ການວັດແທກ ໝາຍເຖິງການຊອກຫາວ່າສິ່ງໜຶ່ງມີຢູ່ຫຼາຍປານໃດ. ເມື່ອເຮົາວັດແທກ ເຮົາຈະກຳນົດ ຕົວເລກ (number) ໃຫ້ກັບລັກສະນະໃດໜຶ່ງຂອງວັດຖຸ ແລະ ຕົວເລກນັ້ນສະແດງ ປະລິມານ (amount) ຂອງລັກສະນະນັ້ນ. ເຮົາສາມາດຂຽນຜົນການວັດແທກດ້ວຍ ຫົວໜ່ວຍ (units) ໄດ້ຫຼາກຫຼາຍແບບ.

ຮູບພາບ: ສາຍວັດທົ່ວໄປທີ່ມີທັງຫົວໜ່ວຍ ແມັດຕຣິກ (Metric) ແລະ ອິມພີເຣຍລ໌ (Imperial) ພ້ອມເຫຼັກເພນນີຂອງສະຫະລັດ (US pennies) 2 ອັນວາງໄວ້ປຽບທຽບຂະໜາດ. Measuring Tape (Inch+Centimeters), US-Standard (but far less common than only Inch).

ຮູບພາບ: ຂວດນົມເດັກ (baby bottle) ທີ່ມີຂີດວັດສາມລະບົບ ຄື ອິມພີເຣຍລ໌ (ອັງກິດ) (Imperial (U.K.)), ລະບົບປະເພນີຂອງສະຫະລັດ (U.S. customary) ແລະ ແມັດຕຣິກ (metric) ເຊິ່ງເປັນ ລະບົບການວັດແທກ (measurement systems) ທັງສາມແບບ. (ຂວດນົມເດັກທີ່ສະແດງຂີດວັດຄົບທັງສາມລະບົບ ຄື: ແມັດຕຣິກ, ອິມພີເຣຍລ໌ ແລະ ລະບົບປະເພນີຂອງສະຫະລັດ. ເທິງຂວດມີຂໍ້ຄວາມລະບຸວ່າ “ຜະລິດໃນອັງກິດ” (Made in England) ໂດຍບໍລິສັດຜະລິດຕະພັນເດັກ “Avent Naturally”. ຂວດນີ້ຖືກຊື້ໃນປີ 2005 ທີ່ເມືອງດີທຣອຍ ລັດມິຊິແກນ ປະເທດສະຫະລັດ). 

ຮູບພາບ: ເຄື່ອງມືວັດແທກສີ່ຊະນິດທີ່ມີຂີດແບ່ງແບບແມັດຕຣິກ. ເຄື່ອງມືວັດແບບແມັດຕຣິກສີ່ຊະນິດ ລວມມີ: ສາຍວັດ, ເຄື່ອງວັດອຸນຫະພູມ, ຕຸ້ມນ້ຳໜັກ 1 ກິໂລກຣາມ ແລະ ມັນຕິມິເຕີໄຟຟ້າ. ເຄື່ອງມືເຫຼົ່ານີ້ຖືກເລືອກມາເພື່ອສະແດງຫົວໜ່ວຍວັດບາງຢ່າງຂອງລະບົບແມັດຕຣິກ (ຫຼື ເວົ້າໃຫ້ຖືກຕ້ອງກວ່ານັ້ນຄື ລະບົບ SI) ໄດ້ແກ່: ເຊັນຕິແມັດ, ກິໂລກຣາມ, ອົງສາເຊວຊຽດ, ແອມແປ, ໂວນ ແລະ ໂອມ.

ຮູບພາບ: ໄມ້ບັນທັດ (ruler) ຂອງຊ່າງໄມ້ຍາວ 2 ແມັດ (Carpenters Rule).

ເຮົາວັດແທກຫຍັງໄດ້ແດ່? (What Can We Measure?)

