ວິທະຍາສາດ (Science) ແມ່ນຫຍັງ?

ວິທະຍາສາດ (Science) ແມ່ນວິທີການທີ່ພວກເຮົາຮຽນຮູ້ກ່ຽວກັບໂລກທຳມະຊາດທີ່ຢູ່ອ້ອມຕົວພວກເຮົາ. ມັນຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈວ່າທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງເຮັດວຽກແນວໃດ, ຕັ້ງແຕ່ປະລະມານູ (atoms) ທີ່ນ້ອຍທີ່ສຸດ ໄປຈົນເຖິງກາແລັກຊີ (galaxies) ທີ່ໃຫຍ່ໂຕມະໂຫລານ. ວິທະຍາສາດທຳມະຊາດລວມມີວິຊາຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ຟີຊິກ, ເຄມີ, ຊີວະວິທະຍາ, ທໍລະນີວິທະຍາ, ແລະ ດາລາສາດ. ວິທະຍາສາດຍັງໃຊ້ ຄະນິດສາດ ແລະ ຕັກກະສາດ (logic), ເຊິ່ງບາງຄັ້ງຖືກເອີ້ນວ່າ “ວິທະຍາສາດຮູບແບບ” (formal sciences).

ຂະໜາດຂອງຈັກກະວານທີ່ຖືກແບ່ງອອກຕາມສາຂາວິຊາຕ່າງໆຂອງວິທະຍາສາດ.

ເພື່ອເປັນການແນະນຳກ່ຽວກັບວິທະຍາສາດ, ຮູບນີ້ໄດ້ວາງຜັງ ຂະໜາດຂອງຈັກກະວານ (Scale of the Universe) ທຽບໃສ່ກັບ ຂະແໜງການຕ່າງໆຂອງວິທະຍາສາດ (Branches of Science). ຂະໜາດຂອງຈັກກະວານສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງເສັ້ນຜ່ານສູນກາງສະເລ່ຍຂອງລະບົບທີ່ສຳຄັນຕ່າງໆ. ຂະໜາດນີ້ຕ້ອງຖືກໄລ່ເປັນກຳລັງສາມເພື່ອໃຫ້ເປັນບໍລິມາດ; ເຊິ່ງຕ້ອງໃຊ້ປະລະມານູປະມານ 60 ລ້ານລ້ານຕົວ ເພື່ອສ້າງເປັນຈຸລັງມະນຸດໜຶ່ງຈຸລັງ, ໃຊ້ 100 ລ້ານລ້ານຈຸລັງ ເພື່ອສ້າງເປັນມະນຸດໜຶ່ງຄົນ, ແລະ ມີມະນຸດປະມານ 108 ພັນລ້ານຄົນ ທີ່ເຄີຍມີຊີວິດຢູ່ເພື່ອສ້າງສັງຄົມຍຸກໃໝ່. ຂະແໜງການຂອງວິທະຍາສາດໄດ້ລວມເອົາຂົງເຂດການສຶກສາທີ່ສຳຄັນໃນທາງວິທະຍາສາດ. ຮູບພາບເຫຼົ່ານີ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງ “ພື້ນຖານ” (building block) ຂອງແຕ່ລະຂະແໜງການ:

• ຄະນິດສາດ ຖືກສ້າງຂຶ້ນຈາກຕັກກະສາດເລກຖານສອງ (binary logic).
• ຟີຊິກ ຖືກສ້າງຂຶ້ນບົນກົດເກນທາງກາຍະພາບໃນລະດັບປະລະມານູ.
• ຊີວະວິທະຍາ ຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍພຶດຕິກຳຂອງຈຸລັງທີ່ຄິດໄລ່ຜ່ານການຄັດເລືອກໂດຍທຳມະຊາດ.
• ວິທະຍາສາດສັງຄົມ ຖືກສ້າງຂຶ້ນບົນພື້ນຖານມັນສະໝອງຂອງມະນຸດ.
• ວິທະຍາສາດໜ່ວຍໂລກ ແລະ ອະວະກາດ ເລີ່ມຕົ້ນຈາກດາວເຄາະຂອງພວກເຮົາເອງ.

