບານສະຫະລັດ (US government) ຈົນເຖິງທຸກມື້ນີ້.

ການຮັບໃຊ້ໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ (World War I Service)

ຮູບ: ຮິດເລີ (ຊ້າຍສຸດ) ກັບທະຫານເຢຍລະມັນຄົນອື່ນໆ ໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ (German soldiers. Adolf Hitler at left).

ວັນທີ 16 ສິງຫາ 1914, ຮິດເລີ ສະໝັກເຂົ້າກອງທັບບາວາເຣຍ (Bavarian) ແລະ ສູ້ຮົບໃຫ້ເຢຍລະມັນໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ (World War I). ລາວປະຈຳການຢູ່ ແບນຊິກ (Belgium) ແລະ ຝຣັ່ງ (France) ໃນສັງກັດກອງພັນສຳຮອງບາວາເຣຍທີ 16 (the 16th Bavarian Reserve Regiment) ແລະ ຢູ່ແນວຮົບ ດ້ານຕາເວັນຕົກ (Western Front) ເກືອບຕະຫຼອດເວລາ.

ຮິດເລີ ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທະຫານສົ່ງຂ່າວ ເຊິ່ງເປັນວຽກທີ່ອັນຕະລາຍຫຼາຍ ເພາະຕ້ອງແລ່ນລະຫວ່າງຈຸດຕ່າງໆຂອງກອງທັບເພື່ອນຳສານໄປສົ່ງ. ວັນທີ 1 ພະຈິກ 1914 ລາວຖືກເລື່ອນຂັ້ນເປັນ ເກເຟຣເຕີ (Gefreiter) ເຊິ່ງໃກ້ຄຽງກັບຍົດ ພົນທະຫານຊັ້ນເອກ (Private First Class) ຂອງກອງທັບສະຫະລັດ. ວັນທີ 2 ທັນວາ 1914 ລາວໄດ້ຮັບ ກາງໄຂວ້ເຫຼັກ (Iron Cross) ຊັ້ນທີ 2.

ວັນທີ 5 ຕຸລາ 1916, ຮິດເລີ ໄດ້ຮັບບາດເຈັບຈາກ ສະເກັດລະເບີດ (bullet shell) ແລະ ນອນພັກຢູ່ໂຮງໝໍທະຫານຈົນເຖິງວັນທີ 1 ທັນວາ. ເດືອນມີນາ 1917 ລາວກັບຄືນແນວໜ້າ, ເຂົ້າຮ່ວມການສູ້ຮົບ ແລະ ໄດ້ຮັບຫຼຽນອີກອັນໜຶ່ງ ຄື ເຄື່ອງຫມາຍກຽດຕິຍົດທາງທະຫານ ຊັ້ນທີ 3 ພ້ອມດາບ (Militärverdienstkreuz Third Class with swords).

ເດືອນມີນາ 1918, ລາວເຂົ້າຮ່ວມ ການບຸກໂຈມຕີລະດູໃບໄມ້ປິ່ນ (Spring Offensive). ວັນທີ 4 ສິງຫາ 1918 ລາວໄດ້ຮັບກາງໄຂວ້ເຫຼັກ ຊັ້ນທີ 1 ຈາກນາຍທະຫານຊາວຢິວຊື່: ຮູໂກ ກຸດມານ. ເມື່ອ ເຢຍລະມັນຍອມແພ້ (Germany surrendered) ໃນເດືອນພະຈິກ 1918, ຮິດເລີ ຕົກໃຈຫຼາຍ ເພາະຕອນນັ້ນກອງທັບເຢຍລະມັນຍັງຄອບຄອງດິນແດນຂອງສັດຕູຢູ່.

ການກ້າວເຂົ້າສູ່ວົງການເມືອງ (Entry into Politics)

ຮູບ: ບັດສະມາຊິກພັກກຳມະກອນເຢຍລະມັນ (German Workers’ Party) (DAP) ຂອງຮິດເລີ (Hitler’s DAP membership card).

ຫຼັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ, ຮິດເລີ ຍັງຢູ່ໃນກອງທັບ ແລະ ກັບໄປມິວນິກ. ປີ 1919 ລາວເຂົ້າຮ່ວມໂຄງການຝຶກອົບຮົມສຳລັບຜູ້ທີ່ຈະເປັນນັກປາໄສ ເພື່ອເຜີຍແຜ່ແນວຄິດຕ່າງໆ.

ໃນປີດຽວກັນນັ້ນ ລາວສະໝັກເຂົ້າພັກການເມືອງ (political party) ນ້ອຍໆພັກໜຶ່ງ ຊື່ພັກກຳມະກອນເຢຍລະມັນ (German Workers’ Party) ໂດຍເປັນສະມາຊິກເລກທີ 555. ລາວໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຈາກສະມາຊິກພັກຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະ ອີກສອງປີຕໍ່ມາກໍຂຶ້ນເປັນຫົວໜ້າພັກ. ລາວປ່ຽນຊື່ພັກເປັນພັກກຳມະກອນສັງຄົມນິຍົມແຫ່ງຊາດເຢຍລະມັນ (National Socialist German Workers Party) ເຊິ່ງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ພັກນາຊີ (Nazi).

ໃນຍຸກສາທາລະນະລັດໄວມາ (During the Weimar Republic)

ປີ 1923, ຮິດເລີ ລະດົມສະມາຊິກພັກນາຊີຫຼາຍຮ້ອຍຄົນ ເພື່ອພະຍາຍາມຢຶດອຳນາດລັດຖະບານ ເຫດການນີ້ເອີ້ນວ່າ: ການກໍ່ລັດຖະປະຫານທີ່ໂຮງເບຍ (Beer Hall Putsch). ແຕ່ການຢຶດອຳນາດລົ້ມເຫຼວ ລັດຖະບານສັງຫານພັກພວກຂອງລາວ 13 ຄົນ ແລະ ຈັບຮິດເລີ ຂັງຄຸກລັນດ໌ເບີກ (Landsberg Prison). ລາວຖືກຕັດສິນຈຳຄຸກຫ້າປີ ແຕ່ໄດ້ປ່ອຍຕົວອອກມາຫຼັງຈາກໄປໄດ້ພຽງເກົ້າເດືອນ.

ໄມນ໌ ຄຳຟ (Mein Kampf)

ຕອນຢູ່ໃນຄຸກ ຮິດເລີ ຂຽນປຶ້ມເຫຼັ້ມໜຶ່ງ ໂດຍມີ ຣູດອລຟ ເຮສ໌ (Rudolf Hess) ເພື່ອນຂອງລາວຊ່ວຍ. ທຳອິດ ລາວຢາກຕັ້ງຊື່ປຶ້ມວ່າ “ສີ່ປີເຄິ່ງແຫ່ງການຕໍ່ສູ້ກັບຄວາມຕົວະ, ຄວາມໂງ່ ແລະ ຄວາມຂີ້ປ້ອຍ” ແຕ່ສຸດທ້າຍກໍໃຊ້ຊື່ “ໄມນ໌ ຄຳຟ” ເຊິ່ງແປວ່າ “ການຕໍ່ສູ້ຂອງຂ້ອຍ”.

ໄມນ໌ ຄຳຟ ອະທິບາຍແນວຄິດຫຼັກໆຂອງຮິດເລີ ເຊັ່ນ:

