Book Review: ຖອດລະຫັດສະໝອງອັດສະລິຍະ: ປ່ຽນວິທີຄິດ… ເພື່ອຊີວິດທີ່ດີກວ່າແບບສໄຕລ໌ຍີ່ປຸ່ນ

ທ່ານເຄີຍຮູ້ສຶກໝົດຫວັງເວລາພົບພໍ້ກັບບັນຫາທີ່ສະຫຼັບສັບຊ້ອນໃນວຽກງານ ຫຼື ຊີວິດປະຈຳວັນບໍ? ບາງຄົນເບິ່ງຄືວ່າສາມາດແກ້ໄຂທຸກຢ່າງໄດ້ຢ່າງງ່າຍດາຍ, ມີໄອເດຍໃໝ່ໆມາແກ້ວິກິດຢູ່ສະເໝີ. ຫຼາຍຄົນມັກຄິດວ່າ “ຄວາມສະຫຼາດ” ເປັນພອນສະຫວັນທີ່ຕິດຕົວມາແຕ່ເກີດ, ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ… ຄວາມສະຫຼາດແມ່ນທັກສະທີ່ຝຶກຝົນກັນໄດ້!

ມື້ນີ້ເຮົາຈະພາທ່ານໄປຖອດລະຫັດຈາກໜັງສື “ຖອດລະຫັດສະໝອງອັດສະລິຍະສໄຕລ໌ຍີ່ປຸ່ນ” — ໜັງສືທີ່ບໍ່ໄດ້ສອນພຽງແຕ່ວິທີການຮຽນ, ແຕ່ສອນວິທີ “ການຄິດ” ທີ່ເປັນລະບົບ ແລະ ໃຊ້ງານໄດ້ຈິງ.

ສິລະປະຂອງ “ການເບິ່ງ” ທີ່ແຕກຕ່າງ

ຫົວໃຈສຳຄັນຂອງໜັງສືເຫຼັ້ມນີ້ ແມ່ນການສອນໃຫ້ເຮົາເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ 2 ໂໝດຄວາມຄິດທີ່ສຳຄັນ:

1. ຄວາມຄິດເຊີງຮູບປະທຳ (Concrete Thinking): ຄືການ “ຊູມເຂົ້າ” ໄປເບິ່ງລາຍລະອຽດ, ເຫັນຂໍ້ເທັດຈິງ, ແລະ ເຂົ້າໃຈສິ່ງທີ່ຈັບຕ້ອງໄດ້. ມັນຄືການວິເຄາະບັນຫາໃນລະດັບໃກ້ຊິດ.
2. ຄວາມຄິດເຊີງນາມປະທຳ (Abstract Thinking): ຄືການ “ຊູມອອກ” ເພື່ອເບິ່ງພາບລວມ, ເຫັນຄວາມເຊື່ອມໂຍງ, ຫຼັກການ ຫຼື “ຮູບແບບ” (Pattern) ທີ່ຊ່ອນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຄວາມວຸ້ນວາຍນັ້ນ.

ຜູ້ຂຽນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄົນທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດ ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ຄວາມຄິດແບບໃດແບບໜຶ່ງຕະຫຼອດເວລາ, ແຕ່ເຂົາຄື “ນັກສະຫຼັບໂໝດ”. ເມື່ອພົບກັບບັນຫາ ເຂົາຈະບໍ່ຈົມປັກຢູ່ກັບລາຍລະອຽດທີ່ເຮັດໃຫ້ງົງ, ແຕ່ຈະຖອຍອອກມາເບິ່ງພາບລວມ, ຊອກຫາຮາກເຫງົ້າຂອງບັນຫາ, ແລ້ວຈຶ່ງ “ຊູມເຂົ້າ” ໄປແກ້ໄຂຈຸດສຳຄັນພຽງຈຸດດຽວທີ່ສົ່ງຜົນຕໍ່ທັງໝົດ.