ການໃຊ້ກຣາຟິກແບບຈຸດ ແລະ ການວາງຊ້ອນກັນ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າລະບົບວິທະຍາສາດຖືກສ້າງຂຶ້ນຕໍ່ເນື່ອງກັນແນວໃດ: ຄະນິດສາດແມ່ນກຸ່ມຂອງຫົວໜ່ວຍຕັກກະສາດ, ເຄມີແມ່ນກຸ່ມຂອງປະລະມານູທີ່ປະຕິບັດຕາມກົດເກນທາງຟີຊິກ, ຊີວະວິທະຍາແມ່ນກຸ່ມຂອງຈຸລັງທີ່ເຮັດວຽກເປັນສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ແລະ ລະບົບນິເວດ, ແລະ ສັງຄົມວິທະຍາແມ່ນກຸ່ມຂອງຄົນທີ່ຖືກຄວບຄຸມໂດຍຈິດວິທະຍາຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ.

ຄົນທີ່ສຶກສາ ແລະ ວິໄຈທາງວິທະຍາສາດເອີ້ນວ່າ ນັກວິທະຍາສາດ (scientists). ນັກວິທະຍາສາດຮຽນຮູ້ກ່ຽວກັບສິ່ງຕ່າງໆໂດຍການເບິ່ງພວກມັນຢ່າງໃກ້ຊິດ, ໂດຍການ ວັດແທກ, ແລະ ໂດຍການເຮັດການທົດລອງ ແລະ ການທົດສອບ. ພວກເຂົາພະຍາຍາມອະທິບາຍວ່າເປັນຫຍັງສິ່ງຕ່າງໆຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນແບບທີ່ມັນເປັນ ແລະ ຄາດຄະເນ (predict) ວ່າຈະມີຫຍັງເກີດຂຶ້ນຕໍ່ໄປ.

ການເຜົາໄໝ້ ແລະ ປະຕິກິລິຍາທາງເຄມີ: ຖືກສຶກສາໂດຍ ໄມເຄິນ ຟາຣາເຣ (Michael Faraday) ໃນການບັນຍາຍຂອງລາວທີ່ມີຊື່ວ່າ “ປະຫວັດສາດທາງເຄມີຂອງທຽນໄຂ” (The Chemical History of a Candle) ໃນປີ 1861.

ວິທີການຮຽນຮູ້ຂອງນັກວິທະຍາສາດ: ຂະບວນການທາງວິທະຍາສາດ

ບົດຄວາມຫຼັກ: ຂະບວນການທາງວິທະຍາສາດ (Scientific method)

• ມາຣີ ກູຣີ (Marie Curie): ເປັນບຸກຄົນທຳອິດທີ່ໄດ້ຮັບລາງວັນໂນເບວເຖິງສອງຄັ້ງ, ໃນສາຂາຟີຊິກປີ 1903 ແລະ ສາຂາເຄມີສາດປີ 1911.
• ຊາລສ໌ ດາວວິນ (Charles Darwin): ໃນປີ 1854, ກໍາລັງເຮັດວຽກກ່ຽວກັບປຶ້ມທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງລາວ “On the Origin of Species”.

