ເດັກ (ເດັກນ້ອຍ) ແມ່ນໃຜ?

ເດັກ (ເດັກນ້ອຍ) ແມ່ນບຸກຄົນ (person) ທີ່ຍັງບໍ່ທັນເຕີບໃຫຍ່ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ (adult). ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ໝາຍເຖິງຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນເຂົ້າສູ່ວັຍຈະເລີນພັນ (puberty) ຫຼື ຍັງຢູ່ໃນຊ່ວງການຈະເລີນເຕີບໂຕ. ບາງຄັ້ງ, ເຖິງແມ່ນວ່າເດັກ (baby) ທີ່ຍັງຢູ່ໃນທ້ອງກໍຖືກເອີ້ນວ່າເດັກເຊັ່ນກັນ. ນອກຈາກນີ້, ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງສາມາດຖືກເອີ້ນວ່າເປັນ “ລູກ” ຂອງພໍ່ແມ່ໄດ້ ບໍ່ວ່າພວກເຂົາຈະມີອາຍຸເທົ່າໃດກໍຕາມ. ຄຳສັບອື່ນໆທີ່ໃຊ້ແທນຄຳວ່າ ‘ເດັກ’ ໄດ້ແກ່ ເດັກນ້ອຍ, ເດັກອ່ອນ, ເຍົາວະຊົນ, ເດັກຊາຍ, ຫຼື ເດັກຍິງ.

ເດັກນ້ອຍ ອາຍຸ 1 ປີ.

ເດັກນ້ອຍກຳລັງຫຼິ້ນຄອມພິວເຕີ.

ໃນຫຼາຍປະເທດ, ເດັກນ້ອຍຈະໄປໂຮງຮຽນ (school) ເພື່ອຮຽນຮູ້ ແລະ ເຕີບໃຫຍ່. ເດັກນ້ອຍທີ່ຍັງນ້ອຍຫຼາຍອາດຈະໄປໂຮງຮຽນອະນຸບານ (nursery) ຫຼື ເຮືອນລ້ຽງເດັກ (kindergarten). ການຫຼິ້ນ (Playing) ຂອງຫຼິ້ນ (toys) ແລະ ການໃຊ້ຈິນຕະນາການ ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍຕໍ່ການຈະເລີນເຕີບໂຕ (growth) ຂອງເດັກ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ໃນບາງປະເທດທີ່ກຳລັງພັດທະນາ (developing countries), ເດັກນ້ອຍອາດຈະຕ້ອງເຮັດວຽກໃນໂຮງງານ ຫຼື ໃນໄຮ່ໃນນາເພື່ອຊ່ວຍເຫຼືອຄອບຄົວຂອງພວກເຂົາ.

ເມື່ອຜູ້ໃຫຍ່ແຕ່ງງານກັນ (married) ແລະ ຝ່າຍໃດຝ່າຍໜຶ່ງ ຫຼື ທັງສອງຝ່າຍມີລູກມາກ່ອນແລ້ວຈາກຄວາມສຳພັນເດີມ, ເດັກເຫຼົ່ານັ້ນຈະຖືກເອີ້ນວ່າ “ລູກລ້ຽງ” (stepchildren). ຖ້າຜູ້ໃຫຍ່ທັງສອງຝ່າຍຕ່າງກໍມີລູກ, ລູກຂອງພວກເຂົາຈະກາຍເປັນອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງລ້ຽງ (stepbrothers or stepsisters) ຕໍ່ກັນ. ເດັກທີ່ສູນເສຍພໍ່ແມ່ທັງສອງຄົນຈະຖືກເອີ້ນວ່າ “ເດັກກຳພ້າ” (orphan). ເດັກກຳພ້າມັກຈະອາໄສຢູ່ໃນສະຖານລ້ຽງເດັກກຳພ້າ (orphanages), ແຕ່ບາງຄັ້ງພວກເຂົາກໍໂຊກດີທີ່ໄດ້ຮັບການຮັບອຸປະກາລະ (adopted) ຈາກຄອບຄົວໃໝ່.

ການເຕີບໃຫຍ່ ແລະ ການຮຽນຮູ້ (Growing Up and Learning)

ເດັກນ້ອຍຜ່ານຫຼາຍຂັ້ນຕອນໃນການເຕີບໃຫຍ່. ຈາກເດັກເກີດໃໝ່, ພວກເຂົາຮຽນຮູ້ທີ່ຈະຄານ, ຍ່າງ, ແລະ ເວົ້າ. ເມື່ອພວກເຂົາມີອາຍຸຫຼາຍຂຶ້ນ, ພວກເຂົາກໍຮຽນຮູ້ທີ່ຈະອ່ານ, ຂຽນ, ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາໃນໂຮງຮຽນ. ການຮຽນຮູ້ນີ້ເກີດຂຶ້ນທັງໃນຫ້ອງຮຽນ ແລະ ຜ່ານປະສົບການໃນຊີວິດປະຈຳວັນ.

