Book Review: ຖອດລະຫັດສະໝອງອັດສະລິຍະ: ປ່ຽນວິທີຄິດ… ເພື່ອຊີວິດທີ່ດີກວ່າແບບສໄຕລ໌ຍີ່ປຸ່ນ

ທ່ານເຄີຍຮູ້ສຶກໝົດຫວັງເວລາພົບພໍ້ກັບບັນຫາທີ່ສະຫຼັບສັບຊ້ອນໃນວຽກງານ ຫຼື ຊີວິດປະຈຳວັນບໍ? ບາງຄົນເບິ່ງຄືວ່າສາມາດແກ້ໄຂທຸກຢ່າງໄດ້ຢ່າງງ່າຍດາຍ, ມີໄອເດຍໃໝ່ໆມາແກ້ວິກິດຢູ່ສະເໝີ. ຫຼາຍຄົນມັກຄິດວ່າ “ຄວາມສະຫຼາດ” ເປັນພອນສະຫວັນທີ່ຕິດຕົວມາແຕ່ເກີດ, ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ… ຄວາມສະຫຼາດແມ່ນທັກສະທີ່ຝຶກຝົນກັນໄດ້!

ມື້ນີ້ເຮົາຈະພາທ່ານໄປຖອດລະຫັດຈາກປຶ້ມ: “ຖອດລະຫັດສະໝອງອັດສະລິຍະສໄຕລ໌ຍີ່ປຸ່ນ” — ປຶ້ມທີ່ບໍ່ໄດ້ສອນພຽງແຕ່ວິທີການຮຽນ, ແຕ່ສອນວິທີ “ການຄິດ” ທີ່ເປັນລະບົບ ແລະ ໃຊ້ງານໄດ້ຈິງ.

ສິລະປະຂອງ “ການເບິ່ງ” ທີ່ແຕກຕ່າງ

ຫົວໃຈສຳຄັນຂອງປຶ້ມຫົວນີ້ ແມ່ນການສອນໃຫ້ເຮົາເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ 2 ໂໝດຄວາມຄິດທີ່ສຳຄັນ:

1. ຄວາມຄິດເຊີງຮູບປະທຳ (Concrete Thinking): ຄືການ “ຊູມເຂົ້າ” ໄປເບິ່ງລາຍລະອຽດ, ເຫັນຂໍ້ເທັດຈິງ, ແລະ ເຂົ້າໃຈສິ່ງທີ່ຈັບຕ້ອງໄດ້. ມັນຄືການວິເຄາະບັນຫາໃນລະດັບໃກ້ຊິດ.
2. ຄວາມຄິດເຊີງນາມປະທຳ (Abstract Thinking): ຄືການ “ຊູມອອກ” ເພື່ອເບິ່ງພາບລວມ, ເຫັນຄວາມເຊື່ອມໂຍງ, ຫຼັກການ ຫຼື “ຮູບແບບ” (Pattern) ທີ່ເຊື່ອງຊ້ອນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຂອງຄວາມວຸ້ນວາຍນັ້ນ.

ຜູ້ຂຽນປຶ້ມນີ້ ໄດ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄົນທີ່ປະສົບຜົນສຳເລັດ ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ຄວາມຄິດແບບໃດແບບໜຶ່ງຕະຫຼອດເວລາ, ແຕ່ເຂົາຄື “ນັກສະຫຼັບໂໝດ”. ເມື່ອພົບກັບບັນຫາ ພວກເຂົາຈະບໍ່ຈົມປັກຢູ່ກັບລາຍລະອຽດທີ່ເຮັດໃຫ້ງົງ, ແຕ່ຈະຖອຍອອກມາເບິ່ງພາບລວມ, ຊອກຫາຮາກເຫງົ້າຂອງບັນຫາ, ແລ້ວຈຶ່ງ “ຊູມເຂົ້າ” ໄປແກ້ໄຂຈຸດສຳຄັນພຽງຈຸດດຽວທີ່ສົ່ງຜົນຕໍ່ທັງໝົດ.

