ສະຫຼຸບ
ການແຂ່ງຂັນບານເຕະໂລກ ຫຼື ຟີຟາ ເວີລຄັບ (FIFA World Cup) ເປັນການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະດັບສາກົນ ລະຫວ່າງທີມຊາດຊຸດໃຫຍ່ຂອງບັນດາປະເທດສະມາຊິກໃນສະຫະພັນບານເຕະສາກົນ (FIFA) ເຊິ່ງເປັນອົງການຈັດຕັ້ງບານເຕະສູງສຸດຂອງໂລກ. ການແຂ່ງຂັນນີ້ໄດ້ຈັດຂຶ້ນທຸກໆ 4 ປີ ນັບຕັ້ງແຕ່ການແຂ່ງຂັນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ 1930 ເປັນຕົ້ນມາ, ຍົກເວັ້ນໃນປີ 1942 ແລະ 1946 ເຊິ່ງຖືກຍົກເລີກເນື່ອງຈາກສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ. ແຊ້ມປ້ຽນປັດຈຸບັນແມ່ນ ປະເທດອາເຈນຕິນາ, ເຊິ່ງເປັນຜູ້ຊະນະການແຂ່ງຂັນໃນປີ 2022 ທີ່ປະເທດກາຕາ. ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ ກ່ອນທີ່ຈະມີການແຂ່ງຂັນບານເຕະໂລກ, ການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະດັບສາກົນໄດ້ຈັດຂຶ້ນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງການແຂ່ງຂັນກິລາໂອລິມປິກ ເລີ່ມແຕ່ໂອລິມປິກລະດູຮ້ອນປີ 1900 ແລະ 1904. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ການແຂ່ງຂັນເຫຼົ່ານີ້ມັກຈະຈຳກັດສະເພາະນັກກິລາສະໝັກຫຼິ້ນເທົ່ານັ້ນ. ໃນປີ 1914, FIFA ໄດ້ຮັບຮອງເອົາການແຂ່ງຂັນໂອລິມປິກວ່າເປັນ "ການແຂ່ງຂັນຊິງແຊ້ມບານເຕະໂລກສຳລັບນັກກິລາສະໝັກຫຼິ້ນ".…
ການແຂ່ງຂັນບານເຕະໂລກ ຫຼື ຟີຟາ ເວີລຄັບ (FIFA World Cup) ເປັນການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະດັບສາກົນ ລະຫວ່າງທີມຊາດຊຸດໃຫຍ່ຂອງບັນດາປະເທດສະມາຊິກໃນສະຫະພັນບານເຕະສາກົນ (FIFA) ເຊິ່ງເປັນອົງການຈັດຕັ້ງບານເຕະສູງສຸດຂອງໂລກ. ການແຂ່ງຂັນນີ້ໄດ້ຈັດຂຶ້ນທຸກໆ 4 ປີ ນັບຕັ້ງແຕ່ການແຂ່ງຂັນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ 1930 ເປັນຕົ້ນມາ, ຍົກເວັ້ນໃນປີ 1942 ແລະ 1946 ເຊິ່ງຖືກຍົກເລີກເນື່ອງຈາກສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ. ແຊ້ມປ້ຽນປັດຈຸບັນແມ່ນ ປະເທດອາເຈນຕິນາ, ເຊິ່ງເປັນຜູ້ຊະນະການແຂ່ງຂັນໃນປີ 2022 ທີ່ປະເທດກາຕາ.
ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ
ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ
ກ່ອນທີ່ຈະມີການແຂ່ງຂັນບານເຕະໂລກ, ການແຂ່ງຂັນບານເຕະລະດັບສາກົນໄດ້ຈັດຂຶ້ນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງການແຂ່ງຂັນກິລາໂອລິມປິກ ເລີ່ມແຕ່ໂອລິມປິກລະດູຮ້ອນປີ 1900 ແລະ 1904. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ການແຂ່ງຂັນເຫຼົ່ານີ້ມັກຈະຈຳກັດສະເພາະນັກກິລາສະໝັກຫຼິ້ນເທົ່ານັ້ນ. ໃນປີ 1914, FIFA ໄດ້ຮັບຮອງເອົາການແຂ່ງຂັນໂອລິມປິກວ່າເປັນ “ການແຂ່ງຂັນຊິງແຊ້ມບານເຕະໂລກສຳລັບນັກກິລາສະໝັກຫຼິ້ນ”.
