ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວ (fossil fuels) ແມ່ນຫຍັງ?

ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວ (fossil fuels) ແມ່ນເຊື້ອເພີງພິເສດທີ່ມາຈາກພືດ ແລະ ສັດເກົ່າແກ່ຫຼາຍ. ສິ່ງມີຊີວິດເຫຼົ່ານີ້ຕາຍໄປດົນນານມາແລ້ວ ແລະ ຄ່ອຍໆປ່ຽນແປງຢູ່ໃຕ້ດິນເປັນເວລາຫຼາຍລ້ານປີ. ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດສາມຊະນິດແມ່ນຖ່ານຫີນ, ປິໂຕຣລຽມ (ທີ່ເອີ້ນວ່ານ້ຳມັນດິບ) ແລະ ແກັສທຳມະຊາດ.

ນ້ຳມັນ ແລະ ແກັສເຮັດຈາກໂມເລກຸນທີ່ເອີ້ນວ່າໄຮໂດຣຄາບອນ ເຊິ່ງມີພຽງອາຕອມຂອງໄຮໂດຣເຈນ ແລະ ຄາບອນເທົ່ານັ້ນ. ຖ່ານຫີນສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຄາບອນ. ເຮົາເອີ້ນມັນວ່າເຊື້ອເພີງຟອສຊິວ ເພາະມັນຖືກຂຸດຂຶ້ນມາຈາກເລິກໃນໂລກ ຄືກັບຟອສຊິວ! ການຂຸດຖ່ານຫີນນຳເອົາຖ່ານຫີນທີ່ເປັນຂອງແຂງຂຶ້ນມາ ສ່ວນບໍ່ນ້ຳມັນນຳເອົານ້ຳມັນທີ່ເປັນຂອງແຫຼວ ແລະ ແກັສຂຶ້ນມາ. ຜູ້ຄົນບໍ່ໄດ້ໃຊ້ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວຫຼາຍນັກ ຈົນກ່ວາຮອດຍຸກກາງ. ຖ່ານຫີນກາຍເປັນສິ່ງສຳຄັນຫຼາຍໃນສະໄໝການປະຕິວັດອຸດສາຫະກຳ ເມື່ອມີການປະດິດເຄື່ອງຈັກໃໝ່ໆ ຫຼາຍຢ່າງ.

ຮູບ: ຖ່ານຫີນກຳລັງຖືກເຜົາເພື່ອໃຫ້ຄວາມຮ້ອນ (Glowing Embers, From my last barbecue of the summer of 2006).

ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວເກີດຂຶ້ນແນວໃດ? (How Do Fossil Fuels Form?)

ແນວຄິດທີ່ວ່າເຊື້ອເພີງຟອສຊິວມາຈາກພືດ ແລະ ສັດໃນສະໄໝບູຮານນັ້ນມີມາດົນແລ້ວ. ນັກວິທະຍາສາດຢ່າງ Andreas Libavius ແລະ Mikhail Lomonosov ເຄີຍເວົ້າເຖິງເລື່ອງນີ້ມາຫຼາຍສັດຕະວັດແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວ” ຖືກໃຊ້ເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນຊ່ວງຊຸມປີ 1700. ຄຳວ່າ “ຟອສຊິວ” ໃນທີ່ນີ້ໝາຍຄວາມວ່າ “ຖືກຂຸດຂຶ້ນມາຈາກໃນໂລກ”.

ນ້ຳມັນ ແລະ ແກັສທຳມະຊາດມາຈາກສິ່ງມີຊີວິດນ້ອຍໆ ໃນທະເລ. ສິ່ງມີຊີວິດເຫຼົ່ານີ້ຕາຍ ແລ້ວຈົມລົງສູ່ພື້ນມະຫາສະໝຸດບູຮານ. ມັນຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຕົມ ແລະ ຊາຍ. ເປັນເວລາຫຼາຍລ້ານປີ ຄວາມຮ້ອນ ແລະ ຄວາມກົດດັນໄດ້ປ່ຽນແປງພວກມັນ. ພວກມັນກາຍເປັນສານຄ້າຍຂີ້ເຜິ້ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ເຄໂຣເຈນ (kerogen). ເມື່ອຖືກຄວາມຮ້ອນຫຼາຍຂຶ້ນອີກ ເຄໂຣເຈນນີ້ກໍກາຍເປັນນ້ຳມັນທີ່ເປັນຂອງແຫຼວ ແລະ ແກັສທຳມະຊາດ.

