ສຳຫຼວດ Laopedia
Category: ວິທະຍາສາດສັງຄົມ
7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນຂອງໂລກຍຸກໃໝ່: ມີບ່ອນໃດແດ່ ແລະ ເປັນຫຍັງຕ້ອງໄປເບິ່ງໃຫ້ໄດ້ຈັກຄັ້ງໃນຊີວິດ
ຫາກເວົ້າເຖິງ “7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນຂອງໂລກ” ຫຼາຍຄົນອາດຈະຄິດເຖິງມະຫາພິຣາມິດແຫ່ງກີຊາ ແຕ່ຮູ້ບໍ່ວ່າ ນັ້ນຄືສິ່ງມະຫັດສະຈັນຂອງໂລກຍຸກໂບຮານ ເຊິ່ງປັດຈຸບັນເກືອບທັງໝົດໄດ້ພັງທະລາຍໄປຕາມກາລະເວລາແລ້ວ. ດັ່ງນັ້ນ, ໃນປີ 2007 ຈຶ່ງໄດ້ມີການໂຫວດລະດັບໂລກໂດຍອົງກອນ New7Wonders ເພື່ອຄັດເລືອກ “7 ສິ່ງມະຫັດສະຈັນຂອງໂລກຍຸກໃໝ່” (New 7 Wonders of the World) ທີ່ຍັງຄົງຕັ້ງສະຫງ່າງາມ…
ວິກິດການການປ່ຽນແປງສະພາບພູມອາກາດ (Climate Change)
ວິກິດການການປ່ຽນແປງສະພາບພູມອາກາດ (Climate Change) ໄດ້ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ແຕ່ລະປະເທດໃນທົ່ວໂລກໃນຮູບແບບທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ໂດຍຂຶ້ນກັບສະພາບພູມສັນຖານ ແລະ ທີ່ຕັ້ງທາງພູມສາດ. ຕໍ່ໄປນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງຂອງບັນດາປະເທດທີ່ພວມເຈິກັບບັນຫານີ້ຢ່າງຮຸນແຮງ: 1. ປະເທດໂຮນລັງ (Netherlands): ວິກິດລະດັບນ້ຳທະເລສູງຂຶ້ນ ໂຮນລັງເປັນປະເທດທີ່ມີພື້ນທີເຖິງ 1/3 ຢູ່ຕ່ຳກວ່າລະດັບນ້ຳທະເລ. ການທີ່ກ້ອນນ້ຳແຂງຂົ້ວໂລກລະລາຍເຮັດໃຫ້ລະດັບນ້ຳທະເລສູງຂຶ້ນ ແລະ ເປັນໄພຄຸກຄາມໂດຍກົງຕໍ່ການຈົມນ້ຳຂອງປະເທດ. ລະບົບຄູກັ້ນນ້ຳ ແລະ ປະຕູນ້ຳທະເລ Delta…
ການກ້າວສູ່ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸ ແລະ ຄວາມທ້າທາຍໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ
ໂຄງສ້າງປະຊາກອນໂລກພວກເຮົາພວມມີການປ່ຽນແປງຢ່າງກ້າວກະໂດດ. ການຫຼຸດລົງຂອງອັດຕາການເກີດ ແລະ ຄວາມກ້າວໜ້າທາງດ້ານການແພດ ສົ່ງຜົນໃຫ້ອາຍຸສະເລ່ຍຂອງມະນຸດຢືນຍາວຂຶ້ນ ເຊິ່ງນຳພາໂລກກ້າວເຂົ້າສູ່ “ສັງຄົມຜູ້ສູງອາຍຸ” (Aging Population). ສຳລັບ ສປປ ລາວ, ເຖິງວ່າໃນປັດຈຸບັນຈະຍັງຖືກຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມປະເທດທີ່ມີໂຄງສ້າງປະຊາກອນໄວໜຸ່ມ (Young Population), ແຕ່ອັດຕາການປ່ຽນແປງໃນຊຸມປີຜ່ານມາກໍສະແດງໃຫ້ເຫັນທ່າອ່ຽງການເພີ່ມຂຶ້ນຂອງຜູ້ສູງອາຍຸຢ່າງມີໄນສຳຄັນ. ບົດຄວາມສະບັບນີ້ມີຈຸດປະສົງເພື່ອວິເຄາະເຖິງຜົນກະທົບ, ຄວາມທ້າທາຍ ແລະ ເພື່ອສະເໜີແນວທາງໃນການກຽມຄວາມພ້ອມຮັບມືທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ສະຫວັດດິການສັງຄົມ.…
