ວິກິດການການປ່ຽນແປງສະພາບພູມອາກາດ (Climate Change)

ວິກິດການການປ່ຽນແປງສະພາບພູມອາກາດ (Climate Change) ໄດ້ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ແຕ່ລະປະເທດໃນທົ່ວໂລກໃນຮູບແບບທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ໂດຍຂຶ້ນກັບສະພາບພູມສັນຖານ ແລະ ທີ່ຕັ້ງທາງພູມສາດ. ຕໍ່ໄປນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງຂອງບັນດາປະເທດທີ່ພວມເຈິກັບບັນຫານີ້ຢ່າງຮຸນແຮງ:

1. ປະເທດໂຮນລັງ (Netherlands): ວິກິດລະດັບນ້ຳທະເລສູງຂຶ້ນ

ໂຮນລັງເປັນປະເທດທີ່ມີພື້ນທີເຖິງ 1/3 ຢູ່ຕ່ຳກວ່າລະດັບນ້ຳທະເລ. ການທີ່ກ້ອນນ້ຳແຂງຂົ້ວໂລກລະລາຍເຮັດໃຫ້ລະດັບນ້ຳທະເລສູງຂຶ້ນ ແລະ ເປັນໄພຄຸກຄາມໂດຍກົງຕໍ່ການຈົມນ້ຳຂອງປະເທດ.

• ການຮັບມື: ໂຮນລັງເປັນຜູ້ນຳຂອງໂລກດ້ານວິສະວະກຳນ້ຳ ໂດຍການສ້າງລະບົບ Delta Works ເຊິ່ງເປັນເຄືອຂ່າຍເຂື່ອນ, ຄູກັ້ນນ້ຳ ແລະ ປະຕູນ້ຳລະດັບຍັກ ເພື່ອປ້ອງກັນນ້ຳທະເລໜູນ. ນອກຈາກນີ້ ພວກເຂົາຍັງໄດ້ອອກແບບ “ເຮືອນລອຍນ້ຳ” (Floating Houses) ທີ່ສາມາດຟູຂຶ້ນຕາມລະດັບນ້ຳໄດ້.

ລະບົບຄູກັ້ນນ້ຳ ແລະ ປະຕູນ້ຳທະເລ Delta Works ຢູ່ໂຮນລັງ.

2. ປະເທດມາດີບ (Maldives): ຄວາມສ່ຽງທີ່ຈະຫາຍສາບສູນໄປຈາກແຜນທີ່ໂລກ

ມາດີບ ເປັນປະເທດເກາະດອນໃນມະຫາສະໝຸດອິນເດຍ ທີ່ມີຊື່ສຽງດ້ານການທ່ອງທ່ຽວ ແຕ່ເປັນປະເທດທີ່ມີລະດັບຄວາມສູງຂອງພື້ນດິນສະເລ່ຍພຽງແຕ່ 1.5 ແມັດ ຈາກລະດັບນ້ຳທະເລເທົ່ານັ້ນ.

• ຜົນກະທົບ: ການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງລະດັບນ້ຳທະເລພາຍໃນສະຕະວັດນີ້ ອາດຈະເຮັດໃຫ້ເກາະສ່ວນໃຫຍ່ຂອງມາດີບຖືກນ້ຳຖ້ວມຈົນບໍ່ສາມາດຢູ່ວິນໄດ້. ນອກຈາກນີ້ ນ້ຳທະເລທີ່ຮ້ອນຂຶ້ນຍັງເຮັດໃຫ້ປະກາລັງເກີດພາວະຟອກຂາວ (Coral Bleaching) ແລະ ທຳລາຍລະບົບນິເວດທາງທະເລ.
• ການຮັບມື: ລັດຖະບານມາດີບໄດ້ສ້າງເກາະທຽມທີ່ຍົກລະດັບໃຫ້ສູງຂຶ້ນ ເຊັ່ນເກາະ Hulhumalé ແລະ ໄດ້ມີການວາງແຜນໄລຍະຍາວໃນການຊື້ທີ່ດິນໃນປະເທດອື່ນ (ເຊັ່ນ ອົດສະຕຣາລີ ຫຼື ອິນເດຍ) ເພື່ອອົບພະຍົບປະຊາຊົນໃນອະນາຄົດ.

