ພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ (Constructed Languages ຫຼື Conlangs) ແມ່ນຫຍັງ?

ພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ (ຫຼືເອີ້ນສັ້ນໆວ່າ Conlang) ແມ່ນພາສາທີ່ໃຜບາງຄົນໄດ້ຄິດຄົ້ນຂຶ້ນມາເອງ. ມັນບໍ່ແມ່ນພາສາທີ່ເຕີບໃຫຍ່ ແລະ ພັດທະນາຕາມທຳມະຊາດຜ່ານເວລາຄືກັບພາສາອັງກິດ ຫຼື ພາສາລາວເຮົາ. ຜູ້ຄົນສ້າງພາສາເຫຼົ່ານີ້ດ້ວຍຫຼາຍເຫດຜົນ; ບາງຄົນສ້າງເພື່ອໃຊ້ສື່ສານກັບຄົນອື່ນ, ບາງຄົນສ້າງເພື່ອໃຊ້ໃນນິທານ, ເກມ, ຫຼື ເຖິງຂັ້ນໃຊ້ເປັນລະຫັດລັບກໍມີ!

ໜ້າ 68r ຂອງຫນັງສືໃບລານ Voynich. ເອກະສານພັບສາມໜ້ານີ້ຈາກຫນັງສືໃບລານປະກອບມີຕາຕະລາງທີ່ເບິ່ງຄືວ່າເປັນຮູບດາວ.

ປະເພດຫຼັກຂອງພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ

• ພາສາທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃໝ່ທັງໝົດ (A priori languages): ແມ່ນພາສາທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃໝ່ໝົດເລີຍ. ບໍ່ໄດ້ນຳໃຊ້ຄຳສັບ ຫຼື ໄວຍາກອນມາຈາກພາສາໃດທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ.
• ພາສາທີ່ຢືມຮູບແບບມາ (A posteriori languages): ແມ່ນພາສາທີ່ຢືມຄຳສັບ ແລະ ໄວຍາກອນມາຈາກພາສາທີ່ມີຢູ່ແລ້ວໃນໂລກ.

ເປັນຫຍັງຄົນຈຶ່ງສ້າງພາສາໃໝ່?

• ພາສາທາງວິສະວະກຳ (Engineered languages): ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອການທົດລອງ. ພວກເຂົາອາດຈະສ້າງຂຶ້ນເພື່ອສຶກສາແນວຄິດເລື່ອງເຫດຜົນ ຫຼື ວິທີທີ່ມະນຸດຄິດ.
• ພາສາກາງຊ່ວຍສື່ສານ (Auxiliary languages): ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ຄົນຈາກປະເທດຕ່າງໆສາມາດເວົ້າລົມກັນໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ (ຕົວຢ່າງ: Esperanto).
• ພາສາສິລະປະ (Artistic languages/Artlangs): ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອຄວາມມ່ວນຊື່ນ. ມັນອາດຈະມີສຽງທີ່ມ່ວນຫູ ຫຼື ໃຊ້ໃນໂລກຈິນຕະນາການໃນຮູບເງົາ.

ຫຼາຍພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນຍັງມີວິທີການຂຽນພິເສດຂອງຕົນເອງ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ “ຕົວອັກສອນທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ” (Constructed scripts).

ຕົວຢ່າງພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນທີ່ມີຊື່ສຽງ

• Esperanto: ພາສາກາງທີ່ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອໃຫ້ຄົນທົ່ວໂລກເຂົ້າໃຈກັນ.
• Klingon: ຈາກຮູບເງົາເລື່ອງ Star Trek.
• Quenya ແລະ Sindarin: ພາສາຂອງຊາວເອວ (Elves) ຈາກເລື່ອງ The Lord of the Rings.
• Na’vi: ຈາກຮູບເງົາເລື່ອງ Avatar.
• Dothraki: ຈາກເລື່ອງ A Song of Ice and Fire.
• Simlish: ພາສາທີ່ໃຊ້ໃນເກມ The Sims.
• Pig Latin: ເປັນພາສາຫຼິ້ນໆທີ່ມັກໃຊ້ໃນໝູ່ເດັກນ້ອຍ.
• Toki Pona: ພາສາທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃຫ້ງ່າຍທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ຈະເປັນໄປໄດ້.