ໃນປັດຈຸບັນ, “ວິທະຍາສາດ” ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນກ່ຽວກັບວິທີການທີ່ພວກເຮົາໄດ້ຮັບຄວາມຮູ້, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຕົວຄວາມຮູ້ເອງເທົ່ານັ້ນ. ມັນສຸມໃສ່ການເຂົ້າໃຈໂລກທຳມະຊາດ. ໃນສະຕະວັດທີ 17 ແລະ 18, ນັກວິທະຍາສາດໄດ້ເລີ່ມອະທິບາຍທຳມະຊາດໂດຍໃຊ້ “ກົດເກນຂອງທຳມະຊາດ” ເຊັ່ນ: ກົດການເຄື່ອນທີ່ຂອງນິວຕັນ. ຮອດສະຕະວັດທີ 19, “ວິທະຍາສາດ” ກໍໄດ້ເຊື່ອມໂຍງຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນກັບຂະບວນການທາງວິທະຍາສາດ. ຂະບວນການນີ້ຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອສຶກສາທຸກຢ່າງຕັ້ງແຕ່ຟີຊິກ, ເຄມີສາດ ໄປຈົນເຖິງທໍລະນີສາດ ແລະ ຊີວະສາດ.

ຄຳວ່າ “ນັກວິທະຍາສາດ” (Scientist) ຖືກນຳໃຊ້ຄັ້ງທຳອິດໂດຍ ວິນລຽມ ເວວ (William Whewell) ໃນສະຕະວັດທີ 19. ລາວໃຊ້ຄຳນີ້ເພື່ອອະທິບາຍເຖິງຜູ້ທີ່ສຶກສາທຳມະຊາດ ເພື່ອແຍກພວກເຂົາອອກຈາກຜູ້ທີ່ຊອກຫາຄວາມຮູ້ປະເພດອື່ນ.

ຂະບວນການທາງວິທະຍາສາດ

ຂະບວນການທາງວິທະຍາສາດຄືຊຸດຂອງຂັ້ນຕອນທີ່ນັກວິທະຍາສາດໃຊ້ເພື່ອຊອກຫາຄຳຕອບ:

1. ຕັ້ງຄຳຖາມ: ນັກວິທະຍາສາດຈະຊອກຫາຄຳຖາມ ຫຼື ບັນຫາກ່ຽວກັບທຳມະຊາດກ່ອນ. ເຊິ່ງອາດຈະເປັນເລື່ອງງ່າຍໆ ເຊັ່ນ: “ແມງວັນມີຈັກຂາ?” ຫຼື ສັບຊ້ອນຫຼາຍ ເຊັ່ນ: “ເປັນຫຍັງວັດຖຸຈຶ່ງຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນ?”
2. ສຶກສາ ແລະ ເກັບກຳຂໍ້ມູນ: ຈາກນັ້ນ, ພວກເຂົາຈະສຶກສາບັນຫານັ້ນໂດຍການເຮັດວຽກເພື່ອເກັບກຳຂໍ້ເທັດຈິງ. ບາງຄັ້ງອາດໝາຍເຖິງການສັງເກດຢ່າງລະມັດລະວັງ.
3. ຕັ້ງສົມມຸດຕິຖານ ແລະ ທົດລອງ: ສຳລັບຄຳຖາມທີ່ບໍ່ສາມາດຕອບໄດ້ໂດຍກົງ, ນັກວິທະຍາສາດຈະສະເໜີແນວຄວາມຄິດທີ່ເອີ້ນວ່າ “ສົມມຸດຕິຖານ” (Hypotheses). ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ພວກເຂົາຈະທົດສອບແນວຄວາມຄິດເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍການທົດລອງ ແລະ ເກັບກຳຂໍ້ມູນ.
4. ສະຫຼຸບ ແລະ ແບ່ງປັນ: ໃນທີ່ສຸດ, ພວກເຂົາຈະຫາຄຳຕອບທີ່ເຊື່ອວ່າດີທີ່ສຸດ ແລ້ວນຳຜົນທີ່ພົບໄປແບ່ງປັນໃຫ້ຜູ້ອື່ນຮັບຮູ້.
5. ການກວດສອບ: ຕໍ່ມາ, ນັກວິທະຍາສາດຄົນອື່ນໆອາດຈະເຫັນດີ ຫຼື ບໍ່ເຫັນດີ, ພວກເຂົາອາດຈະສະເໜີຄຳຕອບທີ່ແຕກຕ່າງ ຫຼື ເຮັດການທົດລອງເພີ່ມເຕີມ. ທຸກຢ່າງໃນທາງວິທະຍາສາດສາມາດປ່ຽນແປງໄດ້ ຖ້າຂໍ້ມູນໃໝ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າຄຳຕອບເກົ່ານັ້ນຍັງບໍ່ດີພໍ.

