ຮາໂລວີນ (Halloween)

ຮາໂລວີນ (Halloween) ເປັນວັນບຸນສະໜຸກສະໜານທີ່ຫຼາຍປະເທດສະເຫຼີມສະຫຼອງໃນວັນທີ 31 ຕຸລາ ຂອງທຸກໆປີ. ມັນແມ່ນຄືນກ່ອນວັນບຸນຂອງຊາວຄຣິສຕ໌ ທີ່ເອີ້ນວ່າ: ວັນໄພຍິກບໍລິສຸດ (All Hallows’ Day). ຮາໂລວີນເປັນການເລີ່ມຕົ້ນຂອງຊ່ວງ “ອໍຮາລໂລວທາຍດ໌” (Allhallowtide) ເຊິ່ງເປັນເວລາທີ່ຊາວຄຣິສຕ໌ລະນຶກເຖິງຜູ້ທີ່ລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ລວມທັງ ນັກບຸນ (saints) ແລະ ຄົນທີ່ຮັກ. ໃນທຸກມື້ນີ້ ຄົນສ່ວນຫຼາຍຮູ້ຈັກຮາໂລວີນໃນຖານະວັນແຫ່ງຄວາມມ່ວນຊື່ນແບບຂົນລຸກ, ການແຕ່ງຕົວປອມຄືຜີ ແລະ ການແຈກຂອງຂວັັນ ຫຼື ຂະໜົມ.

ບາງຄົນເຊື່ອວ່າປະເພນີຂອງຮາໂລວີນມາຈາກງານສະເຫຼີມສະຫຼອງການເກັບກ່ຽວຂອງຊາວ ເຄວທ໌ (Celtic) ໃນສະໄໝບູຮານ ເຊັ່ນ: ງານບຸນ ຊາວເຫີນ (Samhain) ຂອງຊາວເກລິກ. ງານບຸນເຫຼົ່ານີ້ມີຮາກເຫງົ້າມາຈາກຄວາມເຊື່ອກ່ອນຄຣິສຕະສາສະໜາ (ແບບພາກັນ). ແຕ່ຄົນອີກກຸ່ມໜຶ່ງເຊື່ອວ່າຮາໂລວີນເລີ່ມຕົ້ນເປັນວັນບຸນຂອງຊາວຄຣິສຕ໌ລ້ວນໆ. ເປັນເວລາຫຼາຍສັດຕະວັດ ຜູ້ອົບພະຍົບຊາວໄອແລນ ແລະ ສະກັອດແລນໄດ້ນຳເອົາປະເພນີຮາໂລວີນໄປສູ່ອາເມຣິກາເໜືອ ແລະ ຈາກນັ້ນ ວັດທະນະທຳອາເມຣິກັນກໍຊ່ວຍເຜີຍແຜ່ປະເພນີຮາໂລວີນໄປທົ່ວໂລກ.

ກິດຈະກຳຮາໂລວີນທີ່ນິຍົມມີການຫຼອກເອົາຂະໜົມ (trick-or-treating), ໄປງານລ້ຽງແຕ່ງຕົວປອມຄືຜີ ແລະ ແກະສະຫຼັກໝາກອຶໃຫ້ເປັນ ໂຄມໄຟໝາກອຶ (jack-o’-lanterns). ຄົນຍັງຈຸດກອງໄຟ, ຫຼິ້ນເກມເຊັ່ນ: ການກັດໝາກແອບເປີ້ນໃນນ້ຳ (apple bobbing), ໄປສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວແບບຜີສິງ, ເລົ່າເລື່ອງໜ້າຢ້ານ ແລະ ເບິ່ງໜັງສະຫຍອງຂວັນ. ສຳລັບຊາວຄຣິສຕ໌ບາງຄົນ ມັນເປັນຄ່ຳຄືນທາງສາສະໜາທີ່ມີການຮ່ວມພິທີໃນໂບດ ແລະ ການອະທິຖານ.

ຮາໂລວີນ (Halloween)

ຮູບພາບ: ໂຄມໄຟໝາກອຶ (jack-o’-lantern) ຖ່າຍວັນທີ 31 ຕຸລາ 2003. ການແກະສະຫຼັກ ແລະ ຕັ້ງສະແດງໂຄມໄຟນີ້ເປັນປະເພນີຂອງວັນຮາໂລວີນ (A Jack o’ Lantern made for the Holywell Manor Halloween celebrations in 2003).

• ຊື່ອື່ນ: Hallowe’en, Allhalloween, All Hallows’ Eve (ຄືນກ່ອນວັນນັກບຸນທັງຫຼາຍ), All Saints’ Eve
• ຜູ້ຖືປະຕິບັດ: ຊາວຄຣິສຕ໌ຝ່າຍຕາເວັນຕົກ (Western Christians) ແລະ ຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນຊາວຄຣິສຕ໌ຈຳນວນຫຼາຍໃນທົ່ວໂລກ
• ປະເພດ: ວັນສຳຄັນທາງຄຣິສຕະສາສະໜາ (Christian) ແລະ ວັດທະນະທຳ
• ຄວາມສຳຄັນ: ວັນທຳອິດຂອງຊ່ວງ Allhallowtide
• ກິດຈະກຳສະເຫຼີມສະຫຼອງ: ການຫຼອກເອົາຂະໜົມ (Trick-or-treating), ງານລ້ຽງແຕ່ງຕົວປອມຄືຜີ, ການເຮັດໂຄມໄຟໝາກຟັກທອງ, ການຈຸດກອງໄຟ (bonfire), ການທຳນາຍ (divination), ການກັດໝາກແອບເປີ້ນໃນນ້ຳ (apple bobbing), ການໄປສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວແບບຜີສິງ
• ພິທີທາງສາສະໜາ: ການຮ່ວມພິທີໃນໂບດ (Church services), ການອະທິຖານ, ການຖືສິນອົດອາຫານ (fasting), ການເຝົ້າຍາມຕະຫຼອດຄືນ
• ວັນທີ: 31 ຕຸລາ
• ຄວາມຖີ່: ທຸກປີ
• ກ່ຽວຂ້ອງກັບ: ຊາວອິນ (Samhain), Hop-tu-Naa, Calan Gaeaf, Allantide, ວັນຄົນຕາຍ (Day of the Dead), ວັນນັກບຸນທັງຫຼາຍ (All Saints’ Day), ວັນນັກບຸນມາຕິນ (St. Martin’s Day), ວັນປະຕິຮູບສາສະໜາ (Reformation Day), ຄືນແຫ່ງຄວາມຄຸກຄາມ (Mischief Night, ປຽບທຽບກັບການເຝົ້າຍາມ)

