ສັງຄົມ (Society) ແມ່ນຫຍັງ?

ສັງຄົມ (Society) ແມ່ນກຸ່ມຄົນທີ່ອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັນ ແລະ ມີການພົວພັນຕິດຕໍ່ກັນຢ່າງສະໝໍ່າສະເໝີ. ກຸ່ມຄົນເຫຼົ່ານີ້ມັກຈະອາໄສຢູ່ໃນຂົງເຂດດຽວກັນ, ໃຊ້ກົດລະບຽບດຽວກັນ ແລະ ມີວິຖີຊີວິດຄືກັນ. ໃຫ້ທ່ານລອງຈິນຕະນາການວ່າມັນແມ່ນ “ທີມຂະໜາດໃຫຍ່” ທີ່ທຸກຄົນເຊື່ອມໂຍງກັນດ້ວຍແນວຄວາມຄິດ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີທີ່ແບ່ງປັນຮ່ວມກັນ. ສັງຄົມຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ຄົນເຮັດວຽກຮ່ວມກັນເພື່ອບັນລຸສິ່ງຕ່າງໆທີ່ພວກເຂົາບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ດ້ວຍຕົວຄົນດຽວ.

ຄອບຄົວໜຶ່ງໃນແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ປະເທດລາວ ອາໄສຊ່ວງເວລາທີ່ອາກາດດີອອກມາກິນເຂົ້າຢູ່ນອກເຮືອນ, ເຊິ່ງອາດຈະເປັນການພັກຜ່ອນກິນເຂົ້າສວຍໃນລະຫວ່າງມື້ເຮັດວຽກ. ໃນຮູບມີກະຕິບເຂົ້າໜຽວສອງໜ່ວຍ ເຊິ່ງເປັນອາຫານຫຼັກຂອງລາວ, ພ້ອມດ້ວຍຜັກ, ແຈ່ວ, ແລະ ອາດມີຊີ້ນຈຳນວນໜຶ່ງ. ຄອບຄົວນີ້ແມ່ນ ເຜົ່າມັງກອງ (ຫຼື ມາກອງ), ເຊິ່ງແມ່ນໜຶ່ງໃນ 50 ເຜົ່າ (ຂໍ້ມູນເດີມແມ່ນ 49) ທີ່ໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຢ່າງເປັນທາງການໃນ ສປປ ລາວ. ເຜົ່າມັງກອງສ່ວນໃຫຍ່ອາໄສຢູ່ໃນແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ແລະ ແຂວງຄຳມ່ວນ.

ຝູງຊົນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍທີ່ເຂດ ສິດຕາບາດີ (Sitabardi) ໃນເມືອງ ນາກປູ (Nagpur) ອອກມາຊື້ເຄື່ອງຂອງເພື່ອສະເຫຼີມສະເຫຼີມສະຫຼອງ ເທສະການດິວາລີ (Diwali).

ການສວນສະໜາມທາງທະຫານໃນວັນຊາດສະເປນ, ວັນທີ 12 ຕຸລາ 2016.

ມະນຸດເຮົາແມ່ນສິ່ງທີ່ມີຊີວິດທີ່ມັກຢູ່ເປັນສັງຄົມຫຼາຍ. ໂດຍທຳມະຊາດແລ້ວ, ພວກເຮົາຈະສ້າງກຸ່ມ ແລະ ເຮັດວຽກຮ່ວມກັບຜູ້ນ້ອຍອື່ນໆ. ການຮ່ວມມືນີ້ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາຢູ່ລອດ ແລະ ຈະເລີນເຕີບໂຕໄດ້. ສັງຄົມໄດ້ສ້າງກົດລະບຽບ ແລະ ຄວາມຄາດຫວັງກ່ຽວກັບວິທີທີ່ຜູ້ຄົນຄວນປະຕິບັດຕົນ, ເຊິ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເອີ້ນວ່າ ບັນທັດຖານທາງສັງຄົມ (societal norms).

ສັງຄົມໃນແຕ່ລະສ່ວນຂອງໂລກແມ່ນມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ພວກມັນມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍໂດຍອີງຕາມເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ວິທີການຫາອາຫານ. ສັງຄົມທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ມັກຈະມີລະດັບຊັ້ນຄົນ ຫຼື ກຸ່ມຄົນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ນອກນັ້ນ ຍັງມີຮູບແບບການປົກຄອງ ແລະ ໂຄງສ້າງຄອບຄົວທີ່ຫຼາກຫຼາຍ. ວິທີການທີ່ຜູ້ຄົນສະແດງອອກນັ້ນແມ່ນປ່ຽນແປງໄປຫຼາຍ ຈາກສັງຄົມໜຶ່ງໄປຫາອີກສັງຄົມໜຶ່ງ.

ສັງຄົມ (Society) ແມ່ນຫຍັງ?

