ພາສາລາວ: ຮາກເຫງົ້າ, ປະຫວັດສາດ ແລະ ວິວັດທະນາການແຫ່ງການສື່ສານ

ພາສາລາວ ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນເຄື່ອງມືໃນການສື່ສານປະຈຳວັນຂອງປະຊາຊົນລາວເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນຄັງສະສົມທາງປັນຍາ, ວັດທະນະທຳ, ແລະ ເປັນສັນຍະລັກແຫ່ງຄວາມເປັນເອກະລາດ ແລະ ອັດຕະລັກຂອງຊາດລາວທີ່ໄດ້ຮັບການສືບທອດມາຢ່າງຍາວນານ.

1. ພາສາລາວແມ່ນຫຍັງ?

ພາສາລາວ ແມ່ນພາສາທາງການ (Official Language) ຂອງສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິບໍໄຕ ປະຊາຊົນລາວ. ໃນທາງພາສາສາດ, ພາສາລາວຖືກຈັດຢູ່ໃນ ຕະກູນພາສາໄຕ-ກະໄດ (Tai-Kadai ຫຼື Kra-Dai) ເຊິ່ງເປັນຕະກູນພາສາດຽວກັນກັບພາສາໄທ, ພາສາອິສານ, ພາສາໄທໃຫຍ່, ແລະ ພາສາຂອງກຸ່ມຊາດພັນບາງກຸ່ມໃນພາກໃຕ້ຂອງຈີນ ແລະ ຫວຽດນາມ.

ຄຸນລັກສະນະເດັ່ນຂອງພາສາລາວ ມີດັ່ງນີ້:

• ເປັນພາສາຄຳໂດດ (Isolating Language): ຄຳສັບສ່ວນໃຫຍ່ເປັນຄຳໂດດ ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງຄຳຕາມກາລະ (Tense) ຫຼື ພົດ (Singular/Plural). ການບອກເວລາ ຫຼື ສະຖານະຈະໃຊ້ຄຳກຳກັບຕື່ມເຂົ້າໃນປະໂຫຍກ.
• ເປັນພາສາມີສຽງວັນນະຍຸດ (Tonal Language): ການຜັນສຽງວັນນະຍຸດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບປ່ຽນແປງໄປໂດຍສິ້ນເຊີງ ເຊັ່ນ: ຂາ, ຂ່າ, ຂ້າ ຫຼື ມາ, ມ້າ.
• ລະບົບຕົວອັກສອນ: ອັກສອນລາວເປັນລະບົບອັກສອນແທນສຽງ (Alphabetic system) ທີ່ປະກອບດ້ວຍ ພະຍັນຊະນະ, ສະຫຼະ, ແລະ ວັນນະຍຸດ ທີ່ຂຽນຈາກຊ້າຍໄປຂວາ.

2. ປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງພາສາລາວ

ປະຫວັດສາດຂອງພາສາ ແລະ ຕົວອັກສອນລາວ ມີວິວັດທະນາການຄຽງຄູ່ກັບການກຳເນີດ ແລະ ເຕີບໃຫຍ່ຂອງຊາດລາວ ໂດຍສາມາດແບ່ງອອກເປັນໄລຍະສຳຄັນດັ່ງນີ້:

• ຮາກເຫງົ້າບູຮານ: ພາສາລາວພັດທະນາມາຈາກພາສາໄຕດຶກດຳບັນ (Proto-Tai). ເມື່ອກຸ່ມຄົນທີ່ເວົ້າພາສາຕະກູນໄຕໄດ້ອົບພະຍົບເຄື່ອນຍ້າຍລົງມາທາງໃຕ້ ແລະ ຕັ້ງຖິ່ນຖານໃນບໍລິເວນລຸ່ມແມ່ນ້ຳຂອງ, ພາສາກໍໄດ້ເລີ່ມມີການແຕກແໜງ ແລະ ພັດທະນາເອກະລັກສະເພາະຕົວ.
• ການກຳເນີດຕົວອັກສອນ: ຕົວອັກສອນລາວໄດ້ຮັບອິດທິພົນມາຈາກອັກສອນພຣາຫມີ (Brahmi) ຂອງອິນເດຍບູຮານ ໂດຍຜ່ານການດັດແປງຈາກອັກສອນມອນ ແລະ ອັກສອນຂອມ. ໃນອະດີດ, ຄົນລາວມີຕົວອັກສອນໃຊ້ 2 ແບບຫຼັກໆ ຄື:
  1. ອັກສອນທຳ (ໂຕທຳ): ມັກໃຊ້ໃນການບັນທຶກຄຳສອນທາງພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ຕຳລາວິຊາການຊັ້ນສູງ.
  2. ອັກສອນລາວ (ໂຕລາວ): ໃຊ້ໃນວຽກງານທາງການເມືອງ, ການປົກຄອງ, ແລະ ການສື່ສານທົ່ວໄປໃນຊີວິດປະຈຳວັນ.
• ຍຸກອານາຈັກລ້ານຊ້າງ: ໃນຮ່ວມສະໄໝຂອງເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ມະຫາລາດ (ສະຕະວັດທີ 14), ພາສາ ແລະ ຕົວອັກສອນລາວໄດ້ຮັບການກຳນົດໃຫ້ເປັນພາສາກາງໃນການປົກຄອງອານາຈັກ ທີ່ຮວບຮວມເອົາຫົວເມືອງຕ່າງໆເຂົ້າເປັນໜຶ່ງດຽວ.
• ການປະຕິຮູບພາສາລາວໃນຍຸກປັດຈຸບັນ: ຫຼັງຈາກການສະຖາປະນາ ສປປ ລາວ ໃນປີ 1975, ໄດ້ມີການປະຕິຮູບລະບົບການຂຽນພາສາລາວຄັ້ງໃຫຍ່ ໂດຍປ່ຽນມາໃຊ້ “ລະບົບສັດທະອັກສອນ” (Phonetic Spelling) ຄືການຂຽນຄຳສັບໃຫ້ກົງກັບສຽງເວົ້າຕົວຈິງ, ຕັດພະຍັນຊະນະ ແລະ ຕົວສະກົດພິເສດທີ່ຊ້ຳຊ້ອນ (ເຊັ່ນ ຕົວສະກົດທີ່ມາຈາກພາສາບາລີ-ສັນສະກຣິດ ທີ່ບໍ່ອອກສຽງ) ອອກໄປ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ການຮຽນ-ການສອນ ແລະ ການລົບລ້າງຄວາມບໍ່ຮູ້ໜັງສືຂອງປະຊາຊົນດຳເນີນໄປໄດ້ຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະ ມີປະສິດທິພາບ.