“ຮາໂລວີນ” ໝາຍຄວາມວ່າແນວໃດ? (What Does “Halloween” Mean?)

ຄຳວ່າ Halloween ຫຼື Hallowe’en ມີຮາກເຫງົ້າມາຈາກຄຣິສຕະສາສະໜາ. ມັນເປັນຮູບຫຍໍ້ຂອງ “All Hallows’ Eve” ຊຶ່ງແປວ່າ ຄືນກ່ອນວັນນັກບຸນທັງຫຼາຍ (All Hallows’ Day ຫຼື All Saints’ Day). ໃນ ພາສາສະກັອດ (Scots) ຄຳວ່າ “ຕອນແລງ” ຄື even ເຊິ່ງຖືກຫຍໍ້ເປັນ e’en. ດັ່ງນັ້ນ (All) Hallow(s) E(v)en ຈຶ່ງກາຍເປັນ Hallowe’en.

ປະຫວັດຂອງວັນຮາໂລວີນ (History of Halloween)

ຮາກເຫງົ້າທາງຄຣິສຕະສາສະໜາ ແລະ ປະເພນີເກົ່າ (Christian Roots and Old Customs)

ຮາໂລວີນກ່ຽວຂ້ອງກັບປະເພນີຄຣິສຕ໌. ມັນເປັນຄືນກ່ອນວັນນັກບຸນທັງຫຼາຍໃນວັນທີ 1 ພະຈິກ ແລະ ວັນລະນຶກຜູ້ລ່ວງລັບ (All Souls’ Day) ໃນວັນທີ 2 ພະຈິກ. ສາມວັນນີ້ລວມກັນເອີ້ນວ່າ Allhallowtide. ໃນຊ່ວງນີ້ ຊາວຄຣິສຕ໌ເຄົາລົບນັກບຸນ ແລະ ອະທິຖານເພື່ອວິນຍານຂອງຄົນທີ່ເສຍຊີວິດໄປບໍ່ດົນ.

ໃນສັດຕະວັດທີ 8 ສັນຕະປາປາເກຣໂກຣີທີ 3 (Pope Gregory III) ໄດ້ຍ້າຍວັນບຸນເພື່ອເຄົາລົບນັກບຸນທັງໝົດມາເປັນວັນທີ 1 ພະຈິກ. ບາງຄົນວ່າເຮັດແບບນັ້ນເພື່ອທົດແທນ ຫຼື ປ່ຽນງານບຸນຂອງພວກທີ່ບໍ່ນັບຖືຄຣິສຕ໌ (pagan) ທີ່ມີມາກ່ອນໃຫ້ເປັນແບບຄຣິສຕ໌. ຮອດສັດຕະວັດທີ 12 ມັນກາຍເປັນວັນສັກສິດທີ່ຕ້ອງຖືປະຕິບັດໃນເອີຣົບຕາເວັນຕົກ. ປະເພນີມີການຕີລະຄັງໂບດເພື່ອວິນຍານໃນແດນຊຳລະບາບ (purgatory) ແລະ ແບ່ງປັນ “ເຄັກວິນຍານ” (soul cakes).

ປະເພນີ “souling” ທີ່ຄົນຍາກຈົນ ແລະ ເດັກນ້ອຍໄປຕາມບ້ານເພື່ອຂໍເຄັກວິນຍານ ແລກກັບການອະທິຖານໃຫ້ຜູ້ຕາຍ ອາດເປັນຕົ້ນກຳເນີດຂອງການຫຼອກເອົາຂະໜົມ (trick-or-treating). ຜູ້ຄົນຍັງຖືໂຄມໄຟທີ່ເຮັດຈາກຫົວເທີນິບ (turnip) ທີ່ຂູດຂຸຍເປັນຮູ ເຊິ່ງເປັນໂຄມໄຟແບບ jack-o’-lantern ທຳອິດ ແລະ ມີຄວາມໝາຍແທນວິນຍານ ຫຼື ໄລ່ຜີຮ້າຍ.

ການແຕ່ງຕົວປອມອາດມາຈາກຄວາມເຊື່ອທີ່ວ່າຜີຈະຍ່າງຢູ່ເທິງໂລກໃນວັນຮາໂລວີນ. ຄົນເຮົາຈຶ່ງໃສ່ໜ້າກາກ ແລະ ເຄື່ອງແຕ່ງຕົວເພື່ອບໍ່ໃຫ້ວິນຍານທີ່ຄຽດແຄ້ນຈື່ໄດ້. ໃນບາງພາກຂອງເອີຣົບ ຄົນເຊື່ອວ່າຄົນຕາຍລຸກຂຶ້ນມາຮ່ວມ “ງານລ້ຽງຜີກ່ອງກ໋ອຍທີ່ເປັນຕາຢ້ານ” ທີ່ເອີ້ນວ່າ: ການເຕັ້ນລຳແຫ່ງຄວາມຕາຍ (danse macabre) ເຊິ່ງອາດເປັນແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ງານລ້ຽງແຕ່ງຕົວປອມ.

