ພາສາສາດ (Linguistics) ແມ່ນຫຍັງ?

ພາສາສາດ (Linguistics) ແມ່ນການສຶກສາພາສາຢ່າງເປັນວິທະຍາສາດ. ຜູ້ທີ່ສຶກສາກ່ຽວກັບພາສາຖືກເອີ້ນວ່າ ນັກພາສາສາດ (Linguists). ພວກເຂົາສຳຫຼວດເບິ່ງວ່າພາສາເຮັດວຽກແນວໃດ, ມັນປ່ຽນແປງໄປແນວໃດ, ແລະ ພວກເຮົາໃຊ້ພາສານັ້ນແນວໃດ.

ຈາລຶກພາສາທະມິນບູຮານທີ່ພົບຢູ່ Thanjavur.

ພາສາສາດມີ 5 ພາກສ່ວນຫຼັກຄື:

• ສຽງພາສາສາດ (Phonology): ແມ່ນກ່ຽວກັບສຽງຂອງພາສາ. ມັນເບິ່ງວ່າພວກເຮົາສ້າງສຽງແນວໃດ ແລະ ສຽງເຫຼົ່ານັ້ນສ້າງຄວາມໝາຍໄດ້ແນວໃດ.
• ສັນຖານວິທະຍາ (Morphology): ສຶກສາກ່ຽວກັບສ່ວນປະກອບຂອງຄຳສັບ. ຕົວຢ່າງ, “un-” ແລະ “-ing” ແມ່ນສ່ວນປະກອບນ້ອຍໆທີ່ປ່ຽນແປງຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບ.
• ວາກຍະສຳພັນ (Syntax): ແມ່ນກ່ຽວກັບວິທີທີ່ພວກເຮົາເອົາຄຳສັບມາລວມກັນເພື່ອສ້າງເປັນປະໂຫຍກ. ມັນປຽບເໝືອນກົດລະບຽບໄວຍະກອນຂອງພາສາ.
• ອັດຖະສາດ (Semantics): ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງຂອງຄຳສັບ ແລະ ປະໂຫຍກ.
• ວາຈານຸວັດ (Pragmatics): ເບິ່ງຄວາມໝາຍທີ່ແຝງຢູ່ໃນສິ່ງທີ່ພວກເຮົາເວົ້າ. ຕົວຢ່າງ, ຖ້າທ່ານເວົ້າວ່າ “ຂ້ອຍໜາວ,” ບາງທີເຈົ້າອາດໝາຍຄວາມວ່າ “ຊ່ວຍປິດປ່ອງຢ້ຽມໃຫ້ແດ່!”

ນັກພາສາສາດເຮັດຫຍັງ?

ນັກພາສາສາດໃຊ້ຄວາມຮູ້ຂອງພວກເຂົາໃນຫຼາຍວິທີ. ບາງຄົນເປັນນັກພາສາສາດທິດສະດີ, ພວກເຂົາສຶກສາແນວຄວາມຄິດ ແລະ ທິດສະດີໃຫຍ່ໆທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງພາສາ. ສ່ວນຄົນອື່ນໆເປັນນັກພາສາສາດປະຍຸກ, ພວກເຂົາໃຊ້ພາສາສາດເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາໃນໂລກຄວາມເປັນຈິງ.

ພາສາສາດທິດສະດີ

ນັກພາສາສາດທິດສະດີສຳຫຼວດເບິ່ງວ່າພາສາເຮັດວຽກແນວໃດໂດຍທົ່ວໄປ.

• ພາສາສາດປະຫວັດສາດ (Historical linguistics): ສຶກສາວ່າພາສາປ່ຽນແປງໄປຕາມການເວລາແນວໃດ. ມັນເບິ່ງວ່າຄຳສັບ ແລະ ໄວຍະກອນພັດທະນາມາໄດ້ແນວໃດ.
• ພາສາສາດສັງຄົມ (Sociolinguistics): ສຳຫຼວດເບິ່ງວ່າກຸ່ມຄົນທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃຊ້ພາສາແນວໃດ. ມັນສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າພາສາສາມາດປ່ຽນແປງໄປຕາມອາຍຸ, ພາກພື້ນ ຫຼື ກຸ່ມສັງຄົມ.
• ຈິດຕະພາສາສາດ (Psycholinguistics): ສຶກສາວ່າຈິດໃຈຂອງພວກເຮົາໃຊ້ ແລະ ເຂົ້າໃຈພາສາແນວໃດ. ມັນເບິ່ງວິທີທີ່ພວກເຮົາຮຽນຮູ້ ແລະ ປະມວນຜົນຄຳສັບ.
• ປະສາດພາສາສາດ (Neurolinguistics): ເນັ້ນໃສ່ການທີ່ສະໝອງຂອງພວກເຮົາຈັດການກັບພາສາ. ມັນກວດສອບວ່າພາກສ່ວນໃດຂອງສະໝອງທີ່ເຮັດວຽກເວລາພວກເຮົາເວົ້າ ຫຼື ຟັງ.

