ຕັກກະສາດ (Logic) ແມ່ນຫຍັງ?

ເຫດຜົນ (Logic) ຫຼື ຕັກກະສາດ ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບວິທີທີ່ພວກເຮົາຄິດ ແລະ ໃຊ້ເຫດຜົນ. ມັນຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາຫາຄຳຕອບໄດ້ວ່າບາງສິ່ງບາງຢ່າງນັ້ນເປັນຄວາມຈິງ ຫຼື ຂີ້ຕວະ. ເຫດຜົນປຽບເໝືອນກັບ ຊຸດກົດເກນສຳລັບການຄິດທີ່ດີ.

ເຫດຜົນ ທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈວ່າແນວຄວາມຄິດເຊື່ອມຕໍ່ກັນແນວໃດ. ຮູບເກົ່ານີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຫດຜົນທີ່ມີດາບກຳລັງໄລ່ຕາມບັນຫາ.

ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ນັກຄິດທີ່ມີຊື່ສຽງຄົນໜຶ່ງຊື່ວ່າ: Aristotle ໄດ້ໃຊ້ເຫດຜົນເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນສິ່ງຕ່າງໆດັ່ງນີ້:

• ມະນຸດທຸກຄົນຕ້ອງຕາຍ (ໝາຍຄວາມວ່າພວກເຂົາຈະຕ້ອງຕາຍ).
• Socrates ເປັນມະນຸດ.
• ດັ່ງນັ້ນ, Socrates ຈຶ່ງຕ້ອງຕາຍ. ນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງງ່າຍໆຂອງການໃຫ້ເຫດຜົນທາງເຫດຜົນວິທະຍາ.

ການໃຊ້ສັນຍະລັກໃນເຫດຜົນ

ບາງຄັ້ງ, ຫຼາຍຄົນໃຊ້ສັນຍະລັກເພື່ອເຮັດໃຫ້ເຫດຜົນວິທະຍາຈະແຈ້ງຂຶ້ນ. ນີ້ເອີ້ນວ່າ: ເຫດຜົນແບບສັນຍະລັກ (Symbolic logic). ມັນຄືກັບການໃຊ້ສັນຍະລັກທາງຄະນິດສາດເພື່ອແທນແນວຄວາມຄິດຕ່າງໆ.

ນີ້ແມ່ນສັນຍະລັກທົ່ວໄປບາງຢ່າງ:

ໃນເຫດຜົນວິທະຍາ, ພວກເຮົາເວົ້າເຖິງ “ຂໍ້ຄວາມ” (statements). ຂໍ້ຄວາມແມ່ນປະໂຫຍກທີ່ສາມາດເປັນຄວາມຈິງ ຫຼື ຂີ້ຕວະໄດ້. ຕົວຢ່າງ: “ທ້ອງຟ້າເປັນສີຟ້າ” ແມ່ນຂໍ້ຄວາມ. ສ່ວນ “ເຈົ້າຫິວເຂົ້າບໍ?” ບໍ່ແມ່ນຂໍ້ຄວາມເພາະມັນເປັນຄຳຖາມ.

ຖ້າຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງເຮັດຜິດໃນທາງເຫດຜົນ, ມັນຖືກເອີ້ນວ່າ: “ເຫດຜົນວິບັດ” (fallacy).

ການພິສູດທາງເຫດຜົນແມ່ນຫຍັງ?

ການພິສູດທາງເຫດຜົນ (Logical proof) ແມ່ນເປັນຄືກັບການໂຕ້ແຍ້ງທີ່ເປັນຂັ້ນຕອນ. ມັນເປັນລາຍການຂອງຂໍ້ຄວາມທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າແນວຄິດໜຶ່ງ (ຂໍ້ສະຫຼຸບ) ມາຈາກແນວຄິດອື່ນໆ (ຂໍ້ສົມມຸດຖານ) ໄດ້ແນວໃດ.

ຕົວຢ່າງ: ເຈົ້າສາມາດພິສູດໄດ້ວ່າ “Socrates ຕ້ອງຕາຍ” ຖ້າເຈົ້າສົມມຸດວ່າ “Socrates ເປັນມະນຸດ” ແລະ “ມະນຸດທຸກຄົນຕ້ອງຕາຍ.” ແຕ່ລະຂັ້ນຕອນໃນການພິສູດຕ້ອງເປັນຄວາມຈິງ ຫຼື ປະຕິບັດຕາມຂໍ້ຄວາມທີ່ເປັນຄວາມຈິງມາກ່ອນ.