ອິດທິພົນຂອງເກລິກ ແລະ ເຄວທ໌ (Gaelic and Celtic Influences)

ຮູບພາບ: ໜ້າກາກຮາໂລວີນຂອງໄອແລນຈາກຕົ້ນສັດຕະວັດທີ 20 ຈາກພິພິທະພັນແຫ່ງໜຶ່ງໃນໄອແລນ (A traditional Irish halloween mask from the early 20th century. Photographed at the Museum of Country Life, Ireland).

ປະເພນີຮາໂລວີນໃນປັດຈຸບັນຫຼາຍຢ່າງ ເຊື່ອກັນວ່າມາຈາກປະເພນີພື້ນບ້ານໃນປະເທດທີ່ເວົ້າພາສາເຄວທ໌ ເຊັ່ນ ໄອແລນ ແລະ ສະກັອດແລນ ເຊິ່ງມັກຖືກໂຍງເຂົ້າກັບງານບຸນຊາວອິນ (Samhain) ຂອງຊາວເກລິກ (ອອກສຽງວ່າ “ຊາ-ວິນ”).

ງານຊາວອິນຈັດໃນວັນທີ 31 ຕຸລາ ແລະ 1 ພະຈິກ ເປັນການໝາຍເຖິງການສິ້ນສຸດຂອງລະດູເກັບກ່ຽວ ແລະ ການເລີ່ມຕົ້ນຂອງລະດູໜາວ ຫຼື “ເຄິ່ງທີ່ມືດກວ່າ” ຂອງປີ. ຊາວເຄວທ໌ເຊື່ອວ່າໃນຄືນນີ້ ເສັ້ນແບ່ງລະຫວ່າງໂລກຂອງເຮົາ ກັບໂລກອີກຝາກ (Otherworld) ບາງຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ວິນຍານ ແລະ ນາງຟ້າ (ອາໂອສ ຊີ (Aos Sí)) ຂ້າມມາໄດ້ງ່າຍ.

ເພື່ອໃຫ້ວິນຍານເຫຼົ່ານັ້ນພໍໃຈ ຜູ້ຄົນຈະວາງເຄື່ອງເຊັ່ນໄຫວ້ ເປັນອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມໄວ້. ເຂົາຍັງເຊື່ອວ່າວິນຍານຂອງຍາດພີ່ນ້ອງທີ່ເສຍຊີວິດຈະມາຢ້ຽມຢາມ ຈຶ່ງຈັດບ່ອນນັ່ງໄວ້ໃຫ້ທີ່ໂຕະອາຫານແລງ.

ງານສະເຫຼີມສະຫຼອງຍັງມີເກມທຳນາຍອະນາຄົດ ໂດຍສະເພາະເລື່ອງການແຕ່ງງານ ແລະ ຄວາມຕາຍ ເຊິ່ງໃຊ້ໝາກໂປມ ແລະ ຖົ່ວຕ່າງໆ. ຄົນຍັງຈຸດກອງໄຟໃຫຍ່ ທີ່ເຊື່ອວ່າມີພະລັງປົກປ້ອງ ແລະ ຖືຄະບອງໄຟຈາກກອງໄຟນັ້ນໄປຮອບເຮືອນ ແລະ ທົ່ງນາເພື່ອປົກປັກຮັກສາ.

ຢ່າງໜ້ອຍແຕ່ສັດຕະວັດທີ 16 ເປັນຕົ້ນມາ ຊາວໄອແລນ ແລະ ສະກັອດແລນມີປະເພນີ “guising” ຄືການແຕ່ງຕົວປອມໄປຕາມບ້ານ ຮ້ອງເພງ ຫຼື ທ່ອງກອນແລກກັບອາຫານ. ອາດເປັນວິທີຮຽນແບບວິນຍານ ແລ້ວຮັບເຄື່ອງເຊັ່ນໄຫວ້ແທນພວກເຂົາ. ການປອມຕົວຍັງເຊື່ອກັນວ່າຊ່ວຍປ້ອງກັນຕົນເອງຈາກວິນຍານ. ໃນຄືນກ່ອນວັນນັກບຸນທັງຫຼາຍ ຊາວຄຣິສຕ໌ບາງຄົນໄປສຸສານ ອະທິຖານ ແລະ ວາງດອກໄມ້ ກັບທຽນໄວ້ເທິງຫຼຸມສົບຂອງຄົນທີ່ຮັກ.

ຮູບພາບ: ຊາວຄຣິສຕ໌ໃນບັງກະລາເທດ (Halloween Bangladesh). ຮູບພາບນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນຜູ້ຍິງຊາວບັງກະລາເທດຄົນໜຶ່ງກຳລັງຈູດທຽນຢູ່ເທິງປ້າຍຫຼຸມຝັງສົບຂອງຍາດພີ່ນ້ອງທີ່ລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ໃນເມືອງຈິດຕະກອງ (Chittagong) ເພື່ອປະກອບພິທີໃນຊ່ວງເທດສະການ Allhallowtide. ໃນຂະນະທີ່ນາງກຳລັງເຮັດສິ່ງນີ້, ແມ່ຂອງນາງກໍກຳລັງອະທິຖານໃຫ້ແກ່ຍາດພີ່ນ້ອງຜູ້ທີ່ຈາກໄປນັ້ນ. ສ່ວນທາງດ້ານຫຼັງ, ຍັງມີຊາວຄຣິດຊາວບັງກະລາເທດຄົນອື່ນໆ ກຳລັງແຂວນພວງມາລາໄວ້ເທິງປ້າຍຫຼຸມຝັງສົບທີ່ມີຮູບຊົງເປັນໄມ້ກາງແຂນ.