ຝຶກສະໝອງໃຫ້ຄິດ “ເລິກ” ກວ່າເກົ່າ

ການມີວິທີຄິດທີ່ດີບໍ່ແມ່ນການຄິດໄວ, ແຕ່ແມ່ນການ “ຄິດໃຫ້ເລິກ ແລະ ຮອບດ້ານ”. ປຶ້ມຫົວນີ້ໄດ້ນຳສະເໜີວິທີຝຶກຝົນທີ່ເປັນລະບົບຕາມແບບສະບັບຍີ່ປຸ່ນ:

• ການຕັ້ງຄຳຖາມ: ຢ່າຮັບເອົາຂໍ້ມູນມາໂດຍກົງ ແຕ່ໃຫ້ຖາມວ່າ “ເປັນຫຍັງ?”, “ຍ້ອນຫຍັງ?”, “ຖ້າປ່ຽນແບບນີ້ຈະເກີດຫຍັງຂຶ້ນ?”.
• ການຈັດລຳດັບຄວາມຄິດ: ເມື່ອມີຂໍ້ມູນໃນຫົວຫຼາຍເກີນໄປ, ໃຫ້ຝຶກການຂຽນອອກມາເປັນໂຄງສ້າງ ເພື່ອເບິ່ງວ່າສິ່ງໃດສຳຄັນ ແລະ ສິ່ງໃດທີ່ສາມາດຕັດອອກໄດ້.
• ການຮູ້ເທົ່າທັນຕົນເອງ (Meta-cognition): ນີ້ຄືຈຸດແຂງທີ່ສຸດ. ປຶ້ມບໍ່ໄດ້ສອນພຽງແຕ່ວ່າຕ້ອງຄິດແນວໃດ, ແຕ່ສອນໃຫ້ເຮົາ “ສັງເກດ” ຕົນເອງວ່າ: ຕອນນີ້ຂ້ອຍກຳລັງຕິດຢູ່ໃນຮູບປະທຳເກີນໄປຫຼືບໍ່? ຫຼື ຂ້ອຍກຳລັງຄິດລອຍໆເປັນນາມປະທຳຈົນບໍ່ເຫັນຄວາມເປັນຈິງ? ການຮູ້ເທົ່າທັນນີ້ເອງ ທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາປັບປຸງການຕັດສິນໃຈໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງຫຼາຍຂຶ້ນກວ່າເກົ່າ.

ເປັນຫຍັງທຸກຄົນຄວນອ່ານ?

ບໍ່ວ່າທ່ານຈະເປັນນັກຮຽນທີ່ຕ້ອງການວິທີການຮຽນທີ່ເຂົ້າໃຈໄວ, ຄົນເຮັດວຽກທີ່ຕ້ອງການແກ້ໄຂບັນຫາທີ່ສັບຊ້ອນ, ຫຼື ຜູ້ບໍລິຫານທີ່ຕ້ອງຕັດສິນໃຈໃນສະຖານະການກົດດັນ — ປຶ້ມຫົວນີ້ຈະກາຍເປັນ “ຄູ່ມື” ທີ່ຊ່ວຍເປີດໂລກການໃຊ້ສະໝອງຂອງທ່ານໃຫ້ກວ້າງຂຶ້ນ.

ເຖິງຈະມີເນື້ອຫາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກົນໄກສະໝອງ ແຕ່ຜູ້ຂຽນກໍສາມາດຖ່າຍທອດອອກມາໄດ້ຢ່າງງົດງາມ ບໍ່ໜັກທາງວິຊາການຈົນເກີນໄປ. ມັນຄືການນຳເອົາ “ວິທະຍາສາດ” ມາປະສົມປະສານກັບ “ສິລະປະການໃຊ້ຊີວິດ” ໄດ້ຢ່າງລົງຕົວ.

