ສຳຫຼວດ Laopedia
Category: ປັດຊະຍາ
ຄວາມຈິງ (Truth) ແມ່ນຫຍັງ?
ຄວາມຈິງ (Truth) ແມ່ນກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ເປັນຈິງ ແລະ ຖືກຕ້ອງ. ຖ້າບາງສິ່ງບາງຢ່າງເປັນຂໍ້ເທັດຈິງ, ມັນກໍເປັນຄວາມຈິງ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ມັນເປັນຄວາມຈິງທີ່ວ່າທ້ອງຟ້າມັກຈະເປັນສີຟ້າ. ຮູບປັ້ນນ້ອຍຂອງ Aristotle, ນັກປັດຊະຍາຊາວກຣີກບູຮານ. ຄຳວ່າ “ຄວາມຈິງ” (Truth) ມີຮາກສັບມາຈາກພາສາອັງກິດເກົ່າເຊັ່ນ tríewþ. ນັກຄິດທີ່ມີຊື່ສຽງຊື່ວ່າ Aristotle ເຄີຍກ່າວໄວ້ວ່າ ຖ້າເຈົ້າເວົ້າວ່າສິ່ງໃດໜຶ່ງເປັນຈິງ ໃນເວລາທີ່ມັນເປັນຈິງ,…
ຄວາມເປັນຈິງ (Reality) ແມ່ນຫຍັງ?
ຄວາມເປັນຈິງ (Reality) ແມ່ນທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງທີ່ມີຢູ່ແທ້. ມັນກ່ຽວຂ້ອງກັບສິ່ງທີ່ເປັນຄວາມຈິງ ແລະ ສິ່ງທີ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນແທ້. ເມື່ອສິ່ງໃດໜຶ່ງມີຄວາມໃກ້ຄຽງກັບຄວາມເປັນຈິງ, ພວກເຮົາເອີ້ນສິ່ງນັ້ນວ່າ ເປັນຈິງ (realistic). ສະໝອງຢູ່ໃນຖັງທີ່ຄິດວ່າມັນກຳລັງຍ່າງຢູ່. ຄວາມເປັນຈິງແມ່ນວິທີທີ່ສິ່ງຕ່າງໆເປັນຢູ່ແທ້ໆ, ບໍ່ແມ່ນວິທີທີ່ມັນອາດຈະເບິ່ງຄືວ່າເປັນ ຫຼື ວິທີທີ່ພວກເຮົາຈິນຕະນາການ. ມັນລວມທຸກສິ່ງທີ່ເປັນຢູ່, ເຄີຍເປັນມາ, ຫຼື ຈະເປັນຕໍ່ໄປ, ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຮົາຈະບໍ່ສາມາດເຫັນ ຫຼື ເຂົ້າໃຈມັນຢູ່ໃນຕອນນີ້ກໍ່ຕາມ.…
ຄວາມໜ້າຈະເປັນ (Probability)
🎲 ຄວາມໜ້າຈະເປັນ (Probability): ເຂົ້າໃຈໂລກແຫ່ງຄວາມບັງເອີນດ້ວຍຄະນິດສາດ! ເຄີຍສົງໄສບໍວ່າ ເວລາໂຍນຫຼຽນ ຫຼື ສ່ຽງທາຍລູກເຕົ໋າ ໂອກາດທີ່ຈະອອກໜ້າຕ່າງໆມີເທົ່າໃດ? ແລະ ເປັນຫຍັງເລື່ອງຄວາມບັງເອີນຈຶ່ງສາມາດຄິດໄລ່ອອກມາເປັນຕົວເລກໄດ້? ມື້ນີ້ Laopedia ຈະພາທຸກທ່ານໄປທຳຄວາມຮູ້ຈັກກັບ “ຄວາມໜ້າຈະເປັນ ຫຼື ຄວາມເປັນໄປໄດ້” ສາຂາໜຶ່ງຂອງຄະນິດສາດທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາໄຂຄວາມລັບຂອງຄວາມອາດຈະເປັນໃນຊີວິດປະຈຳວັນນຳກັນເລີຍ! 🔢🎯 📌 ໄຮໄລ້ຄວາມຮູ້ທີ່ໜ້າສົນໃຈໃນບົດຄວາມນີ້: 👉…
ຈິດໃຈ (The mind) ແມ່ນຫຍັງ?