ຮູບພາບ: ຊາວຄຣິສຕ໌ໃນປະເທດສວີເດັນ (Halloween Sweden). ຮູບພາບນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນຊາວຄຣິດນິກາຍລູເທີແຣນ (Lutheran) ໄວໜຸ່ມສີ່ຄົນ ກຳລັງອະທິຖານຕໍ່ພຣະເຈົ້າໃນຄືນກ່ອນວັນສະຫຼອງນັກບຸນທັງຫຼາຍ (Halloween ຫຼື All Hallows’ Eve). ພວກເຂົາອະທິຖານເພື່ອລະນຶກເຖິງຜູ້ທີ່ເສຍສະລະຊີວິດເພື່ອຄວາມເຊື່ອ (martyrs), ນັກບຸນຕ່າງໆ, ແລະ ຜູ້ທີ່ລ່ວງລັບໄປແລ້ວທັງໝົດທີ່ມີຄວາມເຊື່ອໃນພຣະເຈົ້າ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນຜູ້ທີ່ເປັນທີ່ຮັກຂອງພວກເຂົາ. ການອະທິຖານນີ້ເປັນການກະກຽມສຳລັບວັນສະຫຼອງນັກບຸນທັງຫຼາຍ (All Saints’ Day) ເຊິ່ງຈະມາເຖິງໃນມື້ຖັດໄປ. ຊາວສະວີເດັນກຸ່ມນີ້, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບຜູ້ເຊື່ອຄົນອື່ນໆ, ໄດ້ຈູດທຽນ ແລະ ແຂວນພວງດອກໄມ້ໄວ້ໃກ້ກັບໄມ້ກາງແຂນ ບ່ອນທີ່ພວກເຂົາກຳລັງອະທິຖານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບນັບຖືຢ່າງສູງ. ຮູບພາບນີ້ຖ່າຍຂຶ້ນໃນເຂດເທດສະບານ Solna ຂອງນະຄອນຫຼວງສະຕັອກໂຮມ, ປະເທດສະວີເດັນ.

ຮາໂລວີນເຂົ້າມາສູ່ອາເມຣິກາເໜືອ (Halloween Comes to North America)

ເມື່ອຜູ້ອົບພະຍົບຊາວໄອແລນ ແລະ ສະກັອດແລນຍ້າຍໄປອາເມຣິກາເໜືອໃນສັດຕະວັດທີ 19 ເຂົາກໍນຳປະເພນີຮາໂລວີນໄປນຳ. ທຳອິດ ປະເພນີເຫຼົ່ານີ້ຖືປະຕິບັດພຽງພາຍໃນຊຸມຊົນຂອງເຂົາເອງ. ແຕ່ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ ກໍຄ່ອຍໆປະສົມເຂົ້າກັບວັດທະນະທຳຫຼັກຂອງອາເມຣິກາ.

ຮອດຕົ້ນສັດຕະວັດທີ 20 ຄົນທຸກພື້ນຖານໃນສະຫະລັດອາເມຣິກາກໍສະເຫຼີມສະຫຼອງ ວັນຮາໂລວີນ. ແລ້ວດ້ວຍອິດທິພົນຂອງອາເມຣິກາ ປະເພນີຮາໂລວີນກໍແຜ່ໄປຍັງຫຼາຍປະເທດທົ່ວໂລກ.

ສັນຍາລັກທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງຮາໂລວີນ (Famous Halloween Symbols)

ຮູບພາບ: ເຮືອນຕ່າງໆມັກຖືກຕົກແຕ່ງດ້ວຍສັນຍາລັກທີ່ເປັນຕາຢ້ານ ເຊັ່ນ: ໂຄງກະດູກ, ຜີ ແລະ ແມ່ມົດ ເພື່ອສະຫຼອງວັນຮາໂລວີນ (Halloween Witch 2011).

ສັນຍາລັກຂອງຮາໂລວີນພັດທະນາມາຫຼາຍປີ. ໂຄມໄຟ jack-o’-lantern ແມ່ນໜຶ່ງໃນສັນຍາລັກທີ່ມີຊື່ສຽງທີ່ສຸດ. ຕາມນິທານພື້ນບ້ານຂອງໄອແລນ ມັນຖືກຕັ້ງຊື່ຕາມຊາຍຄົນໜຶ່ງຊື່ “ແຈັກຂີ້ໜຽວ” (Stingy Jack). ແຈັກຫຼອກມານຮ້າຍ ຈົນເຂົາຖືກຫ້າມເຂົ້າທັງສະຫວັນ ແລະ ນະລົກ. ລາວຈຶ່ງຖືກບັງຄັບໃຫ້ເລື່ອນລອຍຢູ່ເທິງໂລກ ໂດຍມີພຽງຖ່ານໄຟທີ່ກຳລັງໄໝ້ຢູ່ໃນຫົວເທີນິບ (turnip) ທີ່ຂູດໃຫ້ເປັນຮູ ເປັນແສງນຳທາງ.

ໃນໄອແລນ ແລະ ສະກັອດແລນ ຄົນຕາມປະເພນີແກະສະຫຼັກຫົວເທີນິບ. ເມື່ອຜູ້ອົບພະຍົບມາຮອດອາເມຣິກາເໜືອ ເຂົາພົບວ່າໝາກອຶໃຫຍ່ກວ່າຫຼາຍ ແລະ ແກະສະຫຼັກງ່າຍກວ່າ. ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ໝາກອຶ ຈຶ່ງກາຍເປັນທີ່ນິຍົມສຳລັບໂຄມໄຟ jack-o’-lantern ຈົນມາຮອດທຸກມື້ນີ້.

ພາບລັກສະນະຂອງຮາໂລວີນສະໄໝໃໝ່ຍັງໄດ້ຮັບແຮງບັນດານໃຈຈາກເລື່ອງສະຍອງຂວັນຄລາສສິກ ເຊັ່ນ: ແຟຣັງເກັນສະໄຕນ໌ (Frankenstein) ແລະ ດຣາກູລາ (Dracula) ພ້ອມທັງໜັງສະຍອງຂວັນ. ຫົວກະໂຫຼກເປັນສັນຍາລັກທີ່ພົບທົ່ວໄປ ເຕືອນໃຈເຖິງຄວາມຕາຍ. ສັນຍາລັກທີ່ນິຍົມອື່ນໆ ມີຜີ, ແມ່ມົດ, ແມວດຳ ແລະ ຫຸ່ນໄລ່ກາ. ສີປະເພນີຂອງຮາໂລວີນຄືສີດຳ, ສີສົ້ມ ແລະ ບາງຄັ້ງສີມ້ວງ.

