ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ແລະ ປັນຍາປະດິດ (AI): ກົນໄກຂັບເຄື່ອນໂລກຍຸກດິຈິຕອນ

ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ (Information Technology ຫຼື IT) ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ປັນຍາປະດິດ (Artificial Intelligence ຫຼື AI) ໄດ້ກາຍເປັນໂຄງສ້າງພື້ນຖານໃໝ່ທີ່ມີອິດທິພົນຕໍ່ທຸກຂະແໜງການໃນໂລກຍຸກປັດຈຸບັນ. AI ບໍ່ໄດ້ເປັນພຽງແຕ່ເຄື່ອງມືຊ່ວຍວຽກທົ່ວໄປ, ແຕ່ໄດ້ວິວັດທະນາການໄປເປັນລະບົບອັດສະລິຍະທີ່ສາມາດວິເຄາະຂໍ້ມູນຂະໜາດຍັກ (Big Data), ຕັດສິນໃຈ ແລະ ຮຽນຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ. ບົດຄວາມສະບັບນີ້ມີຈຸດປະສົງເພື່ອສຶກສາບົດບາດຂອງ IT ແລະ AI ໃນລະດັບສາກົນ ພ້ອມທັງວິເຄາະໂອກາດ ແລະ ສິ່ງທ້າທາຍໃນການນຳເຕັກໂນໂລຊີເຫຼົ່ານີ້ມາປັບໃຊ້ເພື່ອພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມດິຈິຕອນ ຢູ່ ສປປ ລາວ.

ພວກເຮົາພວມຢູ່ໃນຍຸກປະຕິວັດອຸດສາຫະກຳຄັ້ງທີ 4 (Industry 4.0) ເຊິ່ງມີເຕັກໂນໂລຊີດິຈິຕອນເປັນຕົວນຳພາ. ໃນໄລຍະບໍ່ກີ່ປີຜ່ານມາ, ໂລກໄດ້ເຫັນການເຕີບໂຕແບບກ້າວກະໂດດຂອງ Generative AI (ເຊັ່ນ ລະບົບຖາມ-ຕອບອັດສະລິຍະ ແລະ ເຄື່ອງມືສ້າງສື່ຕ່າງໆ) ເຊິ່ງໄດ້ປ່ຽນແປງວິທີການເຮັດວຽກ, ການສຶກສາ ແລະ ການດຳເນີນທຸລະກິດໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ສໍາລັບປະເທດກຳລັງພັດທະນາ, ການເຂົ້າເຖິງ ແລະ ການນຳໃຊ້ IT/AI ຢ່າງຖືກທິດທາງ ຈະເປັນ “ທາງລັດ” (Leapfrogging) ທີ່ຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຄວາມເຫຼື່ອມລ້ຳ ແລະ ເລັ່ງລັດການພັດທະນາເສດຖະກິດໃຫ້ທັນກັບສາກົນ.

ການປະຍຸກໃຊ້ AI ໃນລະດັບສາກົນ (Global Examples)

ໃນບັນດາປະເທດຜູ້ນຳດ້ານເຕັກໂນໂລຊີ, AI ໄດ້ຖືກນຳໄປໃຊ້ແກ້ໄຂບັນຫາລະດັບໂຄງສ້າງຢ່າງເປັນຮູບປະທຳ:

• ດ້ານສາທາລະນະສຸກ (Healthtech): ໃນປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາ ແລະ ເອີຣົບ, ມີການນຳໃຊ້ AI ເຂົ້າມາຊ່ວຍແພດວິເຄາະພາບຟິມ X-ray ຫຼື MRI ເພື່ອກວດຫາຈຸລັງມະເຮັງໃນໄລຍະເລີ່ມຕົ້ນ ເຊິ່ງມີຄວາມຊັດເຈນສູງກວ່າການເບິ່ງດ້ວຍຕາເປົ່າ. ນອກຈາກນີ້, AI ຍັງຊ່ວຍໃນການຄົ້ນຄວ້າ ແລະ ຄິດຄົ້ນໂຄງສ້າງຢາໃໝ່ໆ ໃຫ້ສຳເລັດໄດ້ໃນເວລາບໍ່ກີ່ເດືອນ ຈາກທີ່ເຄີຍໃຊ້ເວລາເປັນສິບປີ.
• ດ້ານການຄົມມະນາຄົມ ແລະ ການຂົນສົ່ງ: ບໍລິສັດຍັກໃຫຍ່ໃນຈີນ ແລະ ອາເມລິກາ ໄດ້ພັດທະນາ “ລົດຍົນຂັບເຄື່ອນອັດຕະໂນມັດ” (Autonomous Vehicles) ໂດຍການໃຊ້ AI ປະມວນຜົນຂໍ້ມູນຈາກກ້ອງ ແລະ ເຊັນເຊີຮອບຄັນແບບລຽລໄທມ໌ (Real-time) ເພື່ອຄວບຄຸມການຂັບຂີ່ ເຊິ່ງເລີ່ມມີການນຳມາໃຊ້ເປັນລົດແທັກຊີໄຮ້ຄົນຂັບ (Robotaxi) ໃນບາງເມືອງໃຫຍ່ແລ້ວ.

ສະພາບການ ແລະ ຕົວຢ່າງການນຳໃຊ້ IT/AI ໃນ ສປປ ລາວ

ເຖິງວ່າ ສປປ ລາວ ຈະຢູ່ໃນໄລຍະເລີ່ມຕົ້ນຂອງການຫັນເປັນດິຈິຕອນ (Digital Transformation), ແຕ່ກໍມີຄວາມພະຍາຍາມ ແລະ ການຫັນປ່ຽນທີ່ໜ້າສົນໃຈໃນຫຼາຍຂະແໜງການ:

• ການບໍລິການພາກລັດ (E-Government): ປະຈຸບັນ, ພາກລັດຂອງລາວໄດ້ຫັນມາໃຊ້ລະບົບ IT ເຂົ້າມາຊ່ວຍໃນການບໍລິຫານ ແລະ ບໍລິການປະຊາຊົນຫຼາຍຂຶ້ນ ເຊັ່ນ: ລະບົບເກັບພາສີ-ອາກອນແບບດິຈິຕອນ, ການຊຳລະຄ່າທຳນຽມຕ່າງໆ ຜ່ານລະບົບທະນາຄານ, ແລະ ການພັດທະນາແອັບພລິເຄຊັນພາກລັດ ເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນຂັ້ນຕອນທີ່ຫຍຸ້ງຍາກ ແລະ ເພີ່ມຄວາມໂປ່ງໃສ.
• ດ້ານການເງິນ ແລະ ທຸລະກິດ (Fintech): ນີ້ຄືຂະແໜງການທີ່ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດໃນລາວ. ການນຳໃຊ້ລະບົບ Mobile Banking (ເຊັ່ນ BCEL One ແລະ ແອັບທະນາຄານອື່ນໆ) ພ້ອມກັບລະບົບ QR Code (LAO QR) ໄດ້ປ່ຽນແປງພຶດຕິກຳຂອງຄົນລາວໃຫ້ກ້າວສູ່ສັງຄົມໄຮ້ເງິນສົດ (Cashless Society) ຢ່າງວ່ອງໄວ. ໃນພາກທຸລະກິດ, ເລີ່ມມີການນຳໃຊ້ AI Chatbot ເຂົ້າມາຊ່ວຍຕອບລູກຄ້າ ແລະ ປິດການຂາຍໃນເພຈອອນລາຍຕະຫຼອດ 24 ຊົ່ວໂມງ.
• ການພັດທະນາພາສາລາວໃນລະບົບ AI: ມີການຮ່ວມມືລະຫວ່າງນັກພັດທະນາທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ອົງການສາກົນ ໃນການປ້ອນຂໍ້ມູນພາສາລາວເຂົ້າສູ່ລະບົບຖານຂໍ້ມູນລະດັບໂລກ (LLMs) ເຮັດໃຫ້ເຄື່ອງມື AI ໃນປັດຈຸບັນ ສາມາດເຂົ້າໃຈ, ແປພາສາ, ແລະ ຂຽນບົດຄວາມເປັນພາສາລາວໄດ້ມີປະສິດທິພາບກວ່າແຕ່ກ່ອນຫຼາຍ.