ຄວາມເຊື່ອວ່າຊີວິດຄືການຕໍ່ສູ້: ລາວຮັບແນວຄິດນີ້ມາຈາກ ລັດທິດາວິນສັງຄົມ (Social Darwinism) ທີ່ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກທິດສະດີວິວັດທະນາການຂອງ ຊາລສ໌ ດາວິນ (Charles Darwin).
ແນວຄິດທີ່ວ່າ: “ເຜົ່າອາຣຽນ (Aryan race)” ດີກວ່າຄົນທຸກກຸ່ມ: ແນວຄິດນີ້ມາຈາກປຶ້ມຊື່: “ຄວາມບໍ່ເທົ່າທຽມກັນຂອງເຜົ່າພັນມະນຸດ” (The Inequality of the Human Races).
ແຜນສ້າງຈັກກະພັດໃນເອີຣົບຕາເວັນອອກ: ແຜນນີ້ອີງໃສ່ການທີ່ເຢຍລະມັນເຄີຍຍຶດເອົາທີ່ດິນເຮັດໄຮ່ນາໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ.
ແນວຄິດທີ່ວ່າຊາວຢິວກັບ ລັດທິຄອມມູນິດ (communism) ເຊື່ອມໂຍງກັນ: ລາວຮັບແນວຄິດນີ້ມາຈາກນັກຂຽນຝ່າຍນາຊີຊື່ ອານເຟຣດ ໂຣເຊັນເບີກ.

ການເລີ່ມຕົ້ນລະບອບຜະເດັດການ (Start of the Dictatorship)

ປີ 1933, ຮິດເລີ ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງ (elected) ເຂົ້າສູ່ລັດຖະບານເຢຍລະມັນ. ບໍ່ດົນຫຼັງຈາກນັ້ນ ລາວກໍຍົກເລີກ ເສລີພາບໃນການສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ (freedom of speech), ຈັບຄົນທີ່ເປັນສັດຕູຂັງຄຸກ ຫຼື ສັ່ງຂ້າ ແລະ ອະນຸຍາດໃຫ້ມີພຽງພັກນາຊີພັກດຽວ.

ຮິດເລີ ແລະ ລັດຖະມົນຕີໂຄສະນາການ ໂຈເຊັບ ເກັບເບິລສ໌ (Joseph Goebbels) ປຸກລະດົມ ລັດທິຊາດນິຍົມ (nationalism) ແບບສຸດຂັ້ວໄປທົ່ວເຢຍລະມັນ. ສື່ (media) ທຸກຊະນິດຖືກບັງຄັບໃຫ້ສັນລະເສີນພວກນາຊີ. ຮິດເລີ ຢາກໃຫ້ມີ “ເຜົ່າພັນເໜືອກວ່າ (master race)” ຫຼາຍຂຶ້ນ ຊຶ່ງລາວເອີ້ນວ່າ: “ອາຣຽນ” ແລະ ປ່ຽນເຢຍລະມັນໃຫ້ກາຍເປັນລັດນາຊີແບບ ເບັດເສັດອຳນາດ (totalitarian).

ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ແລະ ເຫດການໂຮໂລຄອສ (World War II and The Holocaust)

ຮູບ: ທຸງສະວັດສະດິກະ (swastika) ເປັນທຸງຊາດຂອງເຢຍລະມັນ (Germany) ໃນຊ່ວງປີ 1935–1945 ເຊິ່ງຮິດເລີ ນຳໃຊ້ (National flag and merchant ensign of Germany from 1935 to 1945).

ຮິດເລີ ຖືກຖືວ່າເປັນຜູ້ຈຸດຊະນວນໃຫ້ເກີດສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ (World War II). ລາວສັ່ງກອງທັບເຢຍລະມັນ ບຸກໂຈມຕີໂປແລນ (invade Poland) ແລ້ວຍຶດຄອງ (took over) ໂປແລນ ແລະ ເກືອບທົ່ວ ເອີຣົບ (Europe) ລວມທັງຝຣັ່ງ (France) ແລະ ດິນແດນຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ (Soviet Union) ເປັນບໍລິເວນກວ້າງ.