ຮູບພາບ: ປີ 1833 ຊື່ “Snap-Apple Night” ສະແດງຄົນໃນໄອແລນຫຼິ້ນເກມ ແລະ ສະເຫຼີມສະຫຼອງວັນຮາໂລວີນ. ຮູບແຕ້ມ “Snap-Apple Night” (ຄືນແຫ່ງການກິນໝາກແອບເປີ້ນ) ໂດຍຈິດຕະກອນ ຫຼື ນັກແຕ້ມຮູບ ຊາວໄອແລນ ຊື່ວ່າ: Daniel Maclise ໃນປີ 1833. ຜົນງານນີ້ໄດ້ຮັບແຮງບັນດານໃຈມາຈາກງານລ້ຽງ ວັນຮາໂລວີນ (Halloween) ທີ່ລາວໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນເມືອງ Blarney ປະເທດໄອແລນ ໃນປີ 1832. ຄຳບັນຍາຍໃນປຶ້ມລາຍການວາງສະແດງຊຸດທຳອິດໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ: Peggy ກຳລັງເຕັ້ນລຳກັບ Dan, ໃນຂະນະທີ່ Maureen ຜູ້ເປັນຕົວເອກກຳລັງລໍຖ້າເບິ່ງສິ່ງທີ່ກຳລັງລະລາຍຢູ່ ເພື່ອທຳນາຍໂຊກຊະຕາຜ່ານໄພ້ທີ່ Nancy ເປັນຜູ້ແຈກໃຫ້; ຢູ່ທີ່ນັ້ນຍັງມີ Kate ກັບຄົນຮັກຂອງນາງທີ່ຊື່ວ່າ Will, ພວກເຂົາໄດ້ເຜົາໝາກຖົ່ວເພື່ອສ່ຽງທາຍເຖິງຄວາມຮັກ; ສ່ວນ Norah ຜູ້ໜ້າສົງສານ ເຖິງແມ່ນວ່ານາງຈະຍັງຍິ້ມຢູ່ ແຕ່ນາງກໍພາດໂອກາດໃນການຫຼິ້ນເກມງັບໝາກແອັບເປີ້ນໄປ. ທັງໝົດນີ້ເກີດຂຶ້ນໃນຄືນເທດສະການ ວັນຮາໂລວີນ.

ກິດຈະກຳວັນຮາໂລວີນທີ່ມ່ວນຊື່ນ (Fun Halloween Activities)

ການຫຼອກເອົາຂະໜົມ (Trick-or-Treating)

ຮູບພາບ: ເດັກນ້ອຍກຳລັງຫຼອກເອົາຂະໜົມໃນສວີເດັນ.

ການຫຼອກເອົາຂະໜົມ (trick-or-treating) ເປັນປະເພນີຮາໂລວີນທີ່ເດັກນ້ອຍມັກທີ່ສຸດ. ເດັກນ້ອຍແຕ່ງຕົວແປກປອມ ແລ້ວໄປຕາມບ້ານເຮືອນຕ່າງໆ ແລ້ວເວົ້າວ່າ: “Trick or treat?” ເພື່ອຂໍຂະໜົມ. ຄຳວ່າ “trick” (ຫຼອກ) ເປັນການຂູ່ແບບຫຼິ້ນໆວ່າ ຈະແກ້ງຖ້າບໍ່ໄດ້ໄດ້ຂະໜົມ (treat). ປະເພນີນີ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບປະເພນີເກົ່າແກ່ ຄື: souling ແລະ guising.

ຄຳວະລີ “trick or treat” ໄດ້ຖືກຕີພິມເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນປີ 1927 ຢູ່ປະເທດ ແຄນາດາ. ປະເພນີນີ້ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນອາເມຣິກາເໜືອໃນຊຸມປີ 1930. ມີຮູບແບບໃໝ່ທີ່ເອີ້ນວ່າ: “trunk-or-treating” ທີ່ເດັກນ້ອຍໄດ້ຮັບຂະໜົມຈາກທ້າຍລົດທີ່ຕົກແຕ່ງສວຍງາມ ໃນສະຖານທີ່ປອດໄພ ເຊັ່ນ: ລານຈອດລົດຂອງໂບດ ຫຼື ໂຮງຮຽນ.

ການແຕ່ງຕົວແປກປອມ (Wearing Costumes)

ຮູບພາບ: ຮ້ານຂາຍໜ້າກາກ ແລະ ເຄື່ອງແຕ່ງຕົວຮາໂລວີນ ຢູ່ໄອແລນເໜືອ (The Halloween Shop, Waterloo Street, Derry, County Londonderry, Northern Ireland, September 2010).

ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍຮາໂລວີນຕອນທຳອິດຮຽນແບບຕົວໜ້າຢ້ານ ເຊັ່ນ: ແວມໄພ (vampires), ຜີ (ghosts) ແລະ ແມ່ມົດ (witches). ມື້ນີ້ ເຮົາເຫັນເຄື່ອງແຕ່ງກາຍທຸກຮູບແບບ ຕັ້ງແຕ່ຊຸບເປີຮີໂຣ ແລະ ເຈົ້າຍິງ ໄປຈົນເຖິງຕົວລະຄອນໃນໜັງ ແລະ ຄົນດັງ.

ການແຕ່ງຕົວປອມ ຫຼື “guising” ເປັນເລື່ອງທຳມະດາ ຢູ່ສະກັອດແລນ ແລະ ໄອແລນຮອດທ້າຍສັດຕະວັດທີ 19. ມັນໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໃນສະຫະລັດຕອນຕົ້ນສັດຕະວັດທີ 20 ທັງສຳລັບຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ເດັກນ້ອຍ.