ມາຣີ ກູຣີ (Marie Curie): ເປັນບຸກຄົນທຳອິດທີ່ໄດ້ຮັບລາງວັນໂນເບວເຖິງສອງຄັ້ງ, ຄືສາຂາຟີຊິກໃນປີ 1903 ແລະ ສາຂາເຄມີສາດໃນປີ 1911.

ຊາລສ໌ ດາວວິນ (Charles Darwin): ໃນປີ 1854, ປຶ້ມທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງລາວ “ວ່າດ້ວຍຕົ້ນກຳເນີດຂອງສາຍພັນ” (On the Origin of Species).

ຕົວຢ່າງທີ່ໂດ່ງດັງຂອງວິທະຍາສາດໃນການປະຕິບັດຈິງ

ຕົວຢ່າງທີ່ດີເລີດຂອງຂະບວນການທາງວິທະຍາສາດ ແມ່ນການເດີນທາງສຳຫຼວດທີ່ນຳໂດຍ ອາເທີ ເອັດດິງຕັນ (Arthur Eddington) ໃນປີ 1919. ລາວໄດ້ເດີນທາງໄປຍັງເກາະປຣິນຊີປີ (Principe Island) ໃນທະວີບອາຟຣິກາ.

ເປົ້າໝາຍຂອງລາວຄືການບັນທຶກຕຳແໜ່ງຂອງດວງດາວຕ່າງໆທີ່ຢູ່ໃກ້ກັບດວງອາທິດໃນຂະນະທີ່ເກີດສຸລິຍະຄາດ (Solar eclipse). ການສັງເກດການຂອງລາວສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຕຳແໜ່ງຂອງດວງດາວທີ່ປາກົດຢູ່ໃກ້ກັບດວງອາທິດນັ້ນມີການປ່ຽນແປງ (ບ່ຽງເບນໄປຈາກຕຳແໜ່ງເດີມ). ນີ້ໝາຍຄວາມວ່າ ແສງທີ່ຜ່ານດວງອາທິດໄດ້ຖືກແຮງໂນ້ມຖ່ວງດຶງໃຫ້ງໍ. ການຄົ້ນພົບນີ້ເປັນການຢືນຢັນຄຳທຳນາຍຂອງ ອັນເບີດ ໄອນ໌ສະໄຕน์ (Albert Einstein) ໃນທິດສະດີສຳພັດທະພາບທົ່ວໄປ (General theory of relativity) ທີ່ໄດ້ເຜີຍແຜ່ໃນປີ 1915.

ການສັງເກດການຂອງເອັດດິງຕັນຖືເປັນຫຼັກຖານອັນແຂງແກ່ນຢ່າງທຳອິດສຳລັບທິດສະດີຂອງໄອນ໌ສະໄຕຣ. ຖ້າຫາກວ່າຜົນການສັງເກດການອອກມາແຕກຕ່າງຈາກນັ້ນ, ມັນກໍຈະເປັນການພິສູດວ່າທິດສະດີຂອງໄອນ໌ສະໄຕຣນັ້ນຜິດ.