3. ປະເທດອີຕາລີ (Italy) – ເມືອງເວນິດ (Venice): ບັນຫານ້ຳທ້ວມຊ້ຳເຮື້ອ

ເມືອງເວນິດ ເປັນເມືອງມໍລະດົກໂລກທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງເກາະໃນທະເລອາດຣີອາຕິກ ພວມປະເຊີນກັບບັນຫານ້ຳທະເລໜູນສູງຂຶ້ນ ຫຼື ທີ່ເອີ້ນວ່າ “Acqua Alta” ທີ່ເກີດຂຶ້ນຖີ່ ແລະ ຮຸນແຮງກວ່າເກົ່າ ຍ້ອນສະພາບອາກາດທີ່ຜັນຜວນ.

• ການຮັບມື: ອີຕາລີໄດ້ທຸ້ມງົບປະມານມະຫາສານສ້າງລະບົບ MOSE Project ເຊິ່ງເປັນປະຕູນ້ຳສີເຫຼືອງຂະໜາດຍັກທີ່ຕິດຕັ້ງໄວ້ໃຕ້ພື້ນທະເລ. ເມື່ອມີການແຈ້ງເຕືອນວ່ານ້ຳທະເລຈະໜູນສູງ, ປະຕູນ້ຳເຫຼົ່ານີ້ຈະດັນໂຕຂຶ້ນມາເພື່ອກັ້ນນ້ຳທະເລບໍ່ໃຫ້ໄຫຼເຂົ້າຖ້ວມຕົວເມືອງປະຫວັດສາດ.

4. ປະເທດອາຟຣິກາໃຕ້ (South Africa) – ເມືອງເຄບທາວ (Cape Town): ວິກິດການຂາດແຄນນ້ຳຮຸນແຮງ

ໃນປີ 2018, ເມືອງເຄບທາວເກືອບຈະກາຍເປັນເມືອງໃຫຍ່ເມືອງທຳອິດຂອງໂລກທີ່ນ້ຳປະປາ “ໝົດກ້ຽງ” ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າປາກົດການ “Day Zero” ຍ້ອນການປ່ຽນແປງສະພາບພູມອາກາດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມແຫ້ງແລ້ງຕິດຕໍ່ກັນເປັນເວລາ 3 ປີ.

• ການຮັບມື: ເມືອງເຄບທາວຕ້ອງໃຊ້ກົດລະບຽບທີ່ເຂັ້ມງວດທີ່ສຸດໃນການຈຳກັດການໃຊ້ນ້ຳຂອງປະຊາຊົນ (ໃຫ້ໃຊ້ຄົນລະບໍ່ເກີນ 50 ລິດຕໍ່ວັນ), ຫ້າມຫົດນ້ຳຕົ້ນໄມ້ ຫຼື ລ້າງລົດ, ແລະ ຫັນມາພັດທະນາໂຮງງານກັ່ນນ້ຳທະເລໃຫ້ເປັນນ້ຳຈືດ (Desalination) ເພື່ອຄວາມໝັ້ນຄົງໃນອະນາຄົດ.

ບໍ່ວ່າຈະເປັນປະເທດທີ່ຮັ່ງມີ ຫຼື ປະເທດກຳລັງພັດທະນາ, ຕ່າງກໍໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຈາກ Climate Change ທັງນັ້ນ. ມັນສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ແນວທາງການແກ້ໄຂຕ້ອງອາໄສທັງ “ນະວັດຕະກຳດ້ານວິສະວະກຳ” (ຄືໂຮນລັງ ແລະ ອີຕາລີ) ຄວບຄູ່ໄປກັບ “ການປ່ຽນແປງພຶດຕິກຳ ແລະ ການປະຢັດຊັບສິນທຳມະຊາດ” (ຄືອາຟຣິກາໃຕ້).

ຫາກເວົ້າເຖິງ ສປປ ລາວ, ເຖິງວ່າຈະເປັນປະເທດທີ່ປ່ອຍກາສເຮືອນກະຈົກໃນປະລິມານທີ່ນ້ອຍຫຼາຍເມື່ອທຽບໃສ່ປະເທດອຸດສາຫະກຳ, ແຕ່ກັບເປັນປະເທດທີ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຢ່າງໜັກໜ່ວງທີ່ສຸດ ຍ້ອນໂຄງສ້າງເສດຖະກິດຍັງເພິ່ງພາທຳມະຊາດເປັນຫຼັກ. ບົດຄວາມສະບັບນີ້ມີຈຸດປະສົງເພື່ອສຶກສາເຖິງຜົນກະທົບຂອງການປ່ຽນແປງພູມອາກາດຕໍ່ຂະແໜງກະສິກຳ, ຊັບສິນທາງນ້ຳ ແລະ ວິຖີຊີວິດຂອງປະຊາຊົນລາວ ພ້ອມທັງສະເໜີແນວທາງການປັບໂຕເພື່ອຄວາມຢູ່ລອດໃນໄລຍະຍາວ.

