ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ (ເອີ້ນອີກຢ່າງວ່າ ເຄື່ອງນຸ່ງ ຫຼື ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍ) ແມ່ນທຸກສິ່ງທີ່ເຮົາສວມໃສ່ເທິງຮ່າງກາຍ (bodies). ເຄື່ອງນຸ່ງສ່ວນໃຫຍ່ເຮັດຈາກຜ້າ ເຊັ່ນ ຝ້າຍ ຫຼື ຂົນແກະ, ແຕ່ຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ ມະນຸດກໍໃຊ້ໜັງສັດ ແລະ ວັດສະດຸທຳມະຊາດອື່ນໆນຳ. ການນຸ່ງເຄື່ອງເປັນລັກສະນະສະເພາະຂອງມະນຸດ ທີ່ພົບໄດ້ໃນທຸກສັງຄົມ.

ເຄື່ອງນຸ່ງມີປະໂຫຍດຫຼາຍຢ່າງ. ມັນປົກປ້ອງເຮົາຈາກດິນຟ້າອາກາດ ເຊັ່ນ ໜາວ, ຮ້ອນ, ຝົນ ແລະ ແດດ, ທັງຍັງກັນຜິວໜັງຈາກພື້ນຜິວຫຍາບໆ, ຂອງແຫຼມ ຫຼື ແມງກັດຕໍ່ຍ. ເຄື່ອງນຸ່ງຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາສະອາດ ໂດຍເປັນແນວກັນຝຸ່ນ ແລະ ເຊື້ອພະຍາດ. ເກີບ (footwear) ປົກປ້ອງຕີນ, ຖົງມື (gloves) ປົກຫຸ້ມມື ແລະ ໝວກ (hats) ປົກປ້ອງຫົວ. ເຄື່ອງນຸ່ງຍັງຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາພົກຂອງໄດ້ ດ້ວຍກະເປົາ ຫຼື ສາຍແອວ.

ນອກຈາກການປົກປ້ອງ ເຄື່ອງນຸ່ງຍັງມີບົດບາດທາງສັງຄົມຫຼາຍ. ສິ່ງທີ່ເຮົານຸ່ງສາມາດບົ່ງບອກຖານະທາງສັງຄົມ (social status), ຄວາມຮັ່ງມີ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ກຸ່ມທີ່ເຮົາສັງກັດ, ແລະ ຍັງສະແດງສະໄຕລ໌ສ່ວນຕົວຂອງແຕ່ລະຄົນໄດ້ນຳ. ໃນຫຼາຍບ່ອນ ມີກົດເກນທາງສັງຄົມກ່ຽວກັບການປົກປິດບາງສ່ວນຂອງຮ່າງກາຍ. ການບໍ່ນຸ່ງເຄື່ອງໃນທີ່ສາທາລະນະ ຈົນເຫັນສ່ວນສ່ວນຕົວ ຖືວ່າບໍ່ເໝາະສົມ.

ຮູບ: ເຄື່ອງນຸ່ງໃນປະຫວັດສາດ (Clothing in history) ສະແດງ (ຈາກເທິງລົງລຸ່ມ) ຊາວອີຢິບ, ຊາວກຣີກບູຮານ, ຊາວໂຣມັນ; ຊາວໄບແຊນທີນ, ຊາວແຟຣັງ; ແລະ ຊາວເອີຣົບໃນສະຕະວັດທີ 13 ຫາ 15. Clothing in history, showing (from top) Egyptians, Ancient Greeks, Romans; Byzantines, Franks; and thirteenth through fifteenth century Europeans

ເຄື່ອງນຸ່ງ: ສິ່ງທີ່ເຮົາສວມໃສ່ (Clothing: What We Wear)

ເຄື່ອງນຸ່ງເລີ່ມມີມາແນວໃດ (How Clothing Began)

ນັກວິທະຍາສາດເຊື່ອວ່າມະນຸດເລີ່ມນຸ່ງເຄື່ອງມາດົນນານແລ້ວ ອາດຈະເກີນ 100,000 ປີ. ວິທີໜຶ່ງທີ່ໃຊ້ຄາດຄະເນຄືການສຶກສາເຫົາ (lice). ເຫົາຕາມຮ່າງກາຍອາໄສຢູ່ໄດ້ສະເພາະໃນເຄື່ອງນຸ່ງ ສະນັ້ນເມື່ອເຫົາຊະນິດນີ້ເລີ່ມປາກົດຂຶ້ນ ກໍສະແດງວ່າມະນຸດນຸ່ງເຄື່ອງແລ້ວ.

ການຄົ້ນພົບທາງໂບຣານຄະດີກໍສະໜັບສະໜູນແນວຄິດນີ້. ໃນເດືອນກັນຍາ 2021 ນັກວິທະຍາສາດພົບຫຼັກຖານໃນໂມຣັອກໂຄ (Morocco) ວ່າມີການເຮັດເຄື່ອງນຸ່ງມາແຕ່ 120,000 ປີກ່ອນ. ເຄື່ອງນຸ່ງຍຸກທຳອິດຄົງເຮັດຈາກໜັງສັດ, ໃບໄມ້ ຫຼື ຫຍ້າ. ວັດສະດຸເຫຼົ່ານີ້ເປື່ອຍໄວ ຫຼັກຖານໂດຍກົງຈຶ່ງຫາຍາກ.