ບົດສະຫຼຸບ

ຄວາມສະຫຼາດບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໄກຕົວ ແລະ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຂອງໂຊກຊະຕາ. “ຖອດລະຫັດສະໝອງອັດສະລິຍະສໄຕລ໌ຍີ່ປຸ່ນ” ໄດ້ພິສູດໃຫ້ເຮົາເຫັນວ່າ ຖ້າເຮົາຮຽນຮູ້ທີ່ຈະຈັດການ “ໂຄງສ້າງຄວາມຄິດ” ຂອງເຮົາໄດ້, ບໍ່ມີບັນຫາໃດທີ່ເຮົາຈະແກ້ໄຂບໍ່ໄດ້.

ຖ້າທ່ານພ້ອມທີ່ຈະຍົກລະດັບຄວາມຄິດຂອງທ່ານໃຫ້ເໜືອກວ່າເດີມ, ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍການເປີດປຶ້ມຫົວນີ້ອ່ານ… ເພາະບາງທີ, ຄຳຕອບທີ່ທ່ານຊອກຫາອາດຈະຢູ່ທີ່ “ວິທີການຄິດ” ທີ່ທ່ານເອງກໍຄາດຄິດບໍ່ເຖິງ.

ຍົກຕົວຢ່າງເພື່ອປັບໃຊ້ໃນຊີວິດຈິງຂອງທ່ານ: ເມື່ອພົບກັບບັນຫາ “ວຽກງານບໍ່ສຳເລັດຕາມກຳນົດ” (Deadline)

1. ໂໝດ “ຮູບປະທຳ” (Concrete Thinking) – ເບິ່ງລາຍລະອຽດ

ເມື່ອເຫັນວ່າວຽກບໍ່ທັນກຳນົດ, ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ມັກຈະຈົມຢູ່ກັບຄວາມຄິດແບບຮູບປະທຳ (ຊູມເຂົ້າ):

• ສິ່ງທີ່ຄິດຢູ່: “ຕາຍແລ້ວ! ຍັງເຫຼືອອີກ 20 ໜ້າທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ພິມ, ເອກະສານກໍຍັງບໍ່ຄົບ, ບົດນຳສະເໜີກໍຍັງບໍ່ໄດ້ກະກຽມ, ມື້ນີ້ຕ້ອງນອນເດິກແນ່ນອນ!”
• ຄວາມຮູ້ສຶກ: ເກີດຄວາມກົດດັນ, ລົນລານ ແລະ ເຮັດວຽກແບບບໍ່ມີສະຕິ ຍິ່ງເຮັດຍິ່ງວຸ້ນ.

2. ການ “ສັບສະຫຼັບ” ມາເປັນ “ນາມປະທຳ” (Abstract Thinking) – ເບິ່ງພາບລວມ

ພໍຕັ້ງສະຕິໄດ້, ໃຫ້ລອງ “ຊູມອອກ” (ຖອຍມາເບິ່ງພາບລວມ):

• ສິ່ງທີ່ຄິດ: “ບັນຫາຫຼັກບໍ່ແມ່ນຄວາມຍາວຂອງວຽກ, ແຕ່ແມ່ນ ‘ການຈັດລຳດັບຄວາມສຳຄັນ’ ແລະ ‘ຂາດຂໍ້ມູນທີ່ຈຳເປັນ’. ຖ້າທ່ານໄດ້ຂໍ້ມູນຈາກຝ່າຍການຕະຫຼາດມາຕອນນີ້, ຂ້ອຍຈະຫຼຸດເວລາພິມໄປໄດ້ເຄິ່ງໜຶ່ງ.”
• ສິ່ງທີ່ເຫັນ: ເຈົ້າຈະເຫັນ “ຮູບແບບ” (Pattern) ຂອງບັນຫາວ່າ: ວຽກຊ້າເພາະຂະບວນການຕິດຕໍ່ສື່ສານ, ບໍ່ແມ່ນເພາະທ່ານຂີ້ຄ້ານ.