ບາງຄົນຍັງແຕ່ງຕົວໃຫ້ສັດລ້ຽງຂອງເຂົາໃນວັນຮາໂລວີນ. ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍສັດລ້ຽງທີ່ນິຍົມທີ່ສຸດຄື: ໝາກອຶ, ຮອດດັອກ (hot dog) ແລະ ເຜິ້ງ.

ເກມ ແລະ ຄວາມມ່ວນຊື່ນອື່ນໆ (Games and Other Fun)

ຮູບພາບ: ບັດອວຍພອນຮາໂລວີນປີ 1904 ສະແດງຍິງສາວຄົນໜຶ່ງກຳລັງແນມເບິ່ງໃນແວ່ນແຍງ ຫວັງວ່າຈະເຫັນໜ້າຂອງຜົວໃນອະນາຄົດ (An early 20th century Hallowe’en greeting card).

ການກັດໝາກແອັບເປີ້ນໃນນ້ຳ (Apple bobbing)

ເກມຮາໂລວີນແບບດັ້ງເດີມຫຼາຍຢ່າງເລີ່ມຕົ້ນມາເປັນວິທີທຳນາຍອະນາຄົດ ແຕ່ມື້ນີ້ເຮັດພຽງເພື່ອຄວາມມ່ວນຊື່ນເທົ່ານັ້ນ.

• ການກັດໝາກແອັບເປີ້ນໃນນ້ຳ (Apple bobbing): ຜູ້ຫຼິ້ນພະຍາຍາມໃຊ້ແຕ່ແຂ້ວກັດໝາກແອັບເປີ້ນທີ່ຂຶ້ນຈາກຖັງນ້ຳ.
• ການທຳນາຍໂຊກຊະຕາ: ໃນເກມເກົ່າແກ່ເກມໜຶ່ງ ຄົນຈະປອກໝາກແອັບເປີ້ນໃຫ້ເປັນເສັ້ນຍາວເສັ້ນດຽວ ແລ້ວໂຍນເປືອກຂ້າມບ່າ. ຮູບຮ່າງທີ່ເປືອກຕົກລົງມາເຊື່ອກັນວ່າເປັນຕົວອັກສອນຕົ້ນຊື່ຂອງຄູ່ຄອງໃນອະນາຄົດ.
• ອາຫານທີ່ມີຂອງເຊື່ອງຢູ່ຂ້າງໃນ: ຢູ່ປະເທດໄອແລນ ຄົນກິນເຄັກໝາກໄມ້ແຫ້ງພິເສດທີ່ເອີ້ນວ່າ: ບາມບຣັກ (barmbrack) ທີ່ອົບແຫວນ ແລະ ເຄື່ອງຮາງອື່ນໆໄວ້ຂ້າງໃນ. ຜູ້ທີ່ພົບແຫວນເຊື່ອກັນວ່າຈະໄດ້ແຕ່ງງານໄວໆນີ້.

ການເລົ່າເລື່ອງຜີ ແລະ ເບິ່ງໜັງສະຍອງຂວັນກໍເປັນກິດຈະກຳທີ່ນິຍົມໃນງານລ້ຽງຮາໂລວີນ. ລາຍການໂທລະພາບຫຼາຍເລື່ອງຍັງອອກຕອນພິເສດຮາໂລວີນໃຫ້ຄອບຄົວເບິ່ງນຳກັນ.

ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວແບບຜີສິງ (Haunted Attractions)

ຮູບພາບ: ປ້າຍຫຼຸມຝັງສົບຕະຫຼົກທີ່ໃຊ້ເປັນເຄື່ອງຕົກແຕ່ງຮາໂລວີນ ຢູ່ໜ້າບ້ານແຫ່ງໜຶ່ງໃນລັດແຄລິຟໍເນຍ (In front of “haunted house” during Halloween season, Northern California).

ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວແບບຜີສິງ (haunted attractions) ເປັນບ່ອນທີ່ອອກແບບມາເພື່ອໃຫ້ຄົນຕື່ນເຕັ້ນ ແລະ ຢ້ານ. ສ່ວນຫຼາຍເປັນທຸລະກິດຕາມລະດູການທີ່ເປີດໃນຊ່ວງຮາໂລວີນ. ມີທັງເຮືອນຜີສິງ, ເຂົາວົງກົດໃນໄຮ່ສາລີ ແລະ ການນັ່ງລົດລາກຟາງໄປຕາມທາງໜ້າຢ້ານ.

ແນວຄິດເຮືອນຜີສິງໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໃນສະຫະລັດຊຸມປີ 1930. ສະຖານທີ່ແບບຜີສິງຂະໜາດໃຫຍ່ແຫ່ງທຳອິດຄື “ເຮືອນຜີສິງ” (The Haunted Mansion) ທີ່ ດິສນີແລນ (Disneyland) ເປີດໃນປີ 1969. ມື້ນີ້ ສວນສະໜຸກທົ່ວໂລກຫຼາຍແຫ່ງ ເຊັ່ນ: ຢູນິເວີຊອລ ສະຕູດິໂອ (Universal Studios) ຈັດງານຮາໂລວີນຂະໜາດໃຫຍ່ ເຊິ່ງຊ່ວຍເຮັດໃຫ້ຮາໂລວີນໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໃນລະດັບໂລກ.

ອາຫານຮາໂລວີນ (Halloween Food)

ຮູບພາບ: ໝາກອຶ ວາງຂາຍກ່ອນວັນຮາໂລວີນ (Pumpkins for sale during Halloween).

