ຈັນຍາບັນ (Ethics) ແມ່ນຫຍັງ?

ຈັນຍາບັນ (Ethics) ແມ່ນພາກສ່ວນໜຶ່ງຂອງປັດຊະຍາທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາເຂົ້າໃຈເຖິງສິ່ງທີ່ດີ ແລະ ສິ່ງທີ່ຊົ່ວ. ມັນກ່ຽວກັບການຄິດຫາວິທີວ່າພວກເຮົາຄວນປະຕິບັດຕົນ ແລະ ຕັດສິນໃຈແນວໃດ. ຈັນຍາບັນພະຍາຍາມຕອບຄຳຖາມຕ່າງໆ ເຊັ່ນ:

• ການກະທຳໃດທີ່ດີ ຫຼື ບໍ່ດີ?
• ເຮົາຈະຮູ້ຄວາມແຕກຕ່າງໄດ້ແນວໃດ?
• ຄວາມດີ ແລະ ຄວາມຊົ່ວ ເປັນສິ່ງດຽວກັນສຳລັບທຸກຄົນສະເໝີໄປບໍ່?
• ເຮົາຈະຕັດສິນໃຈເລື່ອງຍາກໆທີ່ອາດສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຜູ້ອື່ນໄດ້ແນວໃດ?
• ການກະທຳຂອງເຮົາສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຜູ້ອື່ນແນວໃດ?

ໂຊຄຣາເຕສ

ເອປິກເຕຕັສ

ອິມມານູເອວ ຄານ

ວິທີການຄິດກ່ຽວກັບຈັນຍາບັນໃນຮູບແບບຕ່າງໆ

ເມື່ອຜູ້ຄົນເວົ້າເຖິງຈັນຍາບັນ, ພວກເຂົາມັກຈະເບິ່ງໃນຫຼາຍມຸມມອງ:

• ການຄິດກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ຖືກ ຫຼື ຜິດ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ສິນທຳ (Morality).
• ການໃຊ້ວິທີການທາງວິທະຍາສາດເພື່ອສຶກສາພຶດຕິກຳຂອງມະນຸດ.
• ການພິຈາລະນາເຖິງອິດສະຫຼະພາບທີ່ຜູ້ຄົນມີໃນການເລືອກຕັດສິນໃຈດ້ວຍຕົນເອງ.

ສິນທຳ ຄືສິ່ງທີ່ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງເຊື່ອ ຫຼື ຮູ້ສຶກວ່າເປັນສິ່ງທີ່ດີ ຫຼື ບໍ່ດີ. ມີຄວາມເຊື່ອທາງສິນທຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນຫຼາກຫຼາຍທົ່ວໂລກ, ແນວໃດກໍຕາມ, ແນວຄິດທາງສິນທຳຫຼາຍຢ່າງກໍເປັນສິ່ງທີ່ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ຍອມຮັບຮ່ວມກັນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ເຫັນດີວ່າການຂ້າຄົນອື່ນເປັນສິ່ງທີ່ຜິດ.

ນັກຄິດບາງຄົນຫວັງທີ່ຈະຄົ້ນພົບແນວຄິດເພີ່ມເຕີມທີ່ສິນທຳທຸກຮູບແບບມີຮ່ວມກັນ. ພວກເຂົາເຊື່ອວ່າຈັນຍາບັນຄວນໃຊ້ວິທີການທາງວິທະຍາສາດເພື່ອສຶກສາສິ່ງທີ່ຜູ້ຄົນຄິດວ່າເປັນສິ່ງທີ່ດີ ຫຼື ບໍ່ດີ. ວຽກງານນີ້ສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າສະຖານະການໃດໜຶ່ງມີຄວາມຍຸຕິທຳຫຼືບໍ່. ຕົວຢ່າງຂອງແນວຄິດນີ້ແມ່ນ “ຄຳສັ່ງສູງສຸດ” (Categorical imperative) ເຊິ່ງແນະນຳວ່າເຮົາຄວນປະຕິບັດໃນສິ່ງທີ່ເຮົາຢາກໃຫ້ຄົນອື່ນທຸກຄົນປະຕິບັດຕາມ. ຫຼາຍປະເທດມີກົດໝາຍທີ່ອີງໃສ່ແນວຄິດເລື່ອງຄວາມຍຸຕິທຳນີ້.

