“ແມ່ຍິງ” (Woman) ແມ່ນໃຜ? ຈາກບົດບາດໃນອະດີດສູ່ຄວາມເທົ່າທຽມໃນຍຸກປັດຈຸບັນ.

ເມື່ອເວົ້າເຖິງ “ແມ່ຍິງ” ຫຼາຍຄົນອາດຈະຄິດເຖິງຄວາມອ່ອນໂຍນ, ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ ແມ່ຍິງແມ່ນພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ຂັບເຄື່ອນໂລກໃບນີ້ມາຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ! ມື້ນີ້ Laopedia ພາທຸກຄົນມາບອກເລົ່າເລື່ອງລາວ ແລະ ເບິ່ງບົດບາດອັນໂດດເດັ່ນຂອງແມ່ຍິງນຳກັນ:

ຈາກຍຸກບູຮານສູ່ຍຸກປັດຈຸບັນ

• ໃນອະດີດ: ບົດບາດຂອງແມ່ຍິງມັກຈະຖືກຈຳກັດໄວ້ພຽງແຕ່ການເບິ່ງແຍງຄອບຄົວ, ເຮັດວຽກເຮືອນ ແລະ ເກັບກຳອາຫານ ຍ້ອນຮີດຄອງປະເພນີທີ່ບໍ່ຍຸຕິທຳ.

• ໃນປັດຈຸບັນ: ບົດບາດໄດ້ປ່ຽນແປງໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ! ແມ່ຍິງກ້າວຂຶ້ນມາເປັນຜູ້ນຳປະເທດ, ນັກວິທະຍາສາດ, ນັກທຸລະກິດ ແລະ ຂັບເຄື່ອນສັງຄົມໃນທຸກຂະແໜງການ.

ປະຫວັດສາດແຫ່ງການຕໍ່ສູ້ເພື່ອ “ສິດທິ”

• ເປັນເວລາດົນນານທີ່ແມ່ຍິງບໍ່ມີສິດເທົ່າທຽມຜູ້ຊາຍ ເຊັ່ນ: ສິດໃນການເລືອກຕັ້ງທີ່ເພີ່ງໄດ້ຮັບໃນສະຕະວັດທີ 20.

• ຈົນມາຮອດປີ 1960, ສິຣິມາໂວ ບັນດາຣະນາຍະກະ ໄດ້ສ້າງປະຫວັດສາດເປັນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີຍິງຄົນທຳອິດຂອງໂລກ ທີ່ປະເທດສີລັງກາ, ເປັນຂີດໝາຍສຳຄັນຂອງຄວາມສະເໝີພາບ.

ແມ່ຍິງຜູ້ສ້າງປະຫວັດສາດໂລກ

ຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ ມີແມ່ຍິງເກັ່ງໆ ຫຼາຍຄົນທີ່ປ່ຽນແປງໂລກ ເຊັ່ນ:

• ເອນເຮດວານນາ: ນັກຂຽນ ແລະ ນັກກະວີຄົນທຳອິດໃນປະຫວັດສາດມະນຸດ.

• ໄຮປາເທຍ: ນັກຄະນິດສາດ ແລະ ນັກດາລາສາດຊື່ດັງໃນໂລກບູຮານ.

• ມາຣີ ກູຣີ: ນັກວິທະຍາສາດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເຈົ້າຂອງລາງວັນໂນເບວເຖິງ 2 ສາຂາ!

ຜູ້ຍິງ (Woman) ແມ່ນມະນຸດເພດຍິງທີ່ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ແລ້ວ (adult human). ຄຳວ່າ “ຜູ້ຍິງ” (female) ໃຊ້ເພື່ອເວົ້າເຖິງເພດທາງຊີວະພາບ (biological) ຂອງບຸກຄົນ. ມັນຍັງສາມາດໝາຍເຖິງມະນຸດທີ່ເປັນເພດຍິງທຸກຄົນ ບໍ່ວ່າຈະມີອາຍຸເທົ່າໃດກໍຕາມ, ໂດຍສະເພາະເມື່ອເວົ້າເຖິງເລື່ອງຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ສິດທິຂອງແມ່ຍິງ (Women’s rights).

“ຊີວິດ ແລະ ຍຸກສະໄໝຂອງຜູ້ຍິງ – ໄລຍະຕ່າງໆຂອງຊີວິດຂອງຜູ້ຍິງຈາກອູ່ຈົນເຖິງຫລຸມຝັງສົບ”, 1849. ຮູບພາບນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າຜູ້ຄົນໃນຊຸມປີ 1800 ໄດ້ເຫັນໄລຍະຕ່າງໆຂອງຊີວິດຂອງຜູ້ຍິງແນວໃດ.

