ໜ່ວຍສຽງ (Phonemes) ແມ່ນຫຍັງ?

ໜ່ວຍສຽງ (Phonemes) ແມ່ນໜ່ວຍສຽງທີ່ນ້ອຍທີ່ສຸດທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາຈຳແນກຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຄຳສັບໃນພາສາ. ໃຫ້ຄິດວ່າມັນເປັນສຽງພິເສດທີ່ປ່ຽນແປງຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ຄຳວ່າ “cat” ແລະ “bat” ອອກສຽງຕ່າງກັນຍ້ອນພຽງໜຶ່ງສຽງຢູ່ທາງໜ້າ. ສຽງດຽວນັ້ນຄືໜ່ວຍສຽງ!

ໃນພາສາອັງກິດ, ພວກເຮົາມີປະມານ 44 ໜ່ວຍສຽງ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ລວມມີປະມານ 24 ສຽງພະຍັນຊະນະ ແລະ 20 ສຽງສະຫຼະ. ມັນເປັນເລື່ອງທີ່ໜ້າສົນໃຈ ເພາະວ່າພວກເຮົາມີຕົວອັກສອນໃນຕົວໜັງສືພຽງ 26 ຕົວ, ແຕ່ມີສຽງຫຼາຍກວ່ານັ້ນຫຼາຍ! ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ບາງຕົວອັກສອນສາມາດອອກສຽງໄດ້ຫຼາຍແບບ, ແລະ ບາງສຽງກໍຕ້ອງໃຊ້ຫຼາຍກວ່າໜຶ່ງຕົວອັກສອນໃນການຂຽນ.

ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈສຽງທັງໝົດໃນພາສາອັງກິດຢ່າງແທ້ຈິງ, ຜູ້ຄົນມັກຈະໃຊ້ IPA (International Phonetic Alphabet). ນີ້ແມ່ນຕົວໜັງສືພິເສດທີ່ແຕ່ລະສຽງມີສັນຍະລັກສະເພາະຂອງມັນເອງ. ມັນຊ່ວຍໃຫ້ທຸກຄົນ, ບໍ່ວ່າຈະເວົ້າພາສາໃດ, ສາມາດຂຽນ ແລະ ອ່ານສຽງໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມທີ່ອອກສຽງແທ້ໆ. ການຮຽນຮູ້ໜ່ວຍສຽງເຫຼົ່ານີ້ເປັນບາດກ້າວອັນໃຫຍ່ຫຼວງໃນການຮຽນຮູ້ພາສາເວົ້າໃດໆກໍຕາມໃຫ້ດີ.

ໜ່ວຍສຽງແມ່ນຫຍັງ? What are Phonemes?

ໜ່ວຍສຽງ (Phoneme) ແມ່ນໜ່ວຍສຽງພື້ນຖານໃນພາສາ. ມັນບໍ່ມີຄວາມໝາຍໃນຕົວຂອງມັນເອງ. ແຕ່ມັນຊ່ວຍສ້າງຄວາມໝາຍເມື່ອນຳໄປປະສົມກັບສຽງອື່ນໆ. ຖ້າເຈົ້າປ່ຽນພຽງໜຶ່ງໜ່ວຍສຽງໃນຄຳສັບ, ເຈົ້າມັກຈະໄດ້ຄຳສັບໃໝ່ທັນທີ. ສິ່ງນີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າແຕ່ລະສຽງນ້ອຍໆມີຄວາມສຳຄັນພຽງໃດ.

ຕົວຢ່າງ, ຄຳວ່າ “dog” ມີສາມໜ່ວຍສຽງ: /d/, /ɒ/, ແລະ /g/. ຖ້າເຈົ້າປ່ຽນສຽງທຳອິດ /d/ ເປັນ /f/, ເຈົ້າຈະໄດ້ “fog”. ຄວາມໝາຍປ່ຽນໄປໂດຍສິ້ນເຊີງ! ນີ້ຄືວິທີທີ່ໜ່ວຍສຽງເຮັດວຽກເພື່ອສ້າງຄຳສັບ ແລະ ປະໂຫຍກ.