ໃນລະຫວ່າງສົງຄາມ, ຮິດເລີ ສັ່ງໃຫ້ພວກນາຊີຂ້າຄົນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ ລວມທັງແມ່ຍິງ ແລະ ເດັກນ້ອຍ. ໃນເຫດການໂຮໂລຄອສ (The Holocaust) ພວກນາຊີໄດ້ສັງຫານຊາວຢິວປະມານຫົກລ້ານຄົນ ແລະ ຍັງຂ້າຊາວໂຣມາ (Roma), ຄົນຮັກຮ່ວມເພດ (homosexuals), ຊາວສະລາບ (Slavs) ເຊັ່ນຊາວຣັດເຊຍ (Russians) ແລະຊາວໂປແລນ (Poles) ພ້ອມທັງຜູ້ທີ່ຕໍ່ຕ້ານລາວທາງການເມືອງ.

ໃນທີ່ສຸດ, ປະເທດອື່ນໆ (other countries) ກໍຮ່ວມມືກັນເອົາຊະນະເຢຍລະມັນ ແລະ ຮິດເລີ ກໍສູນເສຍດິນແດນທັງໝົດທີ່ເຄີຍຍຶດມາ. ຊາວເຢຍລະມັນຫຼາຍລ້ານຄົນເສຍຊີວິດໃນສົງຄາມ. ໃນຕອນທ້າຍຂອງສົງຄາມ ຮິດເລີອະນຸຍາດໃຫ້ຄົນທີ່ຢູ່ໃນຫ້ອງໃຕ້ດິນ (bunker) ຂອງລາວອອກໄປໄດ້. ຫຼາຍຄົນໄດ້ເດີນທາງໄປເຂດເບີກເທສກາເດິນ (Berchtesgaden) ໂດຍໃຊ້ເຮືອບິນ (planes) ແລະ ຂະບວນລົດບັນທຸກ (truck).

ຮິດເລີ, ຄອບຄົວເກັບເບິລສ໌, ມາຕິນ ບໍເມານ໌ (Martin Bormann), ເອວາ ບຣາວນ໌ (Eva Braun) ແລະ ເຈົ້າໜ້າທີ່ (staff) ອີກບາງສ່ວນ ຢູ່ຕໍ່ໃນຫ້ອງໃຕ້ດິນ. ວັນທີ 29 ເມສາ 1945 ຮິດເລີແຕ່ງງານກັບເອວາ ບຣາວນ໌.

ການເສຍຊີວິດ (Death)

ບໍ່ເຖິງ 24 ຊົ່ວໂມງຫຼັງແຕ່ງງານກັບເອວາ ບຣາວນ໌ ໃນເບີລິນ (Berlin) ທັງສອງຄົນກໍໃຊ້ຢາພິດ (poison) ຂ້າຕົວຕາຍ ແລະ ຮິດເລີຍັງຍິງຕົວເອງດ້ວຍປືນອີກດ້ວຍ. ກ່ອນນັ້ນ ລາວສັ່ງໃຫ້ເຜົາສົບ (bodies) ຂອງທັງສອງ ເພາະບໍ່ຢາກຖືກທະຫານກອງທັບແດງ (Red Army) ທີ່ກຳລັງບຸກເຂົ້າມາໃກ້ຈັບທັງເປັນ.

ຂໍ້ເທັດຈິງສຳຄັນກ່ຽວກັບ ອາດອຟ ຮິດເລີ (Important Facts About Adolf Hitler)