3. ກັບລົງມາ “ຮູບປະທຳ” (Concrete Thinking) – ແກ້ໄຂຈຸດສຳຄັນ

ຫຼັງຈາກເຫັນພາບລວມແລ້ວ, ທ່ານກໍກັບລົງມາຈຸດທີ່ຄວນແກ້ໄຂ:

• ການກະທຳ: ທ່ານບໍ່ໄດ້ນັ່ງພິມໄປເລື້ອຍໆແບບບໍ່ມີຈຸດໝາຍ, ແຕ່ທ່ານໂທຫາຝ່າຍການຕະຫຼາດເພື່ອຂໍຂໍ້ມູນດ່ວນ, ແລ້ວແຍກສ່ວນທີ່ພິມເອງໄດ້ໄວໆອອກມາເຮັດກ່ອນ.
• ຜົນໄດ້ຮັບ: ວຽກສຳເລັດໄວຂຶ້ນ ເພາະທ່ານບໍ່ໄດ້ແກ້ໄຂແບບ “ເໝົາລວມ” ແຕ່ແກ້ໄຂທີ່ “ຈຸດຕາຍ” ຂອງບັນຫາ.

ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງ: ກ່ຽວກັບການວາງແຜນການເງິນ

• ຮູບປະທຳ: “ມື້ນີ້ກິນກາເຟແພງໄປ, ມື້ອື່ນຕ້ອງກິນກາເຟຊອງ, ຕ້ອງປະຢັດຄ່າລົດ, ຕ້ອງງົດຊື້ເສື້ອຜ້າ…” (ເບິ່ງແຕ່ລາຍຈ່າຍຍ່ອຍໆ).
• ນາມປະທຳ: “ບັນຫາບໍ່ແມ່ນກາເຟ, ແຕ່ແມ່ນ ‘ໂຄງສ້າງການໃຊ້ຈ່າຍ’ ຂອງຂ້ອຍ. ຂ້ອຍຄວນຕັ້ງງົບປະມານປະຈຳເດືອນ (Budgeting) ໃຫ້ເປັນລະບົບ ເພື່ອໃຫ້ເງິນອອມຖືກຫັກອອກໄປກ່ອນທີ່ຂ້ອຍຈະໃຊ້.”
• ຜົນໄດ້ຮັບ: ທ່ານບໍ່ຕ້ອງມາອຶດອັດກັບການປະຢັດເລັກໆນ້ອຍໆແຕ່ລະມື້ ແຕ່ທ່ານສາມາດຄຸມພາບລວມໄດ້ຜ່ານລະບົບການເງິນທີ່ວາງໄວ້.

ບົດຮຽນຈາກຕົວຢ່າງ: ຄົນທີ່ “ສະຫຼາດ” ໃນສໄຕລ໌ຍີ່ປຸ່ນທີ່ປຶ້ມເວົ້າເຖິງ ແມ່ນຄົນທີ່ ບໍ່ຍອມຈົມຢູ່ກັບຄວາມວຸ້ນວາຍຂອງລາຍລະອຽດ (ຮູບປະທຳ) ດົນເກີນໄປ, ແຕ່ຮູ້ຈັກຖອຍອອກມາເບິ່ງ ກົດເກນ ຫຼື ຫຼັກການ (ນາມປະທຳ) ເພື່ອຫາທາງອອກທີ່ສະຫຼາດກວ່າ.

ລອງຝຶກເບິ່ງມື້ນີ້: ຄັ້ງຕໍ່ໄປທີ່ທ່ານຮູ້ສຶກ “ວຸ້ນວາຍ” ຫຼື “ຕິດຂັດ” ກັບບາງເລື່ອງ, ໃຫ້ລອງຖາມຕົວເອງວ່າ: “ພາບລວມຂອງບັນຫານີ້ແມ່ນຫຍັງກັນແທ້? ມັນມີຫຍັງທີ່ເປັນຮາກເຫງົ້າຂອງມັນ?” ເພາະນັ້ນແມ່ນການເລີ່ມຝຶກໂໝດນາມປະທຳແລ້ວ!