ຄຳວ່າ “ສັງຄົມ” ມັກຈະໝາຍເຖິງກຸ່ມຄົນຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຊຸມຊົນທີ່ມີການຈັດຕັ້ງ. ມັນອາດຈະໝາຍເຖິງປະເທດໜຶ່ງ ຫຼື ຫຼາຍປະເທດທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັນ. ນອກຈາກນັ້ນ, ມັນຍັງໝາຍເຖິງ “ການຢູ່ຮ່ວມກັບຜູ້ອື່ນ” ເຊັ່ນ: “ພວກເຂົາອາໄສຢູ່ໃນສັງຄົມຍຸກກາງ.”

ຄຳສັບນີ້ມາຈາກພາສາຝຣັ່ງຄຳວ່າ societe ເຊິ່ງໝາຍເຖິງ ‘ບໍລິສັດ’ ຫຼື ‘ກຸ່ມຄົນ’. ຄຳນີ້ມາຈາກພາສາລາແຕັງ societas ເຊິ່ງໝາຍເຖິງ ‘ມິດຕະພາບ’ ຫຼື ‘ພັນທະມິດ’. ມັນມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຄຳວ່າ socius ເຊິ່ງໝາຍເຖິງ ‘ເພື່ອນ’ ຫຼື ‘ພັນທະມິດ’.

ວິທີທີ່ເຮົາເຂົ້າໃຈສັງຄົມ ສັງຄົມໃນທຳມະຊາດ ມົດເປັນແມງໄມ້ທີ່ມີສັງຄົມ ເຊິ່ງພວກມັນເຮັດວຽກຮ່ວມກັນເພື່ອຄວາມຢູ່ລອດ.

ມະນຸດເປັນສັດທີ່ມີສັງຄົມສູງ ຄ້າຍຄືກັບລີງໂບໂນໂບ (bonobos) ແລະ ລີງຊິມແປນຊີ (chimpanzees). ນີ້ໝາຍຄວາມວ່າເຮົາມີທຳມະຊາດທີ່ຖືກສ້າງມາເພື່ອອາໄສຢູ່ໃນກຸ່ມ. ສັງຄົມມະນຸດກ່ຽວຂ້ອງກັບການຮ່ວມມືຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ເຮົາໃຊ້ພາສາໃນການສື່ສານ, ແລະ ຜູ້ຄົນມັກຈະມີວຽກງານສະເພາະ. ເຮົາຍັງສ້າງບ້ານເຮືອນ ແລະ ຊຸມຊົນທີ່ມີຄວາມຍືນຍົງຜ່ານຫຼາຍລຸ້ນຄົນ.

ການອາໄສຢູ່ໃນກຸ່ມສັງຄົມຊ່ວຍໃຫ້ສະມາຊິກໄດ້ຮັບປະໂຫຍດໃນຫຼາຍດ້ານທີ່ພວກເຂົາບໍ່ສາມາດຈັດການໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ.

ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ມົດເຮັດວຽກຮ່ວມກັນເພື່ອຊອກຫາອາຫານ ແລະ ສ້າງຮັງຂອງພວກມັນ.

ສັງຄົມໃນທາງສັງຄົມສຶກສາ

ໃນທາງສັງຄົມສຶກສາ, ມີຫຼາຍວິທີທີ່ຈະເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າສັງຄົມເຮັດວຽກແນວໃດ:

ສັງຄົມໃນຖານະຮ່າງກາຍທີ່ເຮັດວຽກ (Society as a Working Body) ນັກຄິດບາງຄົນ ເຊັ່ນ: Émile Durkheim ໄດ້ປຽບທຽບສັງຄົມຄືກັບຮ່າງກາຍຂອງສິ່ງມີຊີວິດ. ແຕ່ລະບຸກຄົນ ຫຼື ກຸ່ມຄົນປຽບສະເໝືອນອະໄວຍະວະທີ່ເຮັດວຽກປະສານກັນ. ເມື່ອທຸກຄົນເຮັດໜ້າທີ່ຂອງຕົນ, ສັງຄົມກໍຈະດຳເນີນໄປຢ່າງລຽບງ່າຍ. ແນວຄິດນີ້ເອີ້ນວ່າ ໂຄງສ້າງນິຍົມ (Functionalism), ເຊິ່ງສະເໜີວ່າສັງຄົມເປັນລະດັບຄວາມເປັນຈິງທີ່ແຍກຕ່າງຫາກ, ເໜືອກວ່າພຽງແຕ່ບຸກຄົນ.

ສັງຄົມໃນຖານະກຸ່ມທີ່ແຂ່ງຂັນກັນ (Society as Competing Groups) ນັກຄິດຄົນອື່ນໆ ເຊັ່ນ: Karl Marx, ເຊື່ອວ່າສັງຄົມມັກຈະເກີດຈາກການຂັດແຍ່ງລະຫວ່າງກຸ່ມຕ່າງໆ. ກຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ອາດມີຜົນປະໂຫຍດ ຫຼື ຊັບພະຍາກອນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. Marx ຄິດວ່າປັດໄຈທາງເສດຖະກິດ, ເຊັ່ນ: ໃຜເປັນຜູ້ຄອບຄອງຊັບພະຍາກອນ, ມັກຈະເປັນສາເຫດຂອງການຂັດແຍ່ງເຫຼົ່ານີ້. ລາວເຊື່ອວ່າການປ່ຽນແປງໃນສັງຄົມມັກຈະເກີດມາຈາກຄວາມບໍ່ເຫັນດີເຫັນພ້ອມລະຫວ່າງກຸ່ມເຫຼົ່ານີ້.

