ສຳຫຼວດ Laopedia
Category: ວິທະຍາສາດສັງຄົມ
ເດັກ (ເດັກນ້ອຍ) ແມ່ນໃຜ?
ເດັກ (ເດັກນ້ອຍ) ແມ່ນບຸກຄົນ (person) ທີ່ຍັງບໍ່ທັນເຕີບໃຫຍ່ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ (adult). ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ໝາຍເຖິງຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນເຂົ້າສູ່ວັຍຈະເລີນພັນ (puberty) ຫຼື ຍັງຢູ່ໃນຊ່ວງການຈະເລີນເຕີບໂຕ. ບາງຄັ້ງ, ເຖິງແມ່ນວ່າເດັກ (baby) ທີ່ຍັງຢູ່ໃນທ້ອງກໍຖືກເອີ້ນວ່າເດັກເຊັ່ນກັນ. ນອກຈາກນີ້, ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງສາມາດຖືກເອີ້ນວ່າເປັນ “ລູກ” ຂອງພໍ່ແມ່ໄດ້ ບໍ່ວ່າພວກເຂົາຈະມີອາຍຸເທົ່າໃດກໍຕາມ. ຄຳສັບອື່ນໆທີ່ໃຊ້ແທນຄຳວ່າ ‘ເດັກ’…
ຄອບຄົວ ແມ່ນຫຍັງ?
ຄອບຄົວ ແມ່ນກຸ່ມຄົນທີ່ມີຄວາມສຳພັນທາງສາຍເລືອດ ຫຼື ທາງກົດໝາຍຕໍ່ກັນ. ພວກເຂົາມັກຈະອາໄສຢູ່ຮ່ວມກັນ, ແບ່ງປັນຊັບພະຍາກອນ, ແລະ ໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ. ສະມາຊິກໃນຄອບຄົວອາດຈະມີຄວາມສຳພັນທາງພັນທຸກຳ (ເຊັ່ນ: ອ້າຍ ແລະ ເອື້ອຍນ້ອງ) ຫຼື ທາງກົດໝາຍ (ເຊັ່ນ: ຜ່ານການແຕ່ງງານ). ໃນຫຼາຍວັດທະນະທຳ, ສະມາຊິກໃນຄອບຄົວຈະໃຊ້ນາມສະກຸນດຽວກັນ. ຄອບຄົວມັກຈະຖືກເບິ່ງວ່າເປັນໜ່ວຍພື້ນຖານ…
ເສດຖະສາດຈຸລະພາກ ແມ່ນຫຍັງ?
ເສດຖະສາດຈຸລະພາກ ແມ່ນພາກສ່ວນໜຶ່ງຂອງເສດຖະສາດທີ່ເບິ່ງວ່າບຸກຄົນ ແລະ ທຸລະກິດມີການຕັດສິນໃຈແນວໃດ. ມັນສຶກສາວ່າພວກເຂົາຕັດສິນໃຈນຳໃຊ້ຊັບພະຍາກອນທີ່ມີຈຳກັດຂອງພວກເຂົາແນວໃດ. ມັນຍັງກວດສອບວ່າທາງເລືອກເຫຼົ່ານີ້ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ກັນແລະກັນແນວໃດ. ໃຫ້ຄິດວ່າມັນເປັນການສຶກສາສ່ວນນ້ອຍໆຂອງເສດຖະກິດ. ເສດຖະສາດຈຸລະພາກຊ່ວຍໃຫ້ພວກເຮົາເຂົ້າໃຈວ່າຕະຫຼາດເຮັດວຽກແນວໃດ, ຄືກັບຕະຫຼາດທີ່ຄຶກຄື້ນແຫ່ງນີ້ ຢູ່ນະຄອນ ເດລລີ, ປະເທດ ອິນເດຍ. ເສດຖະສາດຈຸລະພາກຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາເຂົ້າໃຈວິທີການເຮັດວຽກຂອງຕະຫຼາດ. ມັນສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າຜູ້ຊື້ ແລະ ຜູ້ຂາຍຕົກລົງລາຄາສິນຄ້າ ແລະ ການບໍລິການກັນແນວໃດ. ມັນຍັງອະທິບາຍວ່າຊັບພະຍາກອນຖືກແບ່ງປັນລະຫວ່າງການນຳໃຊ້ທີ່ແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ. ບາງຄັ້ງ, ຕະຫຼາດກໍເຮັດວຽກບໍ່ສົມບູນແບບ.…
ລາຄາແມ່ນຫຍັງ?