ໃນໄລຍະຫຼາຍທົດສະວັດຜ່ານມາ, ໂລກພວມປະເຊີນກັບພາວະໂລກຮ້ອນທີ່ເຮັດໃຫ້ລະບົບນິເວດປ່ຽນແປງໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ສຳລັບ ສປປ ລາວ, ປະຊາຊົນຫຼາຍກວ່າ 60% ຍັງດຳລົງຊີວິດຢູ່ເຂດຊົນນະບົດ ແລະ ເຮັດອາຊີບກະສິກຳແບບກຸ້ມຕົນເອງ. ຄວາມບໍ່ແນ່ນອນຂອງດິນຟ້າອາກາດ ເຊັ່ນ: ບັນຫາຝົນແລ້ງ, ອາກາດຮ້ອນຈັດ, ແລະ ອຸທົກກະໄພ (ນ້ຳຖ້ວມ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນຖີ່ ແລະ ຮຸນແຮງກວ່າເກົ່າ ໄດ້ກາຍເປັນສິ່ງທ້າທາຍໃຫຍ່ຫຼວງຕໍ່ຄາດໝາຍການຫຼຸດພົ້ນອອກຈາກສະຖານະພາບປະເທດດ້ອຍພັດທະນາ (LDC).

ຜົນກະທົບຫຼັກ 3 ດ້ານໃນ ສປປ ລາວ (Core Impacts)

ຄວາມໝັ້ນຄົງທາງອາຫານ ແລະ ຂະແໜງກະສິກຳ

ຂະແໜງປູກຝັງ ແລະ ລ້ຽງສັດໃນລາວແມ່ນຂຶ້ນກັບສະພາບຝົນຟ້າອາກາດເປັນຫຼັກ. ເມື່ອເກີດພາວະ “ຝົນແລ້ງຍາວນານ” ຫຼື “ຝົນຕົກບໍ່ຖືກຕ້ອງຕາມລະດູການ”, ມັນໄດ້ສົ່ງຜົນໃຫ້ຜົນຜະລິດທາງການກະເສດ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການປູກເຂົ້າ ແລະ ພືດເສດຖະກິດຫຼຸດລົງ. ນອກຈາກນີ້, ອຸນຫະພູມທີ່ສູງຂຶ້ນຍັງເຮັດໃຫ້ເກີດການລະບາດຂອງສັດຕູພືດ ແລະ ໂລກລະບາດໃນສັດລ້ຽງ ເຊິ່ງສົ່ງຜົນກະທົບໂດຍຕົ້ນຕໍ່ລາຍໄດ້ ແລະ ສະບຽງອາຫານຂອງຊາວນາ.

ໄພພິບັດທາງທຳມະຊາດ ແລະ ໂຄງສ້າງພື້ນຖານ

ລາວພວມປະເຊີນກັບໄພພິບັດທີ່ຮຸນແຮງຂຶ້ນເລື້ອຍໆ. ພາຍຸ ແລະ ນ້ຳຖ້ວມຊວກຊ່ຽນໃນແຕ່ລະປີບໍ່ພຽງແຕ່ທຳລາຍເນື້ອທີ່ທຳການຜະລິດ, ແຕ່ຍັງສ້າງຄວາມເສຍຫາຍຢ່າງມະຫາສານຕໍ່ໂຄງສ້າງພື້ນຖານ ເຊັ່ນ: ເສັ້ນທາງຄົມມະນາຄົມ, ຂົວຂ້າມນ້ຳ, ໂຮງຮຽນ ແລະ ໂຮງໝໍ ຢູ່ເຂດຫ່າງໄກສອກຫຼີກ, ເຮັດໃຫ້ລັດຖະບານຕ້ອງທຸ້ມງົບປະມານຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍໄປໃນການຟື້ນຟູ.