ເຮົາສາມາດວັດແທກສິ່ງຕ່າງໆໄດ້ຫຼາຍຢ່າງ. ນີ້ຄືລັກສະນະທົ່ວໄປຂອງວັດຖຸທີ່ເຮົາວັດໄດ້:

ການວັດໄລຍະທາງ (Measuring Distance)

ໄລຍະທາງ (distance) ບອກວ່າສອງສິ່ງຫ່າງກັນເທົ່າໃດ ຫຼື ສິ່ງໜຶ່ງຍາວປານໃດ.

• ເມືອງ (city) ຂອງເຈົ້າຫ່າງຈາກອີກເມືອງໜຶ່ງເທົ່າໃດ?
• ໄມ້ທ່ອນ (stick) ອັນໜຶ່ງຍາວເທົ່າໃດ?
• ຕົ້ນໄມ້ (trees) ສອງຕົ້ນຢູ່ຫ່າງກັນເທົ່າໃດ?

ການວັດນ້ຳໜັກ (Measuring Weight)

ນ້ຳໜັກ (weight) ບອກວ່າສິ່ງໜຶ່ງໜັກປານໃດ.

• ໝາກໂປມ (apples) ຫຼາຍໜ່ວຍ ກັບ ໝາກກ້ວຍ (bananas) ຫຼາຍໜ່ວຍ ອັນໃດໜັກກວ່າກັນ?
• ມີໃຜນ້ຳໜັກຫຼຸດລົງບໍ່ດົນມານີ້ບໍ?
• ຖ້າເອົາກ້ອນຫີນໃສ່ໃນ ເຮືອ (boat) ເຮືອຈະຈົມ (sink) ບໍ?

ການວັດອຸນຫະພູມ (Measuring Temperature)

ອຸນຫະພູມ (temperature) ບອກວ່າສິ່ງໜຶ່ງຮ້ອນ ຫຼື ເຢັນປານໃດ.

• ມື້ນີ້ລອນດອນ ຫຼື ປາຣີຮ້ອນກວ່າກັນ?
• ຖ້າອາກາດອຸ່ນຂຶ້ນ ກ້ອນນ້ຳກ້ອນຈະລະລາຍເປັນນ້ຳບໍ?
• ມີໃຜເປັນໄຂ້ (fever) ຫຼືບໍ່?

ການວັດປະລິມານ (ບໍລິມາດ) (Measuring Volume)

ບໍລິມາດ (volume) ບອກວ່າສິ່ງໜຶ່ງປົກຫຸ້ມພື້ນທີ່ຫຼາຍປານໃດ ຫຼື ພາຊະນະໜຶ່ງໃສ່ນ້ຳໄດ້ຫຼາຍເທົ່າໃດ.

• ຕ້ອງໃຊ້ຖັງນ້ຳຈັກຖັງ ຈຶ່ງຈະເຕັມອ່າງອາບນ້ຳ?
• ຄວນໃສ່ ນ້ຳມັນ (oil) ໝາກກອກ (olive) ໃນສູດອາຫານເທົ່າໃດ?
• ກ່ອງໜຶ່ງໃສ່ບລັອກໄດ້ຈັກອັນ?

ການວັດຄວາມກົດດັນ (Measuring Pressure)

ຄວາມກົດດັນ (pressure) ບອກວ່າມີແຮງກົດໃສ່ພື້ນທີ່ໃດໜຶ່ງຫຼາຍປານໃດ.

• ຄວນສູບລົມເຂົ້າ ຢາງ (tire) ລົດ (car) ເທົ່າໃດ?
• ອາກາດຈະດີຕໍ່ໄປ ຫຼື ມີພະຍຸເຂົ້າມາ?
• ຫູຂອງເຈົ້າຈະອື້ ເມື່ອປີນພູສູງບໍ?

ເຮົາຍັງວັດສິ່ງອື່ນໄດ້ອີກຫຼາຍຢ່າງ!