ຖ່ານຫີນເກີດຈາກພືດບົກເປັນສ່ວນໃຫຍ່. ແຫຼ່ງຖ່ານຫີນຈຳນວນຫຼາຍມາຈາກຍຸກທີ່ເອີ້ນວ່າ ຍຸກຄາບອນນີເຟີຣັສ (Carboniferous). ນັ້ນແມ່ນຕອນທີ່ໂລກມີປ່າໄມ້ຜືນໃຫຍ່ມະຫຶມາ. ພືດເຫຼົ່ານີ້ຖືກຝັງກົບ ແລະ ປ່ຽນເປັນຖ່ານຫີນໃນເວລາຫຼາຍລ້ານປີ. ເຖິງແມ່ນວ່າເຊື້ອເພີງຟອສຊິວໃໝ່ຍັງເກີດຂຶ້ນຢູ່ສະເໝີ ແຕ່ມັນໃຊ້ເວລາດົນເກີນໄປ. ເຮົາໃຊ້ມັນໝົດໄວກວ່າທີ່ທຳມະຊາດຈະສ້າງຂຶ້ນມາໄດ້ຫຼາຍ.

ເຮົາໃຊ້ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວແນວໃດ (How We Use Fossil Fuels)

ເຊື້ອເພີງສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ຜູ້ຄົນເຜົາໃນທຸກມື້ນີ້ແມ່ນເຊື້ອເພີງຟອສຊິວ. ການນຳໃຊ້ທີ່ໃຫຍ່ຫຼາຍຢ່າງໜຶ່ງຄືການຜະລິດໄຟຟ້າ.

ການຜະລິດໄຟຟ້າ (Making Electricity)

ໃນໂຮງໄຟຟ້າ ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວ ທີ່ມັກເປັນຖ່ານຫີນ ຖືກເຜົາ. ການເຜົານີ້ເຮັດໃຫ້ນ້ຳຮ້ອນ ແລະ ປ່ຽນເປັນໄອນ້ຳ. ຈາກນັ້ນ ໄອນ້ຳຈະຜັກດັນວັດຖຸຄ້າຍພັດລົມຍັກທີ່ເອີ້ນວ່າກັງຫັນ (ເທີບາຍ). ເມື່ອກັງຫັນໝູນ ແມ່ເຫຼັກພິເສດທີ່ຢູ່ພາຍໃນມັນຈະສ້າງໄຟຟ້າຂຶ້ນມາ.

ເຊື້ອເພີງສຳລັບການຂົນສົ່ງ (Fueling Transportation)

ປິໂຕຣລຽມ (ນ້ຳມັນດິບ) ສາມາດແຍກອອກເປັນເຊື້ອເພີງຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ນ້ຳມັນແອັດຊັງ, ນ້ຳມັນກາດ, ນ້ຳມັນເຈັດ ແລະ ນ້ຳມັນດີເຊວ (gasoline, kerosene, jet fuel, and diesel fuel). ການແຍກນີ້ເຮັດໃນໂຮງກັ່ນນ້ຳມັນ. ເຊື້ອເພີງເຫຼົ່ານີ້ສຳຄັນຫຼາຍຕໍ່ການຂົນສົ່ງ. ມັນຖືກເຜົາເພື່ອເຮັດໃຫ້ລົດ, ລົດບັນທຸກ, ເຮືອ, ເຮືອບິນ ແລະ ແມ່ນແຕ່ລົດໄຟເຄື່ອນທີ່ໄດ້! ຖ້າບໍ່ມີມັນ ການເດີນທາງຈະແຕກຕ່າງຈາກທຸກມື້ນີ້ຫຼາຍ.

ການໃຫ້ຄວາມຮ້ອນໃນເຮືອນ ແລະ ການປຸງອາຫານ (Heating Homes and Cooking)

ຄົນສ່ວນຫຼາຍຍັງເຜົາເຊື້ອເພີງຟອສຊິວ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມອົບອຸ່ນໃນເຮືອນ. ປັດຈຸບັນເຂົາເຈົ້າໃຊ້ຖ່ານຫີນເພື່ອຈຸດປະສົງນີ້ໜ້ອຍລົງ ເພາະມັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສົກກະປົກ. ໃນເຮືອນຫຼາຍຫຼັງ ຜູ້ຄົນເຜົາແກັສທຳມະຊາດໃນເຕົາເພື່ອປຸງອາຫານ. ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວຍັງຖືກໃຊ້ຫຼາຍໃນການກໍ່ສ້າງເພື່ອສ້າງສິ່ງຕ່າງໆ.

ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວມາຈາກໃສ (Where Fossil Fuels Come From)

ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວທັງໝົດມາຈາກຍຸກໃນປະຫວັດສາດຂອງໂລກ ທີ່ດາວເຄາະຂອງເຮົາມີປ່າຝົນເຂດຮ້ອນຜືນໃຫຍ່ ແລະ ທີ່ດິນບຶງ. ໃນຊ່ວງເວລາເຫຼົ່ານີ້ ພືດເຕີບໂຕ ແລະ ຕາຍຢ່າງວ່ອງໄວຫຼາຍ. ແຕ່ແທນທີ່ຈະເນົ່າເປື່ອຍໝົດ ວັດສະດຸພືດທີ່ຕາຍແລ້ວສ່ວນໃຫຍ່ຖືກຝັງກົບ. ເປັນເວລາຫຼາຍລ້ານປີ ພາຍໃຕ້ຄວາມຮ້ອນ ແລະ ຄວາມກົດດັນສູງ ພືດທີ່ຖືກຝັງເຫຼົ່ານີ້ຄ່ອຍໆປ່ຽນເປັນຖ່ານຫີນ ແລະ ສານອື່ນທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ເຊັ່ນ ຖ່ານພີດ.

ຖ່ານຫີນສ່ວນໃຫຍ່ຂອງໂລກມາຈາກຍຸກຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ຍຸກເພນຊິນເວເນຍ (ສ່ວນໜຶ່ງຂອງຄາບອນນີເຟີຣັສຕອນເທິງ), ຍຸກເພີມຽນຕອນຕົ້ນ, ຍຸກຈູຣາສສິກ ແລະ ຍຸກອີໂອຊີນ.

ບັນຫາຂອງເຊື້ອເພີງຟອສຊິວ (Problems with Fossil Fuels)

ຮູບ: ໂຮງໄຟຟ້າຖ່ານຫີນໃນໂປແລນ (Polish power station Belchatow in 2005).

ການເຜົາເຊື້ອເພີງຟອສຊິວເຮັດໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງອາກາດຫຼາຍ. ມົນລະພິດນີ້ສາມາດຫຼຸດລົງໄດ້ໂດຍການເຜົາເຊື້ອເພີງໃຫ້ສະອາດຂຶ້ນ ແລະ ໃຊ້ເຄື່ອງກອງພິເສດ. ມົນລະພິດນີ້ຍັງເປັນສາເຫດໃຫຍ່ທີ່ເຮັດໃຫ້ໂລກຮ້ອນຂຶ້ນ ເຊິ່ງເປັນບັນຫາທີ່ເອີ້ນວ່າໂລກຮ້ອນ.

ອີກບັນຫາສຳຄັນຄື ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວເປັນຊັບພະຍາກອນທີ່ບໍ່ສາມາດທົດແທນໄດ້. ນີ້ໝາຍຄວາມວ່າມີຖ່ານຫີນ, ແກັສ ແລະ ນ້ຳມັນຢູ່ໃຕ້ດິນຈຳນວນຈຳກັດ ແລະ ເຮົາບໍ່ສາມາດສ້າງເພີ່ມໄດ້ຢ່າງໄວ. ໃນທີ່ສຸດ ເຊື້ອເພີງຟອສຊິວທັງໝົດຈະຖືກໃຊ້ໝົດ. ນັກວິທະຍາສາດບາງຄົນເຊື່ອວ່າຖ່ານຫີນອາດຈະໝົດພາຍໃນປີ 2200 ແລະ ນ້ຳມັນໃນປີ 2040.