ເຈົ້າເຄີຍສົງໄສບໍ່ວ່າສິ່ງຂອງບາງຢ່າງມີລາຄາເທົ່າໃດ? ຄຳວ່າ “ເທົ່າໃດ” ນັ້ນເອງທີ່ເອີ້ນວ່າ ລາຄາ. ລາຄາບອກໃຫ້ເຮົາຮູ້ເຖິງຄຸນຄ່າຂອງສິນຄ້າ (ເຊັ່ນ: ຂອງຫຼິ້ນ ຫຼື ປຶ້ມ) ຫຼື ການບໍລິການ (ເຊັ່ນ: ການຕັດຜົມ ຫຼື ການນັ່ງລົດເມ). ປົກກະຕິແລ້ວ ເຮົາມັກຈະເວົ້າເຖິງລາຄາໃນຮູບແບບຂອງເງິນ. ລາຄາໝາກໄມ້ຢູ່ຕະຫຼາດໃນອິດສະຣາເອນ ລາຄາແມ່ນຫຍັງ? ລອງຈິນຕະນາການເຖິງຍຸກສະໄໝກ່ອນທີ່ຈະມີເງິນໃຊ້. ຄົນເຮົາຕ້ອງແລກປ່ຽນສິ່ງຂອງກັນໂດຍກົງ.…
Green Roofs: ປ່ຽນຫຼັງຄາຕຶກສູງ ໃຫ້ເປັນ “ປອດ” ແຫ່ງເມືອງໃຫຍ່
ໃນຍຸກທີ່ຕົວເມືອງຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ, ການຊອກຫາວິທີເຮັດໃຫ້ຊີວິດໃນເມືອງຍືນຍົງກາຍເປັນສິ່ງທ້າທາຍໃຫຍ່ທີ່ສຸດ. ແຕ່ສິ່ງໜຶ່ງທີ່ກຳລັງໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມໄປທົ່ວໂລກຄື “Green Roofs” ຫຼື “ຫຼັງຄາສີຂຽວ” — ການປ່ຽນດາດຟ້າ ຫຼື ຫຼັງຄາຕຶກ ໃຫ້ກາຍເປັນສວນທີ່ມີຊີວິດຊີວາ. 🌿 Green Roofs ຄືຫຍັງ? ມັນຄືການປູກພືດພັນທັນຍາຫານ ຫຼື ຕົ້ນໄມ້ໃສ່ເທິງຫຼັງຄາອາຄານທີ່ຜ່ານການກັນນ້ຳຢ່າງດີ. ຕັ້ງແຕ່ການປູກຫຍ້າງ່າຍໆ ໄປຈົນເຖິງສວນຜັກ, ດອກໄມ້…
ຖ້ຳກອງລໍ ແຂວງຄຳມ່ວນ: ສິ່ງມະຫັດສະຈັນທາງທຳມະຊາດ ແລະ ເສັ້ນທາງຜະຈົນໄພລອດຖ້ຳທີ່ຍາວທີ່ສຸດໃນອາຊີ
ຫາກຄວາມງົດງາມຂອງຫຼວງພະບາງ ຫຼື ພະທາດຫຼວງ ຄືຕົວແທນແຫ່ງມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳ, “ຖ້ຳກອງລໍ” ກໍຄືສຸດຍອດປະຕິມາກຳທາງທຳມະຊາດ ທີ່ສະທ້ອນເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງຜືນແຜ່ນດິນລາວ. ຕັ້ງຢູ່ໃນເຂດປ່າສະຫງວນແຫ່ງຊາດພູຫີນປູນ ແຂວງຄຳມ່ວນ (ພາກກາງຂອງລາວ), ຖ້ຳລອດແຫ່ງນີ້ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງຈາກນັກທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ນັກຜະຈົນໄພທົ່ວໂລກວ່າ ເປັນໜຶ່ງໃນຖ້ຳລອດທີ່ໜ້າອັດສະຈັນ ແລະ ມີສະເໜ່ທີ່ສຸດໃນພາກພື້ນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້. 1. ຈຸດເດັ່ນ: ມະຫາກາບການເດີນເຮືອລອດຖ້ຳ 7…
ທົ່ງໄຫຫີນ ຊຽງຂວາງ: ປິດສະໜາໜ້າພິດສະວົງແຫ່ງຍຸກເຫຼັກ ແລະ ມໍລະດົກໂລກແຫ່ງທີສາມຂອງລາວ
ຫາກພາກໃຕ້ມີປາສາດຫີນວັດພູທີ່ສະງ່າງາມ, ພາກເໜືອບົນພູພຽງອັນກວ້າງໃຫຍ່ຂອງແຂວງຊຽງຂວາງ ກໍມີ “ທົ່ງໄຫຫີນ” (Plain of Jars) ເຊິ່ງເປັນແຫຼ່ງບູຮານຄະດີ ທີ່ໜ້າອັດສະຈັນ ແລະ ລີ້ລັບທີ່ສຸດແຫ່ງໜຶ່ງໃນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້. ດ້ວຍຄວາມໂດດເດັ່ນທາງປະຫວັດສາດ ແລະ ຄວາມເປັນເອກະລັກທີ່ຫາເບິ່ງບໍ່ໄດ້ອີກແລ້ວໃນໂລກ, ສະຖານທີ່ແຫ່ງນີ້ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂຶ້ນທະບຽນເປັນ ມໍລະດົກໂລກແຫ່ງທີສາມຂອງລາວ ໂດຍອົງການ UNESCO ໃນປີ 2019. 1. ຈຸດເດັ່ນ:…