ຄວາມສຳຄັນຂອງການຫຼິ້ນ (The Importance of Play)

ການຫຼິ້ນເປັນສ່ວນສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງຂອງການເປັນເດັກ. ມັນບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຄວາມມ່ວນຊື່ນເທົ່ານັ້ນ! ເມື່ອເດັກນ້ອຍຫຼິ້ນ, ພວກເຂົາຈະໄດ້ຮຽນຮູ້ທັກສະທີ່ສຳຄັນ. ພວກເຂົາຮຽນຮູ້ວິທີການແບ່ງປັນ, ວິທີການແກ້ໄຂບັນຫາ, ແລະ ວິທີການໃຊ້ຈິນຕະນາການ. ການຫຼິ້ນກັບໝູ່ເພື່ອນຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຂົາເຂົ້າໃຈກົດລະບຽບທາງສັງຄົມ ແລະ ວິທີການຢູ່ຮ່ວມກັບຜູ້ອື່ນ. ມັນຍັງຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຂົາພັດທະນາຮ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈອີກດ້ວຍ.

ເດັກນ້ອຍທົ່ວໂລກ (Children Around the World)

ຊີວິດຂອງເດັກນ້ອຍອາດມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍຂຶ້ນຢູ່ກັບວ່າພວກເຂົາອາໄສຢູ່ບ່ອນໃດ. ໃນບາງບ່ອນ, ເດັກນ້ອຍສາມາດເຂົ້າເຖິງໂຮງຮຽນ ແລະ ຊັບພະຍາກອນຕ່າງໆໄດ້ຫຼາຍ. ໃນບາງບ່ອນ, ພວກເຂົາອາດຕ້ອງປະເຊີນກັບສິ່ງທ້າທາຍຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ຄວາມທຸກຍາກ ຫຼື ການຂາດການສຶກສາ. ຫຼາຍອົງການຈັດຕັ້ງເຮັດວຽກເພື່ອຊ່ວຍເຫຼືອໃຫ້ເດັກນ້ອຍທຸກຄົນໄດ້ມີໄວເດັກທີ່ປອດໄພ ແລະ ມີສຸຂະພາບທີ່ດີ.

ສາຍພົວພັນໃນຄອບຄົວ (Family Connections)

ຄອບຄົວເປັນສ່ວນທີ່ສຳຄັນຫຼາຍຂອງຊີວິດເດັກນ້ອຍ. ພໍ່ແມ່ ຫຼື ຜູ້ປົກຄອງຂອງເດັກ (parents) ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວແມ່ນບຸກຄົນຫຼັກທີ່ເບິ່ງແຍງພວກເຂົາ. ພວກເຂົາສິດສອນ, ປົກປ້ອງ, ແລະ ຊ່ວຍໃຫ້ເດັກເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນ.

ອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງ (Brothers and Sisters)

ການມີອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງ (siblings) ຫຼື (ອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງຮ່ວມທ້ອງ) ສາມາດເປັນປະສົບການທີ່ພິເສດ. ພີ່ນ້ອງມັກຈະຫຼິ້ນນຳກັນ, ຮຽນຮູ້ຈາກກັນ ແລະ ກັນ, ແລະ ບາງຄັ້ງກໍຜິດຖຽງກັນ! ພວກເຂົາແບ່ງປັນສາຍພົວພັນທີ່ເປັນເອກະລັກເຊິ່ງສາມາດຢູ່ຍືນຍາວຕະຫຼອດຊີວິດ.

ຄວາມຕ້ອງການຂອງເດັກນ້ອຍທົ່ວໂລກ

ເດັກນ້ອຍທົ່ວທຸກແຫ່ງຫົນມັກຫຼິ້ນ, ຮຽນຮູ້ ແລະ ເຕີບໃຫຍ່ ບໍ່ວ່າຈະໃນປັດຈຸບັນ ຫຼື ເມື່ອຫຼາຍຮ້ອຍປີກ່ອນ. ນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງ.