ການສ້າງພາສາ (Conlanging) ເປັນສິລະປະທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມຄິດສ້າງສັນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່. ແຕ່ລະພາສາມີທີ່ມາ ແລະ ຈຸດປະສົງທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງໜ້າສົນໃຈ. ນີ້ແມ່ນລາຍລະອຽດເພີ່ມເຕີມພ້ອມຕົວຢ່າງຂອງພາສາທີ່ມີຊື່ສຽງເຫຼົ່ານັ້ນ:

1. Esperanto: ພາສາເພື່ອຄວາມສາມັກຄີຂອງມວນມະນຸດ

• ທີ່ມາ: ສ້າງຂຶ້ນໂດຍ L.L. Zamenhof ໃນປີ 1887.
• ຈຸດປະສົງ: ຕ້ອງການໃຫ້ມີພາສາກາງທີ່ງ່າຍ, ເປັນກາງ ແລະ ບໍ່ຂຶ້ນກັບຊາດໃດ, ເພື່ອສົ່ງເສີມສັນຕິພາບ ແລະ ການສື່ສານລະຫວ່າງປະເທດ.
• ລັກສະນະ: ໄວຍາກອນບໍ່ມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນ (ງ່າຍກວ່າພາສາອັງກິດຫຼາຍ).
• ຕົວຢ່າງ: ຄຳວ່າ “Saluton” (ສະບາຍດີ), “Dankon” (ຂອບໃຈ).

2. Klingon: ພາສາຂອງນັກຮົບອະວະກາດ

• ທີ່ມາ: ໂດຍ Marc Okrand ເພື່ອໃຊ້ໃນຮູບເງົາ Star Trek.
• ຈຸດປະສົງ: ສ້າງໃຫ້ມີສຽງທີ່ “ແຂງກະດ້າງ” ແລະ ດຸເດືອດ ເພື່ອສະແດງເຖິງວັດທະນະທຳຂອງຊາວ Klingon.
• ລັກສະນະ: ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກທີ່ແຕກຕ່າງຈາກພາສາທົ່ວໄປ (ມັກເອົາກຳມະຂຶ້ນຕົ້ນ) ເພື່ອໃຫ້ຟັງເບິ່ງບໍ່ຄືມະນຸດ.
• ຕົວຢ່າງ: “Qapla’” (ຄວາມສຳເລັດ/ໄຊຊະນະ).

3. Quenya ແລະ Sindarin: ພາສາຂອງຊາວເອວ (J.R.R. Tolkien)

• ທີ່ມາ: ໂດຍນັກຂຽນ J.R.R. Tolkien ເພື່ອໃຊ້ໃນ The Lord of the Rings.
• ຈຸດປະສົງ: Tolkien ເປັນນັກພາສາສາດ, ເພິ່ນສ້າງພາສາຂຶ້ນກ່ອນ ເພື່ອເປັນຮາກຖານໃນການສ້າງໂລກ Middle-earth.
• ລັກສະນະ:
  • Quenya: ເປັນພາສາສູງສົ່ງ, ໄດ້ຮັບແຮງບັນດານໃຈຈາກພາສາຟິນແລນ (ປຽບເໝືອນພາສາລະຕິນ).
  • Sindarin: ເປັນພາສາທີ່ໃຊ້ທົ່ວໄປໃນຊີວິດປະຈຳວັນ, ໄດ້ຮັບແຮງບັນດານໃຈຈາກພາສາເວວ (Welsh).

