ນິທານປຣຳປຣາ (Mythology) ແມ່ນຫຍັງ?

ນິທານປຣຳປຣາ ຄືການລວບລວມເອົານິທານຕ່າງໆຂອງກຸ່ມຄົນໃດໜຶ່ງ ເຊິ່ງເປັນເລື່ອງລາວທີ່ເຂົາເຈົ້າເລົ່າຂານເພື່ອອະທິບາຍກ່ຽວກັບທຳມະຊາດ, ປະຫວັດສາດ, ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີຂອງເຂົາເຈົ້າ. ນອກຈາກນີ້, ຄຳວ່າ “ນິທານປຣຳປຣາ” ຍັງໝາຍເຖິງການສຶກສາເລື່ອງລາວເຫຼົ່ານີ້ອີກດ້ວຍ.

ຮູບແຕ້ມ “ໂອດິສຊີສ (Odysseus) ຜູ້ຖືກເອົາຊະນະດ້ວຍບົດເພງຂອງເດໂມໂດຄັສ (Demodocus)” ໂດຍ ຟຣານເຊສໂກ ຮາເຢສ (Francesco Hayez), ປີ 1813–15.

ບົດເພງພື້ນເມືອງແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ” (ປີ 1877) ເຊິ່ງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງນິທານປຣຳປຣາເລື່ອງກະສັດອາເທີ (Arthurian mythology).

ຮູບແກະສະຫຼັກນູນຕໍ່າແບບປັລໄມຣີນ (Palmyrenian relief)” ທີ່ພິພິທະພັນລູຟ (Louvre museum).

ສິລະປະດິຈິຕອນຮູບຈອກສັກສິດ (Holy Grail)” ເຊິ່ງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງນິທານປຣຳປຣາທາງສາສະໜາຄຣິດ.

ນິທານ ຄືເລື່ອງລາວທີ່ບໍ່ແມ່ນຄວາມຈິງ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ບາງສ່ວນຂອງນິທານອາດມີພື້ນຖານມາຈາກເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນຈິງ. ນິທານອາດມີມາແຕ່ດົນນານ ຫຼື ເປັນເລື່ອງໃໝ່ໆ ເຊັ່ນ: ນິທານຕົວເມືອງ (Urban myths). ເຮົາຮຽນຮູ້ເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ຈາກຄົນລຸ້ນກ່ອນທີ່ບອກເລົ່າສືບຕໍ່ກັນມາ. ໃນຂະນະທີ່ເລື່ອງລາວຖືກເລົ່າຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ, ມັນອາດຈະມີການປ່ຽນແປງໄປ. ຜູ້ຄົນອາດປ່ຽນແປງມັນໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ ຫຼື ເພື່ອໃຫ້ເລື່ອງລາວນັ້ນຕື່ນເຕັ້ນຂຶ້ນ. ທຸກວັດທະນະທຳລ້ວນມີນິທານເປັນຂອງຕົນເອງ ເຊັ່ນ: ເລື່ອງລາວຂອງເທບພະເຈົ້າ ແລະ ເທວະດາໃນກຣີກ ແລະ ໂຣມັນ.

ໃນອະດີດ, ຜູ້ຄົນຫຼາຍຄົນເຊື່ອໃນສັດ ແລະ ເທບພະເຈົ້າໃນນິທານ. ສັດ ຫຼື ເທບພະເຈົ້າເຫຼົ່ານີ້ມັກຈະມີອຳນາດເໜືອຊີວິດມະນຸດ ຫຼື ທຳມະຊາດ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ເຊອຸດ (Zeus) ເທບພະເຈົ້າກຣີກ ຄວບຄຸມຟ້າຜ່າ ແລະ ພະຍຸ, ລາວຈະສ້າງພະຍຸຂຶ້ນເພື່ອສະແດງຄວາມໂກດຮ້າຍ. ໃນນິທານຮິນດູ, ຟ້າຮ້ອງຖືກເບິ່ງວ່າເປັນຄວາມໂກດຮ້າຍຂອງພຣະອິນ (Indra), ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໝູ່ເທບພະເຈົ້າ, ອາວຸດທີ່ມີພະລັງຂອງພຣະອົງຄື “ວັດຊິຣະ” (Vajra) ຫຼື ສາຍຟ້າ, ເຊິ່ງກ່າວວ່າບໍ່ມີໃຜສາມາດລອດພົ້ນຈາກການໂຈມຕີຂອງມັນໄດ້. ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງຄື ອາຕູມ (Atum), ເທບພະເຈົ້າອີຢິບ ທີ່ເຊື່ອກັນວ່າເປັນຜູ້ສ້າງທຸກສິ່ງໃນໂລກ.

ນິທານກ່ຽວກັບຫຍັງ?

ທຸກວັດທະນະທຳໄດ້ສ້າງນິທານຂອງຕົນເອງຂຶ້ນມາຕາມການເວລາ. ນິທານປຣຳປຣາລວມມີເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບປະຫວັດສາດ, ສາສະໜາ, ແລະ ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງໂລກ, ລວມທັງເລື່ອງວີລະບຸລຸດໃນຕຳນານ. ເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ມີພະລັງທາງສັນຍາລັກຢ່າງສູງ, ເຊິ່ງເປັນເຫດຜົນຫຼັກທີ່ເຮັດໃຫ້ມັນຍັງຄົງຢູ່ໄດ້ດົນນານ, ບາງຄັ້ງກໍຫຼາຍພັນປີ.