ຝຶກສະໝອງໃຫ້ຄິດ “ເລິກ” ກວ່າເກົ່າ

ການມີວິທີຄິດທີ່ດີບໍ່ແມ່ນການຄິດໄວ, ແຕ່ແມ່ນການ “ຄິດໃຫ້ເລິກ ແລະ ຮອບດ້ານ”. ໜັງສືເຫຼັ້ມນີ້ໄດ້ນຳສະເໜີວິທີຝຶກຝົນທີ່ເປັນລະບົບຕາມແບບສະບັບຍີ່ປຸ່ນ:

• ການຕັ້ງຄຳຖາມ: ຢ່າຮັບເອົາຂໍ້ມູນມາໂດຍກົງ ແຕ່ໃຫ້ຖາມວ່າ “ເປັນຫຍັງ?”, “ຍ້ອນຫຍັງ?”, “ຖ້າປ່ຽນແບບນີ້ຈະເກີດຫຍັງຂຶ້ນ?”.
• ການຈັດລຳດັບຄວາມຄິດ: ເມື່ອມີຂໍ້ມູນໃນຫົວຫຼາຍເກີນໄປ, ໃຫ້ຝຶກການຂຽນອອກມາເປັນໂຄງສ້າງ ເພື່ອເບິ່ງວ່າສິ່ງໃດສຳຄັນ ແລະ ສິ່ງໃດທີ່ສາມາດຕັດອອກໄດ້.
• ການຮູ້ເທົ່າທັນຕົນເອງ (Meta-cognition): ນີ້ຄືຈຸດແຂງທີ່ສຸດ. ປຶ້ມບໍ່ໄດ້ສອນແຄ່ວ່າຕ້ອງຄິດແນວໃດ, ແຕ່ສອນໃຫ້ເຮົາ “ສັງເກດ” ຕົນເອງວ່າ: ຕອນນີ້ຂ້ອຍກຳລັງຕິດຢູ່ໃນຮູບປະທຳເກີນໄປຫຼືບໍ່? ຫຼື ຂ້ອຍກຳລັງຄິດລອຍໆເປັນນາມປະທຳຈົນບໍ່ເຫັນຄວາມເປັນຈິງ? ການຮູ້ເທົ່າທັນນີ້ເອງ ທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາປັບປຸງການຕັດສິນໃຈໄດ້ຢ່າງແມ້ນຢຳ.

ເປັນຫຍັງທຸກຄົນຄວນອ່ານ?

ບໍ່ວ່າທ່ານຈະເປັນນັກຮຽນທີ່ຕ້ອງການວິທີການຮຽນທີ່ເຂົ້າໃຈໄວ, ຄົນເຮັດວຽກທີ່ຕ້ອງການແກ້ໄຂບັນຫາທີ່ສັບຊ້ອນ, ຫຼື ຜູ້ບໍລິຫານທີ່ຕ້ອງຕັດສິນໃຈໃນສະຖານະການກົດດັນ — ໜັງສືເຫຼັ້ມນີ້ຈະກາຍເປັນ “ຄູ່ມື” ທີ່ຊ່ວຍເປີດໂລກການໃຊ້ສະໝອງຂອງທ່ານໃຫ້ກວ້າງຂຶ້ນ.

ເຖິງຈະມີເນື້ອຫາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກົນໄກສະໝອງ ແຕ່ຜູ້ຂຽນກໍສາມາດຖ່າຍທອດອອກມາໄດ້ຢ່າງສະຫຼະສະລວຍ ບໍ່ໜັກທາງວິຊາການຈົນເກີນໄປ. ມັນຄືການນຳເອົາ “ວິທະຍາສາດ” ມາປະສົມປະສານກັບ “ສິລະປະການໃຊ້ຊີວິດ” ໄດ້ຢ່າງລົງຕົວ.

