ສຳຫຼວດ Laopedia
Category: ວິທະຍາສາດ
ດາວເຄາະນ້ອຍ (Asteroids) ແມ່ນຫຍັງ?
ດາວເຄາະນ້ອຍ ແມ່ນກ້ອນຫີນໃນອາວະກາດທີ່ໂຄຈອນອ້ອມດວງອາທິດ. ໃຫ້ຄິດວ່າພວກມັນເປັນສິ່ງທີ່ຍັງເຫຼືອມາຈາກຕອນທີ່ລະບົບສຸລິຍະຂອງພວກເຮົາກຳລັງກໍ່ຕົວຂຶ້ນ. ເມື່ອດາວເຄາະຕ່າງໆຖືກສ້າງຂຶ້ນຈາກຝຸ່ນ ແລະ ກ້ອນຫີນຈໍານວນມະຫາສານ, ເສດເຫຼົ່ານີ້ບາງສ່ວນກໍບໍ່ໄດ້ກາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງດາວເຄາະໄດ້ເລີຍ, ແລະ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເອີ້ນວ່າ: ດາວເຄາະນ້ອຍ! ຮູບພາບຂອງດາວເຄາະນ້ອຍທີ່ນັກວິທະຍາສາດ ຖ່ານຮູບໄວ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມແຕກຕ່າງຂອງພວກມັນ: (ແຖວເທິງ) ມີຊື່ວ່າ: 433 Eros ແລະ 243 Ida ທີ່ມີດວງຈັນຢູ່ທາງຂ້າງ…
ຄວາມສຳຄັນຂອງພື້ນທີ່ດິນຊຸ່ມ (Wetlands) ຕໍ່ກັບໂລກຂອງພວກເຮົາ
ດິນຊຸ່ມ (Wetlands) ແມ່ນພື້ນທີ່ທີ່ມີນ້ຳຖ້ວມຂັງ ຫຼື ມີນ້ຳຢູ່ໃກ້ກັບໜ້າດິນຕະຫຼອດປີ ຫຼື ບາງຊ່ວງເວລາ. ລະບົບນິເວດເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ ແລະ ອຸດົມສົມບູນໄປດ້ວຍພືດ ແລະ ສັດທີ່ເປັນເອກະລັກ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ອົງການກອງທຶນສັດປ່າໂລກ (WWFN) ລະບຸວ່າ ພື້ນທີ່ດິນຊຸ່ມເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງໂລກໄດ້ຫາຍໄປນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 1990 ເນື່ອງຈາກການພັດທະນາທາງການຄ້າ, ການລະບາຍນ້ຳອອກ, ແລະ ການຂຸດຄົ້ນແຮ່ທາດ.…
ເກີດຫຍັງຂຶ້ນກັບຮ່າງກາຍ ເມື່ອເຮົາດື່ມນ້ຳສະອາດພຽງພໍທຸກໆວັນ?
ຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດເຮົາມີ “ນ້ຳ” ເປັນສ່ວນປະກອບສູງເຖິງ 60-70% ບໍ່ວ່າຈະເປັນໃນເລືອດ, ກ້າມຊີ້ນ, ສະໝອງ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ໃນກະດູກ. ເຮົາທຸກຄົນຕ່າງກໍຮູ້ດີວ່າການດື່ມນ້ຳເປັນສິ່ງຈຳເປັນ, ແຕ່ໃນແຕ່ລະວັນ ຍ້ອນຄວາມຟ້າວຟັ່ງໃນການຮຽນ ຫຼື ການເຮັດວຽກ ມັກຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາລືມດື່ມນ້ຳ ແລະ ຫັນໄປດື່ມນ້ຳຫວານ ຫຼື ກາເຟແທນ. ລອງຈິນຕະນາການເບິ່ງວ່າ ຫາກທ່ານປ່ຽນພຶດຕິກຳມາເປັນ “ການດື່ມນ້ຳສະອາດໃຫ້ພຽງພໍທຸກໆວັນ”…
ການນອນຫຼັບທີ່ມີຄຸນນະພາບ: ເປັນຫຍັງການນອນ 8 ຊົ່ວໂມງ ບາງຄັ້ງກໍຍັງຮູ້ສຶກເພຍ
