ເລື່ອງແຕ່ງຂຶ້ນ (Fiction) ແມ່ນຫຍັງ?

ເລື່ອງແຕ່ງຂຶ້ນ (Fiction) ແມ່ນເລື່ອງລາວໃດໆກໍຕາມທີ່ນັກຂຽນສ້າງຂຶ້ນມາເອງທັງໝົດ. ມັນມາຈາກຈິນຕະນາການຂອງນັກຂຽນ, ຊຶ່ງໝາຍຄວາມວ່າມັນບໍ່ໄດ້ອີງໃສ່ປະຫວັດສາດ ຫຼື ຂໍ້ເທັດຈິງທີ່ເປັນຈິງຢ່າງເຂັ້ມງວດ.

ຮູບປະກອບຈາກນະວະນິຍາຍ Alice’s Adventures in Wonderland ຂອງ Lewis Carroll, ສະແດງໃຫ້ເຫັນ Alice ກຳລັງຫຼິ້ນເກມ croquet ທີ່ແປກປະຫຼາດ.

ກົງກັນຂ້າມກັບເລື່ອງແຕ່ງຂຶ້ນຄື ເລື່ອງຈິງ (Non-fiction). ການຂຽນແບບເລື່ອງຈິງຈະກ່ຽວຂ້ອງກັບເຫດການ ແລະ ຂໍ້ເທັດຈິງທີ່ເກີດຂຶ້ນແທ້. ໃນຫ້ອງສະໝຸດ, ທ່ານມັກຈະພົບເຫັນປຶ້ມປະເພດເລື່ອງສົມມຸດຢູ່ໃນໝວດໜຶ່ງ ແລະ ປຶ້ມເລື່ອງຈິງຢູ່ໃນອີກໝວດໜຶ່ງ.

ຄຳວ່າ “fiction” ມາຈາກພາສາລາຕິນວ່າ fictum ຊຶ່ງໝາຍຄວາມວ່າ “ຖືກສ້າງຂຶ້ນ” ຫຼື “ແຕ່ງຂຶ້ນ”. ດັ່ງນັ້ນ, ຖ້າເລື່ອງລາວໃດໜຶ່ງຖືກສ້າງຂຶ້ນ ຫຼື ຄິດຄົ້ນໂດຍໃຜຜູ້ໜຶ່ງ, ມັນກໍຄືເລື່ອງສົມມຸດ! ເລື່ອງສົມມຸດສາມາດຂຽນລົງເປັນລາຍລັກອັກສອນ, ເລົ່າອອກສຽງ, ຫຼື ແມ່ນແຕ່ສະແດງອອກມາ. ທ່ານສາມາດເຫັນເລື່ອງແຕ່ງຂຶ້ນ ຫຼື ນະວະນິຍາຍໄດ້ໃນຮູບເງົາ, ລາຍການໂທລະພາບ, ແລະ ບົດລະຄອນ. ຈຸດປະສົງຫຼັກຂອງເລື່ອງສົມມຸດມັກຈະເພື່ອຄວາມບັນເທີງ.

ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ເສັ້ນແບ່ງລະຫວ່າງເລື່ອງສົມມຸດ ແລະ ເລື່ອງຈິງບາງຄັ້ງອາດຈະເບິ່ງບໍ່ຊັດເຈນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ວັນນະຄະດີອິງປະຫວັດສາດ (historical fiction) ໃຊ້ຕົວລະຄອນ ຫຼື ເຫດການທີ່ມີຢູ່ແທ້ໃນປະຫວັດສາດ, ແຕ່ເລື່ອງລາວຕົວຈິງແມ່ນຖືກແຕ່ງຂຶ້ນ. ເລື່ອງສົມມຸດປະເພດນີ້ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາຈິນຕະນາການເຖິງວິຖີຊີວິດໃນອະດີດ ແລະ ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈແນວຄວາມຄິດທີ່ສຳຄັນກ່ຽວກັບໂລກຄວາມເປັນຈິງ.

ສິ່ງໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ເລື່ອງລາວເປັນເລື່ອງແຕ່ງຂຶ້ນ?