ໜ່ວຍສຽງປ່ຽນແປງຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບໄດ້ແນວໃດ (How Phonemes Change Word Meaning)

ວິທີທີ່ດີທີ່ສຸດໃນການເຂົ້າໃຈໜ່ວຍສຽງຄືການເບິ່ງ “ຄູ່ສຽງຕ່າງ” (minimal pairs). ຄູ່ສຽງຕ່າງຄືຄຳສັບສອງຄຳທີ່ອອກສຽງຄ້າຍຄືກັນເກືອບທຸກຢ່າງ. ຄວາມແຕກຕ່າງພຽງຢ່າງດຽວລະຫວ່າງພວກມັນຄືໜຶ່ງສຽງ, ຫຼື ໜຶ່ງໜ່ວຍສຽງເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງວ່າຈະຕ່າງກັນພຽງສຽງດຽວ, ແຕ່ຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມໝາຍຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ.

ມາເບິ່ງຕົວຢ່າງບາງອັນນຳກັນຂ້າງລຸ່ມນີ້:

• “Bit” ແລະ “Bat”: ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້, ສຽງທຳອິດ ແລະ ສຽງສຸດທ້າຍຄືກັນ. ຄວາມແຕກຕ່າງພຽງຢ່າງດຽວຄືສຽງສະຫຼະຢູ່ກາງ. “Bit” ມີສຽງ /ɪ/ (ຄືໃນ “sit”), ແລະ “Bat” ມີສຽງ /æ/ (ຄືໃນ “cat”). ການປ່ຽນພຽງໜຶ່ງໜ່ວຍສຽງສະຫຼະນັ້ນເຮັດໃຫ້ຄຳສັບປ່ຽນໄປທັງຄຳ.
• “Dip” ແລະ “Tip”: ໃນນີ້, ສຽງສະຫຼະ ແລະ ສຽງພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍຄືກັນ. ຄວາມແຕກຕ່າງຢູ່ທີ່ສຽງທຳອິດ. “Dip” ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍສຽງ /d/, ແລະ “Tip” ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍສຽງ /t/. ສອງສຽງນີ້ຄ້າຍຄືກັນຫຼາຍແຕ່ເປັນໜ່ວຍສຽງທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃນພາສາອັງກິດ. ພວກມັນເຮັດໃຫ້ຄຳສັບມີຄວາມໝາຍຕ່າງກັນ.
• “Fan” ແລະ “Van”: ນີ້ແມ່ນອີກຕົວຢ່າງທີ່ດີ. ຄຳສັບເຫຼົ່ານີ້ຄືກັນຍົກເວັ້ນສຽງທຳອິດ. “Fan” ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍ /f/, ແລະ “Van” ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍ /v/. ການປ່ຽນແປງສຽງເລັກໆນ້ອຍໆເຫຼົ່ານີ້ຄືຫົວໃຈສຳຄັນຂອງໜ່ວຍສຽງ.

ການຮຽນຮູ້ກ່ຽວກັບຄູ່ສຽງຕ່າງຊ່ວຍໃຫ້ເຈົ້າໄດ້ຍິນຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ລະອຽດອ່ອນລະຫວ່າງສຽງ. ສິ່ງນີ້ເປັນປະໂຫຍດຫຼາຍທັງໃນການເຂົ້າໃຈ ແລະ ການເວົ້າພາສາຢ່າງຈະແຈ້ງ. ມັນຍັງສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າພາສາມີຄວາມຊັດເຈນພຽງໃດ, ບ່ອນທີ່ການປ່ຽນແປງສຽງນ້ອຍໆນຳໄປສູ່ການປ່ຽນແປງຄວາມໝາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງ.

ສຽງ ທຽບກັບ ຕົວອັກສອນ (Sounds Versus Letters)

ມັນອາດຈະເປັນເລື່ອງທີ່ໜ້າສັບສົນທີ່ພາສາອັງກິດມີ 26 ຕົວອັກສອນ ແຕ່ມີປະມານ 44 ໜ່ວຍສຽງ. ນີ້ເປັນຍ້ອນວ່າລະບົບການຂຽນ (orthography) ຂອງພວກເຮົາບໍ່ໄດ້ກົງກັບສຽງເວົ້າຢ່າງສົມບູນສະເໝີໄປ.

• ບາງຄັ້ງ, ຕົວອັກສອນດຽວສາມາດອອກສຽງໄດ້ຫຼາຍແບບ. ໃຫ້ຄິດເຖິງຕົວ ‘a’ ໃນ “cat”, “car”, ແລະ “call”. ແຕ່ລະ ‘a’ ອອກສຽງຕ່າງກັນ.
• ບາງຄັ້ງ, ສອງຕົວອັກສອນຂຶ້ນໄປເຮັດວຽກຮ່ວມກັນເພື່ອສ້າງເປັນໜຶ່ງສຽງ. ຕົວຢ່າງ, “sh” ໃນ “ship” ສ້າງເປັນສຽງໜຶ່ງ, ແລະ “ch” ໃນ “chair” ກໍສ້າງເປັນອີກໜຶ່ງສຽງ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເອີ້ນວ່າ “digraphs” ຫຼື “trigraphs”.
• ບາງຄັ້ງ, ຕົວອັກສອນກໍບໍ່ອອກສຽງ (silent letters). ຕົວ ‘k’ ໃນ “knife” ຫຼື ‘b’ ໃນ “lamb” ແມ່ນບໍ່ໄດ້ອອກສຽງ.