ວັດສະດຸ ແລະ ເຄື່ອງມືຍຸກຕົ້ນ (Early Materials and Tools)

ນັກໂບຣານຄະດີພົບເຂັມຫຍິບຜ້າ (sewing needles) ເກົ່າແກ່ຫຼາຍ ທີ່ເຮັດຈາກກະດູກ ແລະ ງາຊ້າງ. ບາງອັນມີອາຍຸປະມານ 30,000 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ ໃນຣັດເຊຍ. ເຂັມທີ່ພົບໃນໄຊບີເຣຍເກົ່າກວ່ານັ້ນອີກ ປະມານ 50,000 ປີ. ນອກຈາກນີ້ ຍັງພົບເສັ້ນໃຍແຟລັກ (flax) ທີ່ຍ້ອມສີ ເຊິ່ງອາດໃຊ້ເຮັດເຄື່ອງນຸ່ງ ໃນຈໍເຈຍ (Georgia) ມີອາຍຸຍ້ອນໄປເຖິງ 34,000 ປີກ່ອນຄຣິດສັກກະລາດ.

ເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ທໍດ້ວຍກີ່ ແລະ ເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດທີ່ຮູ້ຈັກ ຄືຊຸດທາກຮານ (Tarkhan dress). ຊຸດທີ່ເຮັດຈາກຜ້າລິນິນ (linen) ນີ້ມີອາຍຸເກີນ 5,000 ປີ!

ເຄື່ອງນຸ່ງເຮັດແນວໃດ (How Clothes Are Made)

ຫຼາຍວັດທະນະທຳໄດ້ຄິດວິທີເຮັດເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງຕົນ. ບາງກຸ່ມ ໂດຍສະເພາະໃນບ່ອນທີ່ໜາວ ເຮັດເຄື່ອງນຸ່ງຈາກຂົນ ແລະ ໜັງສັດເປັນຫຼັກ. ສ່ວນສັງຄົມອື່ນໃຊ້ເສັ້ນໃຍຈາກສັດ ເຊັ່ນ ຂົນແກະ ຫຼື ຈາກພືດ ເຊັ່ນ ລິນິນ, ຝ້າຍ ແລະ ໄໝ ແລ້ວນຳມາທໍ ຫຼື ຖັກເປັນຜ້າ.

ຈາກງານຫັດຖະກຳສູ່ເຄື່ອງຈັກ (From Handcraft to Machines)

ໃນອະດີດ ການເຮັດຜ້າດ້ວຍມືເປັນຂະບວນການທີ່ຍາວນານ ແລະ ຍາກລຳບາກຫຼາຍ. ມີຫຼາຍຂັ້ນຕອນ ເຊັ່ນ ກຽມເສັ້ນໃຍ, ປັ່ນເປັນເສັ້ນດ້າຍ ແລ້ວຈຶ່ງທໍ. ການປະຕິວັດອຸດສາຫະກຳ (Industrial Revolution) ນຳເຄື່ອງຈັກມາໃຊ້ ເຊັ່ນກີ່ທໍຜ້າທີ່ໃຊ້ກຳລັງ (power loom) ເຮັດໃຫ້ການຜະລິດສິ່ງທໍໄວຂຶ້ນ ແລະ ງ່າຍຂຶ້ນຫຼາຍ.

ເຄື່ອງນຸ່ງບາງຢ່າງພຽງແຕ່ນຳຜ້າໜຶ່ງຜືນມາພັນ ຫຼື ຫຸ້ມຮອບຮ່າງກາຍ ເຊັ່ນສາຣີ (sari) ຂອງອິນເດຍ ຫຼືກິລ໌ທ (kilt) ຂອງສະກັອດແລນ. ເຄື່ອງນຸ່ງແບບນີ້ມັກບໍ່ຕ້ອງຕັດ ຫຼື ຫຍິບ ແຕ່ໃຊ້ເຊືອກຜູກ, ເຂັມກັດ ຫຼື ສາຍແອວຍຶດໄວ້. ສະນັ້ນຄົນທີ່ມີຂະໜາດຕົວຕ່າງກັນຈຶ່ງນຸ່ງເຄື່ອງຕົວດຽວກັນໄດ້.

ອີກວິທີໜຶ່ງຄືວັດ, ຕັດ ແລະ ຫຍິບຜ້າ. ເຮັດດ້ວຍມື ຫຼື ໃຊ້ຈັກຫຍິບຜ້າ (sewing machine) ກໍໄດ້. ຊ່າງຕັດເຄື່ອງໃຊ້ແບບຕັດຫຍິບ ແລ້ວປັບໃຫ້ພໍດີກັບຄົນນຸ່ງ. ໃນອະດີດ ຜູ້ຄົນພະຍາຍາມໃຊ້ຜ້າທີ່ມີລາຄາແພງໃຫ້ໄດ້ທຸກສ່ວນ ແຕ່ປັດຈຸບັນ ແຟຊັນສະໄໝໃໝ່ມັກຕັດຜ້າແບບທີ່ເຫຼືອເສດຜ້າ ເຊິ່ງສາມາດນຳໄປເຮັດຜ້າຫົ່ມປະສົມ (quilts) ຫຼື ງານຫັດຖະກຳອື່ນໆໄດ້.

ຫຼາຍພັນປີທີ່ຜ່ານມາ ມະນຸດໄດ້ສ້າງເຄື່ອງນຸ່ງຫຼາກຫຼາຍແບບ. ເຮົາຮູ້ເລື່ອງນີ້ຈາກເຄື່ອງນຸ່ງເກົ່າ, ຮູບຖ່າຍ, ຮູບແຕ້ມ ແລະ ຄຳບັນຍາຍທີ່ບັນທຶກໄວ້. ປະຫວັດສາດນີ້ເປັນແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ນັກອອກແບບແຟຊັນໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ຜູ້ເຮັດເຄື່ອງແຕ່ງກາຍສຳລັບໜັງ ແລະ ລະຄອນ.

