ຈິດໃຈ (The mind) ແມ່ນຫຍັງ?

ຈິດໃຈ (The mind) ແມ່ນຄຳສັບທົ່ວໄປທີ່ໃຊ້ເອີ້ນວິທີການທີ່ບຸກຄົນຄິດ, ໃຊ້ເຫດຜົນ, ເຂົ້າໃຈ, ຕັດສິນໃຈ, ແລະ ຮູ້ສຶກ. ສຳລັບນັກວິທະຍາສາດ, ສິ່ງທີ່ພວກເຮົາເອີ້ນວ່າຈິດໃຈນັ້ນ ແມ່ນເຊື່ອມໂຍງກັບວິທີການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງຂອງພວກເຮົາຢ່າງສົມບູນ. ແນວໃດກໍຕາມ, ບາງຄົນເຊື່ອວ່າຈິດໃຈແຍກອອກຈາກຮ່າງກາຍ, ມັກເອີ້ນມັນວ່າ “ວິນຍານ”. ແນວຄິດນີ້ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ ທະວີນິຍົມ (Dualism).

ແຜນທີ່ກ່ຽວກັບອະໄວຍະວະເພດຂອງສະໝອງ. ແນວຄວາມຄິດໃນຕອນຕົ້ນໆ ເຊັ່ນ ອະໄວຍະວະເພດໄດ້ພະຍາຍາມເຊື່ອມຕໍ່ຄວາມສາມາດທາງຈິດກັບສ່ວນຕ່າງໆຂອງສະໝອງສະເພາະ.

ຮູບແຕ້ມງ່າຍໆຂອງ Spaun, ຮູບແບບຄອມພິວເຕີທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ຄືກັບສະໝອງທີ່ມີ “ເຊວປະສາດ” 2.5 ລ້ານຕົວ. (A) ສະແດງໃຫ້ເຫັນສ່ວນຕ່າງໆຂອງສະໝອງມະນຸດ. (B) ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ “ຈິດໃຈ” ຂອງ Spaun ຖືກສ້າງຂຶ້ນມາແນວໃດ.

ມີຫຼາຍຄົນສົນທະນາກັນວ່າຫຍັງຄືອົງປະກອບຂອງຈິດໃຈ. ບາງຄົນບອກວ່າພຽງແຕ່ຄວາມຄິດ ແລະ ຄວາມຈຳເທົ່ານັ້ນທີ່ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຈິດໃຈ ເພາະພວກເຮົາຮັບຮູ້ເຖິງພວກມັນ. ໃນທັດສະນະນີ້, ຄວາມຮູ້ສຶກເຊັ່ນ: ຄວາມຮັກ, ຄວາມກຽດຊັງ, ຄວາມຢ້ານກົວ, ແລະ ຄວາມສຸກ ແມ່ນແຍກອອກຈາກຈິດໃຈ ແລະ ອາດມາຈາກຫົວໃຈ. ຄົນອື່ນໆໂຕ້ແຍ້ງວ່າຄວາມຄິດ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກຂອງພວກເຮົາບໍ່ສາມາດແຍກອອກຈາກກັນໄດ້, ພວກເຂົາເຊື່ອວ່າທັງໝົດນີ້ລ້ວນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສິ່ງທີ່ພວກເຮົາເອີ້ນວ່າຈິດໃຈ.

ຄົນມັກໃຊ້ຄຳວ່າ “ຈິດໃຈ” (mind) ໃນຄວາມໝາຍດຽວກັນກັບ “ຄວາມຄິດ”. ນີ້ຄືເວລາທີ່ພວກເຮົາເວົ້າກັບຕົນເອງ “ພາຍໃນຫົວ”. ນີ້ແມ່ນເຫດຜົນທີ່ພວກເຮົາເວົ້າປະໂຫຍກເຊັ່ນ “ຕັດສິນໃຈ” (make up our minds) ຫຼື “ປ່ຽນໃຈ” (change our minds). ສິ່ງສຳຄັນຢ່າງໜຶ່ງກ່ຽວກັບຈິດໃຈໃນແງ່ນີ້ຄື ມັນເປັນເລື່ອງສ່ວນຕົວ. ບໍ່ມີໃຜສາມາດ “ຮູ້ຈິດໃຈ” ຂອງພວກເຮົາໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ.

ຈິດໃຈແມ່ນຫຍັງ?

ຄຳວ່າ “ຈິດໃຈ” ໄດ້ປ່ຽນຄວາມໝາຍໄປຕາມການເວລາ. ດົນນານມາແລ້ວໃນພາສາອັງກິດເກົ່າ, ຄຳວ່າ gemynd ສ່ວນໃຫຍ່ໝາຍເຖິງຄວາມຈຳ. ນີ້ແມ່ນເຫດຜົນທີ່ພວກເຮົາພາຍຫຼັງຍັງໃຊ້ປະໂຫຍກເຊັ່ນ “ນຶກໃຫ້ອອກ” (call to mind) ຫຼື “ຈື່ໄວ້ໃນໃຈ” (keep in mind). ໃນໄລຍະຫຼາຍຮ້ອຍປີ, ຄຳວ່າ “ຈິດໃຈ” ໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນເພື່ອລວມເອົາຄວາມຄິດ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກທັງໝົດທີ່ມີສະຕິຂອງພວກເຮົາ.