ຖອດລະຫັດກົດໝາຍສິງກະໂປ: ຈາກເກາະນ້ອຍທີ່ບໍ່ມີຫຍັງ ສູ່ເມືອງມະຫາອຳນາດດ້ານລະບຽບວິໄນ
ຍ້ອນຄືນໄປໃນປີ 1965, ໃນວັນທີ່ສິງກະໂປຖືກປະກາດໃຫ້ເປັນເອກະລາດຢ່າງບໍ່ເຕັມໃຈ, ປະເທດເກາະດອນນ້ອຍໆແຫ່ງນີ້ ເຕັມไปด้วยຄວາມວຸ່ນວາຍ, ບັນຫາອາດຊະຍາກຳ, ຄວາມທຸກຍາກ ແລະ ການສໍ້ລາດບັງຫຼວງທີ່ລະບາດໄປທົ່ວທຸກຢາດເຫື່ອ. ທີ່ສຳຄັນ, ພວກເຂົາ “ບໍ່ມີຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ” ໃດໆເລີຍ ແມ່ນແຕ່ນ້ຳສະອາດກໍຍັງຕ້ອງໄດ້ຊື້ຈາກປະເທດເພື່ອນບ້ານ. ແຕ່ຕັດພາບມາໃນປັດຈຸບັນ, ສິງກະໂປກາຍເປັນສູນກາງທາງດ້ານການເງິນຂອງໂລກ, ເປັນເມືອງທີ່ສະອາດ, ສະຫງົບ ແລະ ປອດໄພທີ່ສຸດ ຈົນມີຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ “ຜູ້ຍິງຄົນດຽວສາມາດຍ່າງໃນຊອຍມືດຕອນທ່ຽງຄືນໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງກັງວົນເລື່ອງຄວາມປອດໄພ”.…
ບູຮານຄະດີ (Archaeology) ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບຫຍັງ?
ບູຮານຄະດີ (Archaeology) ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບປະຫວັດສາດມະນຸດຜ່ານສິ່ງຂອງຕ່າງໆທີ່ຜູ້ຄົນໃນອະດີດໄດ້ປະໄວ້. ນັກບູຮານຄະດີຈະຄົ້ນຫາ ແລະ ສຶກສາວັດຖຸ, ຕຶກອາຄານ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ພູມສັນຖານ ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າຄົນໃນສະໄໝບູຮານມີຊີວິດການເປັນຢູ່ແນວໃດ. ມັນປຽບສະເໝືອນການເປັນນັກສືບເພື່ອໄຂປິດສະໜາໃນອະດີດ! ຂະແໜງການນີ້ເປັນທັງວິທະຍາສາດສັງຄົມ ແລະ ມະນຸດສາດ ເຊິ່ງຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາຮຽນຮູ້ກ່ຽວກັບຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດ (ກ່ອນມີການຂຽນ) ຈົນເຖິງຍຸກປະຫວັດສາດ, ນັບຕັ້ງແຕ່ການເຮັດເຄື່ອງມືຫີນຊິ້ນທຳອິດເມື່ອ 3.3 ລ້ານປີກ່ອນ ຈົນເຖິງຍຸກສະໄໝໃໝ່. ນັກບູຮານຄະດີກຳລັງຂຸດຄົ້ນຢູ່…
ມະນຸດສະຍະວິທະຍາ (Anthropology) ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບຫຍັງ?
ມະນຸດສະຍະວິທະຍາ (Anthropology) ແມ່ນການສຶກສາກ່ຽວກັບມະນຸດ. ຄຳວ່າ “Anthropology” ມາຈາກພາສາກຣີກສອງຄຳ ຄື: “anthropos” ທີ່ໝາຍເຖິງ “ມະນຸດ” ແລະ “logy” ທີ່ໝາຍເຖິງ “ການສຶກສາ”. ດັ່ງນັ້ນ, ມານຸດສະຍະວິທະຍາ ຈຶ່ງເປັນການສຶກສາເພື່ອທຳຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບຜູ້ຄົນ! ນັກໂບຮານຄະດີກຳລັງຂຸດຄົ້ນຢູ່ສວນສາທາລະນະ Edgewater ອາຍຸ 3800 ປີ…
ອາລິຍະທຳ (Civilization) ແມ່ນຫຍັງ?