ຜູ້ຍິງສ່ວນໃຫຍ່ມີມົດລູກ, ເຊິ່ງເປັນອະໄວຍະວະພິເສດພາຍໃນຮ່າງກາຍຂອງຜູ້ຍິງທີ່ເປັນບ່ອນໃຫ້ເດັກນ້ອຍເຕີບໃຫຍ່ກ່ອນທີ່ຈະເກີດອອກມາ.

ສິດທິ ແລະ ບົດບາດຂອງແມ່ຍິງ (Women’s Rights and Roles)

ເປັນເວລາດົນນານທີ່ແມ່ຍິງໃນຫຼາຍພາກສ່ວນຂອງໂລກບໍ່ໄດ້ມີສິດເທົ່າທຽມກັບຜູ້ຊາຍ. ພວກເຂົາມັກຈະປະເຊີນກັບການປະຕິບັດທີ່ບໍ່ຍຸຕິທຳ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ໃນຫຼາຍປະເທດ, ແມ່ຍິງບໍ່ມີສິດໃນການເລືອກຕັ້ງ (right to vote) ຈົນກວ່າຈະຮອດສະຕະວັດທີ 20 (20th century).

ນັບຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຊຸມປີ 1900 ເປັນຕົ້ນມາ, ແມ່ຍິງໃນຫຼາຍປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວໄດ້ຮັບສິດທິ ແລະ ເສລີພາບຫຼາຍຂຶ້ນ. ປະຈຸບັນ ພວກເຂົາສາມາດເລືອກຕັ້ງ, ເຮັດວຽກໃນຫຼາກຫຼາຍອາຊີບ, ແລະ ມີທາງເລືອກໃນຊີວິດຫຼາຍຂຶ້ນ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ແມ່ຍິງໃນບາງພາກສ່ວນຂອງໂລກຍັງຄົງປະເຊີນກັບສິ່ງທ້າທາຍ ແລະ ການປະຕິບັດທີ່ບໍ່ຍຸຕິທຳຢູ່.

ການປ່ຽນແປງບົດບາດຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ (Changing Roles Through History)

ໃນສະໄໝບູຮານ, ແມ່ຍິງມັກຈະມີບົດບາດສະເພາະໃນຊຸມຊົນຂອງພວກເຂົາ. ພວກເຂົາອາດຮັບຜິດຊອບໃນການເກັບກຳອາຫານ, ກະກຽມອາຫານ, ແລະ ເບິ່ງແຍງເດັກນ້ອຍ, ໃນຂະນະທີ່ຜູ້ຊາຍມັກຈະມີບົດບາດໃນການລ່າສັດ ຫຼື ກໍ່ສ້າງ.

ໃນປະຈຸບັນ, ບົດບາດເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ປ່ຽນແປງໄປຫຼາຍ. ແມ່ຍິງເຮັດວຽກໃນເກືອບທຸກປະເພດອາຊີບ, ຕັ້ງແຕ່ວິທະຍາສາດ ແລະ ທຸລະກິດ ຈົນໄປເຖິງການເມືອງ ແລະ ສິລະປະ. ແມ່ຍິງຫຼາຍຄົນສາມາດຮັກສາຄວາມສົມດຸນລະຫວ່າງການເຮັດວຽກກັບຊີວິດຄອບຄົວ, ແລະ ເປັນເລື່ອງປົກກະຕິທີ່ເຮົາຈະເຫັນແມ່ຍິງເປັນຜູ້ນຳບໍລິສັດ ຫຼື ຜູ້ນຳປະເທດ.

ສັນຍາລັກຂອງແມ່ຍິງ (Symbols for Women)

ສັນຍາລັກຂອງເທບທິດາ Venus ຂອງຊາວໂຣມັນ ມັກຖືກນຳມາໃຊ້ເພື່ອເປັນຕົວແທນໃຫ້ແກ່ແມ່ຍິງ. ສັນຍາລັກນີ້ມີລັກສະນະເປັນວົງມົນ ແລະ ມີເຄື່ອງໝາຍບວກນ້ອຍໆຢູ່ດ້ານລຸ່ມ.

ແມ່ຍິງທີ່ມີຊື່ສຽງໃນປະຫວັດສາດ (Famous Women in History)

ຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ, ມີແມ່ຍິງຫຼາຍຄົນທີ່ໄດ້ສ້າງຄຸນງາມຄວາມດີອັນສຳຄັນໃຫ້ແກ່ໂລກ. ພວກເຂົາໄດ້ເປັນຜູ້ນຳ, ນັກວິທະຍາສາດ, ສິລະປິນ, ແລະ ນັກເຄື່ອນໄຫວ.