ການຊອກຫາທາງອອກ (Looking for Solutions)

ເພື່ອຊ່ວຍແກ້ບັນຫາເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ຄົນກຳລັງໃຊ້ແຫຼ່ງພະລັງງານທົດແທນຫຼາຍຂຶ້ນ. ເຊັ່ນ ພະລັງງານຈາກຊີວະມວນ (ຄືກັບຟືນ), ພະລັງງານລົມ, ພະລັງງານຄື້ນນ້ຳຂຶ້ນນ້ຳລົງ (ຈາກນ້ຳຂຶ້ນນ້ຳລົງຂອງມະຫາສະໝຸດ) ແລະ ພະລັງງານແສງຕາເວັນ (ຈາກດວງອາທິດ). ລັດຖະບານຫຼາຍແຫ່ງກໍກຳລັງຊ່ວຍຜູ້ຜະລິດລົດພັດທະນາລົດໄຟຟ້າ ແລະ ລົດໄຮບຣິດ ທີ່ໃຊ້ນ້ຳມັນໜ້ອຍລົງ.

ຜົນກະທົບຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມຂອງພວກເຮົາ (Effects on Our Environment)

ຮູບ: ໂຄງການກາກບອນໂລກ (Global Carbon Project) ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ CO₂ ທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 1880 ມາແຕ່ແຫຼ່ງຕ່າງໆ ທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນຕໍ່ເນື່ອງກັນມາເທື່ອລະແຫຼ່ງ (Carbon dioxide emissions by source since 1880 as calculated for the 2021 Global Carbon Budget. Carbon dioxide generated by land use changes (deforestation) has been added to as coal, oil, and natural gas consumption have each ramped up in turn. See easy access to source data here).

ການເຜົາໄໝ້ເຊື້ອເພີງຟອດຊິວ ມີຜົນກະທົບທີ່ເປັນອັນຕະລາຍຫຼາຍຢ່າງຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມຂອງພວກເຮົາ.

ການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ (Climate Change)

ເມື່ອເຜົາໄໝ້ເຊື້ອເພີງຟອດຊິວ ມັນຈະປ່ອຍແກັສເຮືອນແກ້ວ ເຊັ່ນ CO₂ ອອກສູ່ອາກາດ. ແກັສເຫຼົ່ານີ້ກັກເກັບຄວາມຮ້ອນໄວ້ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ. ການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດກຳລັງສົ່ງຜົນກະທົບດ້ານລົບຕໍ່ລະບົບນິເວດທົ່ວໂລກ. ສັດ ແລະ ພືດບາງຊະນິດກຳລັງສູນພັນ, ແລະ ຜູ້ຄົນຜະລິດອາຫານໄດ້ໜ້ອຍລົງ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ບັນຫາຄວາມອຶດຢາກທົ່ວໂລກຮ້າຍແຮງຂຶ້ນໄປອີກ. ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO) ກ່າວວ່າ ການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດເປັນໄພຄຸກຄາມທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຕໍ່ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດໃນສັດຕະວັດທີ 21.

ຮູບ: ການສ້າງຄືນອຸນຫະພູມຜິວໂລກໃນຮອບ 2000 ປີທີ່ຜ່ານມາ ໂດຍໃຊ້ຂໍ້ມູນທາງອ້ອມຈາກວົງປີຂອງຕົ້ນໄມ້, ປະການ ແລະ ແກນນ້ຳກ້ອນ (ສີຟ້າ). ຂໍ້ມູນຈາກການສັງເກດໂດຍກົງ (ສີແດງ). ຂໍ້ມູນທັງໝົດສະແດງເປັນຄ່າສະເລ່ຍເຄື່ອນທີ່ 5 ປີ.

ໃນປີ 2020, ພະລັງງານທົດແທນໄດ້ແຊງໜ້າເຊື້ອເພີງຟອດຊິວ ກາຍເປັນແຫຼ່ງໄຟຟ້າຫຼັກຂອງສະຫະພາບເອີຣົບເປັນຄັ້ງທຳອິດ.

ຝົນກົດ (Acid Rain)

ເມື່ອເຜົາໄໝ້ເຊື້ອເພີງຟອດຊິວ ມັນຍັງສ້າງກົດຊັນຟູຣິກ ແລະ ກົດໄນຕຣິກ ອີກດ້ວຍ. ກົດເຫຼົ່ານີ້ປົນກັບນ້ຳຝົນ ແລະ ຕົກລົງມາສູ່ພື້ນໂລກເປັນຝົນກົດ. ຝົນກົດສາມາດທຳລາຍອາຄານ ແລະ ຮູບປັ້ນ ໂດຍສະເພາະທີ່ເຮັດຈາກຫີນອ່ອນ ແລະ ຫີນປູນ ເພາະກົດເຫຼົ່ານີ້ເຮັດໃຫ້ວັດສະດຸດັ່ງກ່າວລະລາຍ.

