ມະຫາກາບແຫ່ງແຜ່ນດິນ: ການທ້ອນໂຮມອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ຂອງເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ມະຫາລາດ

ຖ້າຈະເລືອກອ່ານປະຫວັດສາດລາວພຽງເລື່ອງດຽວ ທີ່ສາມາດອະທິບາຍເຖິງຮາກເຫງົ້າ, ຄວາມເປັນເອກະລາດ, ແລະ ຈິດວິນຍານຂອງຊາດໄດ້ດີທີ່ສຸດ, ຄຳຕອບນັ້ນຄື “ການທ້ອນໂຮມອານາຈັກລ້ານຊ້າງເປັນເອກະພາບ” ໃນສະຕະວັດທີ 14 ໂດຍ ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ມະຫາລາດ. ນີ້ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ເລື່ອງລາວການສູ້ຮົບເພື່ອຍຶດດິນແດນ, ແຕ່ແມ່ນມະຫາກາບແຫ່ງວິໄສທັດ, ຍຸດທະສາດການເມືອງ, ແລະ ການວາງຮາກຖານວັດທະນະທຳທີ່ປ່ຽນໂສມໜ້າແຫຼມອິນດູຈີນໄປຕະຫຼອດການ.

1. ຈາກເຈົ້າຊາຍຜູ້ຖືກເນລະເທດ ສູ່ມະຫາບຸລຸດ

ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ເປັນລາຊະໂອຣົດຂອງເຈົ້າຟ້າງ້ຽວ, ປະສູດໃນລາຊະວົງຂຸນບູລົມ ແຫ່ງເມືອງຊວາ (ຫຼວງພະບາງໃນປັດຈຸບັນ). ຍ້ອນຄວາມຂັດແຍ່ງທາງການເມືອງພາຍໃນລາຊະສຳນັກ, ພະອົງໄດ້ຖືກເນລະເທດໃຫ້ລ່ອງແພໄປຕາມແມ່ນ້ຳຂອງຕັ້ງແຕ່ຍັງເຍົາໄວ.

ພະອົງໄດ້ໄປເຕີບໃຫຍ່ ແລະ ຮັບການສຶກສາຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກອານາຈັກຂອມ (ນະຄອນທົມ). ຢູ່ທີ່ນັ້ນ, ພະອົງໄດ້ຝຶກຝົນວິຊາການທະຫານ, ຕຳລາພິໄຊສົງຄາມ, ແລະ ການປົກຄອງ ຢ່າງຊ່ຽວຊານ ພ້ອມທັງໄດ້ອະພິເສກສົມລົດກັບ ເຈົ້າຍິງແກ້ວເກັງຍາ (ພະທິດາຂອງກະສັດຂອມ).

2. ມະຫາຢຸດທະສາດການທ້ອນໂຮມແຜ່ນດິນ

ໃນກາງສະຕະວັດທີ 14 (ປະມານປີ ค.ສ 1349), ຫົວເມືອງລາວຕ່າງໆຕາມລຳນ້ຳຂອງ ແມ່ນຢູ່ກັນຢ່າງກະຈັດກະຈາຍ, ຂາດສູນກາງອຳນາດ ແລະ ມັກຖືກແທດແຊງຈາກອານາຈັກອ້ອມຂ້າງ. ດ້ວຍການສະໜັບສະໜູນກຳລັງພົນສ່ວນໜຶ່ງຈາກກະສັດຂອມ, ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມໄດ້ເລີ່ມເດີນທັບບຸກຕີ ແລະ ເຈລະຈາທ້ອນໂຮມຫົວເມືອງລາວ:

• ການສ້າງຖານກຳລັງພາກໃຕ້ ແລະ ພາກກາງ: ພະອົງເລີ່ມເດີນທັບຈາກພາກໃຕ້ (ບໍລິເວນຈຳປາສັກ) ຂຶ້ນມາທາງພາກກາງ (ທ່າແຂກ, ບໍລິຄຳໄຊ), ຍຶດໄດ້ຫົວເມືອງຕ່າງໆ ແລະ ເກນກຳລັງພົນເພີ່ມຂຶ້ນ.
• ການຍຶດເມືອງຊວາ (ຄືນຖິ່ນກຳເນີດ): ພະອົງໄດ້ນຳກຳລັງບຸກຂຶ້ນເໜືອ ເພື່ອຍຶດເມືອງຊວາ (ຫຼວງພະບາງ) ຄືນຈາກຜູ້ຄອງເມືອງຜູກຳອຳນາດເດີມ ໄດ້ຢ່າງສຳເລັດ.
• ການຂະຫຍາຍອຳນາດສູ່ເຂດຍຸດທະສາດ: ພະອົງໄດ້ຜ່ານຜ່າການສູ້ຮົບ ແລະ ເຈລະຈາ ກັບຫົວເມືອງພວນ (ຊຽງຂວາງ), ຫົວເມືອງທາງພາກເໜືອ (ສິບສອງພັນນາ), ແລະ ມຸ່ງໜ້າຍຶດຄອງ ເມືອງໄຜ່ໜາມ (ວຽງຈັນ).