ສັງຄົມຜ່ານຄວາມໝາຍຮ່ວມ (Society Through Shared Meanings) ແນວຄິດທີ່ແຕກຕ່າງອອກໄປ ເອີ້ນວ່າ ສັນຍະລັກນິຍົມ (Symbolic interactionism), ເຊິ່ງເບິ່ງວ່າບຸກຄົນສ້າງສັງຄົມຂຶ້ນມາໄດ້ແນວໃດ. ມັນເນັ້ນໃສ່ວິທີທີ່ຜູ້ຄົນໃຊ້ພາສາ ແລະ ສັນຍະລັກຮ່ວມກັນ. ສັນຍະລັກເຫຼົ່ານີ້ຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາເຂົ້າໃຈກັນ ແລະ ສ້າງໂລກຮ່ວມກັນໄດ້. ການປະຕິສຳພັນຂອງເຮົາຈຶ່ງເປັນຕົວຫຼໍ່ຫຼອມວິທີການທີ່ເຮົາປະຕິບັດຕົວ. ນັກຄິດບາງຄົນຍັງເຊື່ອວ່າສັງຄົມເປັນສິ່ງທີ່ເຮົາສ້າງຂຶ້ນຮ່ວມກັນ, ເປັນດັ່ງຖະໜົນສອງທາງ: ມະນຸດສ້າງສັງຄົມ, ແລະ ຈາກນັ້ນສັງຄົມກໍຫຼໍ່ຫຼອມມະນຸດ.

ມຸມມອງທີ່ແຕກຕ່າງກັນທົ່ວໂລກ ບໍ່ແມ່ນທຸກແນວຄິດກ່ຽວກັບສັງຄົມຈະມາຈາກນັກຄິດຝ່າຍຕາເວັນຕົກ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ:

• Ibn Khaldun: ນັກວິຊາການຊາວອາຣັບໃນສະຕະວັດທີ 14 ເບິ່ງວ່າສັງຄົມມີໂຄງສ້າງທີ່ຊັດເຈນ. ລາວຄິດວ່າວິຖີຊີວິດແບບເຣ່ຮອນ (nomadic) ມີສາຍສຳພັນໃນຊຸມຊົນທີ່ເຂັ້ມແຂງ, ໃນຂະນະທີ່ວິຖີຊີວິດແບບຕັ້ງຖິ່ນຖານ (sedentary) ເຮັດໃຫ້ຄວາມໃກ້ຊິດທາງສັງຄົມຫຼຸດລົງ ແລະ ມີຄວາມສົນໃຈໃນຄວາມຟຸ່ມເຟືອຍຫຼາຍຂຶ້ນ.
• José Rizal: ນັກຊາດນິຍົມຊາວຟີລິບປິນ ໄດ້ສຶກສາສັງຄົມພາຍໃຕ້ການເປັນຫົວເມືອງຂຶ້ນ. ລາວໂຕ້ແຍ້ງວ່າບັນຫາໃນສັງຄົມຂອງລາວເກີດຈາກການປົກຄອງແບບຫົວເມືອງຂຶ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເກີດຈາກຕົວປະຊາຊົນເອງ. ລາວໄດ້ປຽບທຽບວິຖີຊີວິດຂອງຜູ້ຄົນກ່ອນ ແລະ ໃນລະຫວ່າງຍຸກຫົວເມືອງຂຶ້ນ.

ປະເພດຂອງສັງຄົມ ນັກສັງຄົມວິທະຍາມັກຈະຈັດກຸ່ມສັງຄົມໂດຍອີງໃສ່ລະດັບເຕັກໂນໂລຢີ ແລະ ວິທີການຈັດຫາອາຫານ. ເຮົາສາມາດແບ່ງອອກເປັນ 3 ປະເພດຫຼັກໆຄື: ສັງຄົມກ່ອນຍຸກອຸດສາຫະກຳ, ສັງຄົມອຸດສາຫະກຳ, ແລະ ສັງຄົມຫຼັງຍຸກອຸດສາຫະກຳ.

ສັງຄົມກ່ອນຍຸກອຸດສາຫະກຳ (Pre-industrial Societies) ໃນສັງຄົມເຫຼົ່ານີ້, ຜູ້ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ໃຊ້ແຮງງານຄົນ ແລະ ສັດໃນການຜະລິດອາຫານ. ສັງຄົມເຫຼົ່ານີ້ສາມາດແບ່ງອອກເປັນກຸ່ມຍ່ອຍໆຕາມລະດັບເຕັກໂນໂລຢີຂອງພວກເຂົາ.