ຈິດໃຈ (The mind) ແມ່ນຄຳສັບທົ່ວໄປທີ່ໃຊ້ເອີ້ນວິທີການທີ່ບຸກຄົນຄິດ, ໃຊ້ເຫດຜົນ, ເຂົ້າໃຈ, ຕັດສິນໃຈ, ແລະ ຮູ້ສຶກ. ສຳລັບນັກວິທະຍາສາດ, ສິ່ງທີ່ພວກເຮົາເອີ້ນວ່າຈິດໃຈນັ້ນ ແມ່ນເຊື່ອມໂຍງກັບວິທີການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງຂອງພວກເຮົາຢ່າງສົມບູນ. ແນວໃດກໍຕາມ, ບາງຄົນເຊື່ອວ່າຈິດໃຈແຍກອອກຈາກຮ່າງກາຍ, ມັກເອີ້ນມັນວ່າ “ວິນຍານ”. ແນວຄິດນີ້ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ ທະວີນິຍົມ (Dualism). ແຜນທີ່ກ່ຽວກັບອະໄວຍະວະເພດຂອງສະໝອງ. ແນວຄວາມຄິດໃນຕອນຕົ້ນໆ ເຊັ່ນ…
ຕັກກະສາດ (Logic) ແມ່ນຫຍັງ?
ເຫດຜົນ (Logic) ຫຼື ຕັກກະສາດ ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບວິທີທີ່ພວກເຮົາຄິດ ແລະ ໃຊ້ເຫດຜົນ. ມັນຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາຫາຄຳຕອບໄດ້ວ່າບາງສິ່ງບາງຢ່າງນັ້ນເປັນຄວາມຈິງ ຫຼື ຂີ້ຕວະ. ເຫດຜົນປຽບເໝືອນກັບ ຊຸດກົດເກນສຳລັບການຄິດທີ່ດີ. ເຫດຜົນ ທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈວ່າແນວຄວາມຄິດເຊື່ອມຕໍ່ກັນແນວໃດ. ຮູບເກົ່ານີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຫດຜົນທີ່ມີດາບກຳລັງໄລ່ຕາມບັນຫາ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ນັກຄິດທີ່ມີຊື່ສຽງຄົນໜຶ່ງຊື່ວ່າ: Aristotle ໄດ້ໃຊ້ເຫດຜົນເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນສິ່ງຕ່າງໆດັ່ງນີ້: ການໃຊ້ສັນຍະລັກໃນເຫດຜົນ ບາງຄັ້ງ, ຫຼາຍຄົນໃຊ້ສັນຍະລັກເພື່ອເຮັດໃຫ້ເຫດຜົນວິທະຍາຈະແຈ້ງຂຶ້ນ.…
ຄວາມຮູ້ສຶກຕົວ (Consciousness) ແມ່ນຫຍັງ?
ຄວາມຮູ້ສຶກຕົວ (Consciousness) ແມ່ນການຕື່ນຕົວ, ການຮັບຮູ້, ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການຕອບສະໜອງຕໍ່ສິ່ງທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນອ້ອມຕົວເຈົ້າ. ໃຫ້ຄິດເບິ່ງວ່າ ມັນຄືການທີ່ຈິດໃຈຂອງເຈົ້າ “ເປີດຢູ່” ແລະ ສັງເກດເຫັນສິ່ງຕ່າງໆ. ການຕັ້ງສະຕິ ຈາກສະຕະວັດທີ 17 ໂດຍ Robert Fludd, ແພດໝໍຊາວ Paracelsian ຊາວອັງກິດ ນັກວິທະຍາສາດ ແລະ…
ຄວາມຮູ້ ແມ່ນຫຍັງ?
ຄວາມຮູ້ ແມ່ນເລື່ອງຂອງການເຂົ້າໃຈສິ່ງຕ່າງໆ. ມັນແມ່ນສິ່ງທີ່ເຈົ້າຮຽນຮູ້ຜ່ານປະສົບການ, ການສຶກສາ, ຫຼື ໂດຍການສັງເກດເຫດການອ້ອມຂ້າງເຈົ້າ. ມັນສາມາດເປັນຂໍ້ເທັດຈິງ, ຂໍ້ມູນ, ຫຼື ແມ່ນແຕ່ທັກສະຕ່າງໆ. Plato ເປັນນັກຄິດທີ່ມີຊື່ສຽງຈາກປະເທດເກຣັກບູຮານ. ລາວໄດ້ສ້າງຕັ້ງໂຮງຮຽນທີ່ມີຊື່ວ່າ Academy. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ການຮູ້ວ່າທ້ອງຟ້າເປັນສີຟ້າ ແມ່ນຂໍ້ເທັດຈິງ. ການຮູ້ວິທີຂີ່ລົດຖີບ ແມ່ນທັກສະ. ທັງສອງຢ່າງແມ່ນຮູບແບບຂອງຄວາມຮູ້. ໃນທາງປັດຊະຍາ, ເຊິ່ງເປັນການສຶກສາແນວຄິດໃຫຍ່ໆ,…
ຄວາມເຕັມໃຈ ຫຼື ເສລີພາບໃນການເລືອກ (Free will) ແມ່ນຫຍັງ?