ອາດອຟ ຮິດເລີ ເກີດໃນປະເທດອອສເຕຍ (Austria).
ລາວຮຽນບໍ່ເກັ່ງ ສອບເສັງເຂົ້າໂຮງຮຽນມັດທະຍົມຕົກສອງເທື່ອ.
ຫຼັງອອກຈາກໂຮງຮຽນ ລາວເລີ່ມສົນໃຈຄຳສອນຂອງອາຈານ ເລໂອໂປລດ໌ ເປີດຊ໌ (Leopold Poetsch) ເຊິ່ງສອນວ່າທຸກເຊື້ອຊາດ ຍົກເວັ້ນເຊື້ອຊາດເຢຍລະມັນ ມີຄວາມສຳຄັນນ້ອຍກວ່າ.
ຮິດເລີ ຍັງເປັນ ນັກແຕ້ມຮູບ (painter) ແລະ ສ້າງຜົນງານຫຼາຍຮ້ອຍອັນຕະຫຼອດຊີວິດ.
ຮິດເລີ ບໍ່ເຄີຍຖອດເສື້ອຄຸມຕໍ່ໜ້າຄົນອື່ນ ເຖິງແມ່ນອາກາດຮ້ອນກໍຕາມ.
ລາວເຄີຍເປັນທະຫານສູ້ຮົບໃຫ້ເຢຍລະມັນໃນ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ (World War I).
ຫຼັງສົງຄາມ ລາວເຂົ້າຮ່ວມພັກການເມືອງນ້ອຍໆຊື່ ພັກກຳມະກອນເຢຍລະມັນ (German Workers’ Party) ເຊິ່ງຕໍ່ມາປ່ຽນຊື່ເປັນ ພັກນາຊີ (Nazi Party).
ລາວຖືກຂັງຄຸກເກົ້າເດືອນ ຍ້ອນພະຍາຍາມຢຶດອຳນາດລັດຖະບານ.
ຕອນຢູ່ໃນຄຸກ ຮິດເລີ ແລະ ເພື່ອນຊື່ ຣູດອລຟ ເຮສ໌ (Rudolf Hess) ຂຽນປຶ້ມ ໄມນ໌ ຄຳຟ (Mein Kampf) ທີ່ແປວ່າ “ການຕໍ່ສູ້ຂອງຂ້ອຍ”.
ປີ 1933 ຮິດເລີໄດ້ຮັບເລືອກຕັ້ງເຂົ້າລັດຖະບານເຢຍລະມັນ. ລາວຍົກເລີກ ເສລີພາບໃນການສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ (freedom of speech) ແລະ ລົງໂທດຢ່າງໜັກ ຫຼື ສັ່ງຂ້າຜູ້ທີ່ຄັດຄ້ານລາວ.
ຮິດເລີ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນຖານະຜູ້ເລີ່ມ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ (World War II) ໂດຍສັ່ງກອງທັບເຢຍລະມັນບຸກໂຈມຕີ ໂປແລນ (Poland).
ໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ລາວສັ່ງໃຫ້ ພວກນາຊີ (Nazis) ຂ້າຄົນຫຼາຍລ້ານຄົນ.
ມີຊາວຢິວຫຼາຍກວ່າຫົກລ້ານຄົນຖືກສັງຫານໃນ ເຫດການໂຮໂລຄອສ (The Holocaust).
ຮິດເລີ ຍັງສັ່ງຂ້າຊາວໂຣມາ (ທີ່ເຄີຍຖືກເອີ້ນວ່າ: “ຢິບຊີ”), ຄົນຮັກຮ່ວມເພດ, ຊາວສະລາບ (Slavs) ແລະ ຜູ້ທີ່ເປັນສັດຕູທາງການເມືອງຂອງລາວ.
ຮິດເລີ ສູນເສຍດິນແດນທັງໝົດທີ່ເຄີຍຍຶດໄດ້ ເມື່ອສັນນິບາດຝ່າຍພັນທະມິດ (Allies) ເຊິ່ງເປັນກຸ່ມປະເທດທີ່ຮ່ວມມືກັນ ເອົາຊະນະເຢຍລະມັນໄດ້.
ເມື່ອຮູ້ວ່າແພ້ແລ້ວ ຮິດເລີ ກໍລີ້ຢູ່ໃນຫ້ອງໃຕ້ດິນ ແລະ ແຕ່ງງານກັບ ເອວາ ບຣາວນ໌ (Eva Braun). ບໍ່ເຖິງ 24 ຊົ່ວໂມງຕໍ່ມາ ທັງສອງກໍໃຊ້ຢາພິດຂ້າຕົວຕາຍ ແລະ ຮິດເລີ ຍັງຍິງຕົວເອງດ້ວຍປືນ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຖືກຈັບໄດ້.