ວິທະຍາສາດປ່ຽນແປງຊີວິດຂອງພວກເຮົາແນວໃດ

ການຄົ້ນພົບໃນທາງວິທະຍາສາດພື້ນຖານສາມາດປ່ຽນແປງໂລກໄດ້. ນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງບາງຢ່າງ:

ການຄົ້ນຄວ້າທາງວິທະຍາສາດ	ຜົນກະທົບຕໍ່ຊີວິດຂອງພວກເຮົາ
ໄຟຟ້າສະຖິດ ແລະ ແມ່ເຫຼັກ (ສະຕະວັດທີ 1600)	ນຳໄປສູ່ອຸປະກອນໄຟຟ້າທຸກຢ່າງ, ສະຖານີໄຟຟ້າ, ເຄື່ອງເອເລັກໂຕຣນິກສະໄໝໃໝ່, ລວມເຖິງແສງໄຟຟ້າ, ໂທລະພາບ, ເຄື່ອງເຮັດຄວາມຮ້ອນໄຟຟ້າ, ເທບແມ່ເຫຼັກ, ລຳໂພງ, ບວກກັບເຂັມທິດ ແລະ ສາຍລໍ່ຟ້າ.
ການລ້ຽວເບນຂອງແສງ (1665)	ສຳຄັນສຳລັບວິຊາທັດສະນະສາດ, ເຊິ່ງນຳໄປສູ່ສາຍໄຟເບີອອບຕິກ (1840s), ໃຊ້ສຳລັບໂທລະພາບສາຍເຄເບີນ ແລະ ອິນເຕີເນັດ.
ທິດສະດີເຊື້ອພະຍາດ (1700s)	ປັບປຸງສຸຂະອະນາໄມ, ຫຼຸດຜ່ອນການແຜ່ລະບາດຂອງພະຍາດ. ຍັງນຳໄປສູ່ພູມຕ້ານທານສຳລັບການວິນິດໄສພະຍາດ ແລະ ການປິ່ນປົວມະເຮັງ.
ການສັກຢາວັກຊີນ (1798)	ຊ່ວຍກຳຈັດພະຍາດຕິດຕໍ່ສ່ວນໃຫຍ່ໃນປະເທດທີ່ພັດທະນາແລ້ວ ແລະ ກຳຈັດພະຍາດຝີດາດໃຫ້ໝົດໄປທົ່ວໂລກ.
ໂຟໂຕວອລເຕອິກ (1839)	ນຳໄປສູ່ເຊວແສງຕາເວັນ (1883), ເຊິ່ງເປັນແຫຼ່ງພະລັງງານແສງຕາເວັນ, ໂມງພະລັງງານແສງ, ເຄື່ອງຄິດເລກ, ແລະ ອຸປະກອນອື່ນໆ.
ວົງໂຄຈອນທີ່ຜິດປົກກະຕິຂອງດາວພຸດ (1859) ແລະ ງານວິໄຈອື່ນໆທີ່ນຳໄປສູ່ທິດສະດີສຳພັດທະພາບພິເສດ (1905) ແລະ ທິດສະດີສຳພັດທະພາບທົ່ວໄປ (1916)	ເຮັດໃຫ້ເຕັກໂນໂລຊີດາວທຽມເປັນໄປໄດ້, ເຊັ່ນ GPS (1973), ລະບົບນຳທາງ, ແລະ ດາວທຽມສື່ສານ.
ຄື້ນວິທະຍຸ (1887)	ກາຍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຢ່າງວ່ອງໄວສຳລັບວິທະຍຸກະຈາຍສຽງ (1906) ແລະ ໂທລະພາບ (1927). ຍັງໃຊ້ໃນໂທລະສັບ, ການບໍລິການສຸກເສີນ, ເຣດ້າ (ສຳລັບການນຳທາງ ແລະ ພະຍາກອນອາກາດ), ການແພດ, ດາລາສາດ, ການສື່ສານໄຮ້ສາຍ, ແລະ ເຄືອຂ່າຍ. ການວິໄຈວິທະຍຸຍັງນຳໄປສູ່ໄມໂຄຣເວຟສຳລັບເຮັດຄວາມຮ້ອນອາຫານ.
ກຳມັນຕະພາບລັງສີ (1896) ແລະ ຕ້ານວັດຖຸ (1932)	ໃຊ້ໃນການປິ່ນປົວມະເຮັງ (1896), ການກຳນົດອາຍຸດ້ວຍລັງສີ (1905), ເຕົາປະຕິກອນນິວເຄລຍ (1942) ແລະ ອາວຸດ (1945), ການສະແກນ PET (1961), ແລະ ການວິໄຈທາງການແພດ (ໂດຍໃຊ້ການຕິດສະຫຼາກໄອໂຊໂທບ).
ລັງສີ X-rays (1896)	ໃຊ້ສຳລັບການຖ່າຍພາບທາງການແພດ, ລວມເຖິງການສະແກນ CT.
ຜຶກສາດ ແລະ ກົນລະສາດຄວອນຕັມ (1900)	ນຳໄປສູ່ອຸປະກອນກິ່ງຕົວນຳ (1906), ເຊິ່ງຈຳເປັນສຳລັບຄອມພິວເຕີ ແລະ ໂທລະຄົມມະນາຄົມສະໄໝໃໝ່, ລວມເຖິງໂທລະສັບມືຖື.
ພລາສຕິກ (1907)	ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍ Bakelite, ພລາສຕິກສັງເຄາະຫຼາຍຊະນິດໃນປັດຈຸບັນຖືກນຳໃຊ້ໃນຫຼາຍວິທີທາງໃນອຸດສາຫະກຳ ແລະ ຊີວິດປະຈຳວັນ.
ຢາຕ້ານເຊື້ອ (1880s, 1928)	ຢາເຊັ່ນ Salvarsan, Penicillin, ແລະ Doxycycline ທີ່ຕໍ່ສູ້ກັບການຕິດເຊື້ອ.
Nuclear magnetic resonance (1930s)	ໃຊ້ໃນ Nuclear magnetic resonance spectroscopy (1946), magnetic resonance imaging (1971), ແລະ functional magnetic resonance imaging (1990s) ສຳລັບການວິເຄາະທາງການແພດ ແລະ ວິທະຍາສາດ.

