ເຕັກໂນໂລຊີສ້າງໂລກຂອງພວກເຮົາແນວໃດ?

ບົດຄວາມຫຼັກ: ເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ສັງຄົມ

ເຕັກໂນໂລຊີແມ່ນເຫດຜົນຫຼັກທີ່ພາໃຫ້ເກີດການເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດໃນໄລຍະຍາວ. ໃນອະດີດ, ການໃຫ້ໄດ້ມາເຊິ່ງພະລັງງານພຽງພໍນັ້ນເປັນເລື່ອງຍາກ, ແຕ່ເຕັກໂນໂລຊີໃໝ່ໆ ຊ່ວຍໃຫ້ມະນຸດສາມາດຫາພະລັງງານໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ. ໄຟເຮັດໃຫ້ອາຫານຫຼາກຫຼາຍຊະນິດກິນໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ ແລະ ຊ່ວຍໃນການຫຼອມໂລຫະເພື່ອເຮັດເຄື່ອງມື. ຈາກນັ້ນ, ການເຮັດກະສິກຳເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນຕັ້ງຖິ່ນຖານໄດ້, ຈົນກາຍເປັນສັງຄົມທີ່ຊັບຊ້ອນ ແລະ ມີເມືອງໃຫຍ່ເກີດຂຶ້ນ.

ເຕັກໂນໂລຊີເຮັດໃຫ້ຊີວິດການເປັນຢູ່ດີຂຶ້ນໃນຫຼາຍດ້ານ ເຊັ່ນ: ຄວາມສະດວກສະບາຍ, ຄຸນນະພາບຊີວິດ ແລະ ຄວາມກ້າວໜ້າທາງການແພດ. ແຕ່ມັນກໍສາມາດເຮັດໃຫ້ເກີດບັນຫາໄດ້ເຊັ່ນກັນ ເຊັ່ນ: ການປ່ຽນແປງໂຄງສ້າງທາງສັງຄົມ ແລະ ບັນຫາມົນລະພິດ.

ໃນຊຸມປີມໍ່ໆມານີ້, ສື່ສັງຄົມອອນລາຍ (Social media) ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຢ່າງສູງ ເຊິ່ງສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ປະຊາທິປະໄຕ, ເສດຖະກິດ ແລະ ຊີວິດສັງຄົມ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ອິນເຕີເນັດຖືກເບິ່ງວ່າເປັນຊ່ອງທາງໃນການແບ່ງປັນຄວາມຮູ້ ແລະ ການສຶກສາ, ແຕ່ໃນປັດຈຸບັນ ຜູ້ຄົນກໍເລີ່ມສຶກສາເຖິງຜົນກະທົບທາງລົບຂອງມັນນຳອີກ ເຊັ່ນ: ຂໍ້ມູນທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງ (Fake news) ແລະ ການໂຕ້ຖຽງກັນທາງອອນລາຍ. ນັບຕັ້ງແຕ່ຊຸມປີ 1970 ເປັນຕົ້ນມາ, ຜູ້ຄົນມີຄວາມກັງວົນກ່ຽວກັບຜົນກະທົບຂອງເຕັກໂນໂລຊີຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມີການລົງທຶນໃນພະລັງງານສະອາດ ເຊັ່ນ: ພະລັງງານແສງຕາເວັນ ແລະ ພະລັງງານລົມຫຼາຍຂຶ້ນ.

ຜົນກະທົບທາງສັງຄົມຂອງເຕັກໂນໂລຊີ

ວຽກເຮັດງານທຳ ແລະ ລະບົບອັດຕະໂນມັດ (Jobs and Automation)

ເຕັກໂນໂລຊີຊ່ວຍໃຫ້ມະນຸດຜະລິດໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນສະເໝີ. ເຄື່ອງຈັກອາດຈະມາແທນທີ່ວຽກງານບາງຢ່າງ, ໂດຍສະເພາະໃນວຽກກະສິກຳ, ແຕ່ມັນກໍສ້າງວຽກງານໃໝ່ໆ ທີ່ມັກຈະມີລາຍໄດ້ດີກວ່າຂຶ້ນມາທົດແທນ. ການສຶກສາພົບວ່າ ຄອມພິວເຕີບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດການຫວ່າງງານໃນໄລຍະຍາວຫຼາຍເທົ່າໃດ. ສຳລັບປັນຍາປະດິດ (AI) ນັ້ນຍັງເປັນເລື່ອງໃໝ່ ເຊິ່ງນັກຊ່ຽວຊານກຳລັງຖົກຖຽງກັນວ່າ ມັນຈະໄປໃນທິດທາງດຽວກັນຫຼືບໍ່? ບາງຄົນຄາດການວ່າ AI ຈະມາແທນທີ່ວຽກງານຫຼາຍຢ່າງ ແຕ່ກໍຈະສ້າງວຽກງານໃໝ່ໆ ຂຶ້ນມາເຊັ່ນກັນ.