ຫຼັງຈາກຄວາມສຳເລັດຂອງການແຂ່ງຂັນບານເຕະໃນໂອລິມປິກ, ທ່ານ ຈູລ ຣິເມ (Jules Rimet) ປະທານ FIFA ໃນສະໄໝນັ້ນ ໄດ້ພະຍາຍາມສ້າງການແຂ່ງຂັນສາກົນທີ່ເປັນອິດສະຫຼະ. ໃນປີ 1928, FIFA ໄດ້ຕັດສິນໃຈຈັດການແຂ່ງຂັນຊິງແຊ້ມສາກົນຂອງຕົນເອງຂຶ້ນ. ເນື່ອງຈາກປະເທດອູຣູໄກວ ເປັນແຊ້ມບານເຕະໂອລິມປິກ (ປີ 1924 ແລະ 1928) ແລະ ເປັນປີທີ່ປະເທດນີ້ຈະສະເຫຼີມສະຫຼອງວັນຄົບຮອບ 100 ປີຂອງລັດຖະທຳມະນູນສະບັບທຳອິດໃນປີ 1930, FIFA ຈຶ່ງໄດ້ເລືອກເອົາ ອູຣູໄກວ ເປັນເຈົ້າພາບການແຂ່ງຂັນຄັ້ງທຳອິດ.
ການພັດທະນາ
ການແຂ່ງຂັນໄດ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວຫຼາຍຄັ້ງເພື່ອຮອງຮັບຄວາມນິຍົມຂອງກິລາບານເຕະທົ່ວໂລກ:
- 1930: ການແຂ່ງຂັນຄັ້ງທຳອິດມີ 13 ທີມ.
- 1982: ຂະຫຍາຍເປັນ 24 ທີມ.
- 1998: ຂະຫຍາຍເປັນ 32 ທີມ.
- 2026: ຂະຫຍາຍເປັນ 48 ທີມ, ໂດຍມີປະເທດ ການາດາ, ເມັກຊິໂກ ແລະ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ເປັນເຈົ້າພາບຮ່ວມກັນ.
ຮູບແບບການແຂ່ງຂັນ
ໂຄງສ້າງການແຂ່ງຂັນ
ປັດຈຸບັນ ການແຂ່ງຂັນປະກອບດ້ວຍຮອບແບ່ງກຸ່ມ ແລະ ຮອບນ໋ອກເອົາ (Knockout stage). ນັບແຕ່ປີ 2026 ເປັນຕົ້ນໄປ, 48 ທີມຈະຖືກແບ່ງອອກເປັນ 12 ກຸ່ມ ກຸ່ມລະ 4 ທີມ. ທີມທີ່ໄດ້ອັນດັບ 1 ແລະ 2 ຂອງແຕ່ລະກຸ່ມ, ລວມກັບທີມອັນດັບ 3 ທີ່ດີທີ່ສຸດ, ຈະຜ່ານເຂົ້າສູ່ຮອບ 32 ທີມສຸດທ້າຍ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ການແຂ່ງຂັນຈະເປັນແບບແພ້ຄັດອອກ (Single-elimination) ຈົນເຖິງຮອບຊິງຊະນະເລີດ.
ການຄັດເລືອກ
ການແຂ່ງຂັນຄັດເລືອກຈະຈັດຂຶ້ນພາຍໃນ 6 ເຂດທະວີບຂອງ FIFA (ອາຟຣິກາ, ອາຊີ, ອາເມລິກາເໜືອ-ກາງ ແລະ ຄາຣິບຽນ, ອາເມລິກາໃຕ້, ໂອເຊຍເນຍ ແລະ ເອີຣົບ) ເພື່ອຕັດສິນວ່າທີມໃດຈະໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມການແຂ່ງຂັນ. ປະເທດເຈົ້າພາບຈະໄດ້ສິດເຂົ້າຮ່ວມການແຂ່ງຂັນໂດຍອັດຕະໂນມັດ.
ຜົນການແຂ່ງຂັນ ແລະ ສະຖິຕິ
ທີມຊະນະເລີດ
ມີພຽງແຕ່ 8 ປະເທດເທົ່ານັ້ນທີ່ເຄີຍຄວ້າແຊ້ມນັບຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຈັດການແຂ່ງຂັນ:
| ປະເທດ | ຈຳນວນແຊ້ມ | ປີທີ່ໄດ້ແຊ້ມ |
| ບຣາຊິລ | 5 | 1958, 1962, 1970, 1994, 2002 |
| ເຢຍລະມັນ | 4 | 1954, 1974, 1990, 2014 |
| ອິຕາລີ | 4 | 1934, 1938, 1982, 2006 |
| ອາເຈນຕິນາ | 3 | 1978, 1986, 2022 |
| ຝຣັ່ງ | 2 | 1998, 2018 |
| ອູຣູໄກວ | 2 | 1930, 1950 |
| ອັງກິດ | 1 | 1966 |
| ສະເປນ | 1 | 2010 |
ຄວາມສຳຄັນ
ບານເຕະໂລກເປັນການແຂ່ງຂັນບານເຕະທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດໃນໂລກ ແລະ ເປັນເຫດການກິລາທີ່ມີຜູ້ຊົມ ແລະ ຕິດຕາມຫຼາຍທີ່ສຸດໃນໂລກ, ເຊິ່ງມີຍອດຜູ້ຊົມຜ່ານໂທລະພາບສະສົມສູງກວ່າການແຂ່ງຂັນກິລາໂອລິມປິກອີກດ້ວຍ.
ແຫຼ່ງທີ່ມາ: www.britannica.com