3. ການນຳໃຊ້ພາສາລາວໃນສັງຄົມ

ພາສາລາວໃນປັດຈຸບັນມີບົດບາດສຳຄັນໃນທຸກມິຕິຂອງການດຳເນີນຊີວິດ ແລະ ການພັດທະນາປະເທດຊາດ:

• ພາສາທາງການ ແລະ ການສຶກສາ: ໃຊ້ເປັນພາສາກາງໃນການບໍລິຫານລັດ, ການຮ່າງກົດໝາຍ, ການທູດ, ການຄ້າ, ແລະ ເປັນສື່ກາງໃນການຮຽນ-ການສອນທຸກລະດັບຊັ້ນ ທົ່ວປະເທດ ສປປ ລາວ.
• ຄວາມຫຼາກຫຼາຍດ້ານສຳນຽງ (Dialects): ເຖິງວ່າຈະໃຊ້ລະບົບຕົວຂຽນດຽວກັນໃນທົ່ວປະເທດ, ແຕ່ພາສາລາວມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງດ້ານສຳນຽງເວົ້າຕາມພູມສັນຖານ ເຊັ່ນ:
  • ສຳນຽງວຽງຈັນ: ໃຊ້ເປັນສຳນຽງມາດຕະຖານໃນການອອກອາກາດທາງວິທະຍຸ, ໂທລະພາບ ແລະ ງານພິທີການ.
  • ສຳນຽງຫຼວງພະບາງ (ພາກເໜືອ): ມີເອກະລັກທີ່ຄວາມອ່ອນຫວານ, ນຸ່ມນວນ ແລະ ມີການຂຶ້ນ-ລົງຂອງສຽງ ທີ່ເປັນເອກະລັກ.
  • ສຳນຽງພາກໃຕ້ (ເຊັ່ນ ຈຳປາສັກ, ປາກເຊ): ມີຄວາມວ່ອງໄວ, ກະທັດຮັດ ແລະ ມີການຜັນສຽງວັນນະຍຸດ ທີ່ແຕກຕ່າງອອກໄປ.
• ການປັບຕົວໃນຍຸກດິຈິຕອນ: ພາສາລາວໄດ້ຮັບການພັດທະນາໃຫ້ເຂົ້າສູ່ລະບົບເຕັກໂນໂລຊີຢ່າງສົມບູນ ໂດຍມີການກຳນົດມາດຕະຖານອັກສອນລາວໃນລະບົບສາກົນ (Unicode) ເຮັດໃຫ້ສາມາດນຳໃຊ້ໃນລະບົບປະຕິບັດການຄອມພິວເຕີ, ສະມາດໂຟນ, ເວັບໄຊ, ແລະ ສື່ສັງຄົມອອນລາຍຕ່າງໆ ໄດ້ຢ່າງສະດວກສະບາຍ.

ສະຫຼຸບ

ພາສາລາວ ຄືມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳອັນລ້ຳຄ່າ ທີ່ຫຼໍ່ຫຼອມເອົາປະຫວັດສາດ, ວິຖີຊີວິດ, ແລະ ຈິດວິນຍານຂອງຄົນລາວເຂົ້າໄວ້ນຳກັນ. ການຮຽນຮູ້, ການນຳໃຊ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ແລະ ການອະນຸຮັກຮັກສາພາສາລາວ ໃຫ້ວິວັດທະນາການໄປຄຽງຄູ່ກັບຍຸກສະໄໝ ໂດຍບໍ່ສູນເສຍຮາກເຫງົ້າ ຖືເປັນໜ້າທີ່ສຳຄັນຂອງຄົນລາວທຸກໆຄົນ ເພື່ອສືບທອດເອກະລັກອັນດີງາມນີ້ໄວ້ໃຫ້ຄົນຮຸ່ນຫຼັງຕະຫຼອດໄປ.