ຄວາມປອດໄພອອນລາຍ ແລະ ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ (Online Safety and Privacy)

ເມື່ອພວກເຮົາໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີຫຼາຍຂຶ້ນ, ຄວາມປອດໄພ ແລະ ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວຈຶ່ງກາຍເປັນເລື່ອງສຳຄັນ. ຜູ້ຄົນຫຼາຍພັນລ້ານຄົນໃຊ້ວິທີການຊຳລະເງິນອອນລາຍ ເຊິ່ງຊ່ວຍໃຫ້ການໂອນເງິນມີຄວາມປອດໄພ. ແຕ່ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ພວກອາດຊະຍາກໍຍັງພະຍາຍາມລະເມີດຄວາມປອດໄພຢູ່ເລື້ອຍໆ, ດັ່ງນັ້ນ ການປົກປ້ອງຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວທາງອອນລາຍຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ສຳຄັນຫຼາຍ.

ເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ (Technology and the Environment)

ເຕັກໂນໂລຊີສາມາດຊ່ວຍເຫຼືອ ຫຼື ທຳລາຍສິ່ງແວດລ້ອມໄດ້. ເຕັກໂນໂລຊີດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມມີເປົ້າໝາຍເພື່ອແກ້ໄຂ ຫຼື ປ້ອງກັນຄວາມເສຍຫາຍ ເຊັ່ນ: ການຢຸດຕິການປ່ອຍມົນລະພິດ, ການນຳຂີ້ເຫຍື້ອມາໃຊ້ໃໝ່ (Recycle) ແລະ ການຟື້ນຟູປ່າໄມ້. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ເຕັກໂນໂລຊີກໍເປັນຕົ້ນເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ການປ່ອຍກ໊າຊເຮືອນແກ້ວ (Greenhouse gases) ເພີ່ມຂຶ້ນ ເຊິ່ງກໍ່ໃຫ້ເກີດພາວະໂລກຮ້ອນ ແລະ ການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບພູມອາກາດ.

ຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບມົນລະພິດ (Understanding Pollution)

ມົນລະພິດໝາຍເຖິງສິ່ງທີ່ເປັນອັນຕະລາຍທີ່ປົນເປື້ອນຢູ່ໃນສິ່ງແວດລ້ອມ ເຊິ່ງສາມາດສົ່ງຜົນກະທົບທີ່ບໍ່ດີໄດ້. ແມ່ນແຕ່ອາລິຍະທຳບູຮານ ເຊັ່ນ: ອານາຈັກອິນຄາ ກໍເຄີຍສ້າງມົນລະພິດບາງຢ່າງ ເຊັ່ນ: ການປ່ອຍສານຕະກົ່ວສູ່ອາກາດໃນລະຫວ່າງການຫຼອມໂລຫະ.

ການຄິດເຖິງຈຸດປະສົງຂອງເຕັກໂນໂລຊີ

ບົດຄວາມຫຼັກ: ປັດຊະຍາຂອງເຕັກໂນໂລຊີ

ປັດຊະຍາຂອງເຕັກໂນໂລຊີສຳຫຼວດວິທີທີ່ພວກເຮົາອອກແບບສິ່ງຕ່າງໆ. ມັນຍັງເບິ່ງວ່າສິ່ງປະດິດເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມໝາຍແນວໃດຕໍ່ພວກເຮົາ. ສາຂານີ້ເຕີບໂຕຂຶ້ນຫຼາຍນັບຕັ້ງແຕ່ຊຸມປີ 1970. ມັນຖາມວ່າເຕັກໂນໂລຊີສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສັງຄົມ ແລະ ວັດທະນະທຳແນວໃດ.

ນັກຄິດບາງຄົນເຫັນວ່າເຕັກໂນໂລຊີເປັນການຂະຫຍາຍຄວາມສາມາດຂອງມະນຸດ. ຄົນອື່ນເຊື່ອວ່າມັນສາມາດຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອຄວບຄຸມຜູ້ຄົນ. ໃນປັດຈຸບັນ, ພວກເຮົາຄິດກ່ຽວກັບວິທີທີ່ມະນຸດຈະດຳລົງຊີວິດຮ່ວມກັບເຕັກໂນໂລຊີໄດ້ດີ.

ບາງຄົນເຊື່ອວ່າເຕັກໂນໂລຊີເຮັດໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງທາງສັງຄົມທີ່ບໍ່ສາມາດຢຸດໄດ້. ຄົນອື່ນໂຕ້ແຍ້ງວ່າຄ່ານິຍົມ ແລະ ກົດໝາຍຂອງພວກເຮົາຕ່າງຫາກທີ່ເປັນຜູ້ກຳນົດທິດທາງຂອງເຕັກໂນໂລຊີ. ການສຶກສາສະໄໝໃໝ່ເບິ່ງວ່າເຕັກໂນໂລຊີ, ຜູ້ຄົນ ແລະ ແນວຄວາມຄິດເຮັດວຽກຮ່ວມກັນແນວໃດ. ພວກເຂົາພິຈາລະນາເຖິງທາງເລືອກຕ່າງໆທີ່ພວກເຮົາຕັດສິນໃຈໃນເວລາສ້າງເຕັກໂນໂລຊີ.