ຮູບພາບອື່ນໆສຳລັບບົດຄວາມ

ຮູບ: ເຮືອນໃນເມືອງ ເລອອນດິງ ປະເທດອອສເຕຍ (Leonding, Austria) ບ່ອນທີ່ຮິດເລີ ຢູ່ຕອນຕົ້ນໄວລຸ້ນ (ຖ່າຍໃນເດືອນກໍລະກົດ 2012). The house in which Adolf Hitler spent his early adolescence (c.1894).

ຮູບ: ອາຄານອານເຕີ ໂຮຟ ໃນເມືອງມິວນິກ. ຮູບສີນ້ຳແຕ້ມໂດຍອາດອຟ ຮິດເລີ ປີ 1914. The Courtyard of the Old Residency in Munich.

ຮູບ: ຮິດເລີ ແລະ ຟຣານສ໌ ຊາເວີ ຊວາຣ໌ສ໌ ເຫຼັງໄຮ່ພັກນາຊີ ໃນພິທີເປີດສຳນັກງານໃຫຍ່ “ເຮືອນສີນ້ຳຕານ” ເດືອນທັນວາ 1930. Bundesarchiv Bild 119-0289, München, Hitler bei Einweihung “Braunes Haus”

ຮູບ: ຮິດເລີຢູ່ຂ້າງປ່ອງຢ້ຽມຂອງສຳນັກງານນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ຮັບສຽງເຊຍຈາກປະຊາຊົນ ໃນຄືນທີ່ລາວໄດ້ເປັນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ (chancellor) ວັນທີ 30 ມັງກອນ 1933 (To the power of Hitler).

ຮູບ: ຮິດເລີ ແລະ ພອລ ຟອນ ຮິນເດນບວກ (Paul von Hindenburg) ໃນ “ວັນພອດສດຳ” ວັນທີ 21 ມີນາ 1933 (Bundesarchiv Bild 183-S38324, Tag von Potsdam, Adolf Hitler, Paul v. Hindenburg).

ຮູບ: ປີ 1934 ຮິດເລີ ກາຍເປັນປະມຸກລັດຂອງເຢຍລະມັນ ດ້ວຍຕຳແໜ່ງຟຸເຣີ ແລະ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີແຫ່ງຈັກກະພັດ (Führer und Reichskanzler). Obersalzberg, Berghof, Adolf Hitler in office seating on his desk. Bavarian national library, Hoffmann phototheque, image number hoff-1956. Picture of 1936, published in IB in 1937, special issue titled : Adolf Hitler’s Germany.

ຮູບ: ພິທີລະນຶກເຖິງຜູ້ເສຍຊີວິດ ຢູ່ສະໜາມຈັດປະຊຸມໃຫຍ່ພັກນາຊີ ທີ່ເມືອງນູເຣມເບີກ (Nuremberg) ເດືອນກັນຍາ 1934. Nürnberg, Reichsparteitag, SA- und SS-Appell.

ຮູບ: ເບນິໂຕ ມຸດໂຊລິນີ (Benito Mussolini) ກັບຮິດເລີ ວັນທີ 25 ຕຸລາ 1936 ມື້ທີ່ປະກາດພັນທະມິດລະຫວ່າງອີຕາລີ ແລະ ເຢຍລະມັນ.

ຮູບ: ຮິດເລີ ພົບກັບລັດຖະມົນຕີການຕ່າງປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ໂຢສຸເກະ ມັດສຸໂອກະ (Yōsuke Matsuoka) ທີ່ເບີລິນ ເດືອນມີນາ 1941. ທາງຫຼັງແມ່ນໂຢອາຄິມ ຟອນ ຣິບເບັນທຣອບ (Joachim von Ribbentrop). Japanese Foreign Minister Yōsuke Matsuoka (1880–1946, left) visits Adolf Hitler.