ເຂົ້າໃຈຫົວໜ່ວຍການວັດແທກ (Understanding Units of Measurement)

ຫົວໜ່ວຍການວັດແທກ (Unit of measurement)

ລັກສະນະສ່ວນໃຫຍ່ຖືກວັດດ້ວຍຕົວເລກ (number) ແລະ ຫົວໜ່ວຍການວັດແທກ (unit of measurement). ຫົວໜ່ວຍການວັດແທກຄືປະລິມານມາດຕະຖານ (standard) ອັນໜຶ່ງ. ຕົວເລກບອກວ່າປະລິມານມາດຕະຖານນັ້ນໃສ່ເຂົ້າໃນສິ່ງທີ່ເຮົາວັດໄດ້ຈັກເທື່ອ. ຕົວຢ່າງ ຖ້າຕົ້ນໄມ້ສູງກວ່າໄມ້ແມັດ 10 ເທົ່າ ກໍແປວ່າຕົ້ນໄມ້ນັ້ນສູງ 10 ແມັດ.

ຮູບພາບສຳລັບບົດຄວາມ

ຮູບພາບ: ສະຖານີວັດ C ຂອງການທົດລອງ EMMA ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃຕ້ດິນເລິກ 75 ແມັດ ໃນບໍ່ແຮ່ປີຮາຊາລມີ (Pyhäsalmi) ປະເທດຟິນແລນ. ສະຖານີນີ້ມີເຄື່ອງກວດຈັບທີ່ສັງເກດ ມິວອນ ພະລັງງານສູງ ຊຶ່ງເກີດຈາກການປະທະກັນລະຫວ່າງອະນຸພາກລັງສີຈັກກະວານປະຖົມ ກັບຊັ້ນບັນຍາກາດຂອງໂລກ.

ເຈາະເລິກ: ການວັດແທກໃນຊີວິດປະຈຳວັນຂອງຄົນລາວ

ໃນຊີວິດຈິງ, ພວກເຮົາໃຊ້ການວັດແທກຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ ບໍ່ວ່າຈະເປັນການຊື້ເຄື່ອງ, ການປຸງແຕ່ງອາຫານ ຫຼື ການເດີນທາງ. ບາງຄັ້ງເຮົາກໍໃຊ້ ຫົວໜ່ວຍສາກົນ (ເຊັ່ນ: ກິໂລກຣາມ, ແມັດ) ແລະ ບາງຄັ້ງກໍໃຊ້ ຫົວໜ່ວຍພື້ນບ້ານ ທີ່ຄຸ້ນເຄີຍກັນມາແຕ່ດົນນານ.

ລອງມາເບິ່ງຕົວຢ່າງການວັດແທກໃນແຕ່ລະປະເພດພ້ອມຕົວຢ່າງແທ້ຈິງກັນເລີຍ:

1. ການວັດແທກໄລຍະທາງ (Distance)

• ຫົວໜ່ວຍສາກົນ: ມິນລີແມັດ, ຊັງຕິແມັດ, ແມັດ, ກິໂລແມັດ.
• ຕົວຢ່າງໃນຊີວິດຈິງ:
  • ການເດີນທາງຈາກ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ໄປ ຫຼວງພະບາງ ມີໄລຍະທາງປະມານ 340 ກິໂລແມັດ.
  • ເວລາຊື້ຜ້າ ຫຼື ຕັດເສື້ອ, ຊ່າງຕັດຜ້າຈະໃຊ້ສາຍວັດແທກເປັນ ຊັງຕິແມັດ (cm) ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຂະໜາດທີ່ພໍດີຕົວ.

2. ການວັດແທກນ້ຳໜັກ ແລະ ມະຫາຊົນ (Weight & Mass)

• ຫົວໜ່ວຍສາກົນ: ກຣາມ, ກິໂລກຣາມ, ໂຕນ.
• ຫົວໜ່ວຍພື້ນບ້ານທີ່ຄຸ້ນເຄີຍ: ຂີດ, ໝາກ (ສຳລັບໝາກໄມ້ບາງຊະນິດ).
• ຕົວຢ່າງໃນຊີວິດຈິງ:
  • ເວລາໄປຕະຫຼາດ ແຈ້ງແມ່ຄ້າວ່າ: “ຊື້ໝາກນາວ 1 ຂີດ” ຫຼື “ຊື້ຊີ້ນໝູ 1 ກິໂລກຣາມ”.
  • ການຊື້ເຂົ້າສານເປັນກະສອບ ໃຫຍ່ ມັກຊື້ເປັນ ກິໂລກຣາມ ເຊັ່ນ: ເຂົ້າສານ 10 ກິໂລ ຫຼື 50 ກິໂລ.