ແມ່ຍິງໃນປະຫວັດສາດໂລກ (Women in world history)

ນັກວິທະຍາສາດ ມາຣີ ກູຣີ ໄດ້ຮັບລາງວັນໂນເບວ ສອງລາງວັນ

ແມ່ຍິງ ໄດ້ສ້າງປະຫວັດສາດ ຕັ້ງແຕ່ຍຸກບູຮານ ນັກໂບຮານຄະດີ ໄດ້ຄົ້ນພົບບັນທຶກ ຫຼາຍອັນ ຂອງແມ່ຍິງບູຮານ ຜູ້ມີອຳນາດ:

• ເນອິດໂຮເທບ ເປັນລາຊະນີຍຸກຕົ້ນ ຂອງ ອີຢິບບູຮານ
• ເປເຊເຊັດ ອາໄສຢູ່ອີຢິບ ປະມານ 2600 ປີກ່ອນ ຄ.ສ. ແລະ ເຮັດວຽກເປັນທ່ານໝໍ ທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນັບຖື
• ພູອາບີ ເປັນລາຊະນີ ທີ່ມີຊື່ສຽງ ຂອງ ອູຣ໌ ຜູ້ທີ່ຖືກຝັງ ພ້ອມກັບສົມບັດອັນລ້ຳຄ່າ
• ເອນເຮດວານນາ ເປັນມະຫາປະໂລຫິດຍິງ ໃນເມືອງບູຮານ ອູຣ໌ ນາງເປັນນັກຂຽນ ແລະ ນັກກະວີ ຄົນທຳອິດ ທີ່ມີຊື່ ໃນປະຫວັດສາດມະນຸດ
• ຄູບາບາ ເປັນລາຊະນີບູຮານ ຜູ້ປົກຄອງເມືອງ ຄິຊ

ໃນສະຕະວັດຕໍ່ມາ ແມ່ຍິງ ໄດ້ສ້າງຄວາມກ້າວໜ້າທາງວິທະຍາສາດ ອັນໜ້າອັດສະຈັນ ໄຮປາເທຍ ເປັນນັກຄະນິດສາດ ແລະ ນັກດາລາສາດ ທີ່ມີຊື່ສຽງ ໃນໂລກບູຮານ ໃນຍຸກສະໄໝໃໝ່ ມາຣີ ກູຣີ ໄດ້ສຶກສາ ຟີຊິກສາດ ແລະ ເຄມີສາດ ໄດ້ຮັບລາງວັນໂນເບວ ສອງລາງວັນ.

ວັດທະນະທຳ ແລະ ການເປັນຜູ້ນຳ (Culture and leadership)

ສິຣິມາໂວ ບັນດາຣະນາຍະກະ ເປັນນາຍົກລັດຖະມົນຕີຍິງ ຄົນທຳອິດຂອງໂລກ.

ເປັນເວລາຫຼາຍສະຕະວັດ ຮີດຄອງປະເພນີ ທີ່ບໍ່ຍຸຕິທຳ ຈຳກັດສິ່ງທີ່ແມ່ຍິງ ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ ໃຫ້ຮຽນ ຫຼືບັນລຸ ຫຼາຍຄົນເຊື່ອວ່າ ແມ່ຍິງ ຄວນໂຟກັດ ສະເພາະວຽກເຮືອນ ແມ່ຍິງ ຕ້ອງຕໍ່ສູ້ຢ່າງໜັກ ເພື່ອ ສິດແມ່ຍິງ ແລະ ໂອກາດທາງການສຶກສາ ທີ່ເທົ່າທຽມກັນ ຂະບວນການ ສິດອອກສຽງ ຂອງແມ່ຍິງ ໄດ້ຮ່ວມກັນຮ່ຽວໄຫວ ເພື່ອສິດ ໃນການລົງຄະແນນສຽງ ໃນການເລືອກຕັ້ງ ໃນປີ 1960 ສິຣິມາໂວ ບັນດາຣະນາຍະກະ ຂອງ ສີລັງກາ ໄດ້ກາຍເປັນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີຍິງ ຄົນທຳອິດຂອງໂລກ.