ເນື່ອງຈາກຮາໂລວີນຕົກຢູ່ໃນຊ່ວງລະດູໃບໄມ້ປົ່ງເກັບກ່ຽວໝາກແອັບເປີ້ນຂອງຊີກໂລກເໜືອ ຂະໜົມທີ່ເຮັດຈາກໝາກແອັບເປີ້ນຈຶ່ງໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຫຼາຍ.

• ໝາກແອັບເປີ້ນເຄືອບນ້ຳຕານ (Candy apples) (ຫຼື toffee apples) ຄືໝາກແອັບເປີ້ນທັງໝາກທີ່ເຄືອບດ້ວຍຊັ້ນນ້ຳຕານແຂງ.
• ໝາກແອັບເປີ້ນເຄືອບຄາຣາເມວ (Caramel apples) ຖືກເຄືອບດ້ວຍຄາຣາເມວອ່ອນ ແລະ ບາງຄັ້ງກໍກິ້ງຜ່ານຖົ່ວບົດ.

ຂະໜົມຮາໂລວີນທີ່ມີຊື່ສຽງອີກຢ່າງໜຶ່ງຄື ແຄນດີຄອນ (candy corn) ຂະໜົມຮູບສາມລ່ຽມນ້ອຍໆທີ່ເບິ່ງຄື ເມັດສາລີ. ໃນໄອແລນ ເຄັກທີ່ເອີ້ນວ່າ: ບາມບຣັກ (barmbrack) ເປັນອາຫານຮາໂລວີນແບບດັ້ງເດີມ. ມັນແມ່ນເຄັກໝາກໄມ້ແຫ້ງທີ່ອົບແຫວນ ແລະ ຂອງນ້ອຍໆອື່ນໆໄວ້ຂ້າງໃນ ແລະ ການພົບຂອງອັນໃດອັນໜຶ່ງຖືວ່າໂຊກດີ. ບໍລິສັດຫຼາຍແຫ່ງຍັງເຮັດເປັນຂະໜົມ ແລະ ເຄັກແບບພິເສດຮາໂລວີນ ທີ່ຕົກແຕ່ງດ້ວຍຮູບໝາກອຶ, ຜີ ແລະ ແມງມຸມ.

ມຸມມອງທາງສາສະໜາຕໍ່ຮາໂລວີນ (Religious Views on Halloween)

ຮູບພາບ: ພິທີນະມັດສະການ “ການເຝົ້າຍາມວັນນັກບຸນທັງຫຼາຍ” (Vigil of All Hallows) ທີ່ຈັດໃນວັນຮາໂລວີນ. ພິທີເຝົ້າລະວັງກ່ອນວັນສະຫຼອງໄພ່ພົນທັງຫຼາຍ (Vigil of All Hallows) ເຊິ່ງຈັດຂຶ້ນໃນຄືນກ່ອນວັນສະຫຼອງໄພ່ພົນທັງຫຼາຍ (All Hallows’ Eve) ທີ່ໂບດ St. George’s Episcopal ໃນເມືອງ Ardmore, ລັດ Pennsylvania. ໂບດແຫ່ງນີ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງປະຊາຄົມອັງກລິກັນ (Anglican Communion) ເຊິ່ງມີສູນກາງຢູ່ທີ່ Canterbury. ໃນຮູບພາບນີ້, ບາດຫຼວງນິກາຍອັງກລິກັນກຳລັງປະກອບພິທີທາງສາສະໜາ. ນອກຈາກນີ້, ໃນຮູບຍັງມີເດັກຊາຍຄົນໜຶ່ງທີ່ນຸ່ງຊຸດຮາໂລວີນ (Hallowe’en) ເຊິ່ງຕາມປະເພນີແລ້ວແມ່ນໃສ່ເພື່ອເຍາະເຍີ້ຍຊາຕານ ເປັນການສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າຄວາມຊົ່ວຮ້າຍບໍ່ມີອຳນາດເໜືອໂບດຂອງຊາວຄຣິດ. ພິທີເຝົ້າລະວັງກ່ອນວັນສະຫຼອງໄພ່ພົນທັງຫຼາຍ, ໂບດ St. George’s Episcopal (2010).

ທັດສະນະຂອງຊາວຄຣິສຕ໌ຕໍ່ຮາໂລວີນແຕກຕ່າງກັນໄປທົ່ວໂລກ. ບາງໂບດເນັ້ນຮາກເຫງົ້າຄຣິສຕະສາສະໜາຂອງວັນບຸນນີ້ ໂດຍຈັດພິທີນະມັດສະການ, ການອະທິຖານ ແລະ ການເຝົ້າຍາມໃນຄືນກ່ອນວັນນັກບຸນທັງຫຼາຍ. ບາງໂບດຈັດ “ງານລ້ຽງແສງສະຫວ່າງ” (Light Parties) ເພື່ອເນັ້ນເຖິງພຣະເຢຊູໃນຖານະ “ແສງສະຫວ່າງຂອງໂລກ”.

ຊາວຄຣິສຕ໌ ກຸ່ມອື່ນ ໂດຍສະເພາະບາງກຸ່ມຊາວໂປຣແຕສແຕນ ສະເຫຼີມສະຫຼອງ ວັນປະຕິຮູບສາສະໜາ (Reformation Day) ໃນວັນທີ 31 ຕຸລາ ເຊິ່ງລະນຶກເຖິງການເລີ່ມຕົ້ນຂອງ ການປະຕິຮູບໂປຣແຕສແຕນ (Protestant Reformation). ເຂົາອາດຈັດ “ງານບຸນເກັບກ່ຽວ” (Harvest Festivals) ຫຼື “ຄືນຮາລະເລລູຢາ” (Hallelujah Nights) ທີ່ເດັກນ້ອຍແຕ່ງຕົວເປັນຕົວລະຄອນໃນພຣະຄຳພີ.