ບົດສະຫຼຸບ

ຄວາມສະຫຼາດບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໄກຕົວ ແລະ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຂອງໂຊກຊະຕາ. “ຖອດລະຫັດສະໝອງອັດສະລິຍະສໄຕລ໌ຍີ່ປຸ່ນ” ໄດ້ພິສູດໃຫ້ເຮົາເຫັນວ່າ ຖ້າເຮົາຮຽນຮູ້ທີ່ຈະຈັດການ “ໂຄງສ້າງຄວາມຄິດ” ຂອງເຮົາໄດ້, ບໍ່ມີບັນຫາໃດທີ່ເຮົາຈະແກ້ໄຂບໍ່ໄດ້.

ຖ້າທ່ານພ້ອມທີ່ຈະຍົກລະດັບຄວາມຄິດຂອງທ່ານໃຫ້ເໜືອກວ່າເດີມ, ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍການເປີດປຶ້ມເຫຼັ້ມນີ້ອ່ານ… ເພາະບາງທີ, ຄຳຕອບທີ່ທ່ານຊອກຫາອາດຈະຢູ່ທີ່ “ວິທີການຄິດ” ທີ່ທ່ານເອງກໍຄາດບໍ່ເຖິງ.

ຕົວຢ່າງ: ເມື່ອພົບກັບບັນຫາ “ວຽກງານບໍ່ສຳເລັດຕາມກຳນົດ” (Deadline)

1. ໂໝດ “ຮູບປະທຳ” (Concrete Thinking) – ເບິ່ງລາຍລະອຽດ

ເມື່ອເຫັນວ່າວຽກບໍ່ທັນກຳນົດ, ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ມັກຈະຈົມຢູ່ກັບຄວາມຄິດແບບຮູບປະທຳ (ຊູມເຂົ້າ):

• ສິ່ງທີ່ຄິດຢູ່: “ຕາຍແລ້ວ! ຍັງເຫຼືອອີກ 20 ໜ້າທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ພິມ, ເອກະສານກໍຍັງບໍ່ຄົບ, ບົດນຳສະເໜີກໍຍັງບໍ່ໄດ້ກະກຽມ, ມື້ນີ້ຕ້ອງນອນເດິກແນ່ນອນ!”
• ຄວາມຮູ້ສຶກ: ເກີດຄວາມກົດດັນ, ລົນລານ ແລະ ເຮັດວຽກແບບບໍ່ມີສະຕິ ຍິ່ງເຮັດຍິ່ງວຸ້ນ.

2. ການ “ສັບສະຫຼັບ” ມາເປັນ “ນາມປະທຳ” (Abstract Thinking) – ເບິ່ງພາບລວມ

ພໍຕັ້ງສະຕິໄດ້, ໃຫ້ລອງ “ຊູມອອກ” (ຖອຍມາເບິ່ງພາບລວມ):

• ສິ່ງທີ່ຄິດ: “ບັນຫາຫຼັກບໍ່ແມ່ນຄວາມຍາວຂອງວຽກ, ແຕ່ແມ່ນ ‘ການຈັດລຳດັບຄວາມສຳຄັນ’ ແລະ ‘ຂາດຂໍ້ມູນທີ່ຈຳເປັນ’. ຖ້າຂ້ອຍໄດ້ຂໍ້ມູນຈາກຝ່າຍການຕະຫຼາດມາຕອນນີ້, ຂ້ອຍຈະຫຼຸດເວລາພິມໄປໄດ້ເຄິ່ງໜຶ່ງ.”
• ສິ່ງທີ່ເຫັນ: ເຈົ້າຈະເຫັນ “ຮູບແບບ” (Pattern) ຂອງບັນຫາວ່າ: ວຽກຊ້າເພາະຂະບວນການຕິດຕໍ່ສື່ສານ, ບໍ່ແມ່ນເພາະເຈົ້າຂີ້ຄ້ານ.