ບົດຮຽນທາງຍຸດທະສາດ: ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ພຽງແຕ່ກຳລັງອາວຸດໃນການຫັກຫານ, ແຕ່ພະອົງເນັ້ນການ “ເຈລະຈາ” ແລະ “ຜູກມິດ” ໂດຍອ້າງເຖິງຄວາມເປັນສາຍເລືອດລາວດຽວກັນ ເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນການສູນເສຍຊີວິດຂອງປະຊາຊົນ.

3. ການສະຖາປະນາ “ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ” (ຄ.ສ 1353)

ຫຼັງຈາກຮວບຮວມຫົວເມືອງລາວທັງຝັ່ງຊ້າຍ ແລະ ຝັ່ງຂວາຂອງແມ່ນ້ຳຂອງໃຫ້ເປັນປຶກແຜ່ນ, ໃນປີ ຄ.ສ 1353, ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ໄດ້ຮ່ວມສະຖາປະນາອານາຈັກໃໝ່ຂຶ້ນຢ່າງເປັນທາງການ ໂດຍຂະໜານນາມວ່າ “ອານາຈັກລ້ານຊ້າງ” (ໝາຍເຖິງ ອານາຈັກທີ່ມີແສນຍານຸພາບ ປຽບເໝືອນມີຊ້າງເສີກເປັນລ້ານໆໂຕ). ພະອົງໄດ້ຂຶ້ນຄອງລາດເປັນປະຖົມກະສັດ, ເຮັດໃຫ້ລາວກາຍເປັນລັດເອກະລາດທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ມີເຂດແດນກວ້າງຂວາງທີ່ສຸດໃນຍຸກນັ້ນ.

4. ການວາງຮາກເຫງົ້າທາງຈິດວິນຍານດ້ວຍ “ພຸດທະສາສະໜາ”

ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເລື່ອງລາວນີ້ເປັນບົດຮຽນທີ່ຄວນອ່ານທີ່ສຸດ ບໍ່ແມ່ນໄຊຊະນະທາງທະຫານ, ແຕ່ແມ່ນ ການສ້າງຄວາມກົມກຽວທາງສັງຄົມ:

• ຍ້ອນເຫັນວ່າປະຊາຊົນໃນແຕ່ລະຫົວເມືອງຍັງນັບຖືຜີຟ້າຜີແຖນແຕກຕ່າງກັນ, ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ (ໂດຍການແນະນຳຂອງມະເຫສີ – ເຈົ້າຍິງແກ້ວເກັງຍາ) ຈຶ່ງໄດ້ອັນເຊີນ “ພະບາງ” (ພະພຸດທະຮູບສັກສິດ) ພ້ອມດ້ວຍພະສົງ, ຄຳພີພຣະໄຕປິໂດກ, ແລະ ຊ່າງຝີມື ຈາກອານາຈັກຂອມ ເຂົ້າມາສະຖາປະນາ ພຸດທະສາສະໜານິກາຍເຖຣະວາດ ເປັນສາສະໜາປະຈຳຊາດ.
• ພຸດທະສາສະໜາໄດ້ກາຍເປັນ “ກາວໃຈ” ທີ່ຫຼໍ່ຫຼອມໃຫ້ປະຊາຊົນລາວ ທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງຊາດພັນ ແລະ ພູມສັນຖານ ໃຫ້ມີຄວາມເຊື່ອ, ວັດທະນະທຳ, ແລະ ຈິດວິນຍານເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ.

ເປັນຫຍັງເລື່ອງນີ້ຈຶ່ງ “ຄວນອ່ານ”?

ເລື່ອງລາວການທ້ອນໂຮມອານາຈັກລ້ານຊ້າງຂອງ ເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ມະຫາລາດ ສອນໃຫ້ພວກເຮົາເຫັນວ່າ “ຄວາມເປັນຊາດ ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຍ້ອນຄວາມບັງເອີນ”, ແຕ່ເກີດຈາກວິໄສທັດ ທີ່ເບິ່ງກວ້າງເຫັນໄກ, ຄວາມມານະອົດທົນ, ແລະ ການສ້າງອັດຕະລັກຮ່ວມກັນ.

ມັນແມ່ນຈຸດປ່ຽນຄັ້ງປະຫວັດສາດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄຳວ່າ “ລາວ” ມີຕົວຕົນຢ່າງສະຫງ່າງາມ ແລະ ມີເອກະລັກສະເພາະຕົວມາຮອດປັດຈຸບັນ. ການອ່ານ ແລະ ເຂົ້າໃຈປະຫວັດສາດຕອນນີ້ ຈະເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາເຫັນຄຸນຄ່າຂອງ “ຄວາມສາມັກຄີ” ທີ່ເປັນກຸນແຈສຳຄັນໃນການປົກປັກຮັກສາ ແລະ ພັດທະນາປະເທດຊາດໃນທຸກຍຸກທຸກສະໄໝ.