ຕົວລະຄອນໃນເລື່ອງແຕ່ງຂຶ້ນ

ທຸກເລື່ອງແຕ່ງຂຶ້ນ ມີຕົວລະຄອນ. ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຄົນ, ສັດ, ຫຼື ສິ່ງມີຊີວິດໃນເລື່ອງ. ໂດຍປົກກະຕິຈະມີຕົວລະຄອນຫຼັກທີ່ເອີ້ນວ່າ ຕົວເອກ (protagonist), ຊຶ່ງມັກຈະເປັນວິລະບູລຸດຂອງເລື່ອງ. ບາງຄັ້ງ, ກຸ່ມຄົນກໍສາມາດເປັນຕົວເອກໄດ້. ທ່ານມັກຈະຢາກໃຫ້ຕົວເອກປະສົບຜົນສຳເລັດ.

ຕົວເອກມັກຈະປະເຊີນໜ້າກັບສັດຕູ ຊຶ່ງປົກກະຕິແມ່ນອີກຕົວລະຄອນໜຶ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ຕົວຮ້າຍ (antagonist). ການຕໍ່ສູ້ ຫຼື ສິ່ງທ້າທາຍລະຫວ່າງຕົວເອກ ແລະ ຕົວຮ້າຍເອີ້ນວ່າ ຄວາມຂັດແຍ່ງ (conflict).

ໂຄງເລື່ອງ (Plot)

ໂຄງເລື່ອງຄືລຳດັບເຫດການທີ່ປະກອບເປັນເລື່ອງລາວ. ມັນແມ່ນວິທີທີ່ເຫດການຕ່າງໆເຊື່ອມໂຍງເຂົ້າກັນ. ເຫດການເຫຼົ່ານີ້ອາດຈະເປັນໄປຕາມຮູບແບບໃດໜຶ່ງ, ອາດຈະເກີດຂຶ້ນຕາມລຳດັບ, ຫຼື ເຫດການໜຶ່ງນຳໄປສູ່ອີກເຫດການໜຶ່ງ, ຫຼື ບາງທີພວກມັນອາດຈະເກີດຂຶ້ນໂດຍບັງເອີນ.

ວິທີການຈັດໂຄງເລື່ອງ

ຮູບພາບ Freytag’s pyramid ສະແດງໃຫ້ເຫັນ 5 ສ່ວນຂອງໂຄງເລື່ອງ.

ນັກຂຽນຊື່ Gustav Freytag ໄດ້ຄິດວ່າໂຄງເລື່ອງມີ 5 ສ່ວນຫຼັກ ຫຼື “Freytag’s pyramid”:

1. ການເປີດເລື່ອງ (Exposition): ເລີ່ມຕົ້ນ, ເຮັດໃຫ້ຮູ້ຈັກກັບຕົວລະຄອນ ແລະ ສະຖານທີ່.
2. ເຫດການເລີ່ມເຂັ້ມຂຸ້ນ (Rising Action): ເລື່ອງເລີ່ມຕື່ນເຕັ້ນ, ມີບັນຫາ ແລະ ສິ່ງທ້າທາຍເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມຂັດແຍ່ງເພີ່ມຂຶ້ນ.
3. ຈຸດສູງສຸດຂອງເລື່ອງ (Climax): ສ່ວນທີ່ຕື່ນເຕັ້ນ ແລະ ເຂັ້ມຂຸ້ນທີ່ສຸດ, ເປັນຈຸດຫັກເໝ.
4. ເຫດການຄາຍປົມ (Falling Action): ເລື່ອງເລີ່ມສະຫງົບລົງ, ບັນຫາຕ່າງໆເລີ່ມຖືກແກ້ໄຂ.
5. ການສະຫຼຸບເລື່ອງ (Resolution): ຕອນຈົບຂອງເລື່ອງ, ຄວາມຂັດແຍ່ງຫຼັກຖືກແກ້ໄຂ.

ຈຸດສູງສຸດຂອງເລື່ອງ (Climax)

ຈຸດສູງສຸດຄືສ່ວນທີ່ອັນຕະລາຍ ຫຼື ຕື່ນເຕັ້ນທີ່ສຸດຂອງໂຄງເລື່ອງ. ໃຫ້ຄິດເຖິງເວລາຂີ່ລົດໄຟເຫາະ, ຈຸດສູງສຸດກ່ອນທີ່ຈະດິ່ງລົງມາຄືຈຸດສູງສຸດນັ້ນເອງ! ມັນມັກຈະເກີດຂຶ້ນໃກ້ຈົບເລື່ອງ ເພາະທຸກຢ່າງໄດ້ຖືກປູທາງມາເພື່ອຈຸດນີ້. ໃນເລື່ອງປະຕິບັດງານ, ມັນຄືເວລາທີ່ວິລະບູລຸດຢູ່ໃນອັນຕະລາຍທີ່ສຸດ ແລະ ເບິ່ງຄືວ່າອາດຈະພ່າຍແພ້.