ຊາວຄຣິສຕ໌ ບາງຄົນກັງວົນກັບຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຂອງຮາໂລວີນກັບຄວາມເຊື່ອກ່ອນຄຣິສຕະສາສະໜາ (paganism) ຫຼື ສິ່ງລຶກລັບ (occult). ແຕ່ຫຼາຍໂບດເຫັນວ່າມັນເປັນງານມ່ວນຊື່ນທີ່ບໍ່ເປັນອັນຕະລາຍສຳລັບເດັກ ຈຶ່ງຈັດງານລ້ຽງທີ່ເດັກສາມາດແຕ່ງຕົວ, ຫຼິ້ນເກມ ແລະ ໄດ້ຮັບລູກກະວາດຟຣີໃນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ປອດໄພ.

ຮາໂລວີນທົ່ວໂລກ (Halloween Around the World)

ຮູບພາບ: ເຄື່ອງຕົກແຕ່ງຮາໂລວີນໃນເມືອງໂກເບ ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ (“MOSAIC” of Harborland in Kobe, Hyogo prefecture, Japan).

ວິທີສະເຫຼີມສະຫຼອງ ຮາໂລວີນ ແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະປະເທດ.

• ໃນສະກັອດແລນ ແລະ ໄອແລນ ປະເພນີດັ້ງເດີມ ເຊັ່ນ: guising, ງານລ້ຽງ ແລະ ກອງໄຟ ຍັງເປັນທີ່ນິຍົມຢູ່.
• ໃນສະຫະລັດ ແລະ ແຄນາດາ ຮາໂລວີນເປັນວັນບຸນໃຫຍ່ ມີການຫຼອກເອົາຂະໜົມ, ການຕົກແຕ່ງຢ່າງພິຖີພິຖັນ ແລະ ງານລ້ຽງໃຫຍ່.
• ຍ້ອນອິດທິພົນຂອງອາເມຣິກາເໜືອ ຕອນນີ້ມີຫຼາຍບ່ອນສະເຫຼີມສະຫຼອງຮາໂລວີນ ລວມທັງ ບຣາຊິນ, ອົດສະຕຣາລີ, ນິວຊີແລນ, ຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ເອີຣົບສ່ວນໃຫຍ່.

ຂໍ້ເທັດຈິງໜ້າສົນໃຈກ່ຽວກັບຮາໂລວີນ (Cool Facts About Halloween)

• ຄຳວ່າ ‘Halloween’ ໃນພາສາອັງກິດມາຈາກ “All Hallows’ Eve” ເຊິ່ງເປັນຄືນກ່ອນວັນບຸນຄຣິສຕ໌ສອງວັນ ຄື ວັນນັກບຸນທັງຫຼາຍ (All Hallows’ Day) (All Saints’ Day) ໃນວັນທີ 1 ພະຈິກ ແລະ ວັນລະນຶກຜູ້ລ່ວງລັບ (All Souls’ Day) ໃນວັນທີ 2 ພະຈິກ.
• ປະເພນີຄຣິສຕ໌ທີ່ອົບ ແລະ ແບ່ງເຄັກວິນຍານ (soul cakes) ເພື່ອວິນຍານທຸກດວງທີ່ໄດ້ຮັບ ບັບຕິສະມາ (christened) ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ: ‘souling’ ອາດເປັນຕົ້ນກຳເນີດຂອງການຫຼອກເອົາຂະໜົມ.
• ປະເພນີຮາໂລວີນຂອງອາເມຣິກາສ່ວນໃຫຍ່ມາຈາກຜູ້ອົບພະຍົບຊາວໄອແລນ ແລະ ສະກັອດແລນ.
• ການຫຼອກເອົາຂະໜົມບໍ່ແມ່ນເລື່ອງທຳມະດາໃນອາເມຣິກາເໜືອ ຈົນຮອດຊຸມປີ 1930.
• ປັດຈຸບັນ trunk-or-treating ເປັນວິທີຫຼອກເອົາຂະໜົມທີ່ນິຍົມ ໂດຍເດັກນ້ອຍໄດ້ຮັບຂະໜົມຈາກທ້າຍລົດທີ່ຈອດໃນສະຖານທີ່ ເຊັ່ນ: ລານຈອດລົດຂອງໂບດ ຫຼື ໂຮງຮຽນ.
• ຂະບວນພາເຣດຮາໂລວີນຂອງຫມູ່ບ້ານນິວຢອກ (Village Halloween Parade) ທີ່ຈັດທຸກປີ ເປັນຂະບວນພາເຣດຮາໂລວີນທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນໂລກ! ມີຄົນແຕ່ງຕົວປອມເຂົ້າຮ່ວມຫຼາຍກວ່າ 60,000 ຄົນ ແລະ ມີຜູ້ຊົມສອງລ້ານຄົນ ແລະ ຍັງມີການຖ່າຍທອດທາງໂທລະພາບໄປທົ່ວໂລກອີກດ້ວຍ.
• ປະເພນີອາເມຣິກາ ໃນການແກະສະຫຼັກໝາກອຶ ທຳອິດກ່ຽວຂ້ອງກັບຊ່ວງເກັບກ່ຽວໂດຍທົ່ວໄປ ແລະ ບໍ່ໄດ້ຜູກກັບຮາໂລວີນໂດຍສະເພາະ ຈົນຮອດກາງຫາທ້າຍສັດຕະວັດທີ 19.
• ໃນປີ 2018 ມີລາຍງານວ່າຄົນອາເມຣິກັນ 30 ລ້ານຄົນຄາດວ່າຈະໃຊ້ເງິນປະມານ 480 ລ້ານໂດລາ ກັບເຄື່ອງແຕ່ງກາຍຮາໂລວີນສຳລັບສັດລ້ຽງຂອງເຂົາ! ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍສັດລ້ຽງທີ່ນິຍົມທີ່ສຸດຄືໝາກອຶ ຕາມດ້ວຍ ຮອດດັອກ (hot dog) ແລະ ເຜິ້ງ (bumblebee).

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ແປ ແລະ ຮຽບຮຽງມາຈາກ https://kids.kiddle.co/Halloween