ສະຫຼຸບ
ຍຸກຫີນໃໝ່ (Neolithic) ຫຼືທີ່ເອີ້ນວ່າ "ການປະຕິວັດກະສິກຳ" (Neolithic Revolution) ຖືເປັນຊ່ວງເວລາທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດມະນຸດ. ມັນບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນແປງຂອງເຄື່ອງມືຫີນ, ແຕ່ມັນແມ່ນການປ່ຽນແປງ "ວິຖີຊີວິດ" ຈາກການເປັນນັກລ່າສັດ-ເກັບຂອງປ່າ ມາເປັນຜູ້ຜະລິດອາຫານ. 1. ການປະຕິວັດຈາກນັກລ່າ ສູ່ຊາວກະສິກອນ ໃນຍຸກກ່ອນ (ຍຸກຫີນເກົ່າ), ມະນຸດຕ້ອງຍ້າຍຖິ່ນຖານໄປຕາມແຫຼ່ງອາຫານ. ແຕ່ໃນຍຸກຫີນໃໝ່ (ປະມານ 10,000 ປີກ່ອນ), ມະນຸດໄດ້ຮຽນຮູ້ສິ່ງໃໝ່ໆທີ່ປ່ຽນໂລກ: ການປູກຝັງ: ເລີ່ມມີການປູກພືດ ເຊັ່ນ: ເຂົ້າສາລີ, ເຂົ້າບາເລ ແລະ ເຂົ້າ. ເຮັດໃຫ້ມະນຸດສາມາດເກັບກ່ຽວອາຫານໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ ແລະ ມີອາຫານສຳຮອງ. ການລ້ຽງສັດ: ຈາກການລ່າສັດ ມາເປັນການຈັບສັດມາລ້ຽງໄວ້ ເຊັ່ນ: ແກະ, ແບ້, ງົວ ແລະ ໝູ…
ຍຸກຫີນໃໝ່ (Neolithic) ຫຼືທີ່ເອີ້ນວ່າ “ການປະຕິວັດກະສິກຳ” (Neolithic Revolution) ຖືເປັນຊ່ວງເວລາທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດມະນຸດ. ມັນບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນແປງຂອງເຄື່ອງມືຫີນ, ແຕ່ມັນແມ່ນການປ່ຽນແປງ “ວິຖີຊີວິດ” ຈາກການເປັນນັກລ່າສັດ-ເກັບຂອງປ່າ ມາເປັນຜູ້ຜະລິດອາຫານ.
1. ການປະຕິວັດຈາກນັກລ່າ ສູ່ຊາວກະສິກອນ
ໃນຍຸກກ່ອນ (ຍຸກຫີນເກົ່າ), ມະນຸດຕ້ອງຍ້າຍຖິ່ນຖານໄປຕາມແຫຼ່ງອາຫານ. ແຕ່ໃນຍຸກຫີນໃໝ່ (ປະມານ 10,000 ປີກ່ອນ), ມະນຸດໄດ້ຮຽນຮູ້ສິ່ງໃໝ່ໆທີ່ປ່ຽນໂລກ:
- ການປູກຝັງ: ເລີ່ມມີການປູກພືດ ເຊັ່ນ: ເຂົ້າສາລີ, ເຂົ້າບາເລ ແລະ ເຂົ້າ. ເຮັດໃຫ້ມະນຸດສາມາດເກັບກ່ຽວອາຫານໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ ແລະ ມີອາຫານສຳຮອງ.
- ການລ້ຽງສັດ: ຈາກການລ່າສັດ ມາເປັນການຈັບສັດມາລ້ຽງໄວ້ ເຊັ່ນ: ແກະ, ແບ້, ງົວ ແລະ ໝູ ເພື່ອໃຊ້ເປັນອາຫານ ແລະ ແຮງງານ.
2. ການຕັ້ງຖິ່ນຖານ ແລະ ການເກີດຂຶ້ນຂອງ “ເມືອງ”
ເມື່ອບໍ່ຕ້ອງຍ້າຍຖິ່ນຖານໄປຕາມຝູງສັດ, ມະນຸດກໍເລີ່ມສ້າງເຮືອນທີ່ໝັ້ນຄົງຖາວອນ:
- ເຮືອນຫຼັງທຳອິດ: ສ້າງດ້ວຍດິນຈີ່, ໄມ້ ຫຼື ຫີນ.