ຄວາມຂັດແຍ່ງໃນເລື່ອງ

ຄວາມຂັດແຍ່ງມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນເລື່ອງສົມມຸດ. ທຸກເລື່ອງທີ່ດີຕ້ອງການຄວາມຂັດແຍ່ງ ຫຼື ບັນຫາທີ່ຕ້ອງແກ້ໄຂ. ປະເພດຂອງຄວາມຂັດແຍ່ງທີ່ພົບເລື້ອຍມີດັ່ງນີ້:

• ຕົວລະຄອນຂັດແຍ່ງກັບຕົນເອງ: ເກີດຂຶ້ນເມື່ອຕົວລະຄອນປະເຊີນກັບຄວາມຢ້ານ ຫຼື ຄວາມສັບສົນຂອງຕົນເອງ, ພະຍາຍາມເລືອກສິ່ງທີ່ຖືກ ຫຼື ຜິດ.
• ຕົວລະຄອນຂັດແຍ່ງກັບຕົວລະຄອນອື່ນ: ເມື່ອວິລະບູລຸດຕໍ່ສູ້ກັບອີກຄົນ, ເຊັ່ນ: ການຖືກກັ່ນແກ້ງ. ຕົວຢ່າງ: ການຕໍ່ສູ້ລະຫວ່າງ Judah ແລະ Messala ໃນຮູບເງົາ Ben-Hur.
• ຕົວລະຄອນຂັດແຍ່ງກັບສັງຄົມ: ວິລະບູລຸດຕໍ່ສູ້ກັບກົດລະບຽບ ຫຼື ແນວຄວາມຄິດຂອງສັງຄົມ. ຕົວຢ່າງ: Wuthering Heights ໂດຍ Emily Brontë.
• ຕົວລະຄອນຂັດແຍ່ງກັບທຳມະຊາດ: ຕົວລະຄອນຕໍ່ສູ້ກັບພະລັງທຳມະຊາດ. ຕົວຢ່າງ: ເລື່ອງສັ້ນ To Build a Fire ໂດຍ Jack London.
• ຕົວລະຄອນຂັດແຍ່ງກັບສິ່ງເໜືອທຳມະຊາດ: ເມື່ອຕົວລະຄອນຕໍ່ສູ້ກັບພະລັງເໜືອທຳມະຊາດ. ຕົວຢ່າງ: Dracula ໂດຍ Bram Stoker ແລະ Frankenstein ໂດຍ Mary Shelley.
• ຕົວລະຄອນຂັດແຍ່ງກັບເຄື່ອງຈັກ/ເຕັກໂນໂລຊີ: ການຕໍ່ສູ້ກັບຫຸ່ນຍົນ ຫຼື ເຄື່ອງຈັກທີ່ມີປັນຍາປະດິດ (AI). ຕົວຢ່າງ: ຮູບເງົາ I, Robot ແລະ ຊີຣີ Terminator.

ຄວາມຂັດແຍ່ງມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍໃນບັນເທີງຄະດີ. ທຸກເລື່ອງທີ່ດີຈຳເປັນຕ້ອງມີຄວາມຂັດແຍ່ງ, ຫຼື ບັນຫາໃຫ້ແກ້ໄຂ. ມີຄວາມຂັດແຍ່ງຫຼາຍປະເພດພື້ນຖານ. ປະເພດທີ່ໃໝ່ກວ່າ, “ຕົວລະຄອນກັບເທັກໂນໂລຊີ,” ກໍພົບເຫັນທົ່ວໄປໃນປັດຈຸບັນ.