3. ການວັດແທກອຸນຫະພູມ (Temperature)

• ຫົວໜ່ວຍສາກົນ: ອົງສາເຊວຊຽດ (°C), ອົງສາຟາເຣນຮາຍ (°F).
• ຕົວຢ່າງໃນຊີວິດຈິງ:
  • ລະດູຮ້ອນຢູ່ປະເທດລາວ ຕອນກາງເວັນອຸນຫະພູມອາດຈະສູງເຖິງ 38°C – 40°C ເຊິ່ງຮ້ອນຫຼາຍ.
  • ເວລາລູກຫຼານບໍ່ສະບາຍ ພໍ່ແມ່ຈະໃຊ້ບາຫຼອດ (Termometer) ວັດໄຂ້; ຖ້າອຸນຫະພູມຮ່າງກາຍຂຶ້ນໄປຮອດ 38.5°C ແປວ່າເປັນໄຂ້.

4. ການວັດແທກປະລິມານ ຫຼື ບໍລິມາດ (Volume)

• ຫົວໜ່ວຍສາກົນ: ມິລິລິດ (ml), ລິດ (L).
• ຫົວໜ່ວຍພື້ນບ້ານ: ຕຸກ, ຈອກ, ບ່ວງແກງ.
• ຕົວຢ່າງໃນຊີວິດຈິງ:
  • ການຊື້ ນ້ຳດື່ມ ມັກຊື້ເປັນຂວດຂະໜາດ 500 ມິລິລິດ ຫຼື 1.5 ລິດ.
  • ເວລາປຸງແຕ່ງອາຫານ (ເຊັ່ນ: ໃສ່ນ້ຳປາ ຫຼື ຜົງຊູຮົດ) ເຮົາອາດຈະບໍ່ໄດ້ໃຊ້ເຄື່ອງມືວັດຕະຫຼອດ, ແຕ່ໃຊ້ ບ່ວງກາເຟ ຫຼື ບ່ວງແກງ ເປັນມາດຕະຖານໃນການຕົງແຕ່ງລົດຊາດ.

💡 ເປັນຫຍັງ “ການວັດແທກ” ຈຶ່ງສຳຄັນ?

ຖ້າບໍ່ມີການວັດແທກ, ໂລກຂອງເຮົາຈະວຸ້ນວາຍຫຼາຍ:

1. ຄວາມ ຖືກຕ້ອງ: ຊ່າງສ້າງເຮືອນຈະບໍ່ສາມາດຕັດໄມ້ໃຫ້ພໍດີກັນໄດ້ ຖ້າບໍ່ມີມາດຕະຖານແມັດ ຫຼື ໄມ້ບັນທັດ.
2. ການຄ້າຂາຍ: ການຊື້-ຂາຍສິນຄ້າ (ເຊັ່ນ: ນ້ຳມັນເຊື້ອເພີງ, ເຂົ້າສານ, ຜັກຜົນໄມ້) ຈະບໍ່ມີຄວາມຍຸຕິທຳ ຖ້າບໍ່ມີຕາຊັ່ງ ຫຼື ຫົວໜ່ວຍວັດທີ່ເປັນສາກົນ.
3. ວິທະຍາສາດ ແລະ ການແພດ: ໝໍຕ້ອງວັດແທກປະລິມານຢາໃຫ້ “ຖືກຕ້ອງພໍດີ” ກัບນ້ຳໜັກຕົວຂອງຄົນເຈັບ ຖ້າໃຫ້ໜ້ອຍເກີນໄປກໍ່ ບໍ່ຫາຍຂາດ, ຖ້າໃຫ້ຫຼາຍເກີນໄປກໍອາດເປັນອັນຕະລາຍເຖິງຊີວິດໄດ້.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ແປ ແລະ ຮຽບຮຽງມາຈາກທີມງານ Laopedia ແລະ https://kids.kiddle.co/Measurement