ສະຫຼຸບ
ເຫດຜົນ (Logic) ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບວິທີທີ່ພວກເຮົາຄິດ ແລະ ໃຊ້ເຫດຜົນ. ມັນຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາຫາຄຳຕອບໄດ້ວ່າບາງສິ່ງບາງຢ່າງນັ້ນເປັນຄວາມຈິງ ຫຼື ຄວາມເທັດ. ເຫດຜົນປຽບເໝືອນຊຸດກົດເກນສຳລັບການຄິດທີ່ດີ. ເຫດຜົນຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈວ່າແນວຄວາມຄິດເຊື່ອມຕໍ່ກັນແນວໃດ. ຮູບເກົ່ານີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຫດຜົນທີ່ມີດາບກຳລັງໄລ່ຕາມບັນຫາ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ນັກຄິດທີ່ມີຊື່ສຽງຄົນໜຶ່ງຊື່ວ່າ Aristotle ໄດ້ໃຊ້ເຫດຜົນເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນສິ່ງຕ່າງໆດັ່ງນີ້: ມະນຸດທຸກຄົນຕ້ອງຕາຍ (ໝາຍຄວາມວ່າພວກເຂົາຈະຕ້ອງຕາຍ). Socrates ເປັນມະນຸດ. ດັ່ງນັ້ນ, Socrates ຈຶ່ງຕ້ອງຕາຍ.ນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງງ່າຍໆຂອງການໃຫ້ເຫດຜົນທາງເຫດຜົນວິທະຍາ. ການໃຊ້ສັນຍະລັກໃນເຫດຜົນ ບາງຄັ້ງ, ຜູ້ຄົນໃຊ້ສັນຍະລັກເພື່ອເຮັດໃຫ້ເຫດຜົນວິທະຍາຈະແຈ້ງຂຶ້ນ. ນີ້ເອີ້ນວ່າ ເຫດຜົນແບບສັນຍະລັກ (Symbolic logic). ມັນຄືກັບການໃຊ້ສັນຍະລັກທາງຄະນິດສາດເພື່ອແທນແນວຄິດຕ່າງໆ. ນີ້ແມ່ນສັນຍະລັກທົ່ວໄປບາງຢ່າງ: ໃນເຫດຜົນວິທະຍາ, ພວກເຮົາເວົ້າເຖິງ "ຂໍ້ຄວາມ" (statements). ຂໍ້ຄວາມແມ່ນປະໂຫຍກທີ່ສາມາດເປັນຄວາມຈິງ ຫຼື ຄວາມເທັດໄດ້. ຕົວຢ່າງ: "ທ້ອງຟ້າເປັນສີຟ້າ" ແມ່ນຂໍ້ຄວາມ. ສ່ວນ…
ເຫດຜົນ (Logic) ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບວິທີທີ່ພວກເຮົາຄິດ ແລະ ໃຊ້ເຫດຜົນ. ມັນຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາຫາຄຳຕອບໄດ້ວ່າບາງສິ່ງບາງຢ່າງນັ້ນເປັນຄວາມຈິງ ຫຼື ຄວາມເທັດ. ເຫດຜົນປຽບເໝືອນຊຸດກົດເກນສຳລັບການຄິດທີ່ດີ.
ເຫດຜົນຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈວ່າແນວຄວາມຄິດເຊື່ອມຕໍ່ກັນແນວໃດ. ຮູບເກົ່ານີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຫດຜົນທີ່ມີດາບກຳລັງໄລ່ຕາມບັນຫາ.
ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ນັກຄິດທີ່ມີຊື່ສຽງຄົນໜຶ່ງຊື່ວ່າ Aristotle ໄດ້ໃຊ້ເຫດຜົນເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນສິ່ງຕ່າງໆດັ່ງນີ້:
- ມະນຸດທຸກຄົນຕ້ອງຕາຍ (ໝາຍຄວາມວ່າພວກເຂົາຈະຕ້ອງຕາຍ).
- Socrates ເປັນມະນຸດ.
- ດັ່ງນັ້ນ, Socrates ຈຶ່ງຕ້ອງຕາຍ.ນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງງ່າຍໆຂອງການໃຫ້ເຫດຜົນທາງເຫດຜົນວິທະຍາ.
ການໃຊ້ສັນຍະລັກໃນເຫດຜົນ
ບາງຄັ້ງ, ຜູ້ຄົນໃຊ້ສັນຍະລັກເພື່ອເຮັດໃຫ້ເຫດຜົນວິທະຍາຈະແຈ້ງຂຶ້ນ. ນີ້ເອີ້ນວ່າ ເຫດຜົນແບບສັນຍະລັກ (Symbolic logic). ມັນຄືກັບການໃຊ້ສັນຍະລັກທາງຄະນິດສາດເພື່ອແທນແນວຄິດຕ່າງໆ.