ການສຳຫຼວດຈິດໃຈ

ພາກສ່ວນຕ່າງໆຂອງຈິດໃຈ ຈິດໃຈຂອງພວກເຮົາຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈໂລກ ແລະ ຈັດການກັບມັນ. ນີ້ແມ່ນພາກສ່ວນສຳຄັນ:

• ຄວາມຄິດ (Thought): ນີ້ແມ່ນວິທີທີ່ພວກເຮົາໃຊ້ຂໍ້ມູນ. ມັນລວມເຖິງການສ້າງແນວຄິດ, ການແກ້ໄຂບັນຫາ, ການຄິດໄຕ່ຕອງ, ແລະ ການຕັດສິນໃຈ.
• ຄວາມຈຳ (Memory): ນີ້ແມ່ນຄວາມສາມາດຂອງພວກເຮົາໃນການເກັບຮັກສາຂໍ້ມູນໄວ້ໃນຈິດໃຈ. ຈາກນັ້ນພວກເຮົາສາມາດຈື່ມັນໄດ້ໃນພາຍຫຼັງເມື່ອຕ້ອງການ.
• ຈິນຕະນາການ (Imagination): ນີ້ແມ່ນຄວາມສາມາດທີ່ອັດສະຈັນໃນການສ້າງໂລກໃໝ່ ຫຼື ແນວຄິດໃໝ່ໆພາຍໃນຈິດໃຈຂອງພວກເຮົາ.
• ຄວາມຮູ້ສຶກຕົວ (Consciousness): ນີ້ຄືການຮູ້ວ່າພວກເຮົາຕົວຕົນມີຢູ່ ແລະ ໂລກອ້ອມຮອບພວກເຮົາກໍມີຢູ່. ມັນໝາຍເຖິງການຮັບຮູ້ ແລະ ສາມາດເຂົ້າໃຈສິ່ງທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນ.

ສຸຂະພາບຈິດ

ເຊັ່ນດຽວກັບຮ່າງກາຍ, ຈິດໃຈຂອງພວກເຮົາສາມາດມີສຸຂະພາບທີ່ດີໄດ້. ນີ້ເອີ້ນວ່າ ສຸຂະພາບຈິດ (Mental health). ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO) ກ່າວວ່າບໍ່ມີວິທີດຽວທີ່ຈະວັດແທກສຸຂະພາບຈິດສຳລັບທຸກຄົນ. ສຸຂະພາບຈິດທີ່ດີໝາຍເຖິງຄວາມຮູ້ສຶກວ່າມີຄວາມສາມາດ ແລະ ມີຄວາມສຸກ. ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດໃນການຈັດການກັບຄວາມຕຶງຄິດປົກກະຕິ ແລະ ຟື້ນຕົວຈາກສະຖານະການທີ່ຫຍຸ້ງຍາກໄດ້.

ຈິດໃຈ ແລະ ປັດຊະຍາ

ປັດຊະຍາຈິດ (Philosophy of mind) ເປັນສາຂາຂອງປັດຊະຍາທີ່ສຶກສາວ່າຈິດໃຈແມ່ນຫຍັງ.

• ທະວີນິຍົມ (Dualism): ແນວຄິດນີ້ແນະນຳວ່າຈິດໃຈ ແລະ ຮ່າງກາຍແຍກອອກຈາກກັນໃນທາງໃດທາງໜຶ່ງ. ນັກຄິດທີ່ມີຊື່ສຽງເຊັ່ນ Plato ແລະ René Descartes ເຊື່ອໃນທະວີນິຍົມ.
• ເອກະນິຍົມ (Monism): ຄວາມເຊື່ອນີ້ບອກວ່າຈິດໃຈ ແລະ ຮ່າງກາຍບໍ່ໄດ້ແຍກອອກຈາກກັນແທ້ໆ. ພວກມັນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສິ່ງດຽວກັນ.

ຈິດໃຈ ແລະ ຈິດຕະວິທະຍາ

ຈິດຕະວິທະຍາ (Psychology) ແມ່ນການສຶກສາທາງວິທະຍາສາດກ່ຽວກັບວິທີທີ່ພວກເຮົາຄິດ, ຮູ້ສຶກ, ແລະ ກະທຳ. ມັນເບິ່ງຂະບວນການຕ່າງໆເຊັ່ນ: ການຮັບຮູ້, ຄວາມຄິດ (cognition), ຄວາມຮູ້ສຶກ, ແລະ ບຸກຄະລິກກະພາບ.

• ຈິດຕະວິທະຍາສັງຄົມ (Social Psychology): ສຶກສາວິທີທີ່ພວກເຮົາຄິດ, ຮູ້ສຶກ, ແລະ ກະທຳເມື່ອຢູ່ໃນກຸ່ມຄົນ. ພວກເຂົາເບິ່ງວ່າຈິດໃຈຂອງພວກເຮົາໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກຄົນອື່ນແນວໃດ.

ຕາຂອງຈິດໃຈ (Mind’s eye)

ວະລີ “ຕາຂອງຈິດໃຈ” ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດຂອງພວກເຮົາໃນການ “ເບິ່ງ” ສິ່ງຕ່າງໆໃນຈິນຕະນາການ. ມັນໝາຍຄວາມວ່າພວກເຮົາສາມາດສ້າງພາບສິ່ງຕ່າງໆໃນຫົວໄດ້, ເຖິງແມ່ນວ່າພວກມັນຈະບໍ່ໄດ້ຢູ່ທາງກາຍະພາບຕໍ່ໜ້າພວກເຮົາກໍຕາມ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/