ປາສາດຫີນວັດພູ ຈຳປາສັກ: ຮ່ອງຮອຍອະລິຍະທຳບູຮານ ແລະ ສັດທາສະໜານຕັ້ງແຕ່ສະໄໝກ່ອນນະຄອນວັດ
ຫາກ “ພະທາດຫຼວງ” ຄືຕົວແທນແຫ່ງສັດທາພຸດທະສາສະໜາຂອງຍຸກລ້ານຊ້າງ, “ປາສາດຫີນວັດພູ ຈຳປາສັກ” ກໍຄືປະຕູມິຕິທີ່ພາເຮົາຍ້າຍເວລາກັບໄປສູ່ຍຸກຮຸ່ງເຮືອງຂອງອະລິຍະທຳໂບຮານ ຫຼາຍພັນປີກ່ອນ. ຕັ້ງຢູ່ພາກໃຕ້ຂອງລາວ ບົນແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຂອງ ໃນແຂວງຈຳປາສັກ, ໂບຮານສະຖານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງນີ້ ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນຄັງປັນຍາທາງປະຫວັດສາດ, ແຕ່ຍັງເປັນ ມໍລະດົກໂລກແຫ່ງທີສອງຂອງລາວ (ໄດ້ຮັບການຂຶ້ນທະບຽນໃນປີ 2001) ທີ່ຍັງຄົງຄວາມລີ້ລັບ ແລະ ສະຫງ່າງາມທ້າທາຍກາລະເວລາ. 1. ຄວາມສຳຄັນ: ຮາກເຫງົ້າອະລິຍະທຳທີ່ເກົ່າແກ່ກວ່າ…
ເມືອງມໍລະດົກໂລກ ຫຼວງພະບາງ: ສະເໜ່ແຫ່ງວັດທະນະທຳ, ວິຖີຊີວິດ ແລະ ທຳມະຊາດທີ່ບໍ່ເຄີຍເລືອນຫາຍ
ຫາກປຽບທຽບນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນເປັນສູນກາງແຫ່ງການບໍລິຫານ ແລະ ເສດຖະກິດ, “ຫຼວງພະບາງ” ກໍຄືຄັງສະສົມທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ຈິດວິນຍານທີ່ຍັງຄົງມີຊີວິດ. ເມືອງນ້ອຍໆ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ທາມກາງການໂອບກອດຂອງຂຸນເຂົາ ແລະ ການບັນຈົບກັນຂອງແມ່ນ້ຳຂອງ ແລະ ແມ່ນ້ຳອູແຫ່ງນີ້ ເປັນອະດີດເມືອງຫຼວງຂອງອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ທີ່ສາມາດຮັກສາຮາກເຫງົ້າຄວາມເປັນລາວດັ້ງເດີມໄວ້ໄດ້ຢ່າງງົດງາມທີ່ສຸດ ຈົນໄດ້ຮັບການຂຶ້ນທະບຽນເປັນ ມໍລະດົກໂລກໂດຍອົງການ UNESCO ໃນປີ 1995. 1. ມໍລະດົກໂລກ:…
ພະທາດຫຼວງ ວຽງຈັນ: ມະຫາມໍລະດົກແຫ່ງສັດທາ ແລະ ສັນຍະລັກສູງສຸດຂອງຊາດລາວ
ຫາກຈະກ່າວເຖິງສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ ຫຼື ສະຖາປັດຕະຍະກຳ ທີ່ເປັນຕົວແທນຂອງຈິດວິນຍານ, ວັດທະນະທຳ, ແລະ ຄວາມເປັນຊາດລາວໄດ້ດີທີ່ສຸດ, ສິ່ງນັ້ນຄື “ພະທາດຫຼວງ ວຽງຈັນ” ຫຼື “ພະທາດເຈດີໂລກະຈຸລາມະນີ”. ພະເຈດີອົງໃຫຍ່ສີທອງອຣ່າມ ທີ່ຕັ້ງຕະຫງ່ານຢູ່ໃຈກາງນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນອົງນີ້ ບໍ່ເປັນພຽງແຕ່ປູຊະນີຍະສະຖານທາງພຸດທະສາສະໜາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ແມ່ນສູນລວມຈິດໃຈ, ຄວາມສາມັກຄີ, ແລະ ປະຫວັດສາດອັນຍາວນານຂອງປະຊາຊົນລາວທັງຊາດ. 1. ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ ແລະ…