ຊັບສິນທາງນ້ຳ ແລະ ພະລັງງານໄຟຟ້າ

ສປປ ລາວ ໄດ້ວາງເປົ້າໝາຍເປັນ “ໝໍ້ໄຟແຫ່ງອາຊຽນ” (Battery of ASEAN) ໂດຍເພິ່ງພາພະລັງງານນ້ຳ (Hydropower). ແນວໃດກໍຕາມ, ການປ່ຽນແປງສະພາບພູມອາກາດສົ່ງຜົນໃຫ້ລະດັບນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຂອງ ແລະ ແມ່ນ້ຳສາຂາມີຄວາມຜັນຜວນຢ່າງຮຸນແຮງ. ໃນລະດູແລ້ງ, ປະລິມານນ້ຳຫຼຸດລົງຢ່າງວິກິດ ເຊິ່ງສົ່ງຜົນກະທົບໂດຍກົງຕໍ່ສະມັດຖະພາບການຜະລິດກະແສໄຟຟ້າ ແລະ ລະບົບນິເວດທາງນ້ຳ.

ແນວທາງການປັບໂຕ ແລະ ຍຸດທະສາດຮັບມື (Adaptation Strategies)

ເພື່ອຮັບມືກັບວິກິດການນີ້, ສປປ ລາວ ຈຳເປັນຕ້ອງມີຍຸດທະສາດທີ່ຊັດເຈນ ແລະ ເປັນຮູບປະທຳ:

1. ການພັດທະນາກະສິກຳທີ່ທົນທານຕໍ່ສະພາບອາກາດ (Smart Agriculture): ສົ່ງເສີມການນຳໃຊ້ແນວພັນພືດທີ່ທົນແລ້ງ ຫຼື ທົນນ້ຳຖ້ວມ, ປ່ຽນແປງປະຕິທິນການປູກຝັງໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບສະພາບອາກາດໃໝ່, ແລະ ພັດທະນາລະບົບຊົນລະປະທານຂະໜາດນ້ອຍໃນຊຸມຊົນ.
2. ການປົກປັກຮັກສາ ແລະ ຟື້ນຟູປ່າໄມ້: ປ່າໄມ້ຄືແຫຼ່ງດູດຊັບກາສຄາບອນ ແລະ ເປັນອ່າງເກັບນ້ຳທຳມະຊາດທີ່ດີທີ່ສຸດ. ການບັນລຸເປົ້າໝາຍເພີ່ມເນື້ອທີ່ປົກຫຸ້ມຂອງປ່າໄມ້ໃຫ້ໄດ້ 70% ຈະຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຄວາມຮຸນແຮງຂອງໄພນ້ຳຖ້ວມ ແລະ ດິນເຈື່ອນໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.
3. ການສ້າງລະບົບເຕືອນໄພລ່ວງໜ້າ (Early Warning Systems): ນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີອຸຕຸນິຍົມວິທະຍາທີ່ທັນສະໄໝ ເພື່ອພະຍາກອນອາກາດ ແລະ ແຈ້ງເຕືອນໄພພິບັດໃຫ້ປະຊາຊົນຢູ່ເຂດສ່ຽງໄພຊາບລ່ວງໜ້າ ຜ່ານລະບົບໂທລະສັບມືຖື ຫຼື ວິທະຍຸຊຸມຊົນ ເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສູນເສຍທາງຊີວິດ ແລະ ຊັບສິນ.

ສະຫຼຸບແລ້ວ, ການປ່ຽນແປງສະພາບພູມອາກາດ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຂອງອະນາຄົດອີກຕໍ່ໄປ, ແຕ່ມັນຄື “ຄວາມຈິງ” ທີ່ພວມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ສ້າງຄວາມເສຍຫາຍໃຫ້ແກ່ ສປປ ລາວ ໃນປັດຈຸບັນ. ຄວາມສາມາດໃນການປັບໂຕ (Resilience) ຂອງຄົນໃນຊາດ ຈະເປັນຕົວຕັດສິນອະນາຄົດທາງເສດຖະກິດ. ການແກ້ໄຂບັນຫານີ້ ບໍ່ແມ່ນໜ້າທີ່ຂອງຂະແໜງການໃດໜຶ່ງ, ແຕ່ຕ້ອງການຄວາມຮ່ວມມືຈາກທຸກພາກສ່ວນ ຕັ້ງແຕ່ລະດັບນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານ, ການສະໜັບສະໜູນຈາກສາກົນ, ຈົນເຖິງການປ່ຽນແປງພຶດຕິກຳຂອງປະຊາຊົນທຸກຄົນ ເພື່ອຮັກສາຜືນແຜ່ນດິນລາວໃຫ້ຍືນຍົງສູ່ຮຸ່ນລູກຮຸ່ນຫຼານ.