ສະຫຼຸບ
ພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ (ຫຼືເອີ້ນສັ້ນໆວ່າ Conlang) ແມ່ນພາສາທີ່ໃຜບາງຄົນໄດ້ຄິດຄົ້ນຂຶ້ນມາເອງ. ມັນບໍ່ແມ່ນພາສາທີ່ເຕີບໃຫຍ່ ແລະ ພັດທະນາຕາມທຳມະຊາດຜ່ານເວລາຄືກັບພາສາອັງກິດ ຫຼື ພາສາລາວເຮົາ. ຜູ້ຄົນສ້າງພາສາເຫຼົ່ານີ້ດ້ວຍຫຼາຍເຫດຜົນ; ບາງຄົນສ້າງເພື່ອໃຊ້ສື່ສານກັບຄົນອື່ນ, ບາງຄົນສ້າງເພື່ອໃຊ້ໃນນິທານ, ເກມ, ຫຼື ເຖິງຂັ້ນໃຊ້ເປັນລະຫັດລັບກໍມີ! ໜ້າ 68r ຂອງຫນັງສືໃບລານ Voynich. ເອກະສານພັບສາມໜ້ານີ້ຈາກຫນັງສືໃບລານປະກອບມີຕາຕະລາງທີ່ເບິ່ງຄືວ່າເປັນຮູບດາວ. ປະເພດຫຼັກຂອງພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ ພາສາທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃໝ່ທັງໝົດ (A priori languages): ແມ່ນພາສາທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃໝ່ໝົດເລີຍ. ບໍ່ໄດ້ນຳໃຊ້ຄຳສັບ ຫຼື ໄວຍາກອນມາຈາກພາສາໃດທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ. ພາສາທີ່ຢືມຮູບແບບມາ (A posteriori languages): ແມ່ນພາສາທີ່ຢືມຄຳສັບ ແລະ ໄວຍາກອນມາຈາກພາສາທີ່ມີຢູ່ແລ້ວໃນໂລກ. ເປັນຫຍັງຄົນຈຶ່ງສ້າງພາສາໃໝ່? ພາສາທາງວິສະວະກຳ (Engineered languages): ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອການທົດລອງ. ພວກເຂົາອາດຈະສ້າງຂຶ້ນເພື່ອສຶກສາແນວຄິດເລື່ອງເຫດຜົນ…
ພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ (ຫຼືເອີ້ນສັ້ນໆວ່າ Conlang) ແມ່ນພາສາທີ່ໃຜບາງຄົນໄດ້ຄິດຄົ້ນຂຶ້ນມາເອງ. ມັນບໍ່ແມ່ນພາສາທີ່ເຕີບໃຫຍ່ ແລະ ພັດທະນາຕາມທຳມະຊາດຜ່ານເວລາຄືກັບພາສາອັງກິດ ຫຼື ພາສາລາວເຮົາ. ຜູ້ຄົນສ້າງພາສາເຫຼົ່ານີ້ດ້ວຍຫຼາຍເຫດຜົນ; ບາງຄົນສ້າງເພື່ອໃຊ້ສື່ສານກັບຄົນອື່ນ, ບາງຄົນສ້າງເພື່ອໃຊ້ໃນນິທານ, ເກມ, ຫຼື ເຖິງຂັ້ນໃຊ້ເປັນລະຫັດລັບກໍມີ!
ໜ້າ 68r ຂອງຫນັງສືໃບລານ Voynich. ເອກະສານພັບສາມໜ້ານີ້ຈາກຫນັງສືໃບລານປະກອບມີຕາຕະລາງທີ່ເບິ່ງຄືວ່າເປັນຮູບດາວ.
ປະເພດຫຼັກຂອງພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ
- ພາສາທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃໝ່ທັງໝົດ (A priori languages): ແມ່ນພາສາທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃໝ່ໝົດເລີຍ. ບໍ່ໄດ້ນຳໃຊ້ຄຳສັບ ຫຼື ໄວຍາກອນມາຈາກພາສາໃດທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ.
- ພາສາທີ່ຢືມຮູບແບບມາ (A posteriori languages): ແມ່ນພາສາທີ່ຢືມຄຳສັບ ແລະ ໄວຍາກອນມາຈາກພາສາທີ່ມີຢູ່ແລ້ວໃນໂລກ.
ເປັນຫຍັງຄົນຈຶ່ງສ້າງພາສາໃໝ່?
- ພາສາທາງວິສະວະກຳ (Engineered languages): ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອການທົດລອງ. ພວກເຂົາອາດຈະສ້າງຂຶ້ນເພື່ອສຶກສາແນວຄິດເລື່ອງເຫດຜົນ ຫຼື ວິທີທີ່ມະນຸດຄິດ.
- ພາສາກາງຊ່ວຍສື່ສານ (Auxiliary languages): ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ຄົນຈາກປະເທດຕ່າງໆສາມາດເວົ້າລົມກັນໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ (ຕົວຢ່າງ: Esperanto).
- ພາສາສິລະປະ (Artistic languages/Artlangs): ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອຄວາມມ່ວນຊື່ນ. ມັນອາດຈະມີສຽງທີ່ມ່ວນຫູ ຫຼື ໃຊ້ໃນໂລກຈິນຕະນາການໃນຮູບເງົາ.
ຫຼາຍພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນຍັງມີວິທີການຂຽນພິເສດຂອງຕົນເອງ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ “ຕົວອັກສອນທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນ” (Constructed scripts).
ຕົວຢ່າງພາສາທີ່ຖືກສ້າງຂຶ້ນທີ່ມີຊື່ສຽງ
- Esperanto: ພາສາກາງທີ່ສ້າງຂຶ້ນເພື່ອໃຫ້ຄົນທົ່ວໂລກເຂົ້າໃຈກັນ.
- Klingon: ຈາກຮູບເງົາເລື່ອງ Star Trek.
- Quenya ແລະ Sindarin: ພາສາຂອງຊາວເອວ (Elves) ຈາກເລື່ອງ The Lord of the Rings.
- Na’vi: ຈາກຮູບເງົາເລື່ອງ Avatar.
- Dothraki: ຈາກເລື່ອງ A Song of Ice and Fire.
- Simlish: ພາສາທີ່ໃຊ້ໃນເກມ The Sims.
- Pig Latin: ເປັນພາສາຫຼິ້ນໆທີ່ມັກໃຊ້ໃນໝູ່ເດັກນ້ອຍ.
- Toki Pona: ພາສາທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃຫ້ງ່າຍທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ຈະເປັນໄປໄດ້.