ສັງຄົມລ່າສັດ ແລະ ເກັບຂອງປ່າ (Hunter-Gatherer Societies) (ຮູບພາບ: ຊາວ San ໃນປະເທດ Botswana ກຳລັງກໍ່ໄຟດ້ວຍມື). ສັງຄົມເຫຼົ່ານີ້ຫາອາຫານໂດຍການເກັບພືດປ່າ ແລະ ລ່າສັດໃນທຸກໆມື້. ກຸ່ມຄົນລ່າສັດ ແລະ ເກັບຂອງປ່າມັກຈະຍ້າຍຖິ່ນຖານເລື້ອຍໆເພື່ອຊອກຫາອາຫານ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ສ້າງເຮືອນທີ່ຖາວອນ ຫຼື ສ້າງສິ່ງຂອງທີ່ມີອາຍຸການໃຊ້ງານຍາວນານ. ປົກກະຕິແລ້ວກຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ມີຂະໜາດນ້ອຍ, ມັກຈະມີສະມາຊິກໜ້ອຍກວ່າ 50 ຄົນ. ການຕັດສິນໃຈຕ່າງໆແມ່ນເຮັດຮ່ວມກັນ, ແລະ ຜູ້ນຳມັກຈະເປັນຜູ້ທີ່ມີອິດທິພົນໃນກຸ່ມ, ບໍ່ແມ່ນຜູ້ປົກຄອງທີ່ມີຕຳແໜ່ງຢ່າງເປັນທາງການ. ຄອບຄົວຖືເປັນໜ່ວຍທາງສັງຄົມທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດ.

ນັກຄົ້ນຄວ້າບາງຄົນເຊື່ອວ່າ ກຸ່ມຄົນລ່າສັດ ແລະ ເກັບຂອງປ່າມີເວລາຫວ່າງຫຼາຍ, ໃນຂະນະທີ່ນັກຄົ້ນຄວ້າບາງຄົນກໍຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ພວກເຂົາຕ້ອງປະເຊີນກັບອັດຕາການຕາຍທີ່ສູງ ແລະ ການຂັດແຍ່ງຕ່າງໆໃນຊີວິດປະຈຳວັນ.

ປະຊາຊົນ San ໃນປະເທດບອດສະວານາ ກຳລັງເຮັດໄຟດ້ວຍມື.

ສັງຄົມລ້ຽງສັດ (Pastoral Societies)

(ຮູບພາບ: ຊາຍຊາວ Maasai ກຳລັງສະແດງການເຕັ້ນກະໂດດແບບປະເພນີ).

ແທນທີ່ຈະເປັນການລ່າສັດ ແລະ ເກັບຂອງປ່າ, ສັງຄົມລ້ຽງສັດໄດ້ເພິ່ງພາສັດທີ່ລ້ຽງໄວ້ ເຊັ່ນ: ແກະ ຫຼື ງົວ ເພື່ອເປັນອາຫານ. ພວກເຂົາມັກຈະມີວິຖີຊີວິດແບບເຣ່ຮອນ (nomadic), ຍ້າຍຝູງສັດໄປຍັງທົ່ງຫຍ້າລ້ຽງສັດແຫ່ງໃໝ່ໆຢູ່ສະເໝີ. ຊຸມຊົນເຫຼົ່ານີ້ສາມາດມີຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່າກຸ່ມຄົນລ່າສັດ-ເກັບຂອງປ່າ, ບາງຄັ້ງອາດມີຫຼາຍພັນຄົນ. ເຫດຜົນກໍຍ້ອນວ່າພວກເຂົາອາໄສຢູ່ໃນພື້ນທີ່ເປີດກວ້າງ, ເຮັດໃຫ້ການຕິດຕໍ່ພົວພັນກັນໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ. ສັງຄົມລ້ຽງສັດມັກຈະມີອາຫານສ່ວນເກີນ, ມີວຽກງານສະເພາະດ້ານ, ແລະ ມີລະດັບຄວາມຮັ່ງມີທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃນກຸ່ມ.

ສັງຄົມກະສິກຳປູກຝັງ (Horticultural Societies)

ສັງຄົມກະສິກຳປູກຝັງຈະປູກໝາກໄມ້ ແລະ ຜັກໃນສວນຂະໜາດນ້ອຍ. ພວກເຂົາຈະຖາງປ່າເພື່ອເຮັດສວນໃນແບບນີ້. ສັງຄົມເຫຼົ່ານີ້ໃຊ້ແຮງງານຄົນ ແລະ ເຄື່ອງມືງ່າຍໆໃນການເຮັດກະສິກຳເປັນເວລາສອງສາມລະດູການ. ເມື່ອດິນເລີ່ມເສື່ອມໂຊມ ຫຼື ໝົດຄວາມອຸດົມສົມບູນ, ພວກເຂົາກໍຈະຍ້າຍໄປຫາບ່ອນໃໝ່. ພວກເຂົາອາດຈະກັບມາປູກໃນບ່ອນເກົ່າອີກຄັ້ງຫຼັງຈາກຜ່ານໄປຫຼາຍປີ. ວິທີການນີ້ອະນຸຍາດໃຫ້ພວກເຂົາສາມາດສ້າງໝູ່ບ້ານທີ່ຖາວອນ ຫຼື ກິ່ງຖາວອນໄດ້.