ວັດສະດຸກຳມັນຕະພາບລັງສີ (Radioactive Materials)

ເຊື້ອເພີງຟອດຊິວຍັງມີວັດສະດຸກຳມັນຕະພາບລັງສີໃນປະລິມານນ້ອຍໆ ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນຢູເຣນຽມ ແລະ ທໍຣຽມ. ເມື່ອເຜົາຖ່ານຫີນ ວັດສະດຸເຫຼົ່ານີ້ຈະຖືກປ່ອຍອອກສູ່ອາກາດ. ຕົວຢ່າງ, ໃນປີ 2000 ມີທໍຣຽມປະມານ 12,000 ໂຕນ ແລະ ຢູເຣນຽມ 5,000 ໂຕນ ຖືກປ່ອຍອອກທົ່ວໂລກຈາກການເຜົາຖ່ານຫີນ.

ຜົນກະທົບຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມດ້ານອື່ນໆ (Other Environmental Impacts)

ການຂຸດຄົ້ນ ແລະ ການຂົນສົ່ງເຊື້ອເພີງຟອດຊິວກໍສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມເຊັ່ນກັນ. ວິທີການຂຸດຖ່ານຫີນ ເຊັ່ນ ການຕັດຍອດພູອອກ ແລະ ການຂຸດເປີດໜ້າດິນ ສາມາດທຳລາຍພູມສັນຖານໄດ້. ການເຈາະນ້ຳມັນນອກຝັ່ງສາມາດເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ສັດທະເລ. ນອກຈາກນັ້ນ, ການຂົນສົ່ງຖ່ານຫີນ ແລະ ນ້ຳມັນມັກຕ້ອງເຜົາເຊື້ອເພີງຟອດຊິວເພີ່ມອີກ.

ເຊື້ອເພີງຟອດຊິວສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສຸຂະພາບຂອງພວກເຮົາແນວໃດ (How Fossil Fuels Affect Our Health)

ມົນລະພິດທາງອາກາດຈາກການເຜົາໄໝ້ເຊື້ອເພີງຟອດຊິວສາມາດເຮັດໃຫ້ຄົນເຈັບປ່ວຍ ແລະ ເຖິງຂັ້ນເສຍຊີວິດໄດ້ເມື່ອຫາຍໃຈເອົາເຂົ້າໄປ. ບັນຫາສຸຂະພາບປະກອບມີ ການເສຍຊີວິດກ່ອນໄວອັນຄວນ, ພະຍາດທາງເດີນຫາຍໃຈຮ້າຍແຮງ, ພະຍາດຫອບຫືດຮ້າຍແຮງຂຶ້ນ, ຫຼອດລົມອັກເສບຊຳເຮື້ອ ແລະ ປອດເຮັດວຽກໄດ້ຫຼຸດລົງ. ຄົນທີ່ທຸກຍາກ, ຂາດສານອາຫານ, ເດັກນ້ອຍ ຫຼື ຜູ້ສູງອາຍຸ, ຫຼື ມີບັນຫາສຸຂະພາບຢູ່ແລ້ວ ຈະມີຄວາມສ່ຽງຫຼາຍກວ່າ. ໃນປີ 2018 ມີຜູ້ເສຍຊີວິດຫຼາຍກວ່າ 8 ລ້ານຄົນຍ້ອນມົນລະພິດທາງອາກາດຈາກເຊື້ອເພີງຟອດຊິວ. ນັ້ນເກືອບ 1 ໃນ 5 ຂອງການເສຍຊີວິດທັງໝົດທົ່ວໂລກ.

ເຊື້ອເພີງຟອດຊິວເປັນສາເຫດຂອງການປ່ອຍແກັສເຮືອນແກ້ວຫຼາຍທີ່ສຸດ ແລະ ເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ສຸຂະພາບມະນຸດທີ່ສຸດ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ແຫຼ່ງພະລັງງານທົດແທນສະໄໝໃໝ່ປອດໄພຕໍ່ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດກວ່າຫຼາຍ ແລະ ສະອາດກວ່າ.