ຄວາມເຕັມໃຈ ຫຼື ເສລີພາບໃນການເລືອກ (Free will) ແມ່ນແນວຄິດທີ່ວ່າທ່ານສາມາດເລືອກສິ່ງທີ່ທ່ານເຮັດໄດ້ ມັນໝາຍຄວາມວ່າທ່ານມີອຳນາດໃນການຕັດສິນໃຈທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ປະຕິບັດໃນວິທີທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຫາກທ່ານເລືອກກິນໝາກໂປມແທນທີ່ຈະກິນໝາກກ້ວຍ ນັ້ນຄືເສລີພາບໃນການເລືອກຂອງທ່ານທີ່ກຳລັງເຮັດວຽກຢູ່. ເມື່ອເຮົາເວົ້າວ່າມີຄົນເຮັດສິ່ງທີ່ດີ ຫຼືບໍ່ດີ ໂດຍປົກກະຕິມັນໝາຍຄວາມວ່າພວກເຂົາເລືອກທີ່ຈະເຮັດມັນ ຫາກຄົນເຮົາບໍ່ມີເສລີພາບໃນການເລືອກ ສິ່ງຕ່າງໆເຊັ່ນ ການໃຫ້ຄຳແນະນຳ ຫຼືການບອກໃຫ້ຄົນຢ່າເຮັດຫຍັງບາງຢ່າງ ກໍ່ຈະບໍ່ມີຄວາມໝາຍຫຍັງຫຼາຍ ນອກຈາກນີ້ ຫາກບໍ່ມີເສລີພາບໃນການເລືອກ…
ສະຕຣີນິຍົມ (Feminism) ແມ່ນຫຍັງ?
ສະຕຣີນິຍົມ (Feminism) ແມ່ນຂະບວນການທາງສັງຄົມ ແລະ ການເມືອງ. ມັນແມ່ນເລື່ອງກ່ຽວກັບການປ່ຽນແປງວິທີທີ່ຜູ້ຄົນເບິ່ງສິດທິຂອງເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍິງ. ນັກສະຕຣີນິຍົມເຮັດວຽກເພື່ອໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າທຸກຄົນມີສິດເທົ່າທຽມກັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນເພດໃດກໍຕາມ. ຜູ້ທີ່ສະໜັບສະໜູນສະຕຣີນິຍົມເອີ້ນວ່າ ນັກສະຕຣີນິຍົມ (Feminist). ຫຼັງຈາກຂາຍເຮືອນຂອງນາງແລ້ວ, ນາງ Emmeline Pankhurst, ທີ່ມີຮູບພາບຢູ່ໃນນະຄອນນິວຢອກໃນປີ 1913, ໄດ້ເດີນທາງໄປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ກ່າວຄຳປາໄສທົ່ວປະເທດອັງກິດ ແລະ…
Epistemology (ຍານວິທະຍາ) ແມ່ນຫຍັງ?
Epistemology (ຍານວິທະຍາ) ເປັນຄຳສັບທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ສຳລັບສ່ວນໜຶ່ງທີ່ໜ້າສົນໃຈຂອງປັດຊະຍາ. ມັນແມ່ນເລື່ອງກ່ຽວກັບຄວາມຮູ້ທັງໝົດ! ລອງຄິດເບິ່ງວ່າເປັນການຕັ້ງຄຳຖາມວ່າ: “ຄວາມຮູ້ແມ່ນຫຍັງກັນແທ້?” ແລະ “ພວກເຮົາໄດ້ຮັບມັນມາໄດ້ແນວໃດ?” ຄົນທີ່ສຶກສາເລື່ອງຍານວິທະຍາຖືກເອີ້ນວ່າ ນັກຍານວິທະຍາ. ພວກເຂົາເປັນນັກປັດຊະຍາທີ່ມັກຄິດກ່ຽວກັບວິທີທີ່ພວກເຮົາຮູ້ສິ່ງຕ່າງໆ. ພວກເຂົາຖາມວ່າພວກເຮົາສາມາດຮູ້ຫຍັງໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນແທ້ໆຫຼືບໍ່. ພວກເຂົາຍັງສົງໄສອີກວ່າຄວາມຮູ້ມີຈັກປະເພດ. ນັກຄິດຄົນໜຶ່ງໃນຍຸກທຳອິດທີ່ເວົ້າເຖິງເລື່ອງນີ້ຄື Xenophanes. ລາວມີຊີວິດຢູ່ດົນນານມາແລ້ວ (ປະມານ 570–470 ປີ ກ່ອນ ຄ.ສ.). ລາວໄດ້ເວົ້າປະໂຫຍກທີ່ມີຊື່ສຽງວ່າ…