ເຄື່ອງນຸ່ງເຮັດໃຫ້ຮູ້ສຶກສະບາຍເພາະຫຍັງ (Why Clothes Feel Good)

ເຄື່ອງນຸ່ງບໍ່ໄດ້ພຽງແຕ່ປົກຫຸ້ມຮ່າງກາຍ ແຕ່ຍັງເຮັດໃຫ້ເຮົາຮູ້ສຶກສະບາຍ. ຄວາມສະບາຍມາຈາກຮູບລັກສະນະຂອງເຄື່ອງນຸ່ງ, ສຳຜັດຂອງມັນ ແລະ ວິທີທີ່ມັນຊ່ວຍຮ່າງກາຍຂອງເຮົາ.

ຮູບ: ຍິງຮິນດູ (Hindu) ນຸ່ງສາຣີ (sari) ເຊິ່ງເປັນເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ເກົ່າແກ່ ແລະ ນິຍົມທີ່ສຸດຊະນິດໜຶ່ງໃນອະນຸທະວີບອິນເດຍ (Indian subcontinent), ຮູບແຕ້ມໂດຍ ຣາຈາ ຣາວີ ວາຣມາ (Raja Ravi Varma). Raja Ravi Varma, Lady Going for Pooja

ຄວາມສະບາຍແບບຕ່າງໆ (Different Kinds of Comfort)

• ເບິ່ງແລ້ວສະບາຍຕາ: ເອີ້ນວ່າຄວາມສະບາຍດ້ານຄວາມງາມ (aesthetic comfort) ຄືສີ, ແບບ ແລະ ຂະໜາດທີ່ພໍດີຂອງເຄື່ອງນຸ່ງ ເຮັດໃຫ້ເຮົາຮູ້ສຶກດີເມື່ອໄດ້ເບິ່ງ.
• ອົບອຸ່ນ ຫຼື ເຢັນສະບາຍ: ເອີ້ນວ່າຄວາມສະບາຍດ້ານອຸນຫະພູມ (thermal comfort). ເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ດີຊ່ວຍໃຫ້ຮ່າງກາຍຮັກສາອຸນຫະພູມໃຫ້ຄົງທີ່ ບໍ່ຮ້ອນ ຫຼື ໜາວເກີນໄປ. ເສັ້ນໃຍທຳມະຊາດ ເຊັ່ນ ຝ້າຍ ລະບາຍອາກາດໄດ້ດີ ແລະ ດູດຊຶມຄວາມຊຸ່ມ, ສ່ວນເສັ້ນໃຍສັງເຄາະ ເຊັ່ນ ໂພລີເອສເຕີ ສາມາດຕ້ານຄວາມຊຸ່ມໄດ້. ການເລືອກວັດສະດຸໃຫ້ເໝາະກັບອາກາດຈຶ່ງສຳຄັນ.
• ຮູ້ສຶກແຫ້ງສະບາຍ: ຄວາມສະບາຍດ້ານຄວາມຊຸ່ມ (moisture comfort) ໝາຍເຖິງການບໍ່ໃຫ້ຮູ້ສຶກຊຸ່ມຕົວ. ເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ດູດເຫື່ອອອກຈາກຜິວຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາແຫ້ງ ແລະ ສະບາຍ.
• ສຳຜັດແລ້ວນຸ້ມສະບາຍ: ຄວາມສະບາຍດ້ານສຳຜັດ (tactile comfort) ຄືຄວາມຮູ້ສຶກຂອງຜ້າທີ່ແນບຜິວ. ຜ້ານຸ້ມ ແລະ ລຽບໃຫ້ຄວາມຮູ້ສຶກດີ ສ່ວນຜ້າຫຍາບ ຫຼື ຄັນອາດບໍ່ສະບາຍ. ການປຸງແຕ່ງຜ້າພິເສດສາມາດເຮັດໃຫ້ຜ້ານຸ້ມຂຶ້ນອີກ.
• ບໍ່ອຶດອັດ ບໍ່ຮັດແໜ້ນ: ຄວາມສະບາຍດ້ານແຮງກົດ (pressure comfort) ກ່ຽວກັບຂະໜາດພໍດີຂອງເຄື່ອງນຸ່ງ. ຜ້າທີ່ມີໄລຄຣາ (lycra) ຮູ້ສຶກສະບາຍກວ່າ ເພາະຢືດຕາມຮ່າງກາຍ ບໍ່ແໜ້ນເກີນໄປ ແລະ ບໍ່ຫຼວມເກີນໄປ.

ຮູບ: ຜູ້ຍິງນຸ່ງເສື້ອ t-shirt ແລະ ໂສ້ງຂາສັ້ນ shorts ໃນຊ່ວງລະດູຮ້ອນຢູ່ Åland. A Young Lady (YL) Amateur Radio operator from Poland visiting Åland Islands.

ເຄື່ອງນຸ່ງ ແລະ ວັດທະນະທຳ (Clothes and Culture)

ເຄື່ອງນຸ່ງເປັນວິທີສະແດງວ່າເຮົາແມ່ນໃຜ ແລະ ເຮົາຢູ່ກຸ່ມໃດມາຕະຫຼອດ. ມັນສະທ້ອນກົດເກນ ແລະ ຄຸນຄ່າຂອງສັງຄົມ.

ຮູບ: ພາບຄອບຄົວທີ່ເປັນທາງການຂອງອະດີດປະທານາທິບໍດີອິນໂດເນເຊຍ (Indonesian’s President) ບີ.ເຈ. ຮາບີບີ (B.J. Habibie). ຜູ້ຍິງນຸ່ງຜ້າບາຕິກ (batik) ແບບ “ກາຍ” ກັບເສື້ອ “ເກບາຢາ” ແລະ “ເຊລັນດັງ” (ຜ້າຄາດ), ສ່ວນຜູ້ຊາຍນຸ່ງ “ຈາດ” ແລະ “ດາສີ” (ຊຸດສູດແບບຕາເວັນຕົກພ້ອມເນັກໄທ) ແລະ ໃສ່ໝວກ “ເປຕີ”. Portrait of the family of Bacharuddin Jusuf Habibie.