ຄວາມສຳຄັນຂອງວິທະຍາສາດ

ການຈຳລອງດ້ວຍຄອມພິວເຕີຂອງເຫດການໜຶ່ງໃນເຄື່ອງກວດຈັບ CMS ທີ່ Large Hadron Collider, ເຊິ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນ Higgs boson ທີ່ອາດເປັນໄປໄດ້.

ບໍ່ແມ່ນທຸກຄົນຈະເຫັນດີນຳກັນຢ່າງເຕັມທີ່ວ່າວິທະຍາສາດເຮັດວຽກແນວໃດແທ້ໆ. ນັກປັດຊະຍາ ແລະ ນັກວິທະຍາສາດບາງຄົນເຊື່ອວ່າທິດສະດີທາງວິທະຍາສາດຈະຖືກຍອມຮັບພຽງແຕ່ໃນໄລຍະເວລາໃດໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ. ພວກມັນຖືກນຳໃຊ້ຕາບໃດທີ່ມັນຍັງເປັນຄຳອະທິບາຍທີ່ດີທີ່ສຸດທີ່ພວກເຮົາ. ເມື່ອມີຂໍ້ມູນໃໝ່ເຂົ້າມາທີ່ທິດສະດີໜຶ່ງບໍ່ສາມາດອະທິບາຍໄດ້, ມັນອາດຈະຖືກປ່ຽນແປງ ຫຼື ຖືກແທນທີ່. ບາງຄັ້ງ, ນັກວິທະຍາສາດຈະພະຍາຍາມປັບປຸງທິດສະດີແທນທີ່ຈະປະຖິ້ມມັນ.

ວິທະຍາສາດແມ່ນວິທີທາງໃນການໄດ້ມາເຊິ່ງຄວາມຮູ້ໂດຍການກວດສອບ ແລະ ລຶບລ້າງແນວຄວາມຄິດທີ່ບໍ່ເປັນຄວາມຈິງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.

ນັກວິທະຍາສາດຈະຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວັງຢ່າງຍິ່ງເພື່ອໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າຄຳອະທິບາຍຂອງພວກເຂົາສອດຄ່ອງກັບສິ່ງທີ່ພວກເຂົາສັງເກດ ແລະ ວັດແທກໄດ້. ພວກເຂົາມັກຈະແຂ່ງຂັນກັນເພື່ອຊອກຫາຄຳອະທິບາຍທີ່ດີກວ່າ. ຄຳອະທິບາຍໜຶ່ງອາດຟັງເບິ່ງໜ້າສົນໃຈ ຫຼື ຖືກໃຈ, ແຕ່ຖ້າມັນບໍ່ສອດຄ່ອງກັບສິ່ງທີ່ນັກວິທະຍາສາດຄົນອື່ນເຫັນ ແລະ ວັດແທກໄດ້ແທ້ໆ, ພວກເຂົາກໍຈະຊອກຫາອັນໃໝ່ທີ່ດີກວ່າ.

ກ່ອນທີ່ບົດຄວາມທາງວິທະຍາສາດຈະຖືກຕີພິມ, ນັກວິທະຍາສາດຄົນອື່ນຈະອ່ານມັນຢ່າງລະອຽດ. ພວກເຂົາຈະຕັດສິນວ່າຄຳອະທິບາຍນັ້ນມີເຫດຜົນໂດຍອີງໃສ່ຂໍ້ມູນຫຼືບໍ່. ຂະບວນການນີ້ເອີ້ນວ່າ “ການກວດສອບໂດຍຜູ້ຊ່ຽວຊານ” (Peer review). ຫຼັງຈາກບົດຄວາມຖືກຕີພິມແລ້ວ, ນັກວິທະຍາສາດຄົນອື່ນໆກໍຈະພະຍາຍາມທົດລອງ ຫຼື ສັງເກດຄືນໃໝ່ ເພື່ອເບິ່ງວ່າພວກເຂົາໄດ້ຮັບຜົນດຽວກັນຫຼືບໍ່. ການກວດສອບໂດຍຜູ້ຊ່ຽວຊານ ແລະ ການທົດລອງຊ້ຳແມ່ນກຸນແຈສຳຄັນໃນການເຮັດໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າຄວາມຮູ້ທາງວິທະຍາສາດນັ້ນຖືກຕ້ອງ.

ວິທະຍາສາດຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາສ້າງແບບຈຳລອງຂອງທຳມະຊາດ, ແບບຈຳລອງຂອງຈັກກະວານ, ແລະ ການແພດ. ມີວິທະຍາສາດຫຼາຍປະເພດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ແຕ່ລະປະເພດກໍມີຊື່ສະເພາະຂອງມັນ. ແນວໃດກໍຕາມ, ມັນເປັນສິ່ງສຳຄັນທີ່ຕ້ອງຈື່ໄວ້ວ່າ “ວິທະຍາສາດກ່າວວ່າ” ອາດຈະບໍ່ແມ່ນວິທີການເວົ້າທີ່ຖືກຕ້ອງສະເໝີໄປ. ວິທະຍາສາດແມ່ນຂະບວນການຄົ້ນພົບທີ່ຕໍ່ເນື່ອງ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການລວບລວມຂໍ້ເທັດຈິງ ແລະ ກົດເກນທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ຢ່າງຕາຍຕົວ.

ການຈຳລອງດ້ວຍຄອມພິວເຕີ: ສະແດງເຫດການໜຶ່ງໃນເຄື່ອງກວດຈັບ CMS ທີ່ Large Hadron Collider ເຊິ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງອະນຸພາກ Higgs boson ທີ່ອາດເປັນໄປໄດ້.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/