ການຫຼິ້ນ

• ເກມເຕະບານ: ເດັກນ້ອຍຫຼິ້ນເກມເຕະບານມາເກືອບ 2,000 ປີແລ້ວ ດັ່ງທີ່ເຫັນໃນຜົນງານສິລະປະໂຣມັນ. ທຸກມື້ນີ້ພວກເຂົາຍັງຫຼິ້ນບານເຕະ ແລະ ເກມບານອື່ນໆ ຕາມຖະໜົນ, ສະໜາມຫຍ້າ ແລະ ສວນສາທາລະນະ.
• ຫຼິ້ນນ້ຳ: ໃນຕອນແລງຂອງລະດູຮ້ອນ ເດັກນ້ອຍຫຼິ້ນນ້ຳໃນນ້ຳພຸເພື່ອຄາຍຮ້ອນ.
• ຫຼິ້ນກັບສັດ: ໃນຫຼາຍບ່ອນ ເຊັ່ນ: ເນປານ ເດັກນ້ອຍມັກຫຼິ້ນກັບສັດລ້ຽງ ເຊັ່ນ: ແມວ ເຊິ່ງສອນໃຫ້ພວກເຂົາຮູ້ຈັກອ່ອນໂຍນ ແລະ ເບິ່ງແຍງ.
• ເກມກາງແຈ້ງ: ໃນອະດີດ ແມ່ນແຕ່ເດັກນ້ອຍຈາກຄອບຄົວຍາກຈົນກໍຫຼິ້ນກາງແຈ້ງໃນໝູ່ບ້ານ ແລະ ຊົນນະບົດ ດັ່ງທີ່ເຫັນໃນຮູບແຕ້ມເກົ່າ.

ດົນຕີ, ການເຕັ້ນລຳ ແລະ ສິລະປະ

• ເຄື່ອງດົນຕີ: ເດັກນ້ອຍຮຽນຫຼິ້ນໄວໂອລິນ ຫຼື ເປຍໂນ ຜ່ານການຮຽນ ແລະ ການຝຶກຝົນ. ການສະແດງກຸ່ມເປັນໂອກາດດີທີ່ຈະສະແດງສິ່ງທີ່ຮຽນມາ ແລະ ຫຼິ້ນຮ່ວມກັນ.
• ການເຕັ້ນລຳ: ໃນຫຼາຍຊຸມຊົນ ລວມທັງສູນລ້ຽງເດັກໃນອາຟຣິກາ ການເຕັ້ນລຳເປັນວິທີແບ່ງປັນຄວາມສຸກ ແລະ ຮູ້ສຶກເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງກຸ່ມ.
• ເດັກນ້ອຍໃນສິລະປະ: ສິລະປິນໃນຈີນ, ອັງກິດ ແລະ ອີກຫຼາຍບ່ອນ ໄດ້ແຕ້ມຮູບເດັກນ້ອຍມາຫຼາຍຮ້ອຍປີ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າໄວເດັກມີຄຸນຄ່າສະເໝີມາ.

ການຮຽນຮູ້

• ໂຮງຮຽນ: ຫ້ອງຮຽນໃນແຕ່ລະບ່ອນຂອງໂລກແຕກຕ່າງກັນ. ເດັກນ້ອຍບາງຄົນຮຽນໃນຫ້ອງທີ່ມີໂຕະຮຽນ ເຊັ່ນ: ໃນຟິນແລນຊຸມປີ 1920. ບາງຄົນຮຽນກາງແຈ້ງ ເຊັ່ນ: ໃນບາງເຂດຂອງແອງໂກລາ. ສິ່ງສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນໂອກາດໃນການຮຽນຮູ້.
• ກຸ່ມ ແລະ ສະໂມສອນ: ລູກເສືອ ແລະ ກຸ່ມຄົນໜຸ່ມອື່ນໆ ສອນເລື່ອງການເຮັດວຽກເປັນທີມ, ວິໄນ ແລະ ການຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ອື່ນ.

ຄວາມມ່ວນນອກໂຮງຮຽນ

• ການໄປເບິ່ງໜັງກັບໝູ່ເປັນຄວາມສຸກຂອງເດັກນ້ອຍມາປະມານໜຶ່ງຮ້ອຍປີແລ້ວ.

ສິ່ງທີ່ເຮົາຮຽນຮູ້ໄດ້: ເດັກນ້ອຍທົ່ວໂລກມີຄວາມຕ້ອງການທີ່ຄ້າຍຄືກັນ: ການຫຼິ້ນ, ໝູ່ເພື່ອນ, ການດູແລ ແລະ ໂອກາດໃນການຮຽນຮູ້. ເຖິງວັດທະນະທຳ ແລະ ຍຸກສະໄໝຈະແຕກຕ່າງກັນ ແຕ່ຄວາມສຸກຂອງເດັກນ້ອຍກໍຄືກັນ.