ຮູບ: ເດືອນຕຸລາ 1938: ຮິດເລີ ນັ່ງລົດຜ່ານຝູງຊົນໃນເມືອງເຊັບ (ເຢຍລະມັນເອີ້ນວ່າ: ເອເກີ) ໃນເຂດ ຊູເດເຕັນ (Sudetenland). Eger, Besuch Adolf Hitlers.

ຮູບ: ຮິດເລີ ກວດພົນທະຫານໃນ ການບຸກໂຈມຕີໂປແລນ (campaign against Poland) ເດືອນກັນຍາ 1939. Bundesarchiv Bild 183-S55480, Polen, Parade vor Adolf Hitler.

ຮູບ: ຮິດເລີ ຢ້ຽມຢາມປາຣີ ພ້ອມກັບສະຖາປະນິກ ອາລເບີດ ສເປຍ (Albert Speer) (ຊ້າຍ) ແລະ ນັກແກະສະຫຼັກ ອາໂນ ເບຣັກເກີ (Arno Breker) (ຂວາ) ວັນທີ 23 ມິຖຸນາ 1940. Adolf Hitler in Paris 1940.

ຮູບ: ຂອບເຂດຂອງ “ຈັກກະພັດເຢຍລະມັນຍິ່ງໃຫຍ່” ທີ່ພວກນາຊີວາງແຜນໄວ້ (Greater Germanic Reich).

ຮູບ: ຮິດເລີ ປະກາດສົງຄາມກັບສະຫະລັດຕໍ່ສະພາຣາຍສ໌ຕາກ ວັນທີ 11 ທັນວາ 1941. Bundesarchiv Bild 183-1987-0703-507, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler.

ຮູບ: ຫ້ອງແຜນທີ່ທີ່ຖືກທຳລາຍ ທີ່ຮັງໝາປ່າ (Wolf’s Lair) ສູນບັນຊາການດ້ານຕາເວັນອອກຂອງຮິດເລີ ຫຼັງແຜນລອບສັງຫານ 20 ກໍລະກົດ (20 July plot). Zerstörte Lagerbaracke nach dem 20. Juli 1944.

ຮູບ: ໜ້າທຳອິດຂອງໜັງສືພິມ Stars and Stripes ຂອງກອງທັບສະຫະລັດ ວັນທີ 2 ພຶດສະພາ 1945 ປະກາດການເສຍຊີວິດຂອງຮິດເລີ (A headline in the U.S. Army newspaper Stars and Stripes announcing Hitler’s death).

ຮູບ: ຄຳສັ່ງຂອງຮິດເລີກ່ຽວກັບໂຄງການ “ອັກຕິໂອນ ທີ 4” (Aktion T4) ລົງວັນທີ 1 ກັນຍາ 1939 (Aktion brand).

ຮູບ: ຮິດເລີ ໃນກອງປະຊຸມທີ່ສຳນັກງານໃຫຍ່ກອງທັບກຸ່ມພາກໃຕ້ ເດືອນມິຖຸນາ 1942 (For documentary purposes the German Federal Archive often retained the original image captions, which may be erroneous, biased, obsolete or politically extreme).

ຮູບ: ຮິດເລີ ກັບ ອີວາ ບຣາວນ໌ (Eva Braun) ຄູ່ຮັກມາດົນນານ ໃນປີ 1942. (Bundesarchiv B 145 Bild-F051673-0059, Adolf Hitler und Eva Braun auf dem Berghof).

ຮູບ: ຮິດເລີ ຈັບມືກັບບິດຊັບ ລຸດວິກ ມຸນເລີ ໃນເຢຍລະມັນ ຊ່ວງຊຸມປີ 1930 (Adolf Hitler shaking hands with Catholic dignitaries in Germany in the 1930s).

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ແປ ແລະ ຮຽບຮຽງມາຈາກ https://kids.kiddle.co/Adolf_Hitler