ເປັນຫຍັງຈັນຍາບັນຈຶ່ງສຳຄັນໃນຊີວິດປະຈຳວັນ

ການເຂົ້າໃຈຈັນຍາບັນສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ຄົນຕັດສິນໃຈໄດ້ວ່າຄວນເຮັດແນວໃດເມື່ອຕ້ອງມີທາງເລືອກ. ນັກປັດຊະຍາຫຼາຍຄົນເຊື່ອວ່າ ທຸກການກະທຳ ຫຼື ການຕັດສິນໃຈທີ່ເຮົາເຮັດລ້ວນແລ້ວແຕ່ເຊື່ອມໂຍງກັບຈັນຍາບັນ. ຈັນຍາບັນມີຄວາມສຳຄັນໃນຫຼາຍຂົງເຂດຂອງຊີວິດ ແລະ ການສຶກສາ. ນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງບາງສ່ວນ:

ຈັນຍາບັນ ແລະ ສາສະໜາ ຈັນຍາບັນເປັນພາກສ່ວນໃຫຍ່ຂອງສາສະໜາ. ໃນຫຼາຍສາສະໜາ, ຜູ້ຄົນໄດ້ຮຽນຮູ້ສິ່ງທີ່ດີ ຫຼື ບໍ່ດີຈາກຄວາມເຊື່ອໃນພະເຈົ້າ (ຫຼື ເທວະດາ). ແນວຄິດສຳຄັນຫຼາຍຢ່າງກ່ຽວກັບຄວາມຖືກ ແລະ ຜິດກໍມາຈາກສາສະໜາ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ບັນຍັດ 10 ປະການ ໄດ້ໃຫ້ກົດລະບຽບສຳລັບການດຳລົງຊີວິດທີ່ດີ.

ຈັນຍາບັນ ແລະ ເງິນ ແນວຄິດບາງຢ່າງໃນທາງເສດຖະກິດເຊື່ອມໂຍງຈັນຍາບັນເຂົ້າກັບເງິນ. ເງິນເປັນພາກສ່ວນໃຫຍ່ໃນຊີວິດຂອງຄົນສ່ວນຫຼາຍ. ການຄິດເຖິງສິ່ງທີ່ຖືກ ຫຼື ຜິດສາມາດມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນທາງເສດຖະກິດ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ມີຄຳສຸພາສິດຈາກຄຳພີໄບເບິນທີ່ວ່າ “ຄວາມຮັກເງິນເປັນຮາກເຫງົ້າຂອງຄວາມຊົ່ວຮ້າຍທັງປວງ”. ປັດຊະຍາຂອງລັດທິມາກ (Marxism) ກໍຍັງສະເໜີວ່າ ຖ້າຄົນຈຳນວນໜຶ່ງໃຊ້ເງິນໃນທາງທີ່ຜິດ ມັນສາມາດສ້າງຄວາມເສຍຫາຍໃຫ້ກັບຄົນອື່ນໆອີກຫຼາຍຄົນ.

ຈັນຍາບັນ ແລະ ການເມືອງ ສິ່ງທີ່ນັກການເມືອງຄິດວ່າເປັນເລື່ອງຂອງຈັນຍາບັນສາມາດສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານ. ນັກການເມືອງພະຍາຍາມສ້າງກົດໝາຍທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ທຸກຄົນເຮັດໃນສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ. ເມື່ອຜູ້ທີ່ສ້າງນະໂຍບາຍສາທາລະນະມີຄວາມເຫັນບໍ່ລົງຮອຍກັນກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ, ມັນກໍຈະນຳໄປສູ່ການໂຕ້ວາທີທາງການເມືອງ.