ຮູບ: ໃນປີ 2020, ພະລັງງານທົດແທນໄດ້ແຊງໜ້າເຊື້ອເພີງຟອດຊິວ ກາຍເປັນແຫຼ່ງໄຟຟ້າຫຼັກຂອງສະຫະພາບເອີຣົບເປັນຄັ້ງທຳອິດ ( Line graphs comparing growth in renewable energy sources compared to reduction in fossil fuel usage in the European Union’s electric power production Data source: The European Power Sector in 2020 / Up-to-Date Analysis on the Electricity Transition. ember-climate.org. Ember and Agora Energiewende (25 January 2021). Archived from the original on 25 January 2021).

ຄວາມພະຍາຍາມໃນການຫຼຸດຜ່ອນການໃຊ້ເຊື້ອເພີງຟອດຊິວ (Efforts to Reduce Fossil Fuel Use)

ຄົນເຮົາກຳລັງພະຍາຍາມຫຼຸດຜ່ອນຜົນກະທົບດ້ານລົບຂອງເຊື້ອເພີງຟອດຊິວ. ລັດຖະບານຕ່າງໆກຳລັງອອກກົດລະບຽບເພື່ອຢຸດການປ່ອຍຂອງເສຍ ເຊັ່ນ ຂີ້ເທົ່າລອຍ (fly ash) ອອກສູ່ອາກາດ.

ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີການເຄື່ອນໄຫວຢ່າງກວ້າງຂວາງເພື່ອຫັນມາໃຊ້ແຫຼ່ງພະລັງງານອື່ນ, ໂດຍສະເພາະພະລັງງານທົດແທນ. ຂໍ້ມູນສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຖ່ານຫີນ, ນ້ຳມັນ, ແກັສທຳມະຊາດ ແລະ ຊີວະມວນ ເຮັດໃຫ້ອັດຕາການເສຍຊີວິດສູງກວ່າ ແລະ ປ່ອຍແກັສເຮືອນແກ້ວຫຼາຍກວ່າ ພະລັງງານນ້ຳ, ພະລັງງານນິວເຄລຍ, ພະລັງງານລົມ ແລະ ພະລັງງານແສງຕາເວັນ. ຕົວຢ່າງ, ການໃຊ້ພະລັງງານນິວເຄລຍແທນເຊື້ອເພີງຟອດຊິວ ໄດ້ຊ່ວຍຊີວິດຄົນໄວ້ 1.8 ລ້ານຄົນ.

ໃນເດືອນທັນວາ 2020, ເລຂາທິການໃຫຍ່ສະຫະປະຊາຊາດ ອັນໂຕນິໂອ ກູເຕີເຣສ ກ່າວວ່າ “ມະນຸດຊາດກຳລັງເຮັດສົງຄາມກັບທຳມະຊາດ. […] ທຳມະຊາດຈະຕອບໂຕ້ກັບສະເໝີ—ແລະ ມັນກຳລັງຕອບໂຕ້ຢູ່ແລ້ວດ້ວຍພະລັງ ແລະ ຄວາມໂກດແຄ້ນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນ.”

ຢ່າງໃດກໍຕາມ ກູເຕີເຣສຍັງກ່າວອີກວ່າ ຍັງມີຄວາມຫວັງຢູ່. ທ່ານໄດ້ກ່າວເຖິງແຜນການຂອງໂຈ ໄບເດັນ ທີ່ໃຫ້ສະຫະລັດອາເມລິກາເຂົ້າຮ່ວມກັບປະເທດໃຫຍ່ອື່ນໆ ເຊັ່ນ ຈີນ ແລະ ສະຫະພາບເອີຣົບ ໃນການຕັ້ງເປົ້າໝາຍການປ່ອຍແກັສເຮືອນແກ້ວສຸດທິເປັນສູນພາຍໃນປີ 2050. ນີ້ໝາຍເຖິງການພະຍາຍາມກຳຈັດແກັສເຮືອນແກ້ວອອກຈາກອາກາດໃຫ້ໄດ້ເທົ່າກັບທີ່ພວກເຮົາປ່ອຍເຂົ້າໄປ.

ຮູບ: ໂຮງກັ່ນນ້ຳມັນປິໂຕຣເຄມີທີ່ ແກຣນເຈີມາວ໌ທ, ສະກັອດແລນ, ສະຫະລາຊະອານາຈັກ (A petrochemical refinery in Grangemouth, Scotland, UK).