• ຕົວລະຄອນກັບຕົນເອງ: ຄວາມຂັດແຍ່ງນີ້ເກີດຂຶ້ນເມື່ອຕົວລະຄອນປະເຊີນກັບຄວາມຢ້ານກົວ ຫຼື ຄວາມສັບສົນຂອງຕົນເອງ. ພວກເຂົາອາດຈະຕໍ່ສູ້ກັບສິ່ງທີ່ຖືກ ຫຼື ຜິດ. ບາງຄັ້ງ, ຕົວລະຄອນພະຍາຍາມຊອກຫາວ່າຕົນເອງແມ່ນໃຜ. ເຖິງແມ່ນວ່າການຕໍ່ສູ້ຈະຢູ່ພາຍໃນຕົວລະຄອນ, ສິ່ງຕ່າງໆຈາກພາຍນອກກໍຍັງສາມາດສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ພວກເຂົາໄດ້. ຄວາມຂັດແຍ່ງປະເພດນີ້ແມ່ນກ່ຽວກັບການທີ່ຄົນໜຶ່ງພະຍາຍາມຕັດສິນໃຈໃນເລື່ອງທີ່ຍາກ.
• ຕົວລະຄອນກັບຕົວລະຄອນ: ນີ້ແມ່ນເວລາທີ່ຮີໂຣຕໍ່ສູ້ກັບຄົນອື່ນ. ພວກເຂົາອາດຈະພົບກັບສັດຕູຂອງພວກເຂົາຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງຄັ້ງ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ, ຖ້າເດັກນ້ອຍຄົນໜຶ່ງຖືກລັງແກ, ນັ້ນຄືຄວາມຂັດແຍ່ງແບບຕົວລະຄອນກັບຕົວລະຄອນ. ຕົວຢ່າງທີ່ມີຊື່ສຽງຄືການຕໍ່ສູ້ລະຫວ່າງ Judah ແລະ Messala ໃນຮູບເງົາເລື່ອງ Ben-Hur.
• ຕົວລະຄອນກັບສັງຄົມ: ໃນຄວາມຂັດແຍ່ງນີ້, ຮີໂຣຕໍ່ສູ້ກັບກົດລະບຽບ ຫຼື ແນວຄິດຂອງສັງຄົມຂອງພວກເຂົາ. ຕົວລະຄອນເອກກຳລັງຕໍ່ສູ້ກັບສິ່ງທີ່ພວກເຂົາເຫັນວ່າຜິດໃນໂລກທີ່ພວກເຂົາອາໄສຢູ່. ສັງຄົມເອງສາມາດຮູ້ສຶກຄືກັບຕົວລະຄອນຕົວໜຶ່ງໃນເລື່ອງປະເພດນີ້. ຕົວຢ່າງຄື Wuthering Heights ໂດຍ Emily Brontë.
• ຕົວລະຄອນກັບທຳມະຊາດ: ຄວາມຂັດແຍ່ງນີ້ແມ່ນເວລາທີ່ຕົວລະຄອນຕໍ່ສູ້ກັບພະລັງທຳມະຊາດ. ຮູບເງົາຫຼາຍເລື່ອງສະແດງໃຫ້ເຫັນຫົວຂໍ້ນີ້. ເຈົ້າຍັງພົບເຫັນມັນໃນເລື່ອງກ່ຽວກັບການເອົາຕົວລອດໃນສະຖານທີ່ທຳມະຊາດ. ຕົວຢ່າງຄືເລື່ອງສັ້ນຂອງ Jack London ທີ່ຊື່ວ່າ To Build a Fire.
• ຕົວລະຄອນກັບສິ່ງເໜືອທຳມະຊາດ: ນີ້ເກີດຂຶ້ນເມື່ອຕົວລະຄອນຕໍ່ສູ້ກັບພະລັງເໜືອທຳມະຊາດ. ບາງຄັ້ງ, ພະລັງນີ້ຢູ່ພາຍໃນຕົວລະຄອນ. ເລື່ອງເຊັ່ນ Dracula ໂດຍ Bram Stoker ແລະ Frankenstein ໂດຍ Mary Shelley ແມ່ນຕົວຢ່າງທີ່ດີ. ມັນຍັງພົບເຫັນທົ່ວໄປຫຼາຍໃນປຶ້ມກາຕູນ.
• ຕົວລະຄອນກັບເຄື່ອງຈັກ/ເທັກໂນໂລຊີ: ຄວາມຂັດແຍ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ຕົວລະຄອນຕໍ່ສູ້ກັບຫຸ່ນຍົນ ຫຼື ເຄື່ອງຈັກທີ່ມີປັນຍາປະດິດ. ຮູບເງົາເລື່ອງ I, Robot ແລະ ຊຸດ Terminator ແມ່ນຕົວຢ່າງທີ່ດີຂອງຄວາມຂັດແຍ່ງປະເພດນີ້.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/