ເຮົາທຸກຄົນຕ່າງກໍເຄີຍຖືກສັ່ງສອນມາຕັ້ງແຕ່ເດັກນ້ອຍວ່າ “ຄວນນອນຫຼັບໃຫ້ພຽງພໍ 8 ຊົ່ວໂມງຕໍ່ວັນ” ເພື່ອສຸຂະພາບທີ່ດີ. ແຕ່ເຄີຍສົງໄສບໍ່ວ່າ ເປັນຫຍັງບາງຄືນເຮົາກໍເຂົ້ານອນແຕ່ຫົວຄ່ຳ ແລະ ນອນຄົບ 8 ຊົ່ວໂມງ (ຫຼື ຫຼາຍກວ່ານັ້ນ) ແຕ່ພໍຕື່ນເຊົ້າມາ ພັດຍັງຮູ້ສຶກອິດເມື່ອຍ, ເພຍ, ແລະ ງ້ວງນອນຕະຫຼອດທັງວັນ? ຄຳຕອບຂອງເລື່ອງນີ້ຄື “ຈຳນວນຊົ່ວໂມງໃນການນອນ ບໍ່ໄດ້ເທົ່າກັບຄຸນນະພາບຂອງການນອນ”. ການນອນຫຼັບທີ່ດີ…
6 ສຸດຍອດອາຫານບຳລຸງສະໝອງ ແລະ ຄວາມຈຳ ສຳລັບໄວຮຽນ ແລະ ໄວເຮັດວຽກ
ບໍ່ວ່າຈະເປັນນັກສຶກສາທີ່ພວມກຽມສອບເສັງຢ່າງໜັກ, ຫຼື ໄວເຮັດວຽກທີ່ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມຄິດ, ວາງແຜນ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາຕະຫຼອດທັງວັນ, “ສະໝອງ” ຄືອະໄວຍະວະທີ່ເຮັດວຽກໜັກທີ່ສຸດ ແລະ ຕ້ອງການພະລັງງານຫຼາຍເຖິງ 20% ຂອງຮ່າງກາຍທັງໝົດ. ຫຼາຍຄັ້ງທີ່ເຮົາຮູ້ສຶກສະໝອງຕື້, ຄິດວຽກບໍ່ອອກ, ຫຼື ຂາດສະມາທິ ອາການເຫຼົ່ານີ້ອາດເປັນສັນຍານເຕືອນວ່າສະໝອງຂອງທ່ານພວມ “ຂາດສານອາຫານ”. ມື້ນີ້ເຮົາຈະມາແນະນຳ 6 ສຸດຍອດອາຫານບຳລຸງສະໝອງ ແລະ…
ກາເຟເຮັດວຽກແນວໃດ? ເປັນຫຍັງບາງຄົນກິນແລ້ວຕື່ນ ແຕ່ບາງຄົນກິນແລ້ວງ້ວງນອນ
ສຳລັບຄົນໄວເຮັດວຽກ ແລະ ນັກສຶກສາ, “ກາເຟ” ປຽບທຽບເໝືອນເຄື່ອງດື່ມກູ້ຊີບທີ່ຕ້ອງດື່ມທຸກເຊົ້າ ເພື່ອປຸກຮ່າງກາຍໃຫ້ຕື່ນຕົວ ແລະ ພ້ອມຮັບມືກັບວຽກງານ. ແຕ່ເຄີຍສັງເກດບໍ່ວ່າ ປະຕິກິລິຍາຂອງກາເຟທີ່ມີຕໍ່ແຕ່ລະຄົນນັ້ນບໍ່ຄືກັນເລີຍ? ບາງຄົນກິນພຽງຈອກດຽວຕື່ນຕະຫຼອດທັງວັນ, ໃນຂະນະທີ່ບາງຄົນກິນກາເຟແລ້ວ ກໍຍັງສາມາດນອນຫຼັບໄດ້ສະບາຍ, ຫຼື ຊ້ຳຮ້າຍກວ່ານັ້ນຄື “ຍິ່ງກິນຍິ່ງງ້ວງນອນ”. ວິທະຍາສາດມີຄຳຕອບໃນເລື່ອງນີ້! ແທ້ຈິງແລ້ວ ກາເຟບໍ່ໄດ້ “ເພີ່ມພະລັງງານ” ໃຫ້ເຮົາ, ແຕ່ມັນມີກົນໄກບາງຢ່າງທີ່ໄປຫຼອກສະໝອງ.…
ຄວາມລັບຂອງສະໝອງ: ເປັນຫຍັງເຮົາຈຶ່ງມັກລືມສິ່ງທີ່ຈະເຮັດ ເມື່ອຍ່າງຜ່ານປະຕູ
ເຄີຍເປັນບໍ່? ທ່ານນັ່ງຢູ່ຫ້ອງຮັບແຂກ ແລ້ວຄິດຂຶ້ນໄດ້ວ່າຈະຍ່າງໄປເອົາສາກໂທລະສັບຢູ່ຫ້ອງນອນ. ແຕ່ພໍຍ່າງ “ຜ່ານປະຕູ” ເຂົ້າໄປໃນຫ້ອງນອນປຸບ… ທ່ານກໍຢືນງົງ, ກວາດສາຍຕາໄປອ້ອມໆ ແລ້ວອຸທານໃນໃຈວ່າ “ເຮົາຈະມາເຮັດຫຍັງຫວະ?”. ບາງຄັ້ງຕ້ອງໄດ້ຍ່າງກັບຄືນມາຫ້ອງຮັບແຂກບ່ອນເກົ່າ ຈຶ່ງຄິດອອກ! ຫາກທ່ານພົບເຫດການແບບນີ້ເລື້ອຍໆ ບໍ່ຕ້ອງຕົກໃຈໄປ ເພາະທ່ານບໍ່ໄດ້ເປັນໂລກສະໝອງເສື່ອມ ຫຼື ເຖົ້າກ່ອນໄວ. ປາກົດການນີ້ເກີດຂຶ້ນກັບຄົນທົ່ວໂລກ ແລະ ນັກວິທະຍາສາດສະໝອງກໍມີຄຳອະທິບາຍທີ່ມີຊື່ວ່າ “ປາກົດການປະຕູ” (The…