ພາສາສາດປະຍຸກ

ນັກພາສາສາດປະຍຸກໃຊ້ຄວາມຮູ້ດ້ານພາສາສຳລັບວຽກງານທີ່ປະຕິບັດໄດ້ຈິງ.

• ພາສາສາດຄອມພິວເຕີ (Computational linguistics): ຊ່ວຍໃຫ້ຄອມພິວເຕີເຂົ້າໃຈພາສາມະນຸດ. ສິ່ງນີ້ຖືກໃຊ້ໃນສິ່ງຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ຜູ້ຊ່ວຍສຽງ (ເຊັ່ນ: Siri) ແລະ ແອັບແປພາສາ.
• ພາສາສາດນິຕິເວດ (Forensic linguistics): ໃຊ້ທັກສະດ້ານພາສາໃນການສືບສວນຄະດີອາຍາ. ຕົວຢ່າງ, ມັນສາມາດຊ່ວຍລະບຸຕົວຜູ້ຂຽນໂດຍອີງໃສ່ຮູບແບບພາສາທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງພວກເຂົາ.
• ການຮຽນຮູ້ພາສາ (Language acquisition): ແມ່ນການສຶກສາວິທີທີ່ເດັກນ້ອຍ ແລະ ຜູ້ໃຫຍ່ຮຽນຮູ້ພາສາໃໝ່ໆ.

ການປຽບທຽບພາສາ

ນັກພາສາສາດມັກຈະປຽບທຽບພາສາຕ່າງໆ. ໂດຍການເຮັດແບບນີ້, ພວກເຂົາສາມາດຊອກຫາສິ່ງທີ່ທຸກພາສາມີຮ່ວມກັນ. ພວກເຂົາຍັງສາມາດຄົ້ນພົບວ່າພາສາໃດມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ, ຄືກັບວິທີທີ່ພາສາອັງກິດ ແລະ ເຢຍລະມັນມາຈາກຕະກູນພາສາອັນດຽວກັນ.

ປະຫວັດຂອງຄຳສັບ

ພາກສ່ວນໜຶ່ງຂອງພາສາສາດປະຫວັດສາດເອີ້ນວ່າ ນິລຸກຕິສາດ (Etymology). ນິລຸກຕິສາດແມ່ນການສຶກສາວ່າຄຳສັບມີທີ່ມາຈາກໃສ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງພວກມັນປ່ຽນແປງໄປແນວໃດໃນໄລຍະຫຼາຍຮ້ອຍ ຫຼື ຫຼາຍພັນປີ. ມັນຄືກັບການຊອກຫາແຜນວາດເຄືອຍາດຂອງຄຳສັບ!

ປະຫວັດສາດຂອງພາສາສາດ

ຜູ້ຄົນໄດ້ສຶກສາພາສາມາເປັນເວລາດົນນານແລ້ວ.

ນັກປາດອາຈານດ້ານພາສາຍຸກທຳອິດ

• ການສຶກສາພາສາເລີ່ມຕົ້ນໃນປະເທດອິນເດຍປະມານ 500 ປີກ່ອນຄຣິດສະການ. ນັກປາດອາຈານຊື່ ປານິນິ (Pāṇini) ໄດ້ຂຽນກົດເກນເກືອບ 4,000 ຂໍ້ສຳລັບພາສາສັນສະກິດບູຮານ. ລາວໄດ້ອະທິບາຍສຽງ ແລະ ວິທີການສ້າງຄຳສັບຕ່າງໆ.
• ໃນຕາເວັນອອກກາງ, ນັກປາດອາຈານຊື່ ຊີບາວາຍ (Sibawayh) ໄດ້ຂຽນປຶ້ມທີ່ສຳຄັນກ່ຽວກັບພາສາອາຣັບໃນປະມານປີ 760 ຫຼັງຄຣິດສະການ. ລາວເປັນຄົນທຳອິດທີ່ອະທິບາຍຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ “ສຽງ” ແລະ “ໜ່ວຍສຽງ” (phoneme – ໜ່ວຍສຽງພື້ນຖານທີ່ສາມາດປ່ຽນຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບໄດ້).
• ໃນໂລກຕາເວັນຕົກ, ການສຶກສາພາສາຍຸກທຳອິດມັກຈະເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງປັດຊະຍາ. ນັກປຣັດຊະຍາຊາວເກຣັກ ເພລໂຕ (Plato) ໄດ້ຂຽນກ່ຽວກັບຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບ. ລາວເປັນໜຶ່ງໃນຄົນທຳອິດທີ່ໃຊ້ຄຳວ່າ “ນິລຸກຕິສາດ” (etymology) ເພື່ອເວົ້າກ່ຽວກັບປະຫວັດຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/