ຮູບພາບອື່ນໆ

ເດັກນ້ອຍຄົນໜຶ່ງກຳລັງຫຼິ້ນຢູ່ເມືອງວາຣີ (Warri), ໄນຈີເຣຍ (African child).

ເດັກນ້ອຍຫຼິ້ນເກມລູກບານ, ຜົນງານສິລະປະໂຣມັນ, ສະຕະວັດທີ 2 ຄ.ສ. (Children playing ball games, detail. Marble, Roman artwork of the second quarter of the 2nd century AD. Provenance unknown).

ເດັກນ້ອຍກຳລັງຫຼິ້ນໄວໂອລິນໃນການສະແດງກຸ່ມ, ອີທາກາ (Ithaca), ນິວຢອກ, 2011 (Children playing violin in a group recital, Suzuki Institute, Ithaca).

ເດັກນ້ອຍໃນມາດາກັສກາ, 2011 (Merina girls of highland Madagascar).

ເດັກນ້ອຍກຳລັງຫຼິ້ນເປຍໂນ, 1984 (Child playing piano).

“ເດັກນ້ອຍຫຼິ້ນ” (Playing Children) ໂດຍສິລະປິນຈີນຍຸກລາຊະວົງຊ້ອງ (Song) ຊູ ຮານເຈິນ (Su Hanchen), ປະມານ ຄ.ສ. 1150.

“ຍຸກແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດ” (The Age of Innocence) ປະມານ 1785/8. ເຣໂນລດສ໌ (Reynolds) ເນັ້ນຄວາມສະຫງ່າງາມຕາມທຳມະຊາດຂອງເດັກນ້ອຍໃນຮູບແຕ້ມຂອງທ່ານ. (Frame contemporary with picture. From Houghton, 2005, 24).

ລູກເສືອຊາວອາເມເນຍໃນປີ 1918 (Premier défilé des scouts arméniens à Constantinople (1918). Le porte drapeau est Vazken Andréassian, agé de 15 ans).

ເດັກນ້ອຍຫຼິ້ນນ້ຳໃນນ້ຳພຸໃນຕອນແລງຂອງລະດູຮ້ອນ, ເດວິສ, ຄາລິຟໍເນຍ. (One of my favorite things to do at the farmers market is sit and watch the kids play in the fountain on a hot summer evening, Davis, California).

ເດັກນ້ອຍເນປານກຳລັງຫຼິ້ນກັບແມວ. (Two children playing with cats. Photo taken in Nepal).

ເດັກຍິງຊາວຮາຣາຣີ (Harari) ໃນເອທິໂອເປຍ. (Harari Girls, Ethiopia (8261348010)).

ການເຕັ້ນລຳທີ່ສູນລ້ຽງເດັກກຳພ້າ Mother of Peace AIDS, ຊິມບັບເວ (Mother of Peace Community).

ຣາຟ ເຮດລີ (Ralph Hedley), “ການແຂ່ງຂັນ” (The Tournament), 1898. ສະແດງພາບເດັກຊາຍຍາກຈົນຫຼິ້ນກາງແຈ້ງໃນເຂດຊົນນະບົດຂອງພາກຕາເວັນອອກສຽງເໜືອຂອງອັງກິດ (The tournament. Signed and dated R Hedley 98. Oil on canvas. 83 x 103 cm).

ເດັກນ້ອຍຢູ່ໜ້າໂຮງໜັງ, ໂທຣອນໂຕ, ຊຸມປີ 1920. (Boys in front of the movie theatre on Dundas Street, Toronto, Canada. The silent film showing in the theatre, Let ‘Er Run, starred Dorothy Devore and George Stewart and had been released almost a year earlier, in October 1922).

ເດັກນ້ອຍໃນຫ້ອງຮຽນກາງແຈ້ງຢູ່ແຂວງບີເອ (Bié), ແອງໂກລາ (school class in Kuito, Angola, by Rafaela Printes).

ເດັກນ້ອຍນັ່ງໃນຫ້ອງຮຽນຟິນແລນທີ່ໂຮງຮຽນທໍຣ໌ວິເນັນ (Torvinen) ໃນໂຊດານກິລາ (Sodankylä), ຟິນແລນ, ໃນຊຸມປີ 1920 (Pupils at the school of Torvinen in Sodankylä, Finland, sometime i 1924–1926. Teacher Maiju Kiviharju, Torvisen kansakoulu 1924-26).

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/