ຕົວລະຄອນຫຼັກໃນນິທານມັກຈະເປັນເທບພະເຈົ້າ, ເຄິ່ງເທບ ຫຼື ມະນຸດທີ່ມີພະລັງພິເສດ. ສ່ວນ “ຕຳນານ” (Legends) ມັກຈະເນັ້ນໃສ່ມະນຸດເປັນຕົວລະຄອນຫຼັກ. ແຕ່ກໍມີຫຼາຍເລື່ອງທີ່ປະສົມປະສານກັນ ເຊັ່ນ: ອີລຽດ (Iliad), ໂອດິສຊີ (Odyssey), ແລະ ເອນີອິດ (Aeneid). ບັນດາກະສັດ ແລະ ນັກບວດມັກຈະສະໜັບສະໜູນນິທານເຫຼົ່ານີ້ ເພາະມັນມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງກັບສາສະໜາຢ່າງໃກ້ຊິດ. ໃນຄວາມເປັນຈິງ, ຫຼາຍສັງຄົມເບິ່ງນິທານ, ຕຳນານ, ແລະ ປະຫວັດສາດເປັນເລື່ອງຈິງທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອະດີດອັນໄກພົ້ນ.

ນິທານການສ້າງໂລກ

ນິທານການສ້າງໂລກ (Creation myths) ບອກເລົ່າກ່ຽວກັບວິທີການທີ່ໂລກຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນຍຸກບູຮານ. ນິທານອື່ນໆອະທິບາຍເຖິງທີ່ມາຂອງຮີດຄອງປະເພນີ ແລະ ຂໍ້ຫ້າມຕ່າງໆ. ສ່ວນ “ນິທານພື້ນບ້ານ” (Folktales) ແມ່ນແຕກຕ່າງອອກໄປ ເພາະຜູ້ເລົ່າບໍ່ໄດ້ເຊື່ອວ່າເປັນເລື່ອງຈິງ. ແຕ່ໃນບາງຄັ້ງ, ເມື່ອເລື່ອງລາວເດີນທາງໄປສູ່ລະວັດທະນະທຳອື່ນ ຫຼື ຄວາມເຊື່ອປ່ຽນໄປ, ນິທານອາດກາຍເປັນນິທານພື້ນບ້ານໄດ້.

ນິທານການສ້າງໂລກອະທິບາຍຄວາມເຊື່ອ “ທາງການ” ກ່ຽວກັບການເກີດຂຶ້ນຂອງໂລກ ເຊິ່ງແຕກຕ່າງກັນໄປໃນແຕ່ລະສັງຄົມ. ໃນໄລຍະ 300 ປີທີ່ຜ່ານມາ, ວິທະຍາສາດໄດ້ພັດທະນາຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນເລີ່ມຕັ້ງຄຳຖາມກ່ຽວກັບອິດທິພົນຂອງນິທານທີ່ມີຕໍ່ຄວາມຄິດຂອງມະນຸດ.

ນັກປະຫວັດສາດເບິ່ງນິທານແນວໃດ?

ນັກປະຫວັດສາດມັກຈະເບິ່ງວ່າ ນິທານກ່ຽວຂ້ອງກັບເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນຈິງ. ເຫດການເຫຼົ່ານີ້ອາດໄດ້ຮັບຄວາມໝາຍທາງສັນຍາລັກທີ່ເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນຕາມການເວລາ, ຫຼື ອາດຖືກປ່ຽນແປງ, ຍົກຍ້າຍເວລາ, ສະຖານທີ່, ຫຼື ແມ່ນແຕ່ປີ້ນກັບເລື່ອງລາວ.

ຈິນຕະນາການເຖິງເສັ້ນຊື່ເສັ້ນໜຶ່ງ: ປາຍດ້ານໜຶ່ງຄືການບັນຍາຍເຫດການທີ່ເປັນຈິງ ແລະ ລຽບງ່າຍ, ສ່ວນອີກປາຍດ້ານໜຶ່ງຄືເລື່ອງ “ນິທານປຣຳປຣາ”. ເມື່ອເຫດການເຄື່ອນທີ່ໄປສູ່ປາຍນິທານ, ຄວາມຄິດ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກຂອງຜູ້ຄົນກໍຈະປ່ຽນແປງໄປ. ເຫດການອາດມີຄວາມສຳຄັນໃນທາງປະຫວັດສາດຫຼາຍຂຶ້ນ ແຕ່ “ຂໍ້ເທັດຈິງ” ຕົວຈິງກັບມີຄວາມສຳຄັນໜ້ອຍລົງ. ເມື່ອເລື່ອງລາວໄປເຖິງປາຍນິທານ, ມັນກໍຈະ “ມີຊີວິດເປັນຂອງຕົນເອງ” ແລະ ຂໍ້ເທັດຈິງເດີມໆກໍເກືອບຈະບໍ່ມີຄວາມໝາຍອີກຕໍ່ໄປ.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/