ຈັນຍາບັນໃນບ່ອນເຮັດວຽກ ໃນການເຮັດວຽກ, ການຄິດເຖິງຈັນຍາບັນສາມາດຊ່ວຍໃນການແກ້ໄຂຄຳຖາມທີ່ຍາກລຳບາກໄດ້. ການເຮັດວຽກກ່ຽວຂ້ອງກັບທັງເງິນ ແລະ ການປະຕິບັດຕາມກົດລະບຽບ. ແຕ່ການຮູ້ວິທີທີ່ດີທີ່ສຸດໃນການເຮັດທັງສອງຢ່າງນັ້ນບໍ່ແມ່ນເລື່ອງງ່າຍສະເໝີໄປ. ການສຶກສາໃນເລື່ອງນີ້ເອີ້ນວ່າ ຈັນຍາບັນທາງທຸລະກິດ (Business ethics) ເຊິ່ງຊ່ວຍໃຫ້ທຸລະກິດ ແລະ ຜູ້ອອກແຮງງານສາມາດຕັດສິນໃຈໄດ້ດີ.

ຈັນຍາບັນໃນວຽກງານສາທາລະນະສຸກ ບຸກຄະລາກອນທາງການແພດ ເຊັ່ນ: ທ່ານໝໍ ແລະ ພະຍາບານ ຕ້ອງຕັດສິນໃຈໃນເລື່ອງຍາກໆກ່ຽວກັບວິທີການດູແລຄົນເຈັບ. ບາງຄັ້ງຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການດູແລ, ຄອບຄົວຂອງພວກເຂົາ, ຫຼື ທ່ານໝໍ ອາດມີຄວາມເຫັນບໍ່ກົງກັນວ່າສິ່ງໃດດີທີ່ສຸດ. ນອກຈາກນັ້ນ, ຍັງຕ້ອງມີການຕັດສິນໃຈຫາກມີເງິນບໍ່ພຽງພໍສຳລັບທຸກຄົນທີ່ຈະໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອທີ່ຕ້ອງການ. ການສຶກສາໃນເລື່ອງນີ້ເອີ້ນວ່າ ຈັນຍາບັນທາງການແພດ (Medical ethics).

ຈັນຍາບັນ ແລະ ສັນຕິພາບ ການສົນທະນາກ່ຽວກັບຈັນຍາບັນຍັງສາມາດເປັນວິທີການຢຸດຕິການຜິດຖຽງກັນ ຫຼື ການເກີດສົງຄາມ. ໂດຍການປຶກສາຫາລືກັນວ່າສິ່ງໃດຖືກຕ້ອງ, ຜູ້ຄົນຫວັງວ່າຈະໄດ້ຮັບໃນສິ່ງທີ່ພວກເຂົາຕ້ອງການໂດຍບໍ່ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ. ສິ່ງນີ້ຈະໄດ້ຜົນດີທີ່ສຸດເມື່ອທຸກຄົນເຫັນດີວ່າສັນຕິພາບເປັນສິ່ງທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດ. ແນວໃດກໍຕາມ, ບໍ່ແມ່ນທຸກຄົນຈະເຫັນດີນຳກັນວ່າສິ່ງໃດຖືກ ຫຼື ຜິດ. ດັ່ງນັ້ນ, ບາງຄັ້ງຄວາມໃຈຮ້າຍກໍອາດເຮັດໃຫ້ການສົນທະນາເປັນເລື່ອງຍາກໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີການຕໍ່ສູ້ກັນ.

ນອກຈາກຄວາມງາມ (Aesthetics – ການສຶກສາເລື່ອງຄວາມງາມ), ຈັນຍາບັນຍັງເປັນພາກສ່ວນໜຶ່ງຂອງຄຸນວິທະຍາ (Axiology). ຄຸນວິທະຍາ ຄືປັດຊະຍາທີ່ກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ຜູ້ຄົນໃຫ້ຄຸນຄ່າ ຫຼື ຊື່ນຊອບ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/