ນີ້ຄືເຫດຜົນທີ່ IPA ມີປະໂຫຍດຫຼາຍ. ມັນໃຫ້ສັນຍະລັກທີ່ເປັນເອກະລັກສຳລັບທຸກໆສຽງ. ດັ່ງນັ້ນ, ຖ້າເຈົ້າເຫັນສັນຍະລັກ IPA, ເຈົ້າຈະຮູ້ຢ່າງແນ່ນອນວ່າສຽງນັ້ນອອກສຽງແນວໃດ, ບໍ່ວ່າໃນພາສາອັງກິດຈະສະກົດແນວໃດກໍຕາມ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ມັນເປັນເຄື່ອງມືທີ່ດີເລີດສຳລັບນັກພາສາສາດ ແລະ ຜູ້ຮຽນພາສາ.

ແລ້ວພາສາລາວເຮົາເດ ມີຈັກຕົວອັກສອນ ແລະ ມີຈັກໜ່ວຍສຽງ, ພະຍັນຊະນະ ແລະ ສະຫຼະຈັກໂຕ?

ພາສາລາວມີຕົວເລກທີ່ນັບໄດ້ຫຼາຍແບບ ຂຶ້ນກັບວ່ານັບ “ຕົວອັກສອນ” ຫຼື “ໜ່ວຍສຽງ”

ຫົວຂໍ້	ຈຳນວນ
ຕົວອັກສອນພະຍັນຊະນະ	27 ຕົວ
ຮູບສະຫຼະ	ປະມານ 28 ຮູບ (ບາງຕຳລານັບໄດ້ເຖິງ 33)
ໜ່ວຍສຽງພະຍັນຊະນະຕົ້ນ	ປະມານ 20–21 ສຽງ
ໜ່ວຍສຽງສະຫຼະ	ປະມານ 24 ສຽງ (ສະຫຼະແທ້ 9 ຄູ່ ສັ້ນ-ຍາວ ແລະ ສະຫຼະປະສົມ 3 ຄູ່)
ວັນນະຍຸດ (ສຽງສູງຕ່ຳ)	6 ສຽງ (ສຳນຽງວຽງຈັນ)
ຮູບວັນນະຍຸດ	2 ຮູບ ຄື ໄມ້ເອກ ( ່ ) ແລະ ໄມ້ໂທ ( ້ )
ຕົວສະກົດ	8 ແມ່ ຄື ກ ງ ດ ນ ບ ມ ຍ ວ

1. ພະຍັນຊະນະ: ຕົວອັກສອນ ກັບ ໜ່ວຍສຽງ

ລາວມີພະຍັນຊະນະ 27 ຕົວ: ກ ຂ ຄ ງ ຈ ສ ຊ ຍ ດ ຕ ຖ ທ ນ ບ ປ ຜ ຝ ພ ຟ ມ ຢ ຣ ລ ວ ຫ ອ ຮ. ແຕ່ສຽງພະຍັນຊະນະຕົ້ນມີພຽງ 20 ກວ່າສຽງ ເພາະຫຼາຍຕົວອອກສຽງຄືກັນ ແຕ່ຢູ່ຄົນລະ “ໝູ່” ຊຶ່ງມີຜົນຕໍ່ສຽງວັນນະຍຸດ:

• ຂ ກັບ ຄ ອອກສຽງ /kh/ ຄືກັນ
• ຖ ກັບ ທ ອອກສຽງ /th/ ຄືກັນ
• ຜ ກັບ ພ ອອກສຽງ /ph/ ຄືກັນ
• ສ ກັບ ຊ ອອກສຽງ /s/ ຄືກັນ
• ຝ ກັບ ຟ ອອກສຽງ /f/ ຄືກັນ
• ຫ ກັບ ຮ ອອກສຽງ /h/ ຄືກັນ

ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີຕົວອັກສອນຄວບ ເຊັ່ນ ຫຼ, ໜ, ໝ ເຊິ່ງເກີດຈາກ ຫ ລວມກັບຕົວອື່ນ. ຕົວຢ່າງ: ຫຼາຍ (many), ໜ້າ (face), ໝາ (dog). ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຕົວ ຫ ບໍ່ອອກສຽງ ແຕ່ເຮັດໃຫ້ຄຳນັ້ນມີສຽງວັນນະຍຸດແບບໝູ່ສູງ.