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບສັງຄົມລ້ຽງສັດ, ການມີອາຫານສ່ວນເກີນໄດ້ນຳໄປສູ່ການມີວຽກງານທີ່ສະເພາະດ້ານຫຼາຍຂຶ້ນ. ເລີ່ມມີຊ່າງຝີມື, ຜູ້ນຳທາງສາສະໜາ, ແລະ ພໍ່ຄ້າ. ສິ່ງນີ້ຍັງໝາຍຄວາມວ່າພວກເຂົາສາມາດສ້າງສິ່ງຂອງຕ່າງໆໄດ້ຫຼາກຫຼາຍຂຶ້ນ.

ສັງຄົມກະສິກຳຂະໜາດໃຫຍ່ (Agrarian Societies)

(ຮູບພາບ: ຊາວນາໄຖນາດ້ວຍງົວໃນສະຕະວັດທີ 15).

ສັງຄົມກະສິກຳຂະໜາດໃຫຍ່ໄດ້ນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືການປູກຝັງທີ່ກ້າວໜ້າ, ເຊັ່ນ: ຄັນໄຖ, ເພື່ອປູກພືດພັນທັນຍາຫານໃນພື້ນທີ່ຂະໜາດໃຫຍ່. ການມີອາຫານທີ່ອຸດົມສົມບູນຂຶ້ນ ໝາຍເຖິງຊຸມຊົນທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ຂຶ້ນ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງຕົວເມືອງໃນຖານະສູນກາງການຄ້າ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ເກີດອາຊີບທີ່ສະເພາະດ້ານຫຼາຍຂຶ້ນ, ລວມທັງຜູ້ປົກຄອງ, ຄູສອນ, ຊ່າງຝີມື, ແລະ ພໍ່ຄ້າ, ເຊິ່ງຄົນເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ໄດ້ເປັນຜູ້ຜະລິດອາຫານໂດຍກົງ.

ສັງຄົມກະສິກຳຂະໜາດໃຫຍ່ມັກຈະມີການແບ່ງຊັ້ນວັນນະທາງສັງຄົມທີ່ຊັດເຈນ. ການຄອບຄອງທີ່ດິນເປັນແຫຼ່ງຄວາມຮັ່ງມີທີ່ສຳຄັນ. ສິ່ງນີ້ສ້າງລະບົບທີ່ຊົນຊັ້ນປົກຄອງກຸ່ມນ້ອຍໆມີອຳນາດເໜືອຊາວກະສິກອນສ່ວນໃຫຍ່. ນອກຈາກນີ້, ຍັງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍລະຫວ່າງຄົນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຕົວເມືອງ ແລະ ຊາວນາໃນເຂດຊົນນະບົດ.

ສັງຄົມອຸດສາຫະກຳ (Industrial Societies)

(ຮູບພາບ: ລົດໄຟໃນຍຸກອຸດສາຫະກຳ, ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າເຄື່ອງຈັກໄດ້ປ່ຽນແປງການຂົນສົ່ງແນວໃດ).

ສັງຄົມອຸດສາຫະກຳເລີ່ມຕົ້ນໃນສະຕະວັດທີ 18 ພ້ອມກັບການປະຕິວັດອຸດສາຫະກຳ. ສັງຄົມເຫຼົ່ານີ້ເພິ່ງພາເຄື່ອງຈັກທີ່ໃຊ້ພະລັງງານຈາກແຫຼ່ງພາຍນອກໃນການຜະລິດສິນຄ້າຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ໃນອະດີດ, ວຽກງານສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນກ່ຽວຂ້ອງກັບການຫາວັດຖຸດິບ (ເຊັ່ນ: ການກະສິກຳ ຫຼື ການປະມົງ). ໃນສັງຄົມອຸດສາຫະກຳ, ການເຮັດວຽກຈະສຸມໃສ່ການປ່ຽນວັດຖຸດິບໃຫ້ກາຍເປັນສິນຄ້າສຳເລັດຮູບໃນໂຮງງານ.

ການຫັນເປັນອຸດສາຫະກຳນຳໄປສູ່ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງປະຊາກອນ ແລະ ການເຕີບໃຫຍ່ຂອງຕົວເມືອງ. ການຂົນສົ່ງທີ່ດີຂຶ້ນ ແລະ ການມີສິນຄ້າຫຼາຍຂຶ້ນເຮັດໃຫ້ອັດຕາການເສຍຊີວິດຫຼຸດລົງ. ໂຮງງານຕ່າງໆ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການແຮງງານໃນການກະສິກຳທີ່ຫຼຸດລົງ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນຍ້າຍເຂົ້າມາໃນຕົວເມືອງ. ສັງຄົມເຫຼົ່ານີ້ມັກຈະມີລະບົບເສດຖະກິດແບບທຶນນິຍົມ, ເຊິ່ງບາງຄົນສາມາດສ້າງຄວາມຮັ່ງມີໄດ້ຢ່າງມະຫາສານ. ສະພາບການເຮັດວຽກໃນໂຮງງານອາດຈະໜັກໜ່ວງ, ເຮັດໃຫ້ກຸ່ມຄົນງານບາງຄັ້ງຕ້ອງຮວມຕົວເປັນສະຫະພັນ (Unions) ເພື່ອປັບປຸງສະພາບການເຮັດວຽກຂອງຕົນ.