ຮູບ: ຊາຍ ແລະ ຍິງມາລວມຕົວກັນທີ່ງານກິລາໃນສະວີເດັນ (1938). Crowd at the world cup competitions in canoe. Sweden Vaxholm 1938. This Agfacolor photo was not colorized.

ເຄື່ອງນຸ່ງສຳລັບເພດຕ່າງໆ (Clothes for Different Genders)

ໃນເກືອບທຸກວັດທະນະທຳ ເຄື່ອງນຸ່ງຂອງເດັກຊາຍ ແລະ ເດັກຍິງ ຫຼື ຜູ້ຊາຍ ແລະ ຜູ້ຍິງ ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ອາດຢູ່ໃນແບບ, ສີ ຫຼື ຊະນິດຜ້າ. ຕົວຢ່າງ ໃນສັງຄົມຕາເວັນຕົກ ກະໂປ່ງ (skirts) ແລະ ຊຸດກະໂປ່ງຍາວ ໂດຍປົກກະຕິຜູ້ຍິງນຸ່ງ. ສ່ວນ ໂສ້ງຍາວ (trousers) ເຄີຍເປັນຂອງຜູ້ຊາຍເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ປັດຈຸບັນທັງສອງເພດນຸ່ງໄດ້.

ບາງຄັ້ງ ຜູ້ຊາຍກໍນຸ່ງເຄື່ອງນຸ່ງດັ້ງເດີມ ເຊັ່ນ ໂທກາ ຫຼື ກິລ໌ທ (kilts) ໃນໂອກາດພິເສດ. ໃນບາງວັດທະນະທຳ ເຊັ່ນ ສາສະໜາອິດສະລາມ (Islam) ຜູ້ຍິງຖືກຄາດຫວັງໃຫ້ປົກປິດຮ່າງກາຍຫຼາຍກວ່າ ຊຶ່ງມີຕັ້ງແຕ່ຜ້າຄຸມຫົວ ຈົນເຖິງ ບູຮກາ (burqa).

ການສະແດງຖານະ (Showing Your Status)

ຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ ເຄື່ອງນຸ່ງໄດ້ບົ່ງບອກຕຳແໜ່ງ ຫຼືຖານະທາງສັງຄົມ (status) ຂອງຄົນ. ຕົວຢ່າງ ໃນໂຣມບູຮານ (ancient Rome) ມີແຕ່ສະມາຊິກສະພາສູງ (ເຊເນເຕີ) ເທົ່ານັ້ນທີ່ນຸ່ງເຄື່ອງຍ້ອມສີມ່ວງໄທຣຽນໄດ້. ໃນສັງຄົມຊາວຮາວາຍ (Hawaiian) ດັ້ງເດີມ ມີແຕ່ຫົວໜ້າເຜົ່າຊັ້ນສູງເທົ່ານັ້ນທີ່ສວມເສື້ອຄຸມຂົນນົກ.

ທຸກມື້ນີ້ ໃນຫຼາຍສັງຄົມ ເຄື່ອງນຸ່ງລາຄາແພງ ຫຼື ເຄື່ອງແບຣນດີໄຊເນີ ສາມາດບົ່ງບອກເຖິງຄວາມຮັ່ງມີ ຫຼື ຖານະ. ສິ່ງທີ່ໝູ່ເພື່ອນນຸ່ງກໍມີອິດທິພົນຕໍ່ການເລືອກເຄື່ອງນຸ່ງຂອງເຮົາເຊັ່ນກັນ.

ເຄື່ອງນຸ່ງ ແລະ ຄວາມເຊື່ອ (Clothes and Beliefs)

ຮູບ: ພຣະພຸດທະເຈົ້າ (Buddha) ຄຸມຈີວອນ (kāṣāya) ທີ່ມີຕົ້ນກຳເນີດຈາກອິນເດຍບູຮານ (ancient India). ຈີວອນນີ້ເປັນເຄື່ອງນຸ່ງຂອງພຣະສົງ ແລະ ແມ່ຊີທີ່ບວດຄົບຖ້ວນ. Gandhara Buddha (tnm)

ຮູບ: ເຄື່ອງນຸ່ງຂອງພະສົງຄາໂທລິກທີ່ປະໂລຫິດຄາໂທລິກ (Catholic priests).  And example of two priests wearing clerical clothing while walking the streets of Vienna, Austria.

ບາງສາສະໜາມີເຄື່ອງນຸ່ງພິເສດ. ອາດນຸ່ງສະເພາະໃນພິທີ ຫຼື ນຸ່ງທຸກມື້ເພື່ອສະແດງຕົວຕົນທາງສາສະໜາ. ຕົວຢ່າງ ຊາວຊິກ (Sikhs) ພັນຜ້າໂພກຫົວເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຄວາມເຊື່ອ.

ຄວາມສະອາດຂອງເຄື່ອງນຸ່ງທາງສາສະໜາສຳຄັນຫຼາຍໃນສາສະໜາ ເຊັ່ນຮິນດູ (Hinduism) ແລະພຸດທະສາສະໜາ (Buddhism) ເຊິ່ງເປັນສັນຍາລັກຂອງຄວາມບໍລິສຸດ. ພຣະຄຳພີ (Bible) ແລະຄຳພີອັນກຸຣອານ (Quran) ກໍກ່າວເຖິງເຄື່ອງນຸ່ງໃນຫຼາຍເລື່ອງລາວ ແລະ ຄຳສອນ. ບາທຫຼວງຄຣິສຕຽນນຸ່ງຊຸດພິເສດໃນພິທີທີ່ໂບດ.