ນັກວິຈານບາງຄົນກັງວົນວ່າການໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບເຕັກໂນໂລຊີຫຼາຍເກີນໄປອາດຈະທຳລາຍພາກສ່ວນອື່ນໆຂອງວັດທະນະທຳ. ພວກເຂົາສະເໜີວ່າເຕັກໂນໂລຊີອາດຈະລົບກວນອິດສະລະພາບ ແລະ ສະຫວັດດີການຂອງພວກເຮົາ.

ການເລືອກທາງຈັນຍາບັນກັບເຕັກໂນໂລຊີ

ບົດຄວາມຫຼັກ: ຈັນຍາບັນຂອງເຕັກໂນໂລຊີ

ຈັນຍາບັນຂອງເຕັກໂນໂລຊີເບິ່ງວິທີການນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີໃນທາງທີ່ຖືກ ແລະ ຜິດ. ມັນສຳຫຼວດວິທີການປ້ອງກັນຜົນກະທົບທີ່ບໍ່ດີຈາກສິ່ງປະດິດໃໝ່ໆ. ມີຄຳຖາມທາງຈັນຍາບັນຫຼາຍຢ່າງກ່ຽວກັບເຕັກໂນໂລຊີ. ເຫຼົ່ານີ້ມີຕັ້ງແຕ່ວິທີການນຳໃຊ້ຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຈົນເຖິງບົດບາດຂອງມັນໃນສັງຄົມ.

ການໂຕ້ວາທີທີ່ສຳຄັນລວມມີ ສິ່ງມີຊີວິດທີ່ຖືກດັດແປງພັນທຸກຳ. ຜູ້ຄົນຍັງໂຕ້ວາທີກ່ຽວກັບການໃຊ້ຫຸ່ນຍົນທະຫານ ແລະ ຄວາມຍຸຕິທຳໃນຄວາມລຳອຽງຂອງສູດຄິດໄລ່ (Algorithmic bias). ການຮັບປະກັນໃຫ້ປັນຍາປະດິດ (AI) ປະຕິບັດຕາມຄຸນຄ່າຂອງມະນຸດ ເປັນອີກຫົວຂໍ້ສຳຄັນ.

ສາຂານີ້ລວມມີ ຊີວະຈັນຍາບັນ (Bioethics) ເຊິ່ງກວມເອົາການໂຄລນມິງ ແລະ ວິສະວະກຳພັນທຸກຳ. ຈັນຍາບັນດ້ານຄອມພິວເຕີເນັ້ນໃສ່ບັນຫາການຄິດໄລ່. ຈັນຍາບັນໄຊເບີ (Cyberethics) ຈັດການກັບຫົວຂໍ້ອິນເຕີເນັດ ເຊັ່ນ ລິຂະສິດ ແລະ ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ. ນາໂນຈັນຍາບັນ (Nanoethics) ເບິ່ງການປ່ຽນແປງວັດຖຸໃນລະດັບນ້ອຍ. ຈັນຍາບັນດ້ານວິສະວະກຳແນະນຳວິສະວະກອນໃນຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງພວກເຂົາ.

ສ່ວນທີ່ສຳຄັນຂອງຈັນຍາບັນເຕັກໂນໂລຊີແມ່ນກ່ຽວກັບຈັນຍາບັນຂອງປັນຍາປະດິດ. ນີ້ລວມເຖິງຈັນຍາບັນຫຸ່ນຍົນ (Robot ethics) ເຊິ່ງພິຈາລະນາວິທີທີ່ພວກເຮົາອອກແບບ ແລະ ປະຕິບັດຕໍ່ຫຸ່ນຍົນ. ຈັນຍາບັນເຄື່ອງຈັກ (Machine ethics) ເນັ້ນໃສ່ການຮັບປະກັນໃຫ້ AI ປະຕິບັດຕົນຢ່າງມີຈັນຍາບັນ. ສິ່ງທ້າທາຍສຳຄັນແມ່ນການເຮັດໃຫ້ AI ສອດຄ່ອງກັບເປົ້າໝາຍຂອງພວກເຮົາ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມບໍ່ຍຸຕິທຳໃນການຕັດສິນໃຈ. ຜູ້ຊ່ຽວຊານບາງຄົນເຕືອນກ່ຽວກັບຄວາມສ່ຽງຂອງ AI ທີ່ຊົງພະລັງ. ພວກເຂົາສະເໜີວິທີການຄວບຄຸມຄວາມສາມາດຂອງ AI.

ສາຂາທາງຈັນຍາບັນອື່ນໆກໍຈັດການກັບເຕັກໂນໂລຊີເຊັ່ນກັນ. ເຫຼົ່ານີ້ລວມມີ ຈັນຍາບັນທາງທະຫານ ແລະ ຈັນຍາບັນດ້ານສື່ມວນຊົນ.