ຄວາມທ້າທາຍຂອງ ສປປ ລາວ (Challenges)

ການຈະກ້າວໄປພ້ອມກັບເຕັກໂນໂລຊີ AI, ລາວ ຍັງມີສິ່ງທ້າທາຍໃຫຍ່ທີ່ຕ້ອງແກ້ໄຂ:

1. ຊ່ອງຫວ່າງທາງດິຈິຕອນ (Digital Divide): ປະຊາຊົນໃນຕົວເມືອງ ແລະ ເຂດຫ່າງໄກສອກຫຼີກ ຍັງມີໂອກາດເຂົ້າເຖິງອິນເຕີເນັດຄວາມໄວສູງ ແລະ ອຸປະກອນສະມາດໂຟນ/ຄອມພິວເຕີ ທີ່ບໍ່ເທົ່າທຽມກັນ.
2. ການຂາດແຄນບຸກຄະລາກອນ (Skill Gap): ລາວ ຍັງຂາດແຄນນັກວິສະວະກອນຊອບແວ, ນັກວິທະຍາສາດຂໍ້ມູນ (Data Scientists) ແລະ ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານ AI ທີ່ຈະມາສ້າງນະວັດຕະກຳຂອງຕົນເອງ.
3. ຄວາມປອດໄພທາງໄຊເບີ (Cybersecurity): ເມື່ອຂໍ້ມູນທຸກຢ່າງຢູ່ເທິງໂລກອອນລາຍ, ຄວາມສ່ຽງເລື່ອງການຖືກແຮັກ (Hack), ຂໍ້ມູນຮົ່ວໄຫຼ ແລະ ບັນຫາມິດສາຊີບອອນລາຍ (Scammers) ກໍເພີ່ມຂຶ້ນ, ເຊິ່ງຕ້ອງມີກົດໝາຍ ແລະ ລະບົບປ້ອງກັນທີ່ເຂັ້ມງວດ.

ສະຫຼຸບ, ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ແລະ AI ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໄກຕົວ ຫຼື ເປັນພຽງກະແສຊົ່ວຄາວ, ແຕ່ມັນຄື “ເຄື່ອງຈັກຫຼັກ” ທີ່ຈະກຳນົດອະນາຄົດຂອງຊາດ. ສຳລັບ ສປປ ລາວ, ຫົວໃຈສຳຄັນບໍ່ແມ່ນການປະຕິເສດ ຫຼື ຢ້ານກົວວ່າ AI ຈະມາຍາດວຽກ, ແຕ່ແມ່ນການ “ກຽມພ້ອມຄົນລາວໃຫ້ໃຊ້ AI ໃຫ້ເປັນ”. ໂດຍການເລີ່ມຕົ້ນປະຕິຮູບການສຶກສາ, ສົ່ງເສີມທັກສະດິຈິຕອນ (Digital Literacy) ໃຫ້ແກ່ເດັກນ້ອຍ ແລະ ແຮງງານລາວ, ພ້ອມທັງພັດທະນາໂຄງສ້າງພື້ນຖານໃຫ້ທົ່ວເຖິງ ເພື່ອໃຫ້ລາວສາມາດນຳໃຊ້ພະລັງຂອງ AI ມາຂັບເຄື່ອນປະເທດຊາດໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ແລະ ຍືນຍົງໃນເວທີສາກົນ.