ເປັນຫຍັງທ້ອງຟ້າຈຶ່ງເປັນສີຟ້າ? (ແລະ ເປັນຫຍັງມັນຈຶ່ງປ່ຽນເປັນສີສົ້ມຕອນແລງ)
ເຄີຍສົງໄສບໍ່ວ່າ ເປັນຫຍັງທ້ອງຟ້າທີ່ຢູ່ເທິງຫົວເຮົາໃນແຕ່ລະຊ່ວງເວລາຂອງວັນຈຶ່ງມີສີສັນທີ່ແຕກຕ່າງກັນ? ຕອນກາງເວັນແນມໄປທາງໃດກໍເປັນສີຟ້າສົດໃສ, ແຕ່ພໍຮອດຕອນແລງດວງອາທິດກຳລັງຈະຕົກດິນ, ທ້ອງຟ້າພັດປ່ຽນເປັນສີສົ້ມ, ສີແດງ ຫຼື ບາງຄັ້ງກໍເປັນສີຊົມພູຢ່າງສວຍງາມ. ທັງໝົດນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງມະຫັດສະຈັນ, ແຕ່ມັນຄືປາກົດການທາງວິທະຍາສາດທີ່ເກີດຈາກການເດີນທາງຂອງ “ແສງ” ແລະ “ຊັ້ນບັນຍາກາດຂອງໂລກ” ທີ່ເຮົາເອີ້ນວ່າ ການກະຈາຍຂອງແສງ (Light Scattering). ມື້ນີ້ເຮົາຈະມາຫາຄຳຕອບແບບເຂົ້າໃຈງ່າຍໆນຳກັນ. 1. ຄວາມລັບຂອງແສງອາທິດ: ແສງສີຂາວທີ່ບໍ່ມີຈິງ ກ່ອນອື່ນເຮົາຕ້ອງເຂົ້າໃຈກ່ອນວ່າ…
ການກັບຄືນມາຂອງ “ຕົ້ນເອວມ໌” (Elm): ຄວາມຫວັງໃໝ່ຂອງປ່າໄມ້ຢູ່ ປະເທດອັງກິດ
ເມື່ອຫຼາຍສິບປີກ່ອນ, ຕົ້ນເອວມ໌ (Elm) ເຄີຍເປັນຕົ້ນໄມ້ທີ່ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດໃນພູມສັນຖານຂອງອັງກິດ. ແຕ່ການລະບາດຂອງພະຍາດ Dutch elm ໃນຊຸມປີ 1960 ແລະ 70 ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຕົ້ນເອວມ໌ກວ່າ 25 ລ້ານຕົ້ນ (90% ຂອງຈຳນວນທັງໝົດ) ຕາຍລົງຢ່າງໜ້າເສົ້າໃຈ. ປັດຈຸບັນ, ຄວາມພະຍາຍາມໃນການນຳເອົາພວກມັນກັບຄືນມາອີກຄັ້ງກຳລັງເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນ! 1. ເປັນຫຍັງມັນຈຶ່ງຫາຍໄປ? ພະຍາດດັ່ງກ່າວເກີດຈາກເຊື້ອລາທີ່ອຸດຕັນລະບົບທໍ່ລຳລຽງຂອງຕົ້ນໄມ້.…
ກາກາໂປ (Kākāpō) ແມ່ນນົກຫຍັງ?
ເຄີຍສົງໄສບໍ່ວ່າ ມີນົກແກ້ວຊະນິດໃດທີ່ບໍ່ສາມາດບິນໄດ້ ແລະ ມີອາຍຸຍືນເຖິງ 100 ປີ? ຂໍແນະນຳໃຫ້ຮູ້ຈັກກັບ “ກາກາໂປ” (Kākāpō) ຫຼືທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນຊື່ “ນົກແກ້ວນົກເຄົ້າ”. ມັນບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນນົກທີ່ມີເອກະລັກໂດດເດັ່ນ ແຕ່ຍັງເປັນ “ຊັບສົມບັດທີ່ມີຊີວິດ” ຂອງປະເທດນິວຊີແລນທີ່ເກືອບຈະຫາຍສາບສູນໄປຈາກໂລກ. ລັກສະນະພິເສດທີ່ບໍ່ຄືໃຜ ວິກິດການ: ຈາກຄວາມອຸດົມສົມບູນສູ່ຄວາມໃກ້ສູນພັນ ກ່ອນທີ່ມະນຸດຈະມາຮອດນິວຊີແລນ, ກາກາໂປມີຢູ່ທົ່ວໄປ. ແຕ່ເມື່ອຊາວໂພລີນີເຊຍ ແລະ…