ສັງຄົມອຸດສາຫະກຳສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງການເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຂອງພະລັງມະນຸດທີ່ມີເໜືອທຳມະຊາດ. ເທັກໂນໂລຢີໃໝ່ໆຍັງໝາຍເຖິງຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການເກີດຄວາມຂັດແຍ່ງຂະໜາດໃຫຍ່. ລັດຖະບານໄດ້ນຳໃຊ້ຂໍ້ມູນຂ່າວສານໃນການຈັດການກັບປະຊາກອນຂອງຕົນ. ນອກຈາກນີ້, ສັງຄົມເຫຼົ່ານີ້ຍັງສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມຫຼາຍກວ່າສັງຄົມໃນອະດີດ.

ສັງຄົມຫຼັງຍຸກອຸດສາຫະກຳ (Post-industrial Societies)

ສັງຄົມຫຼັງຍຸກອຸດສາຫະກຳສ່ວນໃຫຍ່ຈະສຸມໃສ່ການບໍລິການ ແລະ ຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ແທນທີ່ຈະເປັນການຜະລິດສິນຄ້າທາງກາຍະພາບ. ໃນສັງຄົມທີ່ກ້າວໜ້ານີ້, ຜູ້ຄົນຈຳນວນຫຼາຍເຮັດວຽກໃນຂະແໜງການບໍລິການ ເຊັ່ນ: ການສຶກສາ, ການດູແລສຸຂະພາບ, ແລະ ການເງິນ.

ສັງຄົມຂໍ້ມູນຂ່າວສານ (Information Societies)

(ຮູບພາບ: ຜູ້ຄົນເຕົ້າໂຮມກັນທີ່ກອງປະຊຸມສຸດຍອດໂລກກ່ຽວກັບສັງຄົມຂໍ້ມູນຂ່າວສານທີ່ນະຄອນເຈນີວາ).

ສັງຄົມຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ແມ່ນສັງຄົມທີ່ການນຳໃຊ້, ການສ້າງ, ການແບ່ງປັນ, ແລະ ການຈັດການຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ເປັນກິດຈະກຳທີ່ມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍ. ໃນໂລກປັດຈຸບັນ, ເທັກໂນໂລຢີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ເຊັ່ນ: ຄອມພິວເຕີ ແລະ ອິນເຕີເນັດ ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ເກືອບທຸກດ້ານຂອງຊີວິດ. ສິ່ງນີ້ລວມເຖິງການສຶກສາ, ເສດຖະກິດ, ສຸຂະພາບ, ລັດຖະບານ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ວິທີການທີ່ຜູ້ຄົນເຊື່ອມຕໍ່ກັນໃນໂລກອອນລາຍ.

ສັງຄົມຄວາມຮູ້ (Knowledge Societies)

(ຮູບພາບ: ຜູ້ຄົນເຮັດວຽກຢູ່ໃນຫ້ອງຄວບຄຸມ, ຈັດການຂໍ້ມູນດິຈິຕອລ).

ເມື່ອການເຂົ້າເຖິງຂໍ້ມູນດິຈິຕອລເພີ່ມຂຶ້ນ, ແນວຄິດເລື່ອງ “ສັງຄົມຄວາມຮູ້” ກໍມີຄວາມສຳຄັນຂຶ້ນມາ. ສັງຄົມຄວາມຮູ້ສ້າງ ແລະ ແບ່ງປັນຄວາມຮູ້ເພື່ອປັບປຸງຊີວິດຂອງຜູ້ຄົນໃຫ້ດີຂຶ້ນ. ມັນມີຄວາມແຕກຕ່າງຈາກສັງຄົມຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ເພາະມັນສາມາດປ່ຽນຂໍ້ມູນດິບໃຫ້ກາຍເປັນຄວາມຮູ້ທີ່ມີປະໂຫຍດ ເຊິ່ງຊ່ວຍໃຫ້ສັງຄົມສາມາດດຳເນີນການທີ່ມີປະສິດທິພາບໄດ້.

