ສາສະໜາ ເຊັນ (Zen) ແມ່ນສາສະໜາແນວໃດ?

ເຊັນ ເປັນສາຂາພິເສດຂອງພຸດທະສາສະໜາ ມະຫາຍານ ເຊິ່ງມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກປະເທດຈີນ. ພຸດທະສາສະໜາໄດ້ເຂົ້າມາສູ່ປະເທດຈີນຈາກປະເທດອິນເດຍ ໂດຍການນຳພາຂອງບຸກຄົນທີ່ຊື່ວ່າ ໂພທິທຳ (Bodhidharma). ເຊັນໄດ້ເລີ່ມຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ເປັນທີ່ນິຍົມໃນປະເທດຈີນປະມານສະຕະວັດທີ 6. ຈາກປະເທດຈີນ, ມັນກໍໄດ້ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປສູ່ປະເທດອື່ນໆ ເຊັ່ນ: ຫວຽດນາມ, ເກົາຫຼີ ແລະ ຍີ່ປຸ່ນ.

ຄຳວ່າ “ເຊັນ” (Zen) ມາຈາກພາສາຍີ່ປຸ່ນ. ມັນເປັນຄຳແປຂອງຄຳໃນພາສາຈີນທີ່ວ່າ “ຊານ” (Chán) ເຊິ່ງໝາຍຄວາມວ່າ “ການນັ່ງສະມາທິ”.

ເຊັນໃຊ້ການນັ່ງສະມາທິເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ຄົນເຂົ້າໃຈສິ່ງຕ່າງໆໄດ້ຫຼາຍກວ່າພຽງແຕ່ການໃຊ້ຄວາມຄິດ. ເປົ້າໝາຍສູງສຸດຂອງເຊັນຄືການບັນລຸ “ຊາໂຕຣິ” (satori). ຄຳຍີ່ປຸ່ນນີ້ໝາຍເຖິງ “ການຕື່ນຮູ້” ຫຼື ການເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງໃນທັນທີ. ການຝຶກຝົນເຊັນຍັງລວມເຖິງການໃຊ້ປະລິສະນາທຳທີ່ເອີ້ນວ່າ “ໂກອານ” (Koans). ໂກອານຖືກອອກແບບມາເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ຄົນຄິດໃນມຸມໃໝ່ໆ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ໃຊ້ເຫດຜົນໃນຊີວິດປະຈຳວັນ. ສະຖານທີ່ດັ້ງເດີມສຳລັບການຮຽນຮູ້ເຊັນໃນປະເທດຍີ່ປຸ່ນຄື ວັດເຊັນ (Zen monastery).

ວິທີທີ່ເຊັນແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວໂລກ

ຄູສອນເຊັນຊາວຢີ່ປຸ່ນ ເຊັ່ນ: ດີ. ທີ. ຊູຊູກິ (D. T. Suzuki) ໄດ້ມີບົດບາດສຳຄັນໃນການເຮັດໃຫ້ເຊັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນໂລກຕາເວັນຕົກ. ຊູຊູກິໄດ້ໃຊ້ເວລາຫຼາຍກວ່າ 50 ປີ ໃນການຂຽນປຶ້ມກ່ຽວກັບເຊັນເປັນພາສາອັງກິດ. ໃນຊ່ວງປີ 1960, ຜູ້ຄົນໃນລັດຄາລິຟໍເນຍ ເຊັ່ນ: ອັລດັສ ຮັກສລີ (Aldous Huxley) ແລະ ອາລັນ ວັອດສ໌ (Alan Watts) ກໍໄດ້ຊ່ວຍເຜີຍແຜ່ແນວຄິດແບບເຊັນ. ຈາກນັ້ນ, ເຊັນກໍໄດ້ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປສູ່ຫຼາຍພາກສ່ວນຂອງໂລກຕາເວັນຕົກ.

ໃນປັດຈຸບັນ, ເຊັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີຢູ່ນອກປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ຈີນ. ມີສູນຝຶກເຊັນຫຼາຍແຫ່ງໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ ແລະ ຢູໂຣບ.