ນີ້ແມ່ນສັນຍະລັກທົ່ວໄປບາງຢ່າງ:
ໃນເຫດຜົນວິທະຍາ, ພວກເຮົາເວົ້າເຖິງ “ຂໍ້ຄວາມ” (statements). ຂໍ້ຄວາມແມ່ນປະໂຫຍກທີ່ສາມາດເປັນຄວາມຈິງ ຫຼື ຄວາມເທັດໄດ້. ຕົວຢ່າງ: “ທ້ອງຟ້າເປັນສີຟ້າ” ແມ່ນຂໍ້ຄວາມ. ສ່ວນ “ເຈົ້າຫິວເຂົ້າບໍ?” ບໍ່ແມ່ນຂໍ້ຄວາມເພາະມັນເປັນຄຳຖາມ.
ຖ້າໃຜຜູ້ໜຶ່ງເຮັດຜິດໃນທາງເຫດຜົນ, ມັນຖືກເອີ້ນວ່າ “ເຫດຜົນວິບັດ” (fallacy).
ການພິສູດທາງເຫດຜົນຄືຫຍັງ?
ການພິສູດທາງເຫດຜົນ (Logical proof) ເປັນຄືກັບການໂຕ້ແຍ້ງທີ່ເປັນຂັ້ນຕອນ. ມັນເປັນລາຍການຂອງຂໍ້ຄວາມທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າແນວຄິດໜຶ່ງ (ຂໍ້ສະຫຼຸບ) ມາຈາກແນວຄິດອື່ນໆ (ຂໍ້ສົມມຸດຖານ) ໄດ້ແນວໃດ.
ຕົວຢ່າງ: ເຈົ້າສາມາດພິສູດໄດ້ວ່າ “Socrates ຕ້ອງຕາຍ” ຖ້າເຈົ້າສົມມຸດວ່າ “Socrates ເປັນມະນຸດ” ແລະ “ມະນຸດທຸກຄົນຕ້ອງຕາຍ.” ແຕ່ລະຂັ້ນຕອນໃນການພິສູດຕ້ອງເປັນຄວາມຈິງ ຫຼື ປະຕິບັດຕາມຂໍ້ຄວາມທີ່ເປັນຄວາມຈິງມາກ່ອນ.
ບາງຂໍ້ຄວາມແມ່ນຄວາມຈິງສະເໝີ ບໍ່ວ່າຈະໃນກໍລະນີໃດກໍຕາມ. ຕົວຢ່າງ: “ຝົນກຳລັງຕົກ ຫຼື ຝົນບໍ່ໄດ້ກຳລັງຕົກ” ແມ່ນຄວາມຈິງສະເໝີ. ຂໍ້ຄວາມປະເພດນີ້ຖືກເອີ້ນວ່າ “ສັດຈະນິລັນ” (tautology).
ການນຳໃຊ້ເຫດຜົນ
ເຫດຜົນຖືກນຳໃຊ້ໃນຫຼາຍຂົງເຂດ:
- ເຫດຜົນໃນຄອມພິວເຕີ: ຄອມພິວເຕີໃຊ້ເຫດຜົນຕະຫຼອດເວລາ. ເມື່ອເຈົ້າຂຽນໂປຣແກຣມຄອມພິວເຕີ, ເຈົ້າກຳລັງໃຫ້ຊຸດຄຳສັ່ງທາງເຫດຜົນແກ່ຄອມພິວເຕີ. ຊຸດຄຳສັ່ງນີ້ເອີ້ນວ່າ “ອັນກໍຣິທຶມ” (algorithm). ອັນກໍຣິທຶມບອກຄອມພິວເຕີຢ່າງແນ່ນອນວ່າຕ້ອງເຮັດຫຍັງ ແລະ ເມື່ອໃດ, ຕາມຂັ້ນຕອນເທື່ອລະຂັ້ນ.
- ເຫດຜົນໃນຄະນິດສາດ: ເຫດຜົນມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນຄະນິດສາດ. ນັກຄະນິດສາດໃຊ້ເຫດຜົນເພື່ອສ້າງການພິສູດ. ການພິສູດເຫຼົ່ານີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າຂໍ້ເທັດຈິງທາງຄະນິດສາດນັ້ນຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນຄວາມຈິງ. ຍັງມີສາຂາພິເສດຂອງຄະນິດສາດທີ່ເອີ້ນວ່າ “ເຫດຜົນທາງຄະນິດສາດ” (mathematical logic) ທີ່ສຶກສາເຫດຜົນໂດຍໃຊ້ເຄື່ອງມືທາງຄະນິດສາດ.
- ເຫດຜົນໃນປັດຊະຍາ: ເຫດຜົນຍັງເປັນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງປັດຊະຍາ. ນັກປັດຊະຍາໃຊ້ເຫດຜົນເພື່ອເຂົ້າໃຈວິທີທີ່ພວກເຮົາຄິດ, ສິ່ງໃດເປັນຄວາມຈິງ, ແລະ ວິທີທີ່ພວກເຮົາສາມາດສ້າງການໂຕ້ແຍ້ງທີ່ດີ. ມັນຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຂົາສຳຫຼວດຄຳຖາມໃຫຍ່ໆກ່ຽວກັບຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເປັນຈິງ.
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/