ເຄື່ອງນຸ່ງໃນປັດຈຸບັນ (Clothes Today)

ວິທີທີ່ຄົນເຮົານຸ່ງເຄື່ອງປ່ຽນໄປຫຼາຍໃນ 500 ປີທີ່ຜ່ານມາ. ເຄື່ອງຈັກເຮັດໃຫ້ເຄື່ອງນຸ່ງລາຄາຖືກລົງ ແລະ ຫາງ່າຍຂຶ້ນ. ແບບເຄື່ອງນຸ່ງປ່ຽນໄປເລື້ອຍໆ ແລະ ຜ້າສັງເຄາະ (synthetic fabrics) ແບບໃໝ່ກໍມີອິດທິພົນຕໍ່ສິ່ງທີ່ຖືວ່າທັນສະໄໝ.

ຮູບ: ເສື້ອຄຸມໂດຍ ກີ ລາໂຣດ (Guy Laroche) ຈາກຊຸດສູດຂອງຜູ້ຍິງທີ່ມີກະໂປ່ງ ແລະ ເສື້ອຊັ້ນໃນສີດຳ (1960). GuyLaroche suit jacket 83d40m black skirt late1959 early1960 vintage.

ແບບສາກົນ (Global Styles)

ມາຮອດຕົ້ນຊຸມປີ 2000 ແບບເຄື່ອງນຸ່ງຕາເວັນຕົກເປັນທີ່ນິຍົມທົ່ວໂລກ. ເລື່ອງນີ້ເລີ່ມມາຫຼາຍສັດຕະວັດແລ້ວ ໃນຍຸກລັດທິລ່າເມືອງຂຶ້ນ (colonialism) ຂອງເອີຣົບ. ທຸກມື້ນີ້ ສື່ ແລະ ບໍລິສັດສາກົນຍັງສືບຕໍ່ເຜີຍແຜ່ແບບເຫຼົ່ານີ້. ແຟຊັນໄວ (fast fashion) ເຮັດໃຫ້ເຄື່ອງນຸ່ງທັນສະໄໝທີ່ລາຄາຖືກຫາໄດ້ທຸກບ່ອນ. ນອກຈາກນັ້ນ ອົງການການກຸສົນມັກສົ່ງເຄື່ອງນຸ່ງມືສອງຈາກປະເທດທີ່ຮັ່ງມີ ໄປໃຫ້ຄົນໃນປະເທດທີ່ທຸກຍາກກວ່າ.

ຮູບ: ນັກສຶກສາມະຫາວິທະຍາໄລໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ ໃນຊຸດນຸ່ງສະບາຍໆ. Move In Day 2011

ເຄື່ອງນຸ່ງພິເສດສຳລັບກິລາ (Special Clothes for Sports)

ກິລາ ແລະ ກິດຈະກຳທາງກາຍສ່ວນໃຫຍ່ຕ້ອງໃຊ້ເຄື່ອງນຸ່ງພິເສດ ເພື່ອຄວາມສະບາຍ, ຄວາມປອດໄພ ຫຼື ເຫດຜົນດ້ານການນຳໃຊ້. ເຄື່ອງນຸ່ງກິລາ (sportswear) ທົ່ວໄປມີໂສ້ງຂາສັ້ນ (shorts), ເສື້ອຢືດ (T-shirts) ແລະເກີບກິລາ (trainers). ສ່ວນອຸປະກອນສະເພາະທາງ ເຊັ່ນ ຊຸດດຳນ້ຳສຳລັບລອຍນ້ຳ ຫຼື ດຳນ້ຳ ແລະຊຸດເລໂອຕາດ (leotards) ສຳລັບຍິມນັດສຕິກ. ວັດສະດຸທີ່ຢືດໄດ້ ເຊັ່ນສະແປນເດັກ (spandex) ມັກໃຊ້ກັບກິລາທີ່ຕ້ອງເຄື່ອນໄຫວຫຼາຍ ເພາະກະທັດຮັດພໍດີຕົວ ແລະ ດູດຊຶມເຫື່ອໄດ້ດີ.

ໂລກແຫ່ງແຟຊັນ (The World of Fashion)

ໃນຊ່ວງປີ 1900 ຫາ 1940 ປາຣີເປັນຜູ້ນຳເທຣນດ໌ແຟຊັນຫຼັກຂອງເອີຣົບ ແລະ ອາເມລິກາເໜືອ. ທຸກມື້ນີ້ ແຟຊັນມີຫຼາກຫຼາຍແບບ ແລະ ແຕກຕ່າງກັນຕາມສະຖານທີ່, ອິດທິພົນຂອງສື່ ແລະ ສະພາບເສດຖະກິດ. ແຟຊັນມີຕັ້ງແຕ່ເຄື່ອງແບຣນດີໄຊເນີລາຄາແພງ ຈົນເຖິງຊຸດພື້ນເມືອງ. ງານສະແດງແຟຊັນ (Fashion shows) ເປັນງານທີ່ນັກອອກແບບນຳສະເໜີຜົນງານໃໝ່ ທີ່ມັກຈະໜ້າຕື່ນເຕັ້ນ.

ບັນຫາສຳຄັນກ່ຽວກັບເຄື່ອງນຸ່ງ (Important Issues About Clothing)

ການຜະລິດເຄື່ອງນຸ່ງຢ່າງເປັນທຳ (Making Clothes Fairly)

ເຖິງແມ່ນວ່າເຄື່ອງຈັກຈະປ່ຽນວິທີການເຮັດເຄື່ອງນຸ່ງ ແຕ່ກຳມະກອນຕັດຫຍິບຫຼາຍຄົນຍັງຕ້ອງເຮັດວຽກແຮງງານດ້ວຍມືແບບເຮັດຊ້ຳໆ. ເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ຜະລິດເປັນຈຳນວນຫຼາຍມັກຖືກເຮັດໃນສະພາບທີ່ຍາກລຳບາກ ເຊັ່ນ ຊົ່ວໂມງເຮັດວຽກຍາວ, ບໍ່ມີສະຫວັດດີການ ຫຼື ບໍ່ມີຕົວແທນກຳມະກອນ. ເລື່ອງນີ້ເກີດຂຶ້ນທັງໃນປະເທດກຳລັງພັດທະນາ ແລະ ປະເທດອຸດສາຫະກຳ.