ເຊັນ ແລະ ຮູບແບບການອອກແບບ

ເຊັນຍັງມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຮູບແບບການອອກແບບບາງຢ່າງ, ເຊັ່ນ: “ມິນິມອລລິຊຶມ” (Minimalism) ຫຼື ການອອກແບບແບບລຽບງ່າຍ. ຮູບແບບນີ້ສຸມໃສ່ຄວາມລຽບງ່າຍ ແລະ ການໃຊ້ພຽງແຕ່ສິ່ງທີ່ຈຳເປັນເທົ່ານັ້ນ. ສວນຍີ່ປຸ່ນທີ່ສວຍງາມຢູ່ຕາມວັດເຊັນໃນປະເທດຍີ່ປຸ່ນ ເປັນຕົວຢ່າງທີ່ດີຂອງການອອກແບບແບບນີ້, ເຊິ່ງມັກຈະຖືກເອີ້ນວ່າ “ສວນຫີນເຊັນ”. ເຖິງແມ່ນວ່າສວນເຫຼົ່ານີ້ຈະສະແດງອອກເຖິງຮູບແບບຄວາມລຽບງ່າຍຂອງເຊັນ, ແຕ່ມັນກໍບໍ່ແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງໂດຍກົງຂອງຄຳສອນທາງພຸດທະສາສະໜາເຊັນ.

ພຸດທະສາສະໜາ (Buddhism)

ຄຳສັບພື້ນຖານ (Basic terms)

• ໄຕຣຣັດ (Three Jewels): ພຣະພຸດ, ພຣະທຳ, ພຣະສົງ
• ອະລິຍະສັດ 4 (Four Noble Truths): ຄວາມຈິງອັນປະເສີດ 4 ປະການ
  • ທຸກຂະ (Dukkha): ຄວາມທຸກ, ຄວາມບໍ່ສະບາຍກາຍບໍ່ສະບາຍໃຈ
  • ສະມຸດທະຍະ (Samudaya): ເຫດແຫ່ງຄວາມທຸກ (ຕັນຫາ)
  • ນິໂຣທະ (Nirodha): ຄວາມດັບທຸກ
  • ມັກຄະ (Marga): ຫົນທາງໄປສູ່ຄວາມດັບທຸກ
• ມັກ 8 (Noble Eightfold Path): ອະລິຍະມັກມີອົງ 8
• ພຸດທະພາວະ (Buddhahood): ສະພາວະແຫ່ງຄວາມເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ
• ການຕື່ນຮູ້ (Enlightenment): ການບັນລຸທຳ, ຄວາມສະຫວ່າງທາງປັນຍາ
• ນິພານ (Nirvana): ການດັບກິເລດ ແລະ ກອງທຸກທັງປວງ

ບຸກຄົນ (People)

• ພຣະໂຄດົມພຸດທະເຈົ້າ (Gautama Buddha): ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ
• ດາໄລ ລາມະ (Dalai Lama): ຜູ້ນຳທາງຈິດວິນຍານຂອງພຸດທະສາສະໜາທິເບດ
• ພຣະໂພທິສັດ (Bodhisattva): ຜູ້ທີ່ບຳເພັນບາຣີເພື່ອຈະຕັດສະຮູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ
• ພຣະສົງ (Sangha): ໝູ່ຄະນະຂອງພຣະພິກຂຸສົງ ຫຼື ສາວົກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ

ນິກາຍ (Schools)

• ເຖຣະວາດ (Theravada): ນິກາຍຝ່າຍໃຕ້ (ເນັ້ນຄຳສອນດັ້ງເດີມ)
• ມະຫາຍານ (Mahayana): ນິກາຍຝ່າຍເໜືອ
• ເຊັນ (Zen): ນິກາຍທີ່ເນັ້ນການນັ່ງສະມາທິ (ສາຂາໜຶ່ງຂອງມະຫາຍານ)
• ວັດຊະຍານ (Vajrayana): ນິກາຍທີ່ເນັ້ນຕັນຕຣະ (ພຸດທະສາສະໜາທິເບດ)
  • ນິກາຍຍ່ອຍໃນທິເບດ: ນິງມາ (Nyingma), ກາກຢູ (Kagyu), ສັກຢາ (Sakya), ເກລຸກ (Gelug)

ການປະຕິບັດ (Practices)

• ສຶກສາພຣະທຳ (Study Dharma): ການຮຽນຮູ້ຄຳສອນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ
• ການນັ່ງສະມາທິ (Meditation): ການຝຶກຈິດໃຫ້ສະຫງົບ ແລະ ມີສະຕິ
• ເມດຕາ (Metta): ຄວາມຮັກທີ່ປາດຖະໜາໃຫ້ຜູ້ອື່ນມີຄວາມສຸກ

禪 “Zen”, ຂຽນດ້ວຍຕົວອັກສອນຈີນ

ໂພທິທຳ

ຜູ້ປະຕິບັດ Zen ໃນປັດຈຸບັນ.

ວັດເຊນ, ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: ຈາກເວັບໄຊ https://www.kiddle.co/