- ຊຸມຊົນ: ເກີດມີການລວມຕົວເປັນໝູ່ບ້ານ ແລະ ພັດທະນາໄປສູ່ “ນະຄອນ” ເຊັ່ນ: ເມືອງ Jericho (ໃນປາແລັດສະຕິນ) ຫຼື Çatalhöyük (ໃນຕຸລະກີ).
- ຄວາມສະຫງົບ: ການມີອາຫານພຽງພໍ ເຮັດໃຫ້ປະຊາກອນເພີ່ມຂຶ້ນ ແລະ ມີເວລາຫວ່າງສ້າງສັນສິ່ງອື່ນໆ.
3. ນະວັດຕະກຳ ແລະ ເທັກໂນໂລຢີ
ຄຳວ່າ “ຍຸກຫີນໃໝ່” ມາຈາກເຄື່ອງມືຫີນທີ່ຖືກຂັດຈົນລຽບ ແລະ ຄົມກວ່າເດີມ:
- ເຄື່ອງມືຫີນຂັດ: ເຊັ່ນ: ຂວານຫີນທີ່ໃຊ້ໃນການຖາງປ່າ, ເຄື່ອງມືການກະສິກຳ.
- ເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາ: ເກີດຂຶ້ນເພື່ອໃຊ້ບັນຈຸ, ເກັບຮັກສາເມັດພັນ ແລະ ປຸງແຕ່ງອາຫານ.
- ການທໍຜ້າ: ເລີ່ມມີການນຳຂົນສັດ ຫຼື ເສັ້ນໃຍພືດມາທໍເປັນເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ.
4. ຜົນກະທົບຕໍ່ສັງຄົມ (ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງຄວາມຊັບຊ້ອນ)
ຍຸກນີ້ບໍ່ໄດ້ມີແຕ່ເລື່ອງອາຫານ, ແຕ່ຍັງສ້າງໂຄງສ້າງສັງຄົມ:
- ການແບ່ງງານ: ບາງຄົນປູກຝັງ, ບາງຄົນຊ່າງປັ້ນດິນເຜົາ, ບາງຄົນເປັນນັກຮົບ ຫຼື ຜູ້ນຳ.
- ກຳມະສິດສ່ວນຕົວ: ເລີ່ມມີແນວຄິດເລື່ອງ “ທີ່ດິນຂອງຂ້ອຍ” ແລະ “ຊັບສິນຂອງຂ້ອຍ”.
- ຄວາມເຊື່ອ ແລະ ສາສະໜາ: ການສ້າງສິ່ງກໍ່ສ້າງໃຫຍ່ໂຕ (Megalithic) ເຊັ່ນ Stonehenge ໃນອັງກິດ ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມເຊື່ອ, ດາລາສາດ ແລະ ການຈັດຕັ້ງທາງສັງຄົມ.
ສະຫຼຸບ: ເປັນຫຍັງຍຸກນີ້ຈຶ່ງສຳຄັນ?
ຍຸກຫີນໃໝ່ແມ່ນ “ຮາກຖານ” ຂອງສັງຄົມປັດຈຸບັນ. ຖ້າບໍ່ມີການປ່ຽນແປງໃນຍຸກນີ້, ເຮົາອາດຈະຍັງເປັນນັກລ່າສັດທີ່ຍ້າຍຖິ່ນຖານໄປມາ. ການຮູ້ຈັກປູກຝັງ ແລະ ລ້ຽງສັດ ເຮັດໃຫ້ມະນຸດມີ “ເວລາ” ທີ່ຈະຄິດ, ປະດິດສ້າງ, ສ້າງສິລະປະ, ກົດໝາຍ ແລະ ພັດທະນາໄປສູ່ຄວາມຈະເລີນທາງອາລະຍະທຳໃນປະຈຸບັນ.
📖 ລອງຄິດເບິ່ງວ່າ: ຖ້າໂລກນີ້ບໍ່ເຄີຍມີການ “ປະຕິວັດກະສິກຳ” ໃນຍຸກຫີນໃໝ່, ຊີວິດການເຮັດວຽກຂອງເຮົາໃນມື້ນີ້ຈະເປັນແນວໃດ?
#Neolithic #ຍຸກຫີນໃໝ່ #ປະຫວັດສາດ #ການປະຕິວັດກະສິກຳ #HumanEvolution #JournalBlog