ກຸ່ມຕ່າງໆ ເຊັ່ນ “ແຄມເປນເຄື່ອງນຸ່ງສະອາດ” (Clean Clothes Campaign) ເຮັດວຽກເພື່ອປັບປຸງສະພາບເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ສ້າງຄວາມຕື່ນຕົວກ່ຽວກັບຄວາມສຳຄັນຂອງການປະຕິບັດຕໍ່ກຳມະກອນຢ່າງເປັນທຳ.

ທາງເລືອກກ່ຽວກັບວັດສະດຸ (Choices About Materials)

ຮູບ: ໂຮງງານຕັດຫຍິບເຄື່ອງນຸ່ງໃນບັງກລາເທດ (Bangladesh). Garments Factory in Bangladesh

ການໃຊ້ຂົນສັດເຮັດເຄື່ອງນຸ່ງມີມາແຕ່ສະໄໝບູຮານ. ທຸກມື້ນີ້ ຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງບາງກຸ່ມຍັງໃຊ້ຂົນສັດເພື່ອຄວາມອົບອຸ່ນ. ແຕ່ໃນຫຼາຍປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວ ຂົນສັດຖືກເບິ່ງວ່າເປັນສິນຄ້າຟຸ່ມເຟືອຍ ແລະ ຫຼາຍຄົນ ຫຼື ຫຼາຍອົງກອນເຊື່ອວ່າການໃຊ້ຂົນສັດເປັນການທາລຸນ ແລະ ບໍ່ຈຳເປັນ.

ຍ້ອນຄວາມກັງວົນເຫຼົ່ານີ້ ງານແຟຊັນ ແລະ ນັກອອກແບບບາງຄົນຈຶ່ງເຊົາໃຊ້ຂົນສັດແທ້. ຕົວຢ່າງ ງານແຟຊັນວີກຂອງໂຄເປນເຮເກນ ແລະ ລອນດອນ ຫ້າມນຳຂົນສັດແທ້ມາສະແດງ. ແບຣນດ໌ຢ່າງ Gucci, Chanel ແລະ Versace ກໍເຊົາໃຊ້ຂົນສັດໃນຄໍເລັກຊັນຂອງຕົນ. ໃນປີ 2021 ອິດສະຣາເອນກາຍເປັນປະເທດທຳອິດທີ່ຫ້າມຂາຍເຄື່ອງນຸ່ງຂົນສັດແທ້ໃໝ່ ໂດຍມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນບາງຢ່າງສຳລັບການໃຊ້ທາງສາສະໜາ.

ການດູແລເຄື່ອງນຸ່ງ (Taking Care of Your Clothes)

ເຄື່ອງນຸ່ງອາດເປື້ອນຈາກຮ່າງກາຍຂອງເຮົາ ຫຼື ຈາກສິ່ງແວດລ້ອມ. ແດດ, ຄວາມຊຸ່ມ ແລະ ຝຸ່ນກໍສາມາດເຮັດໃຫ້ເຄື່ອງນຸ່ງເສຍຫາຍໄດ້. ຖ້າບໍ່ໄດ້ຊັກລ້າງ ແລະ ດູແລ ເຄື່ອງນຸ່ງກໍຈະເກົ່າ ແລະ ເສຍທັງຮູບລັກສະນະ ແລະ ການໃຊ້ງານ.

ການຊັກລ້າງ ແລະ ເກັບຮັກສາເຄື່ອງນຸ່ງ (Cleaning and Storing Clothes)

ຮູບ: ຮ້ານຊັກເຄື່ອງໃນວໍເດັນ, ນິວຢອກ (Walden, New York) ສະຫະລັດອາເມລິກາ. Washers in Sheeley’s Laundromat, Walden, NY.

ມະນຸດຄິດວິທີຊັກເຄື່ອງນຸ່ງໄວ້ຫຼາຍແບບ ຕັ້ງແຕ່ຊັກໃນລຳທານ້ຳ ຈົນເຖິງໃຊ້ເຄື່ອງຊັກຜ້າ (washing machines) ສະໄໝໃໝ່ ແລະການຊັກແຫ້ງ (dry cleaning). ການຊັກດ້ວຍນ້ຳຮ້ອນ ແລະ ການລີດຜ້າ ເປັນວິທີດັ້ງເດີມໃນການຮັກສາເຄື່ອງນຸ່ງໃຫ້ສະອາດ ແລະ ຖືກສຸຂະອະນາໄມ.

ເຄື່ອງນຸ່ງຫຼາຍຢ່າງຕ້ອງລີດ (ironed) ເພື່ອເອົາຮອຍຍັບອອກ ແລະ ໃຫ້ເບິ່ງຮຽບຮ້ອຍ. ແຕ່ເຄື່ອງນຸ່ງສະບາຍໆໃນປັດຈຸບັນສ່ວນຫຼາຍເຮັດຈາກວັດສະດຸທີ່ບໍ່ຍັບງ່າຍ. ເຄື່ອງນຸ່ງບາງຢ່າງເປັນແບບ “ເພີມານັນພຣສ” (permanent press) ຄືຖືກປຸງແຕ່ງໃຫ້ຕ້ານຮອຍຍັບ.