2. ສະຫຼະ: ຮູບ ກັບ ສຽງ

ສະຫຼະລາວຂຽນເປັນຮູບທີ່ຢູ່ເທິງ, ລຸ່ມ, ຊ້າຍ ຫຼື ຂວາຂອງພະຍັນຊະນະ. ສຽງສະຫຼະແທ້ມີ 9 ຄຸນະພາບ ແລະ ແຕ່ລະຄຸນະພາບມີສຽງສັ້ນ ແລະ ສຽງຍາວ:

ສຽງ	ສັ້ນ	ຍາວ	ຕົວຢ່າງ
a	ະ	າ	ປາ (fish)
i	ິ	ີ	ປີ (year)
ɯ	ຶ	ື	ມື (hand)
u	ຸ	ູ	ປູ (crab)
e	ເະ	ເ	ເຕ
ɛ	ແະ	ແ	ແມ
o	ໂະ	ໂ	ໂຕ (body/classifier)
ɔ	ເາະ	ອ	ຕໍ
ɤ	ເິ	ເີ	ເຄີຍ

ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີສະຫຼະປະສົມ (ສຽງສະຫຼະສອງສຽງຕິດກັນ) 3 ຄູ່ ເຊັ່ນ ເ-ຍ (ເມຍ), ເ-ືອ (ເຮືອ), -ວ (ຕົວ).

ຄວາມຍາວຂອງສະຫຼະເປັນໜ່ວຍສຽງທີ່ແຍກຄວາມໝາຍໄດ້ໃນພາສາລາວ ຄືກັບທີ່ພາສາອັງກິດແຍກ “bit” ກັບ “bat”.

3. ຄູ່ສຽງຕ່າງ (Minimal Pairs) ໃນພາສາລາວ

• ປ່ຽນພະຍັນຊະນະຕົ້ນ: ປາ (fish), ມາ (come), ຕາ (eye), ນາ (rice field), ຫາ (find). ຕ່າງກັນພຽງສຽງທຳອິດ.
• ປ່ຽນສະຫຼະ: ປາ (fish), ປີ (year), ປູ (crab). ຕ່າງກັນພຽງສຽງສະຫຼະ.
• ປ່ຽນສຽງວັນນະຍຸດ: ຂາ (leg), ຂ່າ (galangal), ຂ້າ (kill). ພະຍັນຊະນະ ແລະ ສະຫຼະຄືກັນ ແຕ່ສຽງສູງຕ່ຳຕ່າງກັນ ຄວາມໝາຍກໍຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ.

ຈຸດທີ່ຕ່າງຈາກພາສາອັງກິດຄື ພາສາລາວເປັນພາສາທີ່ມີ “ວັນນະຍຸດ” ທີ່ປ່ຽນຄວາມໝາຍຂອງຄຳ ຈຶ່ງຖືວ່າສຽງສູງຕ່ຳເປັນຄືກັບໜ່ວຍສຽງຢ່າງໜຶ່ງ.

4. ຮູບວັນນະຍຸດ ກັບ ສຽງວັນນະຍຸດ

ລາວມີຮູບວັນນະຍຸດພຽງ 2 ຮູບ ແຕ່ມີສຽງ 6 ສຽງ (ຕາມສຳນຽງວຽງຈັນ). ເຫດຜົນຄື ສຽງວັນນະຍຸດຂຶ້ນກັບສາມຢ່າງຮ່ວມກັນ: ໝູ່ຂອງພະຍັນຊະນະ (ສູງ, ກາງ, ຕ່ຳ), ຮູບວັນນະຍຸດ ແລະ ປະເພດຂອງພະຍາງ (ພະຍາງເປັນ ຫຼື ພະຍາງຕາຍ). ນັ້ນຄືເຫດຜົນທີ່ ຂາ ກັບ ຄາ ອອກສຽງວັນນະຍຸດຕ່າງກັນ ເຖິງວ່າ ຂ ກັບ ຄ ອອກສຽງພະຍັນຊະນະຄືກັນ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ແປ ແລະ ຮຽບຮຽງມາຈາກ https://kids.kiddle.co/Phoneme ແລະ ຮຽບຮຽງໂດຍທີມງານ Laopedia.