3. ກັບລົງມາ “ຮູບປະທຳ” (Concrete Thinking) – ແກ້ໄຂຈຸດສຳຄັນ

ຫຼັງຈາກເຫັນພາບລວມແລ້ວ, ເຈົ້າກໍກັບລົງມາຈຸດທີ່ຄວນແກ້ໄຂ:

• ການກະທຳ: ເຈົ້າບໍ່ໄດ້ນັ່ງພິມໄປເລື້ອຍໆແບບບໍ່ມີຈຸດໝາຍ, ແຕ່ເຈົ້າໂທຫາຝ່າຍການຕະຫຼາດເພື່ອຂໍຂໍ້ມູນດ່ວນ, ແລ້ວແຍກສ່ວນທີ່ພິມເອງໄດ້ໄວໆອອກມາເຮັດກ່ອນ.
• ຜົນໄດ້ຮັບ: ວຽກສຳເລັດໄວຂຶ້ນ ເພາະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ແກ້ໄຂແບບ “ເໝົາລວມ” ແຕ່ແກ້ໄຂທີ່ “ຈຸດຕາຍ” ຂອງບັນຫາ.

ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງ: ກ່ຽວກັບການວາງແຜນການເງິນ

• ຮູບປະທຳ: “ມື້ນີ້ກິນກາເຟແພງໄປ, ມື້ອື່ນຕ້ອງກິນກາເຟຊອງ, ຕ້ອງປະຢັດຄ່າລົດ, ຕ້ອງງົດຊື້ເສື້ອຜ້າ…” (ເບິ່ງແຕ່ລາຍຈ່າຍຍ່ອຍໆ).
• ນາມປະທຳ: “ບັນຫາບໍ່ແມ່ນກາເຟ, ແຕ່ແມ່ນ ‘ໂຄງສ້າງການໃຊ້ຈ່າຍ’ ຂອງຂ້ອຍ. ຂ້ອຍຄວນຕັ້ງງົບປະມານປະຈຳເດືອນ (Budgeting) ໃຫ້ເປັນລະບົບ ເພື່ອໃຫ້ເງິນອອມຖືກຫັກອອກໄປກ່ອນທີ່ຂ້ອຍຈະໃຊ້.”
• ຜົນໄດ້ຮັບ: ເຈົ້າບໍ່ຕ້ອງມາອຶດອັດກັບການປະຢັດເລັກໆນ້ອຍໆແຕ່ລະມື້ ແຕ່ເຈົ້າຄຸມພາບລວມໄດ້ຜ່ານລະບົບການເງິນທີ່ວາງໄວ້.

ບົດຮຽນຈາກຕົວຢ່າງ: ຄົນທີ່ “ສະຫຼາດ” ໃນສໄຕລ໌ຍີ່ປຸ່ນທີ່ປຶ້ມເວົ້າເຖິງ ແມ່ນຄົນທີ່ ບໍ່ຍອມຈົມຢູ່ກັບຄວາມວຸ້ນວາຍຂອງລາຍລະອຽດ (ຮູບປະທຳ) ດົນເກີນໄປ, ແຕ່ຮູ້ຈັກຖອຍອອກມາເບິ່ງ ກົດເກນ ຫຼື ຫຼັກການ (ນາມປະທຳ) ເພື່ອຫາທາງອອກທີ່ສະຫຼາດກວ່າ.

ລອງຝຶກເບິ່ງມື້ນີ້: ຄັ້ງຕໍ່ໄປທີ່ທ່ານຮູ້ສຶກ “ວຸ້ນວາຍ” ຫຼື “ຕິດຂັດ” ກັບບາງເລື່ອງ, ໃຫ້ລອງຖາມຕົວເອງວ່າ: “ພາບລວມຂອງບັນຫານີ້ແມ່ນຫຍັງກັນແທ້? ມັນມີຫຍັງທີ່ເປັນຮາກເຫງົ້າຂອງມັນ?” ເພາະນັ້ນແມ່ນການເລີ່ມຝຶກໂໝດນາມປະທຳແລ້ວ!