ຮູບ: ບໍ່ນ້ຳມັນໃນອ່າວເມັກຊິໂກ (Offshore platform located in the Gulf of Mexico, port location Cd. Del Carmen).

ເຊື້ອເພີງຟອດຊິວໃນຊີວິດປະຈຳວັນ

ເຊື້ອເພີງຟອດຊິວ ແມ່ນມີຢູ່ທົ່ວໄປອ້ອມຕົວເຮົາ ເຖິງແມ່ນວ່າເຮົາອາດບໍ່ທັນສັງເກດເຫັນ. ນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງໃນຊີວິດປະຈຳວັນ.

ຖ່ານຫີນ

• ໄຟຟ້າ: ໂຮງງານໄຟຟ້າຫຼາຍແຫ່ງເຜົາຖ່ານຫີນເພື່ອຜະລິດໄຟຟ້າ ທີ່ໃຫ້ແສງສະຫວ່າງ, ສາກໂທລະສັບ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຕູ້ເຢັນເຮັດວຽກ.
• ເຫຼັກກ້າ: ຖ່ານຫີນຖືກໃຊ້ໃນການຜະລິດເຫຼັກກ້າ ເຊິ່ງນຳໄປສ້າງອາຄານ, ຂົວ, ລົດ ແລະ ເຄື່ອງໃຊ້ໃນຄົວ.
• ຊີມັງ: ການຜະລິດຊີມັງສຳລັບສ້າງຖະໜົນ ແລະ ເຮືອນ ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມຮ້ອນສູງ ເຊິ່ງມັກມາຈາກການເຜົາຖ່ານຫີນ.

ນ້ຳມັນ

• ການຂົນສົ່ງ: ນ້ຳມັນເບນຊິນໃຊ້ກັບລົດເກັງ ແລະ ລົດຈັກ. ນ້ຳມັນກາຊວນໃຊ້ກັບລົດບັນທຸກ, ລົດເມ ແລະ ເຮືອ. ນ້ຳມັນເຈັດໃຊ້ກັບເຄື່ອງບິນ.
• ພລາສຕິກ: ແກ້ວນ້ຳດື່ມ, ຖົງຢາງ, ເຄື່ອງຫຼິ້ນ ແລະ ເສື້ອຜ້າໂພລີເອສເຕີ ລ້ວນແຕ່ເຮັດມາຈາກນ້ຳມັນ.
• ຖະໜົນ: ຢາງມະຕອຍທີ່ໃຊ້ປູຖະໜົນເຮັດມາຈາກນ້ຳມັນ.

ແກັສທຳມະຊາດ

• ການປຸງອາຫານ: ເຕົາແກັສຫຼາຍແບບໃຊ້ແກັສເປັນເຊື້ອເພີງ.
• ການໃຫ້ຄວາມອົບອຸ່ນ: ເຮືອນ ແລະ ອາຄານໃຊ້ແກັສເພື່ອຄວາມອົບອຸ່ນໃນໄລຍະອາກາດໜາວ.
• ການກະເສດ: ແກັສທຳມະຊາດຖືກໃຊ້ຜະລິດຝຸ່ນເຄມີ ເຊິ່ງຊ່ວຍໃຫ້ປູກອາຫານໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ.

ຕົ້ນທຶນທີ່ເຊື່ອງຊ້ອນຢູ່: ທຸກຄັ້ງທີ່ເຮົາຂັບລົດ, ເປີດໄຟທີ່ມາຈາກຖ່ານຫີນ ຫຼື ປຸງອາຫານດ້ວຍເຕົາແກັສ ແກັສເຮືອນແກ້ວຈະຖືກປ່ອຍອອກສູ່ອາກາດ. ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ ແລະ ມົນລະພິດທາງອາກາດຫຼາຍຂຶ້ນ.

ເຮົາສາມາດເຮັດຫຍັງໄດ້ແດ່: ຂຶ້ນລົດເມ ຫຼື ຖີບລົດຖີບສຳລັບການເດີນທາງໄລຍະສັ້ນ, ປິດໄຟທີ່ບໍ່ຈຳເປັນ, ໃຊ້ພລາສຕິກໃຊ້ຄັ້ງດຽວໃຫ້ໜ້ອຍລົງ ແລະ ສະໜັບສະໜູນພະລັງງານແສງຕາເວັນ ແລະ ພະລັງງານລົມ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/