ບາງຂໍ້ຄວາມແມ່ນຄວາມຈິງສະເໝີ ບໍ່ວ່າຈະໃນກໍລະນີໃດກໍຕາມ. ຕົວຢ່າງ: “ຝົນກຳລັງຕົກ ຫຼື ຝົນບໍ່ໄດ້ກຳລັງຕົກ” ແມ່ນຄວາມຈິງສະເໝີ. ຂໍ້ຄວາມປະເພດນີ້ຖືກເອີ້ນວ່າ: “ສັດຈະນິລັນ” (tautology).

ການນຳໃຊ້ເຫດຜົນ

ເຫດຜົນຖືກນຳໃຊ້ໃນຫຼາຍຂົງເຂດ:

• ເຫດຜົນໃນຄອມພິວເຕີ: ຄອມພິວເຕີໃຊ້ເຫດຜົນຕະຫຼອດເວລາ. ເມື່ອເຈົ້າຂຽນໂປຣແກຣມຄອມພິວເຕີ, ເຈົ້າກຳລັງໃຫ້ຊຸດຄຳສັ່ງທາງເຫດຜົນແກ່ຄອມພິວເຕີ. ຊຸດຄຳສັ່ງນີ້ເອີ້ນວ່າ: “ອັນກໍຣິທຶມ” (algorithm). ອັນກໍຣິທຶມບອກຄອມພິວເຕີຢ່າງແນ່ນອນວ່າຕ້ອງເຮັດຫຍັງ ແລະ ເມື່ອໃດ, ຕາມຂັ້ນຕອນເທື່ອລະຂັ້ນ.
• ເຫດຜົນໃນຄະນິດສາດ: ເຫດຜົນມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນຄະນິດສາດ. ນັກຄະນິດສາດໃຊ້ເຫດຜົນເພື່ອສ້າງການພິສູດ. ການພິສູດເຫຼົ່ານີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ: ຂໍ້ເທັດຈິງທາງຄະນິດສາດນັ້ນຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນຄວາມຈິງ. ຍັງມີສາຂາພິເສດຂອງຄະນິດສາດທີ່ເອີ້ນວ່າ: “ເຫດຜົນທາງຄະນິດສາດ” (mathematical logic) ທີ່ສຶກສາເຫດຜົນໂດຍໃຊ້ເຄື່ອງມືທາງຄະນິດສາດ.
• ເຫດຜົນໃນປັດຊະຍາ: ເຫດຜົນຍັງເປັນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງປັດຊະຍາ. ນັກປັດຊະຍາໃຊ້ເຫດຜົນເພື່ອເຂົ້າໃຈວິທີທີ່ພວກເຮົາຄິດ, ສິ່ງໃດເປັນຄວາມຈິງ, ແລະ ວິທີທີ່ພວກເຮົາສາມາດສ້າງການໂຕ້ແຍ້ງທີ່ດີ. ມັນຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຂົາສຳຫຼວດຄຳຖາມໃຫຍ່ໆກ່ຽວກັບຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເປັນຈິງ.

ສະນັ້ນ, ເພື່ອໃຫ້ທ່ານໄດ້ເຂົ້າໃຈເຖິງຄວາມສຳຄັນ ແລະ ວິທີການນຳໃຊ້ຂໍ້ມູນຈາກ Laopedia ໃນການພັດທະນາຕົນເອງ, ທາງທີມງານຈະຂໍອະທິບາຍເພີ່ມຕື່ມ ເພື່ອໃຫ້ເປັນຕົວຢ່າງການນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດຈິງຂອງທ່ານ:

ຕົວຢ່າງ: ປ່ຽນຄວາມຮູ້ໃນເວັບໄຊ Laopedia ໃຫ້ເປັນທັກສະຄູ່ມີຊີວິດ: ຄູ່ມືການຈົດບັນທຶກແບບນັກຄິດ, ນັກຮຽນຮູ້

ຫຼາຍຄົນອາດຈະເຄີຍອ່ານບົດຄວາມດີໆ ແຕ່ພັດລືມໄປຢ່າງວ່ອງໄວ. ມື້ນີ້ ທີມງານ Laopedia ຢາກແນະນຳວິທີນຳໃຊ້ຂໍ້ມູນທີ່ທ່ານໄດ້ອ່ານ ມາປັບໃຊ້ໃນຊີວິດຈິງຜ່ານການເຮັດເປັນ “Knowledge Journal” (ບັນທຶກການຮຽນຮູ້).

1. ເປັນຫຍັງຕ້ອງມີບັນທຶກການຮຽນຮູ້?

ການອ່ານຢ່າງດຽວອາດຈະບໍ່ພຽງພໍ. ສະນັ້ນ, ການຈົດບັນທຶກລົງໃນເຈ້ຍ ຫຼື ປຶ້ມສ່ວນຕົວຂອງທ່ານ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ສະໝອງຂອງທ່ານຄິດຢ່າງມີຕັກກະ ຫຼື ມີການ “ວິເຄາະ” (Logic) ແລະ “ເຊື່ອມໂຍງ” (Connect) ຂໍ້ມູນເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ກາຍເປັນຄວາມຮູ້ທີ່ຕິດໂຕທ່ານຕະຫຼອດໄປ.