🏛️ “ອາລະຍະທຳ” (Civilization) ແມ່ນຫຍັງ? ຈາກຮາກຖານເມືອງບູຮານ ສູ່ຄວາມກ້າວໜ້າຂອງມວນມະນຸດ ເຄີຍສົງໄສບໍວ່າ ເມື່ອໃດທີ່ມະນຸດເລີ່ມ “ກ້າວຂຶ້ນ” ຈາກການເປັນຊົນເຜົ່າກຸ່ມນ້ອຍ ມາສູ່ການສ້າງສັງຄົມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ມີທັງກົດໝາຍ, ພາສາ ແລະ ຕຶກອາຄານສູງສະຫງ່າ? ມື້ນີ້ເຮົາມາເຈາະເລິກຄວາມໝາຍ ແລະ ເບິ່ງໄຮໄລ້ຂອງ “ອາລະຍະທຳ” ນຳກັນ! 👇 “ອາລະຍະທຳ” ແມ່ນຫຍັງ?…
ການແຕ່ງງານ (Marriage) ແມ່ນຫຍັງ?
ການແຕ່ງງານ (Marriage) ແມ່ນເມື່ອຄົນສອງຄົນມາຮ່ວມກັນ ໃນສາຍພົວພັນອັນພິເສດ ໃຫ້ຄິດເຖິງມັນຄືຄຳສັນຍາ ຫຼືສັນຍາລະຫວ່າງພວກເຂົາ ຄົນມັກເອີ້ນສິ່ງນີ້ວ່າ ການແຕ່ງດອງ (Matrimony). ເມື່ອຄົນໃດຄົນໜຶ່ງແຕ່ງງານແລ້ວ ເຮົາເວົ້າວ່າພວກເຂົາຢູ່ໃນຄູ່ຄອງ (Wedlock). ຫຼາຍຄົນສະເຫຼີມສະຫຼອງການແຕ່ງງານ ດ້ວຍງານພິເສດ ຫຼື ພິທີການທີ່ເອີ້ນວ່າ: ງານແຕ່ງງານ (Wedlock). ເຈົ້າບ່າວຊາວສະກັອດແລນ ແລະ ເຈົ້າສາວຂອງລາວ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ…
ຜູ້ຍິງ (Woman) ແມ່ນໃຜ?
“ແມ່ຍິງ” (Woman) ແມ່ນໃຜ? ຈາກບົດບາດໃນອະດີດສູ່ຄວາມເທົ່າທຽມໃນຍຸກປັດຈຸບັນ. ເມື່ອເວົ້າເຖິງ “ແມ່ຍິງ” ຫຼາຍຄົນອາດຈະຄິດເຖິງຄວາມອ່ອນໂຍນ, ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ ແມ່ຍິງແມ່ນພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ຂັບເຄື່ອນໂລກໃບນີ້ມາຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ! ມື້ນີ້ Laopedia ພາທຸກຄົນມາບອກເລົ່າເລື່ອງລາວ ແລະ ເບິ່ງບົດບາດອັນໂດດເດັ່ນຂອງແມ່ຍິງນຳກັນ: ຈາກຍຸກບູຮານສູ່ຍຸກປັດຈຸບັນ • ໃນອະດີດ: ບົດບາດຂອງແມ່ຍິງມັກຈະຖືກຈຳກັດໄວ້ພຽງແຕ່ການເບິ່ງແຍງຄອບຄົວ, ເຮັດວຽກເຮືອນ ແລະ ເກັບກຳອາຫານ ຍ້ອນຮີດຄອງປະເພນີທີ່ບໍ່ຍຸຕິທຳ.…
ຜູ້ຊາຍ (Man) ແມ່ນໃຜ?
ຜູ້ຊາຍ (Man) ແມ່ນມະນຸດເພດຊາຍທີ່ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ແລ້ວ. ຄຳສັບນີ້ໃຊ້ເພື່ອອະທິບາຍເພດຂອງບຸກຄົນ ແລະ ເປັນຄຳກົງກັນຂ້າມກັບຄຳວ່າ ຜູ້ຍິງ (Woman). ຄຳວ່າ “ຜູ້ຊາຍ” (Man) ໃຊ້ສຳລັບບຸກຄົນດຽວ, ໃນຂະນະທີ່ “ຜູ້ຊາຍຫຼາຍຄົນ” (Men) ໃຊ້ສຳລັບຫຼາຍຄົນ. ຄວາມເປັນຜູ້ໃຫຍ່ (Manhood) ແມ່ນຊ່ວງເວລາໃນຊີວິດຂອງເພດຊາຍຫຼັງຈາກທີ່ເຕີບໃຫຍ່ມາຈາກການເປັນເດັກຊາຍ (Boy). ເດັກຊາຍ ແມ່ນເດັກນ້ອຍເພດຊາຍ,…