ຫຼັງຊັກແລ້ວ ໂດຍປົກກະຕິກໍແຂວນເຄື່ອງນຸ່ງໃສ່ໄມ້ແຂວນເສື້ອ ຫຼື ພັບໄວ້ ເພື່ອໃຫ້ສົດຊື່ນ ແລະ ບໍ່ມີຮອຍພັບ. ເພື່ອປົກປ້ອງເຄື່ອງນຸ່ງຈາກແມງ ເຊັ່ນ ແມງກະເບື້ອ ສາມາດເກັບໄວ້ໃນຕູ້ໄມ້ຊີດາ ຫຼື ໃສ່ລູກເໝັນ (mothballs) ໄວ້ນຳ.

ການສ້ອມແປງ ແລະ ນຳເຄື່ອງນຸ່ງກັບມາໃຊ້ໃໝ່ (Fixing and Reusing Clothes)

ໃນອະດີດ ເມື່ອຜ້າມີລາຄາແພງ ຜູ້ຄົນໃຊ້ເວລາຫຼາຍໃນການສ້ອມເຄື່ອງນຸ່ງ. ຊ່າງຕັດຫຍິບທີ່ຊຳນານສາມາດຫຍິບຮອຍຂາດໄດ້ຈົນເກືອບເບິ່ງບໍ່ເຫັນ. ທຸກມື້ນີ້ ເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ຜະລິດເປັນຈຳນວນຫຼາຍມັກຖືກກວ່າຄ່າສ້ອມແປງ ຄົນຈຳນວນຫຼາຍຈຶ່ງຊື້ເຄື່ອງໃໝ່ແທນການສ້ອມເຄື່ອງເກົ່າ. ແນວໃດກໍຕາມ ຍັງມີບາງຄົນທີ່ປ່ຽນຊິບ (zippers), ຫຍິບກະດຸມ (buttons) ຫຼື ແກ້ຂອບຊາຍທີ່ຂາດ. ວິທີສ້ອມແປງອື່ນໆກໍມີ ເຊັ່ນ ການຖັກສ້ອມຮູ (darning) ຫຼື ການດັດແປງເຄື່ອງເກົ່າໃຫ້ມີຄຸນຄ່າຂຶ້ນ ດ້ວຍການສ້ອມແບບປ່ອຍໃຫ້ເຫັນຮອຍ (visible mending).

ການຣີໄຊເຄີນເຄື່ອງນຸ່ງເກົ່າ (Recycling Old Clothes)

ຮູບ: ສູນເກັບກູ້ເຄື່ອງນຸ່ງທີ່ໂຮງງານຜະລິດອາວຸດຂອງບໍລິສັດ General Engineering Company (ການາດາ) ໃນສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີ 2

ມີການຄາດຄະເນວ່າ ແຕ່ລະປີມີການຜະລິດເຄື່ອງນຸ່ງ 80 ພັນລ້ານ ຫາ 150 ພັນລ້ານຕົວ. ເຄື່ອງນຸ່ງເກົ່າທີ່ນຸ່ງບໍ່ໄດ້ແລ້ວ ສາມາດນຳໄປເຮັດຜ້າຫົ່ມປະສົມ (quilts), ຜ້າຂີ້ຣິ້ວ, ພົມ (rugs) ຫຼືຜ້າພັນບາດ (bandages). ໃນປະເທດຕາເວັນຕົກ ເຄື່ອງນຸ່ງເກົ່າມັກຖືກຖິ້ມ ຫຼື ບໍລິຈາກໃຫ້ການກຸສົນ, ທັງຍັງຖືກຂາຍຜ່ານຮ້ານຝາກຂາຍ ຫຼື ທາງອອນລາຍ. ໃນລະດັບໂລກ ເຄື່ອງນຸ່ງມືສອງເປັນທຸລະກິດໃຫຍ່ ທີ່ມັກຖືກສົ່ງໄປຍັງປະເທດທີ່ທຸກຍາກກວ່າເພື່ອນຳກັບມາໃຊ້ໃໝ່.

ຜ້າສັງເຄາະທີ່ເຮັດຈາກນ້ຳມັນ ບໍ່ສາມາດທົດແທນໄດ້ ແລະ ບໍ່ຍ່ອຍສະຫຼາຍຕາມທຳມະຊາດ. ບາງຄັ້ງ ບໍລິສັດກໍທຳລາຍເຄື່ອງນຸ່ງໃໝ່ທີ່ເຫຼືອ ເພື່ອຮັກສາມູນຄ່າຂອງແບຣນດ໌ໃຫ້ຢູ່ໃນລະດັບສູງ.

ເຄື່ອງນຸ່ງທົ່ວໂລກ (Clothes Around the World)

ການຄ້າເຄື່ອງນຸ່ງທົ່ວໂລກມີຂະໜາດໃຫຍ່ຫຼາຍ. ໃນປີ 2022 ມູນຄ່າການສົ່ງອອກເຄື່ອງນຸ່ງທົ່ວໂລກສູງເຖິງ 790.1 ພັນລ້ານໂດລາສະຫະລັດ. ຈີນ (China) ເປັນຜູ້ສົ່ງອອກໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ຕາມດ້ວຍບັງກລາເທດ (Bangladesh), ຫວຽດນາມ (Vietnam), ອິນເດຍ (India) ແລະຕຸລະກີ (Turkey). ປະເທດເຫຼົ່ານີ້ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການຜະລິດເຄື່ອງນຸ່ງໃຫ້ຄົນທົ່ວໂລກ. ຕົວຢ່າງ ການສົ່ງອອກເຄື່ອງນຸ່ງຂອງຫວຽດນາມໃນປີ 2022 ສູງເຖິງ 39.8 ພັນລ້ານໂດລາສະຫະລັດ ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ສົ່ງໄປສະຫະລັດອາເມລິກາ (United States) ແລະສະຫະພາບເອີຣົບ (EU).

ຮູບພາບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບົດຄວາມ

ຮູບ: ປາຣີ (Paris) ປີ 1860 (Paris Janvier 1860. Toilette de Mme de Dardel.” Akvarell av Fritz von Dardel, 1860).

ຮູບ: ໂອບາ (ກະສັດຂອງຊາວໂຢຣູບາ) ໃນໄນຈີເຣຍ (Nigeria) ( Portrait of Lagos Oba Rilwan Akinlolu. Crop of: 060602-N-8637R-006 Lagos, Nigeria (June 2, 2006)).

ຮູບ: ຜູ້ຍິງນຸ່ງກິໂມໂນແບບດັ້ງເດີມ (ແບບຟູຣິໂຊເດະ) (Kimono backshot by sth).

ຮູບ: ຜ້າກັງກາ (kanga) ທີ່ນຸ່ງກັນທົ່ວເຂດທະເລສາບໃຫຍ່ຂອງອາຟຣິກາ (African Great Lakes) (Woman in kanga from Siyu on the Pate Island in Kenya).

ຮູບ: ເດັກນ້ອຍ (baby) ນຸ່ງເຄື່ອງກັນໜາວລະດູໜາວ (winter) ຫຼາຍຊິ້ນ: ຜ້າຄາດຫົວ (headband), ໝວກ (cap), ເສື້ອຄຸມ (coat) ບຸຂົນ, ຜ້າພັນຄໍ (scarf) ແລະເສື້ອຖັກໄໝພົມ (sweater) (A baby wearing many items of winter clothing: headband, cap, fur-lined coat, wool neckscarf and sweater).

ຮູບ: ຜູ້ຍິງນຸ່ງເສື້ອຊັ້ນໃນກິລາ ແລະ ໂສ້ງຂາສັ້ນແບບບອຍຊອດ ເຊິ່ງມັກນຸ່ງເປັນເຄື່ອງນຸ່ງສະບາຍໆ (casuals) ຫຼື ແບບແອດລີເຈີ (athleisure) (eeping Fit and Connected).

ຮູບ: ງານສະແດງແຟຊັນ (Fashion shows) ມັກສະແດງເທຣນດ໌ຫຼ້າສຸດຂອງແຟຊັນ (fashions) ເຄື່ອງນຸ່ງ, ນາງແບບ (model) ໃນຊຸດກະໂປ່ງຍາວ (gown) ສະໄໝໃໝ່ ທີ່ງານສະແດງແຟຊັນໂອຕ ກູຕູຣ (Haute couture)

ຮູບ: ງານແຕ່ງດອງແບບຮິນດູ (Hindu) ທາງພາກເໜືອຂອງອິນເດຍ: ເຈົ້າບ່າວນຸ່ງເຊີວານີ ແລະ ພັນຜ້າໂພກຫົວປາກຣີ, ເຈົ້າສາວນຸ່ງສາຣີ (sari) (Ring ceremony, Indian Hindu wedding).

ນາຍົກລັດຖະມົນຕີຍີ່ປຸ່ນ (Japanese PM) ຊິນໂຊ ອາເບະ (Shinzō Abe) ແລະ ອີວານກາ ທຣຳ (Ivanka Trump) (ທາງຂວາ) ນຸ່ງຊຸດສູດທຳງານ (business suits) ແບບຕາເວັນຕົກ (2017) (Japanese Prime Minister Shinzō Abe and First Daughter and Advisor to the President of the United States Ivanka Trump attending the World Assembly for Women in Tokyo).

ຮູບ: ນັກສະແດງຊາວອິຕາລີ ກາບຣີເອລ ການໂກ (Gabriel Garko) ໃນຊຸດສູດ (suit) ແລະ ລອຣາ ທໍຣິຊີ ໃນຊຸດກະໂປ່ງຍາວ (gown) ຖືເປັນແຟຊັນພົມແດງ (2009) (Laura Torrisi and Gabriel Garko attends ‘The Road’ premiere at the Sala Grande during the 66th Venice Film Festival on September 3, 2009 in Venice, Italy).

ຮູບ: ດຸ໊ກແຫ່ງໄຟຟ໌ ຜູ້ທີ 3 ນຸ່ງກິລ໌ທສະກັອດ (Scottish kilt) ແບບດັ້ງເດີມ (1984) (3rd Duke of Fife).

ຮູບ: ເຊີວານີແບບອັດຈະກັນ ແລະ ໂສ້ງຈູຣິດາ ທີ່ ອາວິນດ໌ ຊິງ ເມວາ ແລະ ຄອບຄົວນຸ່ງໃນງານແຕ່ງດອງແບບຮິນດູທີ່ລາຈັດສະຖານ, ອິນເດຍ (Rajasthan, India) (Guests including Arvind Singh Mewar(second from left) at a Rajput wedding wearing an Achkan Sherwani in Rajasthan, India).

ຮູບ: ບາຣົງ ທາກາລອກ (Barong Tagalog) ທີ່ຕັດຫຍິບສຳລັບພິທີແຕ່ງດອງ (The online Barong Tagalog tailor, MyBarong, custom-tailored this exquisite Barong Tagalog for my wedding. It is made of jusi fabric, hand-embroidered and completely custom-ordered online (I even submitted my custom size measurements online).

ຮູບ: ເສື້ອຄຸມ (robe) ທີ່ປະດັບປະດາຂອງອາລິມ ຂານ (Alim Khan) ສະແດງເຖິງຄວາມຮັ່ງມີ, ຖານະ ແລະ ອຳນາດຂອງລາວ (Mohammed Alim Khan (1880-1944), Emir of Bukhara in 1911).

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ແປ ແລະ ຮຽບຮຽງມາຈາກ https://kids.kiddle.co/Clothing