2. ວິທີຈົດບັນທຶກຈາກບົດຄວາມໃນ Laopedia ອາດເປັນຕົວຢ່າງທີ່ຊ່ວຍທ່ານໃນການຄິດວິເຄາະ

ເມື່ອທ່ານອ່ານບົດຄວາມກ່ຽວກັບ “ເຫດຜົນ (Logic)” ຫຼື “ສົງຄາມຮ້ອຍປີ” ໃນເວັບໄຊນີ້, ໃຫ້ລອງແບ່ງການຈົດບັນທຶກອອກເປັນ 3 ສ່ວນ:

• ສິ່ງທີ່ໄດ້ຮຽນຮູ້ (Summary): ສະຫຼຸບຫຍໍ້ດ້ວຍພາສາຂອງທ່ານເອງ (ເຊັ່ນ: ເຫດຜົນວິບັດ ແມ່ນການໃຫ້ເຫດຜົນທີ່ຜິດພາດ ເຊິ່ງເຮົາຄວນຫຼີກລ່ຽງໃນການສົນທະນາ).
• ການເຊື່ອມໂຍງ (Connection): ຂໍ້ມູນນີ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບຊີວິດເຮົາແນວໃດ? (ເຊັ່ນ: ມື້ນີ້ເຮົາໄດ້ໃຊ້ເຫດຜົນຕັດສິນໃຈເລື່ອງວຽກງານ… ມັນຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກການທີ່ອ່ານມາ ຫຼື ບໍ່?).
• ຄຳຖາມຕໍ່ຍອດ (Action): ເຮົາຈະພັດທະນາຕົນເອງໄດ້ແນວໃດ ຈາກບົດຄວາມທີ່ໄດ້ອ່ານ? (ເຊັ່ນ: ຈະລອງສຶກສາເພີ່ມກ່ຽວກັບ ສິ່ງດັ່ງກ່າວເພີ່ມຕື່ມອີກ ເພື່ອໃຫ້ໂຕເອງໂຕ້ແຍ້ງໄດ້ມີຫຼັກການຂຶ້ນ).

3. ຕົວຢ່າງການນຳໃຊ້ໃນການເຮັດວຽກ ຫຼື ການຮຽນຮູ້

• ຖ້າທ່ານເປັນນັກສຶກສາ, ນັກຄົ້ນຄວ້າ: ເມື່ອທ່ານອ່ານບົດຄວາມປະຫວັດສາດ, ໃຫ້ລອງສ້າງໄລຍະເວລາ (Timeline) ຂອງເຫດການນັ້ນໆໃສ່ໃນບົດຄວາມ (Journal) ຂອງທ່ານ ເພື່ອໃຫ້ເຫັນພາບລວມຂອງສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບ.
• ຖ້າທ່ານເປັນຄົນເຮັດວຽກ: ເມື່ອທ່ານອ່ານບົດຄວາມເສດຖະກິດຈົບແລ້ວ (ເຊັ່ນ: ເງິນເຟີ້), ໃຫ້ລອງວິເຄາະວ່າເຫດການດັ່ງກ່າວສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ “ກະເປົາເງິນ” ຫຼື “ແຜນການເງິນ” ໃນປັດຈຸບັນຂອງທ່ານແນວໃດ. ເຊິ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນ ການຄິດແບບມີເຫດຜົນ ຫຼື ຕັກກະສາດ.

4. Laopedia: ເປັນຫຼາຍກວ່າເວັບໄຊ, ເພາະມັນປຽບຄືຫ້ອງສະໝຸດເຄື່ອນທີ່ໃຫ້ກັບທ່ານ

ເວັບໄຊ Laopedia ບໍ່ໄດ້ມີໄວ້ພຽງແຕ່ໃຫ້ອ່ານຜ່ານຕາເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ມັນຄື: “ຄັງຄວາມຮູ້” ທີ່ພ້ອມຈະຊ່ວຍໃຫ້ທ່ານເປັນຄົນທີ່ “ຮູ້ຈັກຄິດ” ແລະ “ຮູ້ຈັກໃຊ້” ຂໍ້ມູນຢ່າງມີຄວາມສ້າງສັນ.

ດັ່ງນັ້ນ, “ຢ່າປ່ອຍໃຫ້ຄວາມຮູ້ຂອງທ່ານ ຈົບລົງທີ່ການອ່ານ. ມາເລີ່ມຕົ້ນບັນທຶກການຮຽນຮູ້ຂອງທ່ານໄປກັບ Laopedia ມື້ນີ້ ເພື່ອພັດທະນາຕົວທ່ານເອງໃນທຸກໆມື້!”.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/