ໃນປັດຈຸບັນ ຂະບວນການສິດທິສະຕຣີ ຍັງສືບຕໍ່ດຳເນີນງານ ໄປສູ່ ຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ແມ່ຍິງຫຼາຍກວ່າແຕ່ກ່ອນ ນຳພາລັດຖະບານ, ຂຽນປຶ້ມ, ບໍລິຫານບໍລິສັດ ແລະ ດຳເນີນການຄົ້ນຄວ້າ ທີ່ສຳຄັນ ສິດທິທີ່ເທົ່າທຽມກັນ ຊ່ວຍຮັບປະກັນວ່າ ເດັກຍິງ ແລະ ແມ່ຍິງທຸກຄົນ ສາມາດບັນລຸ ທ່າແຮງອັນເຕັມທີ່ ຂອງຕົນເອງໄດ້.

“ຊີວິດ ແລະ ອາຍຸຂອງແມ່ຍິງ – ໄລຍະຕ່າງໆຂອງຊີວິດແມ່ຍິງ ຈາກເປົ້ຈົນເຖິງຫຼຸມສົບ”, 1849 ພາບນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄົນໃນຊຸມປີ 1800 ເບິ່ງໄລຍະຕ່າງໆຂອງຊີວິດແມ່ຍິງແນວໃດ.

ໃນລະຫວ່າງ ສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2 ແມ່ຍິງບາງຄົນ ເຮັດວຽກ ທີ່ໂດຍປົກກະຕິ ຜູ້ຊາຍເຮັດ ຄືກັນກັບ ການເຮັດວຽກ ໃນໂຮງງານ (Turret lathe operator machining parts for transport planes at the Consolidated Aircraft Corporation plant, Fort Worth, Texas, USA).

ແມ່ຍິງອັຟການິສະຖານ ໃສ່ ບູຣ໌ກາ ແມ່ຍິງມຸດສະລິມບາງຄົນ ໃສ່ ຮິຈາບ ຫຼື ເຄື່ອງນຸ່ງອື່ນໆ ເປັນສັນຍາລັກ ຂອງຄວາມສຸພາບ ແລະ ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ (A Group of Women Wearing Burkas. Afghanistan women wait outside a USAID-supported health care clinic).

ແມ່ ແລະ ລູກ ໃນ ພູຖານ (Mother and child in Bhutan).

ແມ່ຍິງ ເຂົ້າຮ່ວມຫ້ອງຮຽນ ການອ່ານອອກຂຽນໄດ້ ສຳລັບຜູ້ໃຫຍ່ ໃນ ລາປາສ, ໂບລິເວຍ ການຮຽນຮູ້ ການອ່ານ ແລະ ຂຽນ ຊ່ວຍໃຫ້ຄົນ ໄດ້ຮັບໂອກາດຫຼາຍຂຶ້ນ (Bolivia la paz literacy LOC).

ນັກຊີວະວິທະຍາຍິງ ຊັ່ງນ້ຳໜັກ ເຕົ່າທະເລຊາຍ ກ່ອນປ່ອຍມັນ (Biologist Dr. Paula Khan weighs a desert tortoise before release as part of the Fort Irwin, Calif., tortoise translocation. U.S. Army Environmental Command photo by Neal Snyder (neal.snyder@us.army.mil)).

ແຜນທີ່ໂລກ ຈາກປີ 2010 ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ຍິງມີສ່ວນຮ່ວມ ໃນລັດຖະບານ ຫຼາຍປານໃດ ໃນປະເທດຕ່າງໆ (A map of the world by governmental participation by women, 2010).

ອັງເຈລາ ແມແກລ ຖືກຍົກຍ້ອງວ່າ ເປັນໜຶ່ງໃນແມ່ຍິງ ທີ່ມີອິດທິພົນທີ່ສຸດ ໃນໂລກ ຫຼາຍຄັ້ງ (This image shows Angela Merkel who is the Chancellor of Germany. The image was taken one day before Merkel received the International Charlemagne Prize of the city of Aachen (Karlspreis)).

ນັກປະພັນເພງເຢຍລະມັນ ຄລາຣາ ຊູມານ ໃນປີ 1878 (Pianist and composer Clara Schumann by Franz von Lenbach).

ແຄຣິໂອໄທ ຂອງແມ່ຍິງມະນຸດ ນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນ ໂຄຣໂມໂຊມທັງໝົດ ໃນຈຸລັງຂອງຄົນ (Spectral karyotype).

ແມ່ຍິງ ກຳລັງຫຍິບແສ່ວ ການເຮັດຜ້າ ຄືກັນກັບຜ້າຝ້າຍ ໂດຍປະເພນີ ເປັນວຽກຂອງແມ່ຍິງ ໃນຫຼາຍວັດທະນະທຳ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/