4. Na’vi: ພາສາແຫ່ງປ່າ Pandora

• ທີ່ມາ: ໂດຍ Paul Frommer ເພື່ອຮູບເງົາ Avatar (James Cameron).
• ຈຸດປະສົງ: ຕ້ອງການໃຫ້ມີພາສາທີ່ຟັງແລ້ວຮູ້ສຶກເຖິງຄວາມຜູກພັນກັບທຳມະຊາດ ແລະ ຄວາມເປັນມະນຸດຕ່າງດາວ.
• ຕົວຢ່າງ: “Oel ngati kameie” (ຂ້ອຍເຫັນເຈົ້າ – ໃນຄວາມໝາຍທີ່ເລິກເຊິ່ງກວ່າການແນມເຫັນ).

5. Dothraki: ພາສາຂອງນັກຂີ່ມ້າແຫ່ງທົ່ງຫຍ້າ

• ທີ່ມາ: ໂດຍ David J. Peterson ສຳລັບຊຸດຮູບເງົາ Game of Thrones (ຈາກປຶ້ມ A Song of Ice and Fire).
• ຈຸດປະສົງ: ສ້າງວັດທະນະທຳນັກຮົບທີ່ບໍ່ມີການຂຽນ, ສະນັ້ນພາສາຈຶ່ງເນັ້ນຄຳສັບທີ່ກ່ຽວກັບມ້າ ແລະ ການຕໍ່ສູ້.
• ຕົວຢ່າງ: “Khaleesi” (ລາຊິນີ).

6. Simlish: ພາສາຈິນຕະນາການແຫ່ງຄວາມບັນເທີງ

• ທີ່ມາ: ໃຊ້ໃນເກມ The Sims.
• ຈຸດປະສົງ: ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຜູ້ຫຼິ້ນຮູ້ສຶກເບື່ອໜ່າຍກັບການຟັງປະໂຫຍກຊ້ຳໆ, ຜູ້ສ້າງຈຶ່ງສ້າງພາສາທີ່ບໍ່ມີຄວາມໝາຍຕາຍຕົວ ແຕ່ເນັ້ນ “ອາລົມ” ຂອງສຽງ.
• ລັກສະນະ: ເປັນສຽງທີ່ເບິ່ງຄືມີຄວາມໝາຍ ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວເປັນພຽງສຽງສົມມຸດທີ່ສະແດງອາລົມ (ຮັກ, ໂກດ, ຫິວ).

7. Pig Latin: ພາສາຫຼິ້ນຂອງເດັກນ້ອຍ

• ທີ່ມາ: ບໍ່ມີຜູ້ສ້າງທີ່ແນ່ນອນ (ເປັນພາສາຫຼິ້ນ).
• ຈຸດປະສົງ: ເພື່ອປິດບັງຄວາມໝາຍບໍ່ໃຫ້ຜູ້ໃຫຍ່ເຂົ້າໃຈ ຫຼື ຫຼິ້ນກັບໝູ່ເພື່ອນ.
• ວິທີຫຼິ້ນ: ຍ້າຍພະຍັນຊະນະຕົ້ນໄປໄວ້ທ້າຍຄຳ ແລ້ວຕື່ມ “-ay” ເຂົ້າໄປ.
• ຕົວຢ່າງ: “Hello” ກາຍເປັນ “Ellohay”.

8. Toki Pona: ພາສາແຫ່ງຄວາມລຽບງ່າຍ

• ທີ່ມາ: ໂດຍ Sonja Lang ໃນປີ 2001.
• ຈຸດປະສົງ: ສ້າງພາສາທີ່ມີຄຳສັບໜ້ອຍທີ່ສຸດ (ປະມານ 120 ຄຳ) ເພື່ອສົ່ງເສີມແນວຄິດ “ມິນິມໍລິສ” (Minimalism) ແລະ ຄວາມຄິດບວກ.
• ຕົວຢ່າງ: “Toki” (ພາສາ/ການເວົ້າ/ສະບາຍດີ), “Pona” (ດີ/ງ່າຍດາຍ).

ການສ້າງພາສາເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນການຕັ້ງຊື່ຄຳສັບໃໝ່ ແຕ່ເປັນການສ້າງ “ໂລກທັດສະນະ” ທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມວັດທະນະທຳທີ່ຜູ້ສ້າງວາງໄວ້!

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/