ວິທີການທີ່ສັງຄົມເຮັດວຽກ ກົດລະບຽບ ແລະ ບົດບາດ

• ບັນທັດຖານທາງສັງຄົມ (Social norms): ແມ່ນກົດລະບຽບຮ່ວມກັນສຳລັບພຶດຕິກຳທີ່ຍອມຮັບໄດ້ໃນກຸ່ມ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ອາດເປັນຄວາມເຂົ້າໃຈແບບບໍ່ເປັນທາງການ ຫຼື ເປັນກົດໝາຍທີ່ຂຽນໄວ້ຢ່າງຈະແຈ້ງ. ມັນມີອິດທິພົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຕໍ່ວິທີທີ່ຜູ້ຄົນປະຕິບັດຕົວ.
• ບົດບາດທາງສັງຄົມ (Social roles): ແມ່ນພຶດຕິກຳ ແລະ ໜ້າທີ່ທີ່ຄາດຫວັງ ເຊິ່ງມາພ້ອມກັບຕຳແໜ່ງຂອງບຸກຄົນໃນສັງຄົມ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ນັກຮຽນມີບົດບາດທີ່ແຕກຕ່າງຈາກຄູອາຈານ. ຜູ້ຄົນໃຊ້ສັນຍະລັກ ແລະ ພາສາເພື່ອທຳຄວາມເຂົ້າໃຈ ແລະ ສະແດງບົດບາດເຫຼົ່ານີ້ອອກມາ.

ຄອບຄົວ ແລະ ຄວາມສຳພັນ

(ຮູບພາບ: ຄອບຄົວຊາວອີຢິບຂີ່ລົດກວຽນທີ່ລາກດ້ວຍໂຕລາ). ຄວາມສຳພັນໃນຄອບຄົວມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນຫຼາຍສັງຄົມ.

ສັງຄົມຕ່າງໆມີການຈັດລະບຽບຄວາມສຳພັນໃນຄອບຄົວທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນອີງໃສ່ການເຊື່ອມໂຍງໂດຍການເກີດ (ເຊັ່ນ: ພໍ່ແມ່ ແລະ ລູກ) ແລະ ໂດຍການແຕ່ງງານ. ນອກຈາກນີ້ຍັງມີຄວາມສຳພັນອື່ນໆ ເຊັ່ນ: ພໍ່ແມ່ອຸປະຖຳ (godparents) ຫຼື ລູກບຸນທຳ. ຄວາມສຳພັນທີ່ຖືກກຳນົດຂຶ້ນຕາມວັດທະນະທຳເຫຼົ່ານີ້ເອີ້ນວ່າ “ເຄືອຍາດ” (kinship). ໃນຫຼາຍສັງຄົມ, ເຄືອຍາດເປັນວິທີການທີ່ສຳຄັນໃນການຈັດລະບຽບຜູ້ຄົນ ແລະ ການສົ່ງຕໍ່ສະຖານະທາງສັງຄົມ ຫຼື ຊັບສິນ. ທຸກສັງຄົມມີກົດລະບຽບກ່ຽວກັບວ່າໃຜສາມາດແຕ່ງງານກັບໃຜໄດ້.

ກຸ່ມຊົນເຜົ່າ (Ethnic Groups)

ຊົນເຜົ່າ (Ethnicity) ໝາຍເຖິງກຸ່ມຄົນທີ່ມີເອກະລັກຮ່ວມກັນໂດຍອີງໃສ່ຄຸນລັກສະນະທີ່ແບ່ງປັນກັນ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ອາດລວມເຖິງປະເພນີ, ບັນພະບຸລຸດ, ພາສາ, ປະຫວັດສາດ, ຫຼື ວັດທະນະທຳດຽວກັນ. ບໍ່ມີຄຳນິຍາມດຽວສຳລັບກຸ່ມຊົນເຜົ່າ, ແລະ ຜູ້ຄົນກໍສາມາດປ່ຽນແປງການສັງກັດກຸ່ມຂອງຕົນໄດ້. ຊົນເຜົ່າແຕກຕ່າງຈາກເຊື້ອຊາດ (Race) ເຊິ່ງອີງໃສ່ຄຸນລັກສະນະທາງຮ່າງກາຍ. ກຸ່ມຊົນເຜົ່າມີບົດບາດສຳຄັນຢ່າງຍິ່ງຕໍ່ເອກະລັກສ່ວນບຸກຄົນ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກໃນການເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຊຸມຊົນ.

ລັດຖະບານ ແລະ ການນຳ (Government and Leadership)

(ຮູບພາບ: ສຳນັກງານໃຫຍ່ອົງການສະຫະປະຊາຊາດໃນນະຄອນນິວຢອກ, ເຊິ່ງເປັນອົງການທາງການເມືອງລະຫວ່າງປະເທດທີ່ສຳຄັນ).

ລັດຖະບານສ້າງກົດລະບຽບ ແລະ ແຜນການທີ່ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ປະຊາຊົນທີ່ຕົນນຳພາ. ຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ, ມີລັດຖະບານຫຼາຍຮູບແບບ ແລະ ມີວິທີການແບ່ງປັນອຳນາດ ແລະ ຄວບຄຸມປະຊາກອນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ໃນສະໄໝກ່ອນ, ການຕັ້ງຖິ່ນຖານຂອງຜູ້ຄົນຂຶ້ນຢູ່ກັບປັດໄຈຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ແຫຼ່ງນ້ຳຈືດ ແລະ ດິນທີ່ອຸດົມສົມບູນ. ເມື່ອຊຸມຊົນຂະຫຍາຍຕົວຂຶ້ນ, ວິທີການປົກຄອງໃໝ່ໆກໍໄດ້ພັດທະນາຕາມມາ.

ມາຮອດປີ 2025, ຫຼາຍປະເທດມີລັດຖະບານແບບປະຊາທິປະໄຕ ເຊິ່ງປະຊາຊົນມີສ່ວນຮ່ວມໃນການຕັດສິນໃຈ. ໃນຂະນະທີ່ບາງປະເທດເປັນລະບົບອຳນາດນິຍົມ (autocracies), ເຊິ່ງບຸກຄົນດຽວ ຫຼື ກຸ່ມຄົນຂະໜາດນ້ອຍເປັນຜູ້ກຳອຳນາດ. ນອກຈາກນີ້, ຫຼາຍປະເທດຍັງເຮັດວຽກຮ່ວມກັນໃນອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນ ເຊັ່ນ: ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ.

ການຊື້, ການຂາຍ, ແລະ ເງິນຕາ

(ຮູບພາບ: ແຜນທີ່ສະແດງເສັ້ນທາງສາຍໄໝບູຮານ ແລະ ເສັ້ນທາງການຄ້າອື່ນໆ).

ການຄ້າ ເຊິ່ງເປັນການແລກປ່ຽນສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການ, ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສັງຄົມມະນຸດມາໂດຍຕະຫຼອດ. ມະນຸດໃນຍຸກຕົ້ນໃຊ້ເສັ້ນທາງການຄ້າທາງໄກເພື່ອແລກປ່ຽນເຄື່ອງມື ແລະ ແນວຄວາມຄິດ. ສິ່ງນີ້ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຂົາໄດ້ຮັບອາຫານເພີ່ມຂຶ້ນ ແລະ ນຳໄປສູ່ການພັດທະນາທາງວັດທະນະທຳໃໝ່ໆ.

ເສດຖະກິດໃນຍຸກຕົ້ນມັກຈະກ່ຽວຂ້ອງກັບການໃຫ້ຂອງຂວັນແທນທີ່ຈະເປັນການຊື້ຂາຍພຽງຢ່າງດຽວ. ເງິນຕາຮູບແບບທຳອິດມັກຈະເປັນສິ່ງຂອງທີ່ມີຄ່າ ເຊັ່ນ: ງົວ ຫຼື ເປືອກຫອຍເບ້ຍ. ໃນປັດຈຸບັນ, ເຮົາໃຊ້ຫຼຽນ, ເງິນເຈ້ຍ, ແລະ ເງິນດິຈິຕອລ. ເສດຖະສາດ ແມ່ນການສຶກສາວິທີການທີ່ສັງຄົມແບ່ງປັນຊັບພະຍາກອນທີ່ມີຈຳກັດຂອງພວກເຂົາໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນ. ມັກຈະມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນວິທີການແບ່ງປັນຄວາມຮັ່ງມີໃຫ້ແກ່ຜູ້ຄົນພາຍໃນສັງຄົມ.

ຄວາມຂັດແຍ່ງ ແລະ ສັນຕິພາບ

(ຮູບພາບ: ຮູບແຕ້ມທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນກອງທັບຂອງ Napoleon ກຳລັງຖອຍທັບໃນປີ 1812).

ຜູ້ຄົນໄດ້ມີການໂຕ້ວາທີກັນມາຢ່າງຍາວນານວ່າ ເປັນຫຍັງມະນຸດຈຶ່ງມີສ່ວນຮ່ວມໃນຄວາມຂັດແຍ່ງຂະໜາດໃຫຍ່ ເຊັ່ນ: ສົງຄາມ. ບາງຄົນຄິດວ່າຄວາມຂັດແຍ່ງເປັນສ່ວນໜຶ່ງທີ່ເປັນທຳມະຊາດຂອງພຶດຕິກຳມະນຸດ. ສ່ວນຄົນອື່ນໆເຊື່ອວ່າຄວາມຂັດແຍ່ງກາຍເປັນເລື່ອງທົ່ວໄປໃນໄລຍະຫຼັງໆນີ້ ເນື່ອງຈາກສະພາບການທາງສັງຄົມທີ່ມີການປ່ຽນແປງ. ຫຼັກຖານຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຂັດແຍ່ງທີ່ມີການຈັດຕັ້ງກາຍເປັນເລື່ອງທີ່ພົບເຫັນເລື້ອຍຂຶ້ນເມື່ອປະມານ 10,000 ປີກ່ອນ.

ໃນຂະນະທີ່ຄວາມຮຸນແຮງບາງຢ່າງໄດ້ມີຢູ່ຕະຫຼອດມາ, ສັງຄົມຕ່າງໆກໍໄດ້ພັດທະນາວິທີການເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນມັນ. ລະບົບກົດໝາຍ ແລະ ຄວາມເຊື່ອທາງວັດທະນະທຳທີ່ເຂັ້ມແຂງຕໍ່ຕ້ານຄວາມຮຸນແຮງ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ອັດຕາການເກີດອັນຕະລາຍຮ້າຍແຮງຫຼຸດລົງຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນຫຼາຍໆບ່ອນ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/